Regionale Omgevingsagenda
Tekst van het document
verstedelijking om natuur en landschap zoveel mogelijk te sparen, willen we daarom toewerken
3.
Werk aan een klimaatrobuuste inrichting van
naar een nadere uitwerking van een regionale
het landschap (incl. stedelijke gebieden) en
LANDSCHAPSONTWIKKELINGEN
landschapsstrategie met maatwerk per deelgebied
de openbare ruimte: meer klimaatadaptief
We hebben ook te maken met een hoge
of type landschap. Deze strategie is nodig om grip
stikstofdepositie en dat terwijl de ecologische
te krijgen op de ontwikkelingen in de verschillende
kwaliteit van de natuur in onze regio vanwege tal van
deelgebieden en de verschillende opgaven die
andere oorzaken al onder druk staat. Verduurzaming
er spelen waarvan de doelen soms schuren en
van de land- en tuinbouw (o.a.kringlooplandbouw)
waarbij veel verschillende partijen zijn betrokken
is een belangrijke ambitie voor onze landelijke
met ieder hun eigen ideeën en belangen. Met
gebieden. Er is sprake van bedrijfsbeëindigingen
deze strategie beogen we het eigenaarschap
beleefbaar voor de inwoner en de recreant.
of verplaatsing in de agrarische sector. In sommige
te versterken, gezamenlijk timing en urgentie
Spreiding van de recreatiedruk is hierbij van
gebieden is de recreatiedruk erg hoog terwijl we
te bepalen, de financieringsbehoefte in beeld
belang.
ook vinden dat we de potentie voor recreatie nog
te krijgen, de aanpassingsmogelijkheden van
niet ten volle benutten. We zoeken ruimte voor
betrokken partijen. Ook leveren we hiermee input
extra woningen, werklocaties en verbetering van
voor bovenregionale positionering, o.a. t.b.v. NOVI-
mobiliteitsnetwerken, voor duurzame energie en
gebied Groene Hart, maar bijvoorbeeld ook voor
landgebruik. 4.
Zorg voor een toename van de ecologische kwaliteit tot in de haarvaten van de regio.
5.
Behoud en versterk het landschap als raamwerk voor stad en dorp.
6.
Maak het gehele gebied bereikbaar en
41
04
Richting een uitvoeringsprogramma
Met deze Regionale Omgevingsagenda hebben we de stip op de horizon gezet. Tegelijkertijd worden twee andere documenten opgeleverd die van invloed zijn op de regionale schaal van Holland Rijnland, namelijk de Regionale Energie Strategie (RES 1.0) en de Regionale Strategie Mobiliteit (RSM) en wordt binnenkort een begin gemaakt met de actualisatie van de Regionale Woonagenda Holland Rijnland. Deze documenten samen met de bestaande (sub)regionale bedrijventerreinen strategieën vormen de basis voor een integraal uitvoeringsprogramma dat na besluitvorming van deze Regionale Omgevingsagenda wordt opgesteld.
•
inachtneming van de afspraken die al op de
Heineken
korte termijn worden uitgevoerd en met het
Evaluatie N207 noord: Alphen Leimuiden
bestaande karakter en diversiteit van het gebied als
richting A4 aansluiting
uitgangspunt. Dat betekent een stedenbouwkundige
Voorverkenning A12, waaronder Bodegraveboog
studie voor het bepalen van de (on)mogelijkheden voor het realiseren van extra woningbouw en
Tegelijkertijd wordt de Rijnlandroute aangelegd als
economische functies in relatie tot mobiliteit,
verbinding tussen de A4 en de A44.
energievoorziening, klimaatadaptatie en landschap. Idee is om dat op basis van scenario’s te doen.
De bestaande afspraken zijn in gang gezet door
Input voor scenario’s zijn het groeipotentieel
zowel Rijk, Provincie als gemeenten, en hebben
voor economische ontwikkeling van de regio,
een grote nadruk op mobiliteit in relatie tot het
bevolkingsprognoses, behoefteraming woningbouw
Wat zijn de vervolgstappen die we de komende
Voor de langere termijn zien we de volgende clusters
realiseren van woningbouwafspraken voor de kortere
(bestuursopdracht wonen) en trendanalyses.
periode willen zetten om tot een nadere
van meervoudige opgaven:
termijn (tot 2030). Veel van deze afspraken worden
Deze scenario’s gaan onderlinge afhankelijkheden
onderbouwing te komen van de ruimtelijke
•
Verder verstedelijken langs de as Katwijk-
uitgevoerd door de verschillende gemeenten zoals
inzichtelijk maken. Ze geven ook een indicatieve
Leiden-Alphen aan den Rijn
Leiden en Alphen aan den Rijn in wisselwerking met
temporisering van acties en projecten: welke
combinatie met de regionale sectorale strategieën?
•
Versterken leefbaarheid Duin-en Bollenstreek
buurgemeenten. Holland Rijnland kent hierin een
concrete locaties komen in zicht, wat is hiervoor
Hoe verbinden we dit ook in de nadere uitwerking
•
Knoop Alphen aan den Rijn midden in het
coördinerende rol, uitvoering verloopt nu via de
nodig qua besluitvorming, transformatie,
Groene Hart
bestaande (lokale) lijnen.
financiering, etc. Maar ook hoe verhouden de
strategieën uit deze Regionale omgevingsagenda in
met de NOVI prioriteiten? En welke gebiedsgerichte acties ontstaan er? Deze vervolgstappen voeren we
•
kernen in deze zone zich ten opzichte van elkaar qua
Toekomstperspectief Landschap
uit in samenwerking met de betrokken subregio’s. Ze zijn zoveel mogelijk in lijn met de opgeleverde
VOOR DE KORTE TERMIJN: UITVOEREN
subregionale agenda’s, inclusief potentiegebieden:
BESTAANDE AFSPRAKEN VERSTEDELIJKING
•
Regionale Omgevingsagenda Hart van Holland
EN MOBILITEIT
2040 en de wensen en bedenkingen die hierop
Voor wat betreft de ruimtelijk economische
“Mobiliteit in relatie tot het realiseren van woningbouwafspraken”
economische potenties en programmering. Hierin komen de potentiegebieden terug. VERSTERKEN LEEFBAARHEID DUIN- EN BOLLENSTREEK
zijn ingediend
ontwikkeling c.q. verstedelijking Holland Rijnland
VERSTERKING VAN HET DAILY URBAN SYSTEM
Deze subregio heeft een aparte overkoepelende
•
Strategische agenda Rijn- en Veenstreek
gaat het hierbij om het uitvoeren van de afspraken
KATWIJK-LEIDEN-ZOETERWOUDE
studie nodig voor overzicht in doorontwikkeling
•
Strategische agenda Ruimte Duin-
in het kader van de Verstedelijkingsstrategie en de
Het meest verstedelijkte gebied in onze regio
van de Greenport Duin- en Bollenstreek gebruik
en Bollenstreek (inclusief de nieuw
planlijst woningbouw Holland Rijnland 2020.
(Noordwijk (NL-Space), Katwijk, Oegstgeest,
makend van het vigerende kader Intergemeentelijke
geïntroduceerde potentiegebieden)
We voeren de bestaande afspraken uit die reeds zijn
Leiderdorp, Zoeterwoude, Voorschoten en
Structuurvisie Greenport Duin- en Bollenstreek
gemaakt met hogere en andere overheden: De basis
Leiden) kent eigen ruimtelijke opgaven. Voor het
2016 (ISG2016), de opgaven die zijn benoemd in de
We maken onderscheid tussen een aanpak van
wordt gevormd door het afsprakenkader MOVE/
vestigingsklimaat in dit gebied is het essentieel om
Strategische Agenda Ruimte Duin- en Bollenstreek
de opgaven voor de korte termijn en een aanpak
MOVV, de Verstedelijkingsalliantie, de Groeiagenda
vast te houden aan de leefbaarheid, de identiteit
en deze Regionale Omgevingsagenda met een aantal
voor opgaven op de (middel)lange termijn die
Zuid Holland en het omgevingsbeleid vanuit PZH:
en diversiteit van de verschillende kernen. Voor een
randvoorwaarden:
nog meer een nadere uitwerking vereisen. Ligt
Realiseren van het HOV Zuid Holland Noord met
verdere versterking van de fysieke leefomgeving, de
•
de nadruk op de korte termijn op investeren en
een doorontwikkeling van het concept HOV. Daartoe
economie en de mobiliteit binnen dit daily urban
openheid van het cultuurlandschap en de
plannen van woningbouw in combinatie met
behoren de volgende onderdelen:
system is er in aanvulling van bestaande afspraken
transitie naar duurzame bollenteelt en 2625 ha
het behouden van de identiteit, kwaliteit en
eerste klas bollenareaal
een aanscherping nodig. Dat vraagt om inzicht in
mobiliteitsplannen, op de langere termijn zijn
•
vitale kernen met goede voorzieningen en in
de plannen en gewenste opgaven en ingrepen
•
Knoop Leiden Centraal
hoe dit daily urban system functioneert en waar
veel integraler van aard zeker ook gegeven de
•
HOV Leiden Katwijk
de ruimte zit voor bedrijvigheid, wonen, mobiliteit,
beperkte mate woningbouw (in en bij de kernen)
ruimtelijke doorwerking van klimaatadaptatie en
•
HOV Noordwijk Schiphol
energie en klimaat.
voor een evenwichtige bevolkingsopbouw en
de energietransitie . Dat betekent dat we voor de
•
HOV Leiden Zoetermeer
bedrijvigheid in de nabijheid VERDER VERSTEDELIJKEN LANGS DE AS
verschillende deelonderwerpen een meer integraal
•
het bevorderen de leefbaarheid en de
pakket van maatregelen willen gaan voorstellen,
Ook over de bereikbaarheid van de noordelijke
KATWIJK-LEIDEN-ALPHEN AAN DEN RIJN
na het uitvoeren van studies en het creëren van
Duin-en Bollenstreek zijn afspraken gemaakt met
Om de as Katwijk-Leiden-Alphen aan den Rijn op
•
potentie voor vernieuwing economie en toerisme
verder draagvlak. Daarmee worden de verschillende
provincie Zuid Holland.
de kaart te zetten en te laten vliegen op de langere
•
inpassing duurzame energie;
termijn zijn diverse acties nodig op de korte,
•
connectie met de MRA, Schiphol en de
onderdelen: water, klimaatadaptatie, wonen, economie, infrastructuur, landschapswaarden,
Vanuit het BO MIRT / BO Leefomgeving zijn er ook
energievoorziening meer gelijkwaardig meegenomen
recent nadere afspraken gemaakt over:
in de langere termijn opgaven voor verstedelijking en
•
voor landschap:
44
•
ongelijkvloerse kruising Zoeterwoude nabij
middellange en lange termijn.
gezondheid
Haarlemmermeer. Hierin past de verdere mobiliteitsaanpak voor de Duin- en Bollenstreek,
Spoor Leiden-Utrecht, waaronder aanleg
Daarbij moet gedacht worden aan het uitwerken
die een wezenlijk onderdeel en randvoorwaarde
station Hazerswoude Rijndijk inclusief
van de ontwikkelingsmogelijkheden binnen de
vormt voor de ontwikkeling van dit gebied.
frequentieverdubbeling buiten de spits en
zone Katwijk Leiden Alphen aan den Rijn met
45
Door een overkoepelende integrale studie voor de
in relatie tot de veelkleurige kernen van Alphen
de periode na 2030 een echte integrale afweging
doorontwikkeling van een duurzame Greenport op te
aan den Rijn, Kaag en Braassem en Nieuwkoop
mogelijk te gaan maken.
stellen kan er met lopende trajecten werk met werk
(die beperkt kunnen doorgroeien); We zoeken naar nieuwe verdienmodellen,
worden gemaakt. Dat vraagt ook om inzet – naast op inhoud –op de governance van het geheel.
Dit onderdeel is weliswaar een onderdeel van de
bijvoorbeeld de combinatie van biologische
as Katwijk-Leiden-Alphen aan den Rijn, maar de
landbouw en agrotoerisme en stimuleren van
De urgentie is aanwezig aangezien hogere overheden
ontwikkeling van Alphen aan den Rijn is meer dan
meerdaags verblijf. We hebben oog voor de
hun blik hebben laten vallen op het noordelijk
alleen ruimte bieden aan wonen en werken. Een
verschillen in kwaliteit binnen een bepaald
deel van Holland Rijnland, met name de Duin- en
precieze en slimme fasering van ingrepen is nodig.
landschapstype. (zie bijlage voor huidig inzicht
Bollenstreek. Het Rijk werkt in samenwerking met
De factor tijd speelt een belangrijke rol evenals welk
in kwaliteiten, opgaven en potentie/kansen per
de Provincie Zuid-Holland aan een Landsdelige
thema gedurende de tijd richtinggevend is. Soms
landschapstype).
Omgevingsagenda Zuid West, die de basis vormt
is dat het toevoegen van woningbouw, soms is dat
voor samenwerking tussen het Rijk en de regio
juist het verder oppakken van de mobiliteitsopgaven
Uitwerking
(provincies en gemeenten) in Zuid Holland en
zodat Alphen aan den Rijn ook echt een knoop van
Bij de uitwerking van een regionale
Zeeland. Deze overheden komen steeds meer tot
vervoer kan worden. Ook ontwerpend onderzoek
landschapsstrategie sluiten we aan bij bestaande
het inzicht dat deze agenda niet ophoudt bij de
naar de verhouding tussen inbreiding en uitbreiding
overlegstructuren zoals de landschapstafels, het
provinciegrens, maar dat er grensoverschrijdende
is van belang. Vanuit de NOVI Groene Hart is het
Nationaal Park Hollandse Duinen, bestuurlijk
opgaven zijn. Dat leidt tot de zogenaamde nader
belangrijk om verstedelijking en landschap samen
overleg Hollandse Plassen en de erfgoedlijnen,
te bepalen opgave “Noord Zuid Holland” voor
op te laten lopen om het landschap van het Groene
programmabureau Groene Hart. We willen een
deze Omgevingsagenda Zuid West. Daar sluit
Hart een stap verder te brengen.
handelingsperspectief bieden waarbij we hogere overheden uitnodigen om mee te werken en mee
een overkoepelende integrale studie voor de doorontwikkeling van een duurzame Greenport goed
TOEKOMSTPERSPECTIEF LANDSCHAP
te investeren om het potentieel van het landelijk
op aan.
Na vaststelling van deze Regionale
gebied in onze regio ten volle te benutten in het
Omgevingsagenda willen we samen met agrariërs,
nationaal belang. Hier zetten we gerichte lobby
In de Duin- en Bollenstreek is die wederkerigheid aan
andere landeigenaren, het Hoogheemraadschap
op in. Samen met hen willen we werken we aan
beide zijden van de Ringvaart al tijden te voelen; de
Rijnland, stakeholders en kennisinstellingen een
de versterking van de aantrekkelijkheid van de
Ringvaart is slechts een bestuurlijke grens. Om als
ontwikkelingsgerichte landschapsstrategie maken
Randstad als vestigingsplek voor bedrijven en
regio, subregio en gemeenten hier een goede rol in
en uitwerken per landschapstype/landschappelijke
hun werknemers en voor recreatie en toerisme in
te kunnen spelen is het belangrijk dat we de agenda
eenheid die we binnen Holland Rijnland
de directe nabijheid van waar de meeste mensen
voor een leefbare Duin- en Bollenstreek gezamenlijk
onderscheiden:
in Nederland wonen en met een duurzame
goed op orde hebben.
•
zee strand- en duinlandschap;
toekomstbestendige land- en tuinbouw. Met onze
•
strandwallen en -vlakten (met landgoederen,
ontwikkelingsgerichte landschapsstrategie leggen
bollenvelden en polders);
we een agenda neer als input voor planvorming
•
het Hollandse plassengebied;
over het NOVI-gebied Groene Hart en willen we
•
veenweide;
komen tot gezamenlijke vormgeving en uitvoering
•
droogmakerijen;
van omgevingsprogramma’s. Zo dragen we bij aan
•
rivierengebied Oude Rijn;
de nationale beleidsdoelen voor de ontwikkeling
•
het verstedelijkt gebied.
van het landelijk gebied en duurzame stedelijke
“Wederkerige ontwikkeling van stad en landschap” KNOOP ALPHEN AAN DEN RIJN MIDDEN IN HET GROENE HART
ontwikkeling.
Voor een verdere ontwikkeling van Alphen aan den
Uitgangspunten aanpak
Rijn tot volwaardig knooppunt en als complete stad
De kenmerken van een type landschap, het
in het Groene Hart is een aparte uitvoeringslijn
watersysteem (zie o.a. de Blauwe Lens) en de bodem
van belang. Hier sluiten verschillende (OV-)
zien we als uitgangspunt voor veranderingen in het
vervoersvormen goed op elkaar aan, door verdere
landgebruik en nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen.
verdichting ontstaat hier een dynamisch gebied en
Dit betekent bijvoorbeeld natuurinclusief
kan het landschap open blijven.
bouwen, transitie naar duurzame landbouw en duurzame bollenteelt en de ontwikkeling van
46
Onderdelen hiervan zijn:
energielandschappen voor de opwek na 2030 (in
•
verdere groei van de stad;
de volgende versie van de RES). We verwachten dat
•
mobiliteitsopgave;
er de komende periode meer inzicht gecreëerd kan
•
energievoorziening;
gaan worden in de ruimtelijke consequenties van de
•
wederkerige ontwikkeling van stad en landschap
energie en klimaat/wateropgaven en daarmee voor
47
Bijlagen
Samenhang met andere trajecten Deze Regionale Omgevingsagenda is gevoed en opgebouwd vanuit een aantal bouwstenen. Ook voor de vervolgstappen die we willen zetten vanuit deze Regionale omgevingsagenda zijn de in deze bijlage kort samengevatte bouwstenen relevant.
het woningbouwprogramma van de Duin- en
belangrijke doelen zijn. Inwoners van de Duin- en
Bollenstreek, zoals locatie Valkenhorst, en wordt
Bollenstreek en ver daarbuiten genieten van de
ruimte geboden voor en bedrijvigheid. Hierbij zijn
gezonde en energieke leefomgeving en de daarbij
leefbaarheid en aansluiting op de eigen identiteit van
behorende centrum-, culturele en maatschappelijke
de dorpen uitgangspunt. We willen de relatie tussen
voorzieningen en bedrijvigheid. Familiebadplaats
bebouwing / open landschap, en wonen/recreëren
Katwijk en Noordwijk als kuuroord met allure
voor de inwoners en bezoekers optimaliseren. Het
zijn daarvoor de uitvalsbasis. Naast het behoud
realiseren van een nieuwe ontsluiting in de zuidelijke
van vitale en leefbare kernen is het belangrijk
Duin- en Bollenstreek geldt als randvoorwaarde voor
om de samenhang en samenwerking met andere
realisatie van bovenregionale groei-ambities voor
recreatieve hotspots in de regio te verbeteren, zoals
woningbouw en bedrijvigheid.
landgoed Keukenhof Lisse, Kuuroord Noordwijk, authentieke dorpskernen, het Plassengebied en het
DASHBOARD VERSTEDELIJKING EN LANDSCHAP
historisch erfgoed trekvaart Haarlem-Leiden. Het
Een ruimtelijke verkenning is uitgevoerd met het
Doorontwikkelen van de stad Alphen tot
verbeteren van de bereikbaarheid van de kuststrook
draaien van een Dashboard Verstedelijking en
Hart van Holland
volwaardig knooppunt en complete centrumstad
met een oost-westverbinding is daarbij van eminent
Landschap voor Holland Rijnland. Uitgaande van
Regionale omgevingsagenda
in het Groene Hart
belang.
de hypothese dat er na 2030 ook nog eens 30.000
SUBREGIONALE VISIES
Inzet op versterken functioneren daily
1.
2.
urban system Katwijk Leiden Zoeterwoude,
extra woningen in de periode tot 2040 nodig zijn.
Bouw in én langs de randen van kernen om de vitaliteit van de kernen te behouden en
‘Duurzame Greenport, bollenteelt en –toerisme’
Daartoe zijn vier verschillende extreme scenario’s toegepast met verstedelijking in Holland Rijnland.
versterken
De identiteit en openheid van het cultuurlandschap
ontsluiting/bereikbaarheid en landschap. En vooral
3.
Bouw natuur-inclusief
van de Greenport wordt versterkt door in te
veel aandacht voor potentiegebieden, plekken
4.
Inzet op behoud open landschap en in
zetten op een transitie naar een vitale, gezonde
Wat heeft dit opgeleverd?
samenwerking met betrokken partijen zoeken
en duurzame bollenteelt en -handel. In de
•
naar alternatieve vormen van landbouwgebruik.
Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport
Inzet op circulaire economie en stimuleren
Duin- en Bollenstreek 2016 zijn afspraken gemaakt
toerisme en recreatie
over de schaalvergroting van bollenteeltbedrijven
Bollensteek is ruimtelijk moeilijk inpasbaar
Inzet op energiebesparing, uitbreiden zon-
en het verbeteren van het cultuurlandschap. De
en gaat ten koste van het open karakter en de
met aandacht voor economie, verstedelijking,
waar kansen en potenties samen komen waar meerdere overheden het ook voor het zeggen hebben en integrale afwegingen nodig zijn. Als
5.
concept aangeboden aan de raden van de betrokken gemeenten voor wensen en bedenkingen.
6.
Concentreren van verstedelijking spaart het meest het onderliggend landschap.
•
Verder verstedelijken van de Duin- en
kleinschaligheid van het gebied.
op-dak, windenergie en zonneweides langs
bollenvelden en de Keukenhof in Lisse hebben een
Rijn- en Veenstreek
hoofdinfra en mogelijk bij bedrijventerreinen.
aantrekkende werking op veel toeristen uit binnen-
Strategische agenda
Daarbij worden nieuwe ontwikkelingen ten
en buitenland. Om ook na 2030 vitale kernen met
opofferen van delen landschap en levert qua
Inzet van deze agenda is om samen slimme
behoeve van energietransitie aquathermie en
goede voorzieningen te behouden is het belangrijk
mobiliteit de meeste autoverkeersbewegingen
ruimtelijke keuzes te maken, zodat de inwoners
warmtenet nauwlettend gevolgd.
om in beperkte mate woningen en bedrijvigheid
op.
•
Overal bijbouwen bij alle kernen betekent
(ook buiten de kernen) te realiseren voor een
hier zo goed en prettig mogelijk kunnen wonen, werken en leven. Deze agenda vormt een aanbod
Duin- en Bollenstreek
evenwichtige bevolkingsopbouw en arbeidsplaatsen
De twee modellen Zoeterwoude tot zee, en Alphen
aan alle samenwerkingspartners. In het aanbod
Strategische agenda ruimte
in de nabijheid. Daarnaast anticiperen we op
als complete stad in het Groene Hart kunnen elkaar
staat de kracht van het open landschap centraal.
Duin- en Bollenstreek – Strategische Agenda
de grootschalige verstedelijkingsopgave aan de
ook goed aanvullen.
Om het landschap open te kunnen houden, worden
Ruimte waarin een hoogwaardig en prettige
overkant van de Ringvaart. Het is daarbij van groot
•
stedelijke ontwikkelingen geconcentreerd rondom op
woon- en leefomgeving en vitale dorpskernen voor
belang om op korte termijn in de noordelijke Duin-
duurzaam principe te ontstaan met voldoende
te waarderen knooppunten. De strategie is daarmee
inwoners, toeristen en bewoners van omliggende
en Bollenstreek de relatie en verbindingen (metname
massa en draagkracht om een volwaardige rol
tweeledig:
regio’s centraal staat. De Duin- en Bollenstreek
oost-west) met de omliggende regio’s te versterken,
te spelen tussen de metropoolregio’s MRA en
1.
Versterken van het Groene Hart door middel
ligt tussen twee Daily Urban Systems; Haarlem/
waarbij een goede bereikbaarheid voor OV, fiets en
MRDH. Niet alleen qua woningbouw, maar ook
van “landschapsplannen”. Daarmee worden
Haarlemmermeer en de Leidse regio, dit maakt
auto voorop staat.
kansen op het gebied van wonen en werken met
ontsluiting en goede oost-west verbindingen
(nieuwe) natuur en water gecombineerd.
belangrijke randvoorwaarden voor huidige en
‘Goed wonen en werken’
aangesloten zijn op de hoogfrequente
Doorontwikkelen stad Alphen aan den Rijn tot
toekomstige ontwikkelingen.
Dit zuidelijke gebied is een aantrekkelijk en bedrijvig
en nationale verbindingen tussen beide
volwaardig knooppunt. Hier sluiten verschillende
Binnen de Duin- en Bollenstreek zijn drie kwaliteiten
woon/werkgebied van dorpen rond de Oude Rijn.
metropoolregio’s. Daarbij vormt station Leiden
(OV-) vervoersvormen goed op elkaar aan, door
te onderscheiden met een eigen identiteit en
Aan de rand van het open landschap fungeert
Centraal letterlijk en figuurlijk het centrale
verdere verdichting ontstaat hier een dynamisch
ontwikkelrichting:
dit gebied als scharnier in de regio tussen kust,
knooppunt en draaischijf in de regio.
2.
Op deze wijze lijkt er een soort “motorblok” en
qua economie. •
Belangrijke voorwaarde is volwaardig
open landschap en stad. De goede aansluiting op
gebied en kan het landschap open blijven.
50
beleving, behoud van natuurwaarden en leefbaarheid
‘Aantrekkelijke kustplaatsen en duinen’
de Leidse agglomeratie maakt het comfortabel
RES 1.0
In de uitwerking van deze strategie zetten we in op
Het kustgebied met zee, strand, duinen, bossen
werken en wonen met alle voorzieningen onder
In de RES 1.0 beschrijven dertien regiogemeenten,
een aantal inhoudelijke hoofdlijnen:
en kustplaatsen is een aantrekkelijk gebied waarbij
handbereik. Hier komt het zwaartepunt van
twee waterschappen en de provincie Zuid-
51
Holland de ambities en keuzes om stapsgewijs
verdere oplopende kosten. Daarnaast benutten we
project bijdraagt aan de ambities van de Regionale
energieneutraal te zijn in 2050. Ook netbeheerder
de mogelijkheden voor innovatieve oplossingen
Omgevingsagenda en de speerpunten uit de RSM is
De druk op de fysieke ruimte betreft niet immers
Liander en verschillende lokale en regionale
zoals opslag of lokale netwerken als die aantoonbaar
daarbij een belangrijk criterium. Daarnaast spelen de
alleen woningbouw, maar ook de woningbouw in
partners leveren bijdragen aan de RES. In de regio is
bijdragen aan de oplossing van knelpunten.
bijdrage aan verduurzaming van mobiliteit, sociale
relatie tot onder meer werk, bereikbaarheid, groen
inclusiviteit, verkeersveiligheid en leefbaarheid een
en natuur. Vragen als: ‘Wat is nog mogelijk binnen
ervoor gekozen om in 2030 11% minder energie te verbruiken dan in 2014 en 1,05 TWh meer duurzame
RES-regio Holland Rijnland is een van de
belangrijke rol bij de onderlinge afweging, fasering en
bestaand stads- en dorpsgebied? Hoe bewaken we
elektriciteit op te wekken dan in 2014. De komende
pilotregio’s die een PlanMER uitvoert voor de
nadere uitwerking van projecten.
de leefbaarheid? Hoe maken we de woongebieden
periode wordt er binnen elk van de samenwerkende
RES en daardoor meer inzicht krijgt in mogelijke
overheden besloten over de RES 1.0. De
milieueffecten. Aangezien de PlanMER bij de
ACTUALISATIE REGIONALE WOONAGENDA
komen bij elkaar in de Regionale Omgevingsagenda,
samenwerkende overheden binnen de RES-regio
vrijgave van de RES nog niet af is, zijn in deze fase
De druk op de woningmarkt in onze regio neemt toe.
gericht op de periode na 2030. Het woonbeleid
Holland Rijnland kijken naar het gehele regionale
de resultaten in beperkte mate verwerkt. Vooral
Om hier op in te kunnen spelen is een heroriëntatie
en de planlijst woningbouwprogrammering is
energiesysteem en kiezen voor maatregelen die het
de harde beperkingen voor veiligheid en milieu
van ons huidige woonruimteverdeelsysteem en
belangrijke input geweest voor dit traject. Daarnaast
meeste effect hebben. In de regio komt 80% van
zijn meegenomen. De inzichten uit de PlanMER
een actualisatie van de Regionale Woonagenda
beïnvloeden uitkomsten van deze bestuursopdracht
het energieverbruik voor rekening van de gebouwde
nemen we, zoals gepland, mee in het vervolgproces.
noodzakelijk. De huidige Regionale Woonagenda, die
de ruimtelijke keuzes in de regio na 2030.
omgeving (vooral woningen en kantoorpanden) en
Dat gebeurt bij de verankering van de RES in het
op 14 maart 2018 is vastgesteld, is op onderdelen
mobiliteit. Daar ziet de regio dan ook veel kansen om
provinciale en lokale omgevingsinstrumentarium.
niet meer actueel. In 2020 hebben we de Regionale
HOOFDLIJNENSTRATEGIE BEDRIJVENTERREINEN
snel en slim te verduurzamen.
Integrale afweging van de ruimtelijke effecten ten
Woonagenda geëvalueerd. Deze evaluatie is een
HOLLAND RIJNLAND 2019
opzichte van andere toekomstige ruimteclaims vindt
eerste stap voor het actualiseren van de Regionale
Hoofdlijnen van de bedrijventerreinenstrategie
De regionale ambitie is om in 2030 1,05 TWh
plaats in de (nadere uitwerking van de) Regionale
Woonagenda. Zowel voor de heroriëntatie van het
Holland Rijnland zijn:
aanvullende opwek van hernieuwbare elektriciteit
Omgevingsagenda Holland Rijnland (integraal
woonruimteverdeelsysteem als de actualisatie van
1. Om de volledige vraag naar ruimte voor bedrijven
gerealiseerd te hebben. Dit is, gezien de ambities
uitvoerignsprogramma). De RES 1.0 is de eerste grote
de Regionale Woonagenda, is meer inzicht nodig in
te kunnen faciliteren is de ontwikkeling van nieuwe
uit het Regionale Energieakkoord en de nationale
stap in de uitwerking van de regionale ambities.
de huidige situatie en nieuwe ontwikkelingen.
bedrijventerreinen noodzakelijk. Dit is van belang
opgave van 35 TWh, een passende inzet voor
Iedere twee jaar wordt de RES herzien en aangevuld
de regio. Deze inzet wordt opgewekt door een
met nieuwe inzichten, technologieën en projecten.
Zowel vanuit de meest actuele behoeftecijfers
Wanneer er op de lange termijn onvoldoende
combinatie van zonnepanelen op grote daken (ca
In 2023 volgt de RES 2.0. In de tussentijd werken
als vanuit de woonruimteverdeling zal daarom
ruimte is voor het bedrijfsleven om te kunnen
0,25 TWh), zonnevelden en windturbines. Voor de
de partners binnen de RES-regio Holland Rijnland
worden bekeken welke woningen het hardst nodig
starten, groeien en innoveren, dan betekent dit
laatste bijdrage zoeken we naar passende locaties
samen met het bedrijfsleven en maatschappelijke
zijn in de gemeenten, de subregio en de regio. De
een verzwakking van het economisch klimaat in de
vanuit het elektriciteitsnetwerk, de ruimtelijke
organisaties verder aan de uitvoering van de RES
woningbehoefteraming van de provincie brengt de
regio, met kans op het vertrek van bedrijven (en
kwaliteit en het bestuurlijk en maatschappelijk
1.0. Ook bij deze vervolgstappen zullen inwoners
totale behoefte in beeld, maar beschrijft niet wat we
daarmee werkgelegenheid) naar andere regio’s.
draagvlak. De zoekgebieden hiervoor zijn in de RES
nadrukkelijk worden betrokken op verschillende
voor wie waar moeten bouwen.
Ruimte (blijven) bieden voor bedrijvigheid is niet
1.0 ruimtelijk geduid en bevinden zich voor een groot
manieren.
voor de economische ontwikkeling van onze regio.
alleen van belang voor werkgelegenheid in onze We maken daarom een kwalitatieve verdiepingsslag,
regio, maar biedt ook kansen voor duurzaamheid,
zoekgebieden van dit moment dekken theoretisch
NB De kaart behorende bij de RES 1.0 vindt u op
waarbij we kijken we naar het huidige aanbod en
duurzame mobiliteit (wonen-werken dicht bij huis),
de genoemde ambitie.Het lijkt raadzaam om in
pagina 54-55
de behoefte aan woningen, gespecificeerd naar
en een aantrekkelijk woonklimaat. Tegelijkertijd
verschillende huishoudensgroottes en typen, zoals
zien we ook dat veel functies momenteel ruimte
deel langs (rijks) infrastructuur. De meest kansrijke
aanvulling hierop nog meer zoekgebieden toe te voegen als onderdeel van de ontwikkeling van de
Regionale strategie Mobiliteit
eenpersoonshuishoudens, woningen geschikt voor
vragen, zoals de regionale woningbouwopgave,
RES 2.0.
Met de RSM wil de regio inzetten op:
ouderen en eengezinswoningen. Ook kijken we
energietransitie (windmolens, zonnepanelen, etc.),
•
Versterken regionale ontwikkelassen rond
naar de verschillende prijsklassen, koop of huur
mobiliteit en behoud van bestaand ruimtegebruik
draaischijf Leiden
en voor welke doelgroepen tijdelijke woningen een
door de Greenports, landbouw, natuur en landschap
Realiseren toekomstbestendige robuuste
oplossing kunnen bieden. Daarin nemen we mee
en recreatie. In deze strategie erkennen we
netwerken
dat gemeenten verschillende grenzen hanteren
het economische en maatschappelijke belang
Benutten van kansen voor duurzame (keten)
voor middeldure huur en goedkope koop. De druk
van voldoende ruimte voor bedrijvigheid, maar
mobiliteit
op de woningmarkt in de regio neemt toe en de
tegelijkertijd constateren we ook dat de
Visies op thema’s zoals Natuurlijke leefomgeving
behoefte groeit. Daarbij hebben maatschappelijke
ontwikkelstrategie voor MKB, HMC en grootschalige
(zie input voor verhaallijn landschap)
ontwikkelingen, zoals de vergrijzing, toename van
logistiek uiteindelijk (op lokale en/of (sub)
Regionale Woonagenda hier ook noemen? Hoe
eenpersoonhuishoudens, toename statushouders
regionale schaal) in integrale afweging met andere
compleet willen we zijn?
en de decentralisatie van de maatschappelijke
ruimtevragen gemaakt zal moeten worden. Hierin ligt
zorg (zie bijlage1), effect op de woningmarkt. Deze
een belangrijke uitdaging.
De RES 1.0 is ontwikkeld in nauwe samenwerking met de regionale netbeheerder Liander. De
•
plannen voor de regio Holland Rijnland leren dat Liander de elektriciteitsnetten komende jaren
•
fors moet uitbreiden. Daarmee worden direct ‘stopcontacten’ gecreëerd, waarop latere lokale wind-
•
of zonprojecten kunnen worden aangesloten. Dat zijn no-regret investeringen die hoe dan ook nodig zijn om aan de toekomstige vraag naar elektriciteit
•
te voldoen. De verhouding tussen opwek via zon en
52
duurzaam, natuurinclusief en klimaatadaptief?’
via wind is opgenomen in de analyses. Door deze
Voor elk speerpunt zijn sleutelprojecten en
informatie is de basis voor het actualiseren van
samenwerking hebben we alle plannen integraal
lopende projecten benoemd. Voor een vertaalslag
de woonagenda en ook input voor het integrale
2. De gemeenten in Holland Rijnland hanteren het
kunnen beoordelen. Zo wordt voorkomen dat extra
van deze projecten en andere prioritering is een
uitvoeringsprogramma vanuit deze Regionale
uitgangspunt van duurzaam gebruik van de ruimte
elektriciteitsstations moeten worden gebouwd met
toetsingskader opgesteld. De mate waarin een
Omgevingsagenda.
op bedrijventerreinen. Dat betekent dat alvorens
53
nieuwe ontwikkelingsmogelijkheden onder de loep worden genomen, eerst wordt gekeken naar mogelijkheden tot intensivering en verdichting en herstructurering. Daarbij wordt ook bestaand vastgoed onder de aandacht gebracht van bedrijven. We gaan slim om met de ruimte – waar mogelijk en gewenst worden functies gecombineerd (bijv. wonen en werken); 3. Uitgangspunt is dat iedere subregio ‘de eigen broek ophoudt’ voor wat betreft de lokale uitbreidings- en vervangingsvraag voor het MKB. De Rijn –en Veenstreek is onder voorwaarden bereid om op overblijvende percelen ruimte te bieden voor bovenlokale/ regionale vraag, waarbij het nadrukkelijke uitgangspunt is dat subregio’s eerst in de eigen behoefte voorziet alvorens hectares ter beschikking te stellen voor bovenlokale compensatie en mits deze bedrijvigheid aansluit bij c.q. de lokale economische structuur versterkt Randvoorwaarde en vereiste daarbij is wel de medewerking van de provincie om nieuwe planologische -en buiten stedelijke ontwikkelingen in de Rijn- en Veenstreek mogelijk te maken. Ook aanvullende opgaven op het gebied van onder meer woningbouw en energietransitie dienen daarbij niet uit het oog te worden verloren.
Vanuit de richting gevende keuzes die in deze Regionale Omgevingsagenda zijn uitgezet, de economische agenda’s van EBZ, de verschillende subregio’s en gemeenten en de nieuwe provinciale behoefteraming bedrijventerreinen die we vlak na de zomer verwachten, de kantorenmonitor en andere economische verkenningen zal het thema economie nader worden uitgewerkt t.b.v. de in deze ROA geschetste vervolgstappen
54
55
STRAND EN DUINEN
STRANDWALLEN EN -VLAKTES
VEENWEIDE
Hollandse Plassen
DROOGMAKERIJEN
VERSTEDELIJKT GEBIED/ OUDE RIJN
BODEM
Zand
Zand/veen
veen
Veen
Klei/zout
Steen/slib
GEBIEDEN
• Natura2000 en NNN • Boulevards Katwijk en • Noordwijk Strandovergang Nederzandt
• Landgoederenzone • Limes • Atlantik wall • Trekvaarten 20 parels Gebiedsprogramma Duin- en Bollenstreek Gebiedsprogramma Duin horst Weide Historische dorpskernen Linten • NNN
• Aarlanderveen • Boterhuispolder • Molendrieslag • Nieuwkoop en veenweidegebied Zoeterwoude • Linten • Microrelief Boskoop • de Kaagerpolder • de Hoogmadesche Polder • NNN
• Nieuwkoopse plassen, Natura 2000 • Kagerplassen, Braassemermeer • NNN
• Groene vensters • Waterfronten • Limes • Oude Hollandse Waterlinie met forten (klein stukje bij Nieuwkoop/Alphen aan den Rijn) • de Polder Vierambacht • de Veender- en Lijkerpolder
• Historische binnenstad Leiden en oude dorpskernen in Holland Rijnland
KWALITEITEN
• Hoge biodiversiteit Recreatie & toerisme • Cultuurhistorie en erfgoed: o.a. Atlantikwall, europese beschermde duinnatuur (Natura2000)
• Landgoederenzone met cultuurhistorische waarde, trekvaarten • Bollenteelt als vitale landbouw • Steilranden Bollenstreek • Verkaveling- en slotenpatroon • Uniek vrijwel oorspronkelijk strandwallenlandschap in Duin, Horst, Weide • Verblijfsrecreatie/camping en bungalowparkjes • Akkervogels (patrijs)
• Weidse panorama’s en klassiek Hollands cultuurlandschap • Populaties weidevogels • Europees beschermde veenweidenatuur in de Wilck • Verkaveling- en slotenpatroon • Vele boerderijen met recreatieve nevenactiviteiten en winkeltjes • Bomen en vaste plantenteelt in Boskoop
• Recreatieve bestemming met potentie voor intensivering • Eurpoees beschermde moerasnatuur in Nieuwkoopse plassen. • Oosterduinsemeer.
• Vitale landbouw • Karakteristieke verkavelingsstructuur
• Historische binnensteden • Kralenketting van steden langs de Oude Rijn, met open onbebouwde delen daartussen (vensters Groene Hart) • Cultuurhistorische erfgoedlijn: Limes • Biodiversiteit in bebouwde omgeving • Oude dorpskernen
OPGAVEN
• Reguleren recreatiedruk • Ruimtelijke isolatie/ontsluiting • Intensieve landbouw/veeteelt rondom Natura 2000gebied • Aanpak stikstof • Drinkwatervoorziening • Extra ruimte nodig voor kustverdediging en dijkverbreding
• Reguleren invloed schaalvergroting bollensector op beeldkwaliteit • Zoute kwel • Herstructurering bollenareaal t.b.v. verbeteren landschapskwaliteit • Aanpak verrommeling door oneigenlijk gebruik bollengrond (paardenbakken, moestuintjes ed) • Verduurzaming bollenteelt o.a. verbeteren water-en bodemkwaliteit (emissies, verdroging) • Mitigeren barrierewerking o.i.v. de dominante noord-zuid oriëntatie in landschap en dus in infrastructuur t.b.v. recreatie en ecologie • Ontbrekende schakels in robuuste ecologische verbindingen • en haarvaten • Verminderen, herstellen van opsplitsing, verkaveling landgoederen en kwaliteit van natuur en groen in landgoederen.
• (Beeld)kwaliteit onder druk en aftakeling natuur door schaalvergroting, bodemdaling, verzilting, oxidatie van veen en CO2, methaan uitstoot • Intensieve (melk)veehouderij (emissies, fosfaten, stikstof) rondom Natura2000 gebieden heeft grote voetafdruk en bedreigt weidevogelstand • Lage biodiversiteit door eentonige raaigrasvelden • Ontbrekende schakels in robuuste ecologische verbindingen en haarvaten • Verduurzaming bomen- en vaste plantenteelt • Betere inpassing kassen en bedrijfsgebouwen sierteelt
• Verdroging • Uitspoeling van nutriënten en chemicaliën o.i.v. intensieve veehouderij rondom Natura2000 gebied, bodemdaling, verzilting, oxidatie van veen en CO2methaanuitstoot. • Hoge recreatieve druk kan een bedreiging zijn voor • Biodiversiteit • Betere inpassing kassen en bedrijfsgebouwen sierteelt • Ontbrekende schakels in robuuste ecologische verbindingen en haarvaten
• Kwel en wegzijging uit het aangrenzende veengebied aan de randen • Verzilting in het hart van enkele polders • Betere inpassing kassen en bedrijfsgebouwen sierteelt • Ontbrekende schakels in robuuste ecologische verbindingen en haarvaten • Verduurzaming landbouw (aanpak milieuproblemen en verbeteren natuur en waterkwaliteit)
• Reguleren van recreatieve druk op bestaande parken als gevolg van • toename bevolking • Geconcentreerde verstedelijking t.b.v. behoud waardevol landschap en voorkomen verlies aan kwaliteit/ groene plekken bij inbreiding • Infrastructurele lijnen vormen barrières die de landschappen • versnipperen • Klimaatopgaven zoals hitte en wateroverlast. Klimaatadaptatie in steden kost ruimte die bijvoorbeeld concurreert met ruimte voor parkeren bij nieuwbouw. Bouwen in hogere dichtheden brengt hogere kosten voor inpassing met zich mee gegeven ondergronds en gebouwgebonden maatregelen • Toenemende economische waarde van verstedelijkt gebied t.o.v. overstromingsrisico. Kortom: rekening houden met ‘water’ bij locatiekeuzes woningbouw, niet alleen mbt overstromingsrisico’s maar ook mogelijkheden waterberging, voorkomen hitte-eilanden en funderingsproblemen.
56
57
POTENTIES
58
STRAND EN DUINEN
STRANDWALLEN EN -VLAKTES
VEENWEIDE
Hollandse Plassen
DROOGMAKERIJEN
VERSTEDELIJKT GEBIED/ OUDE RIJN
• Kansen voor slimmer gebruik zoet (kwel)water van hoge kwaliteit (binnenduinrand) met de toevoeging van recreatieve voorzieningen en ontwikkeling biodiversiteit en ecologische kwaliteit • Zet in op robuuste ecologische verbindingen tussen de Duinen, landgoederen in de duinzoom en plassen richting Groene Hart
Doorontwikkeling ISG: o.a.: • Open maken “vensters” • Handhaven 1ste klas bollenareaal, • Handhaven beschermde graslanden • Ontwikkeling natuurinclusieve bollenteelt • Erfbeplanting en inpassing schuren stimuleren • Ontwikkeling parels en routenetwerken als recreatieve trekpleisters om N2000 in de duinen te ontlasten. Vanuit optimalisatie watersysteem i.i.g.: • ontwikkeling van brede akkerranden om uitstroom van nutrienten te voorkomen van bestrijdingsmiddelen te verminderen naast tegengaan van het gebruik ervan. • Stimuleer de duurzame ontwikkeling van de agrarische topgebieden Greenports • Bollenstreek (en Boskoop en Aalsmeer_> bij andere landschapstype) • Zet in op een ecologische inrichting tot in de haarvaten van het watersysteem om de waterkwaliteit van het gebied te versterken.
• Stem de veeteelt af op de fysieke condities door te zoeken naar nieuwe vormen van landbouw. • Optimalisatie watersysteem: dilemma: grondwaterpeil opzetten vertraagd bodemdaling, vraagt echter radicale aanpassing van de landbouw, leidt tot hogere watervraag en een meer dynamisch peil kan uitstoot CO2 versterken, en opzetten peil ook niet altijd wenselijk voor natuurgebieden (denk aan weidevogels). Nadere discussie nodig. • Iconische landschappen koppelen aan (meerdaagse) recreatie, toegroeien naar een mozaiek van landgebruiksvormen: natuurinclusieve veeteelt op iets drogere gronden en natte gewassen of natuur in de lagere delen? (dit ook verbinden met sociaal-economische potentie agrarische bedrijven in dit gebied) en (on)mogelijkheden klimaatadaptieve ruimtelijke ontwikkeling bij hoog grondwaterpeil • Stimuleer verbrede landbouw activiteiten, zoals agrarisch natuurbeheer, recreatie bij de boer of een zorgboerderij. • Zet in op circulaire landbouw en landbouwcollectieven om als regio gezamenlijk sterk te staan.
• Zorg voor zacht gradient tussen de plassen en het veenweide gebied voor een toename van de biodiversiteit
• Stem de landbouw af op de fysieke condities door op natste delen of delen met risico op verzilting te zoeken naar nieuwe vormen van landbouw. • Stimuleer verbrede landbouw activiteiten, zoals agrarisch natuurbeheer, recreatie bij de boer of een zorgboerderij (?ook relevant voor droogmakerijen of vooral veeteelt in veenweidegebied?) • Zet in op circulaire landbouw en landbouwcollectieven om als regio gezamenlijk sterk te staan. • Zorg voor een fijnmazige dooradering van de droogmakerijen met ecologische bloemrijke graslanden en natuurlijke oevers
• Natuurinclusieve stedenbouw. Inzetten op behoud van bestaande kwaliteit • Waterrobuuste inrichting van de stad met waterberging en buffering in gebouwen en openbare ruimte. • Optimalisatie watersysteem: waterbergende groene daken en gevels, infiltratievoorzieningen • Zorg voor een fijnmazige ecologische dooradering van de stad door het vergroenen van gebouwen en openbare ruimte (biodiversiteit en klimaatadaptatie) • Behoud en versterk het landschap als framework voor de stad
59
Colofon Deze is opgesteld door het kernteam ruimte en PosadMaxwan in opdracht van de regio Holland RIjnland. PosadMaxwan: Emile Revier, Froukje van de Klundert, Iulia Sîrbu, Carlos Marchi, Vincent Babeş, Stefano Agliati, Thierry van der Hoeven, Binghui He Kernteam ruimte: Marco van de Esschert, Saskia Ligthart, Fred Goedbloed, Sacha Maarschall, Marianne Koot, Sjoukje Eringa, Marija Scheeve, Marco de Lange, Marnix Groenland
POSADMAXWAN Binckhorstlaan 36 2516 BE Den Haag tel: 070 322 2869 froukje.vandeklundert@posadmaxwan.nl
April 2021
60