Rapport exploitatieonderzoek begraafplaats Woubrugge
Tekst van het document
O
Exploitatieonderzoek Begraafplaats Woubrugge 20210914 D01 Definitief
20-1458
Exploitatieonderzoek Begraafplaats Woubrugge 20210914 D01 Definitief
Verantwoording Projectnaam
: Exploitatieonderzoek begraafplaats Woubrugge
Projectnummer
: 20-1458
Documentnummer
: 20210914
Versie en status
: D01 Definitief
Datum
: 14 september 2021
Opdrachtgever
: Gemeente Kaag en Braassem
Postadres
: Westeinde 1
Postcode & Plaats Contactpersoon
: 2371 AS Roelofarendsveen : Bas Hoogervorst
Telefoonnummer
: 071 332 72 72
: BHoogervorst@Kaagenbraassem.nl
Auteur(s)
: Trudy van Rooij
Controle
: Ralph Otten
Akkoord
: _________________
Vrijgave
: _________________
20-1458
Inhoudsopgave 1 Inleiding 1.1 1.2
Ruimte die over is en een andere bestemming kan krijgen Verbetering van de exploitatie
2 Huidige kostendekkendheid 3 Haalbaarheid crematorium 3.1 3.2 3.3
Het verzorgingsgebied Balans kosten en baten Conclusie
4 Wat willen de marktpartijen 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7
Mening over de begraafplaats zoals deze nu is Cremeren Strooiveld Urnenmuur Haalbaarheid crematorium te Woubrugge Mening over andere bestaande ideeën t.a.v. begraafplaats Woubrugge Ideeën vanuit marktpartijen
5 Resomeercentrum 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5
Wat is resomeren Stakeholders resomeren Benodigdheden Cijfers resomeren Reactie marktpartijen
6 Haalbaarheid multifunctionele ruimte 6.1 6.2
Marktpartijen Gemeente faciliteert en marktpartij exploiteert
7 Onderzoek haalbaarheid (bloemen)pluktuin/boomgaard 7.1 7.2 7.3
Pluktuin Boom(gaard) Haalbaarheid pluktuin
8 Voor- en nadelen uitbreiding oude begraafplaats 8.1 8.2
Naar het oosten (links van de begraafplaats) Naar het zuiden (achter de begraafplaats)
9 Conclusie 9.1 9.2 9.3 9.4
Haalbaarheid crematorium Haalbaarheid multifunctionele ruimte Haalbaarheid resomeercentrum Aantrekkelijkheid begraafplaats
KYBYS | Begraafplaats Woubrugge | Exploitatieonderzoek
3 5 5
6 7 7 12 12
13 13 13 13 13 14 14 14
17 17 17 17 18 18
19 19 19
20 20 20 21
22 22 22
24 24 24 24 24
I
20-1458
II
KYBYS | Begraafplaats Woubrugge | Exploitatieonderzoek
20-1458
1
Inleiding Op de begraafplaats te Woubrugge is sprake van een overcapaciteit op het uitbreidingsdeel. Deze overcapaciteit zou kunnen worden ingezet voor een andere bestemming om daarmee de begraafplaatsexploitatie te verbeteren.
De begraafplaats te Woubrugge ligt parallel aan de Kerkweg (N446). Aan de andere kant bevinden zich kassen. Deze zijn zeer goed zichtbaar vanaf de begraafplaats. Temidden van het oude gedeelte en de uitbreiding staat een aula. Tussen de kassen en de begraafplaats ligt een hoger gelegen leeg veld. Op dat gedeelte zijn geen graven gereserveerd. Er ligt hier ook een pad dat eindigt tegen een poort die verder geen functie heeft. Naast het oude gedeelte van de begraafplaats is een nieuw, hoger gelegen deel aangelegd met daarin enkele grafkelders. Dit veld is op één graf na helemaal leeg. De begraafplaats wordt omgeven door een watergang. Ten oosten hiervan ligt een volkstuinencomplex: dit betreft ecologische tuinvereniging de Esselyckerhof. De uitbreiding is op twee manieren bereikbaar. Via het grote parkeerterrein en via het oude gedeelte. Er is een toiletgebouw aanwezig en een overkapping. Het uitbreidingsdeel was een maatregel voor de capaciteitsproblemen van particuliere graven op het oude, Rooms-Katholieke én nieuwe deel van begraafplaats Woubrugge.
KYBYS | Begraafplaats Woubrugge | Exploitatieonderzoek
3
20-1458
Momenteel zijn de urnenmuur en de particuliere kindergraven leeg. Ook is bijna het hele uitbreidingsgedeelte leeg. Op korte termijn verwachten we dat hier graven zullen komen. Hoewel het uitbreidingsdeel relatief veel algemene graven bevat, zijn deze bij een actief ruimingsbeleid op het oude gedeelte niet nodig. Wanneer de particuliere graven en de katholieke particuliere graven op de juiste manier verdeeld worden ontstaat hier tot 2030 ook geen tekort. Op het uitbreidingsdeel is het volgende gerealiseerd:
Veld 1 2+3 4 5 6
4
Aanwezig 160 algemene graven (2-diep) 108 particuliere graven (2-diep) (inclusief keldergraven) Urnentuin en urnenmuur 22 kindergraven Strooiveld
Nodig tot 2030 1 (RK) 6
Over tot 2030 159 63
Nog niet gebruikt 0 22 Nog niet gebruikt
KYBYS | Begraafplaats Woubrugge | Exploitatieonderzoek
20-1458
Wanneer er geruimd wordt op het oude gedeelte zijn er pas vanaf 2035 particuliere graven nodig op het uitbreidingsgedeelte. Katholieke particuliere graven zijn nu al nodig. Tot 2030 zijn dat er 6. Vanaf 2030 zijn er katholieke algemene graven nodig op het uitbreidingsgedeelte. De overige ruimte (particuliere keldergraven en zandgraven op (2) en (3)) zou met het oog op de toekomst qua bestemming anders ingedeeld moeten worden. Deze velden beslaan samen zo’n 700 m 2. Er zijn hier 38 particuliere zandgraven en 24 keldergraven aanwezig. Dit is voldoende voor de toekomstige behoefte. Verder lijkt het parkeerterrein groter dan nodig. 1.1
Ruimte die over is en een andere bestemming kan krijgen Beschikbare ruimte 3600 m2 1300 m2
Toelichting Inclusief parkeerterrein. (2600 m2 exclusief parkeerterrein). Het gedeelte waar nu algemene zandgraven liggen (1). Dit is ook in de toekomst niet nodig.
Te reserveren voor: Permanente andere bestemming. - Een tijdelijke andere bestemming; - Eventueel reserveren voor particuliere graven om er zo voor te zorgen dat er tot 2050 voldoende capaciteit blijft.
De gemeente vindt het van belang dat het gebied dat een andere invulling krijgt goed kan worden afgebakend ten opzichte van de begraafplaats. 1.2
Verbetering van de exploitatie Ter verbetering van de exploitatie van de begraafplaats is de haalbaarheid onderzocht van een: Kleinschalig crematorium inclusief urnentuin; Een uitvaartcentrum / multifunctionele ruimte; Een (bloemen)pluktuin / boomgaard. Ook is er onderzocht hoe de begraafplaats aantrekkelijker gemaakt kan worden.
KYBYS | Exploitatieonderzoek 5
20-1458
2
Huidige kostendekkendheid Gemeente Kaag en Braassem heeft drie gemeentelijke begraafplaatsen in beheer, dit betreft de begraafplaatsen Woubrugge, Leimuiden en Rijnsaterwoude. Er is geen separate begroting per begraafplaats; de geraamde baten en lasten maken onderdeel uit van de totale begroting. Naar inschatting van de gemeente hebben de kosten grotendeels betrekking op de begraafplaats in Woubrugge. Onderstaande tabel geeft de kostendekkendheid van de begraafplaatsexploitatie van de afgelopen jaren weer:
jaar 2018 2019 2020
Kostendekkendheid 40% 105% 80%
De gemeente streeft naar een volledige kostendekkendheid (100%) van de begraafplaatsexploitatie. De gerealiseerde kostendekkendheid in de periode 2018-2020 bedraagt gemiddeld 75%. In de begrotingen van 2018-2020 valt op dat de hoogte van zowel de totale kosten als de totale baten jaarlijks sterk variëren. Dit leidt er mede toe dat ook de kostendekkendheid van de begraafplaatsexploitatie jaarlijks een behoorlijke fluctuatie vertoont. De begraafplaatsbaten bestaan hoofdzakelijk uit de uitgifte van nieuwe graven, verlengingen en begravingen. In de afgelopen jaren worden er gemiddeld circa 3 nieuwe graven uitgegeven, is er sprake van 7 verlengingen en circa 14 bijzettingen. Vanaf 2021 worden de graven geopend en gesloten door de eigen buitendienst van de gemeente Kaag en Braassem. Het ruimen van graven wordt uitbesteed. Deze kosten zijn nog niet begroot.
6
KYBYS | Begraafplaats Woubrugge | Exploitatieonderzoek
20-1458
3
Haalbaarheid crematorium Om te onderzoeken of een kleinschalig crematorium kan bijdragen aan verbetering van de kostendekkendheid van de begraafplaats, is er eerst bepaald of de realisatie van een kleinschalig crematorium haalbaar is. De haalbaarheid van het stichten van een crematorium wordt hoofdzakelijk bepaald door: Het verzorgingsgebied: o De hier aanwezige crematiebehoefte; o De eventueel hier reeds aanwezige crematoria; De balans van kosten en baten.
3.1
Het verzorgingsgebied Bij het bepalen van het verzorgingsgebied van een eventueel te stichten crematorium te Woubrugge, gaan we er van uit dat iemand zo’n 15 kilometer naar een crematorium wil rijden of maximaal 30 minuten. Wanneer er in Woubrugge een crematorium zou komen, dan zouden de volgende gemeenten binnen het verzorgingsgebied vallen: 1. Kaag en Braassem (Leimuiden: 10 km); 2. Nieuwkoop (15 km); 3. Zoeterwoude (15 km); 4. Leiderdorp (9 km); 5. Leiden (13 km); 6. Oegstgeest (14 km); 7. Alphen aan den Rijn (8 km). Wanneer we een wat groter gebied meenemen in het onderzoek, dan komen daar de volgende gemeente bij: 1. Haarlemmermeer (22 km) 2. Lisse (21 km) 3. Teylingen (23 km) 4. Uithoorn (22 km) 5. Bodegraven-Reeuwijk (19 km) 6. Zoetermeer (22 km)
3.1.1
Crematiebehoefte Omdat 2020 vanwege covid-19 geen representatief jaar was, is er voor gekozen om te kijken naar het aantal overledenen in 2019. Het landelijke crematiecijfer 2019 is 66,96% 1ˈ (bron: LVC). Een regionaal of gemeentelijk crematiecijfer bestaat niet doordat gemeenten zelf geen inzicht hebben in hun crematiecijfer. Verloven tot begraven of cremeren worden uitgegeven in de gemeente waar iemand overlijdt (ongeacht woonplaats). Een gemeente met een ziekenhuis zal dus meer verloven uitgeven dan een gemeente waar geen ziekenhuis is. Verder wordt er niet bijgehouden hoeveel verloven er worden uitgegeven, of deze verloven voor begraven of cremeren zijn en waar de overledene wordt begraven of gecremeerd.
KYBYS | Exploitatieonderzoek 7
20-1458
Van gemeente Alphen aan den Rijn weten we dat het crematiecijfer in werkelijkheid 62% was. Van de andere gemeenten hebben we het landelijk gemiddelde aangehouden om het aantal overledenen te berekenen dat kiest voor crematie:
Gemeente 1 Kaag en Braassem 2 Nieuwkoop 3 Zoeterwoude 4 Leiderdorp 5 Leiden 6 Oegstgeest 7 Alphen aan den Rijn Totalen:
Aantal Aantal overledenen overledenen per Crematie dat kiest gemeente percentage voor 2019 per gemeente crematie 215 67% 84 202 67% 135 68 67% 46 239 67% 160 992 67% 665 205 67% 137 869 62% 539 2.790 1.766
In het grotere gebied is dit:
Aantal Aantal overledenen overledenen per Crematie dat kiest gemeente percentage voor Gemeente 2019 per gemeente crematie 8 Haarlemmermeer 1034 67% 693 9 Lisse 187 67% 125 10 Teylingen 308 67% 206 11 Uithoorn 211 67% 141 12 Bodegraven-Reeuwijk 272 67% 182 13 Zoetermeer 903 67% 605 Totalen: 2.915 1.953
8
KYBYS | Begraafplaats Woubrugge | Exploitatieonderzoek
20-1458
3.1.2
Reeds aanwezige crematoria Binnen het verzorgingsgebied van de gemeente Kaag en Braassem liggen momenteel 4 crematoria. Aan de rand hiervan liggen er nog 2. In Gouda is ook een crematorium. Ook zijn er in Amsterdam enkele crematoria. Maar omdat deze wat verder weg liggen, zijn deze niet expliciet meegenomen in het onderzoek. De zes crematoria binnen en net buiten het verzorgingsgebied van Woubrugge hebben ieder ook hun eigen verzorgingsgebied:
Woubrugge Alphen aan den Rijn Lisse Nieuw Vennep Leiden Uithoorn Zoetermeer Zoetermeer
KYBYS | Exploitatieonderzoek 9
20-1458
De afstand die men per auto aflegt is weergegeven in de volgende tabel: crematoria Alphen Gemeenten: Woubrugge a/dRijn Woubrugge/Kaag en Braassem 0 Leimuiden/Kaag en Braassem 10 Haarlemmermeer 22 Teylingen 23 Lisse 21
Nieuw Leiden Dela Vennep Lisse 7 16 18 12 22 8 25 30 4 26 10 13 23 17 9
22 15 17 5 2
20 14 15 28 26
Zoetermeer 23 30 38 28 35
Uithoorn
22
23
39
19
32
4
47
Nieuwkoop
15
11
31
22
28
13
36
Bodegraven-Reeuwijk
19
11
27
30
36
27
26
Zoeterwoude Leiderdorp Leiden Oegstgeest Zoetermeer Alphen aan den Rijn
15 9 13 14 22 8
17 19 22 23 26 1
10 7 5 5 15 23
26 21 22 21 33 20
32 28 16 12 30 27
36 32 33 34 44 20
10 15 14 19 4 28
Uithoorn
Alle gemeenten die binnen het verzorgingsgebied van een eventueel te stichten crematorium te Woubrugge vallen, vallen ieder ook in het verzorgingsgebied van tenminste 2 andere crematoria. Een rit vanuit Woubrugge naar het crematorium in Leiden is 16 kilometer. Deze afstand kan in 23 minuten afgelegd worden, minder dan de maximale 30. Vanuit Bodegraven-Reeuwijk is het ongeveer 10 kilometer rijden naar het crematorium in Gouda, dat niet in deze tabel is opgenomen. Woubrugge ligt dicht tegen Alphen aan den Rijn, waar zich een crematorium bevindt. In Leimuiden, dat binnen de gemeente Kaag en Braassem ligt, heeft men momenteel binnen een straal van 15 kilometer de keuze uit 4 crematoria: Alphen aan den Rijn, Nieuw Vennep, Lisse en Uithoorn. Omdat men binnen het verzorgingsgebied kan kiezen uit meerdere crematoria, is er gekeken naar het aantal crematies dat per crematorium jaarlijks plaatsvindt.
10
KYBYS | Begraafplaats Woubrugge | Exploitatieonderzoek
20-1458
3.1.3
Aantal crematies per crematorium binnen (en net buiten) verzorgingsgebied
Crematorium
Aantal crematieovens Alphen aan den Rijn 1 Rhijnhof (Dela) Leiden 2 Meerbloemhof, 1 Zoetermeer Haarlemmermeer, Nieuw Vennep Duin en Bollenstreek, Lisse Bouwens de Kwakel, Uithoorn Totaal:
Aantal crematies 2019 595 1511 1009
1
773
1
507
1
586
7
4395
In het crematorium van Alphen aan den Rijn, dat dicht bij Woubrugge ligt, werden 595 crematies uitgevoerd. Dit zijn er gemiddeld 11 per week. In crematorium Haarlemmermeer werden 773 crematies uitgevoerd. Dat zijn er gemiddeld 15 per week. Er is gekeken naar de verwachte hoeveelheid crematies die in Woubrugge zouden kunnen plaatsvinden. Hierbij is er per gemeente gekeken naar de crematoria binnen een straal van 15 km.
Gemeente Kaag en Braassem Nieuwkoop Zoeterwoude Leiderdorp Leiden Oegstgeest Alphen aan den Rijn Totalen:
Aantal Aantal overledenen overledenen per Crematie dat kiest gemeente percentage voor Kaag en Aantal 2019 per gemeente crematie Braassem crematies 215 67% 84 35% 29 202 67% 135 20% 27 68 67% 46 20% 9 239 67% 160 30% 48 992 67% 665 20% 133 205 67% 137 5% 7 869 62% 539 20% 108 2.790 1.766 361
KYBYS | Exploitatieonderzoek 11
20-1458
In het grotere gebied is dit:
Aantal Aantal overledenen overledenen per Crematie dat kiest gemeente percentage voor Kaag en Aantal Gemeente 2019 per gemeente crematie Braassem crematies 8 Haarlemmermeer 1034 67% 693 5% 35 9 Lisse 187 67% 125 5% 6 10 Teylingen 308 67% 206 5% 10 11 Uithoorn 211 67% 141 5% 7 12 Bodegraven-Reeuwijk 272 67% 182 1% 2 13 Zoetermeer 903 67% 605 0% 0 Totalen: 2.915 1.953 60 De verwachting is dat een crematorium te Woubrugge jaarlijks maximaal tussen de 361 en 421 crematies zal uitvoeren. 3.2
Balans kosten en baten
Een crematorium heeft met kosten en baten te maken. De kosten hebben betrekking op de realisatie van het crematorium inclusief oven, de aanleg van de buitenruimte en de jaarlijkse beheer- en personeelskosten. De baten worden gevormd door de opbrengsten uit crematies. Hierbij is er een verschil tussen crematies met ceremonie en technische crematies. Bij die laatste wordt er geen afscheidsceremonie gehouden. De baten van een technische crematie zijn ongeveer de helft van een crematie met ceremonie. Voor de financiële haalbaarheid van een crematorium zijn jaarlijks minimaal 315 crematies met ceremonie nodig of 660 zonder ceremonie. Wanneer een crematorium recentelijk geopend is, wordt dit aantal de eerste jaren doorgaans niet gehaald. 3.3
Conclusie
Of een crematorium in Woubrugge haalbaar is, is niet zeker. Het zal mede afhankelijk zijn van de inzet en de bereidheid van een ondernemer om een crematorium te willen realiseren of te exploiteren. De vraag of een crematorium bijdraagt aan een volledige kostendekkendheid van de begraafplaats is op basis van de voorliggende gegevens niet met ‘ja’ te beantwoorden. Er zal een keuze gemaakt moeten worden ten aanzien van de constructie. Hiervoor zijn verschillende scenario’s mogelijk, bijvoorbeeld: Realiseren van crematorium door gemeente.
Realiseren van crematorium door marktpartij.
Kleinschalig technisch crematorium zonder afscheidsmogelijkheden, geëxploiteerd door een marktpartij. Kleinschalig technisch crematorium zonder afscheidsmogelijkheden, geëxploiteerd door de gemeente. Volwaardig crematorium met opbaar- en afscheidsmogelijkheden, geëxploiteerd door een marktpartij. Volwaardig crematorium met opbaar- en afscheidsmogelijkheden, geëxploiteerd door de gemeente.
Afhankelijk van de bereidheid bij marktpartijen kan er voor gekozen worden om deze scenario’s verder te onderzoeken middels een exploitatie-onderzoek. 12
KYBYS | Begraafplaats Woubrugge | Exploitatieonderzoek
20-1458
4
Wat willen de marktpartijen Voor het onderzoek onder marktpartijen hebben we telefonisch contact opgenomen met 14 uitvaartondernemers in de omgeving die in het verleden een of meerdere uitvaarten op de begraafplaats te Woubrugge hebben gehad. Hiervan gaven er 6 aan zelden op de begraafplaats te Woubrugge te komen omdat ze normaal gesproken niet in deze omgeving opereren. Zij konden en wilden daarom geen mening geven. Op de enquête die onder de meer actieve marktpartijen vervolgens is uitgezet hebben er 6 gereageerd. Dat is 75% van de ondernemers die met enige regelmaat op de begraafplaats komen. Een van hen (de meest actieve) heeft aanvullend per mail nog een uitgebreide reactie gegeven met ideeën voor de begraafplaats.
4.1
Mening over de begraafplaats zoals deze nu is Op de vraag hoe de ondernemers de begraafplaats vinden zoals deze nu is, werd er als volgt gereageerd: Groot en niet persoonlijk; Overzichtelijk en ruim opgezet; De eerste indruk en de entree zien er verzorgd uit. Maar na de entree is het vrij kaal. Door de aula heen is de kortste route naar het algemene gedeelte maar daar zitten hele vervelende drempels. De begraafplaats ligt te afgelegen. Hij is niet uitnodigend. De begraafplaats is wel verzorgd maar weinig sfeervol. Voor Roelofarendsveen ligt de begraafplaats te ver weg, het is er naar ons idee te kaal. Veel lawaai van de doorgaande weg er naast. De begraafplaats ziet er altijd verzorgd uit; Het onderhoud is slecht, de paden zijn slecht. De uitbreiding die in het verleden is gedaan is ondoordacht geweest en de uitstraling rondom de parkeerplaats laat heel veel te wensen over.
4.2
Cremeren Onder de marktpartijen die hebben gereageerd is er enige diversiteit ten aanzien van cremeren. Een ondernemer gaf aan geen crematies te doen vanwege zijn principes. Een andere ondernemer deed er slechts 6 per jaar. Bij de anderen varieerde het aantal tussen de 35 en 50 per jaar. De as wordt bij een crematorium of elders verstrooid. Ook wordt de as in een urn thuis bewaard en soms in een urn op een begraafplaats. Er wordt vaak gekozen voor een combinatie: as in een sieraad, verstrooiing en gedenkplek.
4.3
Strooiveld Slechts 2 ondernemers (degenen die hier niet vaak komen) wisten dat er op de begraafplaats te Woubrugge een verstrooiingsplaats is. De ondernemers die wel vaker op de begraafplaats komen, wisten niet dat er een verstrooiingsplaats is. Het strooiveld zou in de ogen van de ondernemers aantrekkelijker gemaakt kunnen worden door het plaatsen van een prachtige boom onder het strooiveld. Hierbij zou een bank geplaatst dienen te worden waar nabestaanden herinneringen kunnen ophalen over hun dierbare. Ondernemers gaven verder aan dat beplanting, een goede verwijzing en onderhoud nodig is. Ook wordt het idee van een bloemenveld aangedragen en het aanbieden van (huur)sierurnen.
4.4
Urnenmuur Twee ondernemers wisten niet dat er een urnenmuur was op de begraafplaats te Woubrugge. Een andere ondernemer doet niet aan crematies. De overigen gaven aan dat de urnenmuur aantrekkelijker gemaakt zou kunnen worden door een tuin te creëren waar nabestaanden een plekje hebben om te kunnen zitten KYBYS | Exploitatieonderzoek 13
20-1458
en hun gedachten kunnen laten gaan. Door er meer groen aan te planten en er een park van te maken. Ook werd er aangegeven dat de urnenmuur zelf niet aantrekkelijk is. Deze zou verwijderd moeten worden en er zou een aantrekkelijkere op een betere plaatst gezet moeten worden. 4.5
Haalbaarheid crematorium te Woubrugge Alle marktpartijen geven aan dat zij niet verwachten dat een crematorium in Woubrugge haalbaar of rendabel is. Zij maken gebruik van crematoria als Alphen a/d Rijn, Nieuw Vennep en Leiden die voor hen goed aan te rijden zijn. Zij verwachten dat er bij het stichten van een crematorium in Woubrugge overcapaciteit ontstaat. Omdat de ondernemers zien dat er voldoende gelegenheid in de omgeving is, willen zij geen van allen een crematorium in Woubrugge exploiteren.
4.5.1
Resomeercentrum Vanwege de kosten en eisen aan een crematorium is de kans dat een crematorium haalbaar is in Woubrugge klein. Ook de ondernemers zien dat. Maar de eisen en kosten van een resomeercentrum zijn laagdrempeliger. Wellicht is daarom een dergelijk centrum wel haalbaar. Daarom zijn de ondernemers hierop ook bevraagd. Wat is resomeren Op dit moment kent Nederland vier vormen van lijkbezorging: begraven, cremeren, het zeemansgraf en het lichaam ter beschikking stellen aan de wetenschap. Alkalische hydrolyse, ook wel bekend als resomeren of watercrematie, wordt straks als nieuwe vorm toegevoegd aan de Wet op de Lijkbezorging. Bij deze techniek lost het lichaam van een overledene op in een verwarmde vloeistof waaraan kaliumhydroxide is toegevoegd. De helft van de ondernemers (3) is al voorbereid op de nieuwe wet. Een van hen zegt dat dit beter overgelaten kan worden aan grote ondernemers in de omgeving die dit makkelijker rendabel kunnen maken. De twee anderen geven aan dat het een ‘hot item’ zou zijn, in de toekomst een ‘gouden greep’ en een ‘strak plan’.
4.6
Mening over andere bestaande ideeën t.a.v. begraafplaats Woubrugge
4.6.1 Multifunctionele ruimte Een multifunctionele ruimte op de begraafplaats zou gebruikt kunnen worden voor uitvaarten maar ook voor andere doeleinden. 83% van de ondernemers die met regelmaat op de begraafplaats komen (5 van de 6) zouden gebruik maken van een dergelijke ruimte. Een van hen geeft aan dat investeren in gebouwen niet rendabel is gezien de grote uitvaartondernemers in de omgeving (Dela, Pc Uitvaart, Harry Mens). Twee van de ondernemers zouden een multifunctionele ruimte wel willen exploiteren: Keur & Keur; Mary van Leeuwen uitvaartverzorging. 4.6.2
(Bloemen)pluktuin / boomgaard Alle ondernemers die crematies uitvoeren denken dat het de begraafplaats meerwaarde biedt als het strooiveld gecombineerd wordt met een bloementuin, boomgaard of pluktuin.
4.7
Ideeën vanuit marktpartijen Er werd aangegeven dat het maken van een oprijplank (2) voor de drempels van de aula een goede toevoeging zou zijn.
14
KYBYS | Begraafplaats Woubrugge | Exploitatieonderzoek
20-1458
Mary van Leeuwen uitvaartverzorging: Mary van Leeuwen uitvaartverzorging stelt dat er van het gebouw dat er nu staat een multifunctionele ruimte gemaakt zou moeten worden. Hierin zou een opbaarruimte moeten komen waar nabestaanden 24 uur per dag gebruik van zouden kunnen maken. Dit zou volgens haar een ruimte moeten zijn waar de nabestaanden zich thuis voelen en waar tevens ook de mogelijkheid bestaat om afscheid te nemen in kleine of grote kring. Mevrouw Van Leeuwen zou een dergelijke ruimte wel willen exploiteren. Keur & Keur uitvaartzorg Ook Keur & Keur heeft aangegeven om een multifunctionele ruimte te willen exploiteren. De aula Keur & Keur vindt het onderhoud en de uitstraling van de aula goed maar van binnen vies en stoffig. Hij denkt dat de ruimte plaats kan bieden voor bijeenkomsten van zo’n 70 personen. Ideeën ter verbetering van de aula: Verwarming (een ander systeem); Pantry (eenvoudig keukenblok met warm en koud watervoorziening en stroom t.b.v.
catering); Geluidsinstallatie (huidige vervangen door een nieuwe versterker en USB/CD-drager); Deuren (realiseren van tochtportalen, uitnodigendere uitvoering van de deuren); Vloeren (reinigen van de grindvloer of vervangen); Inventaris en inrichting (ruimte mogelijk maken voor veel bezoekers, en in weinig tijd om te vormen van aula naar ontvangstruimte); Verlichting (lampen aanpassen aan karakter van gebouw, bijvoorbeeld dimmers); Overig (middels juiste inrichting opbaring mogelijk maken) -
Asbestemmingen Keur & Keur geeft aan dat er voor het bewaren van as nu de beschikking is over de urnenmuren op het nieuwe gedeelte en de urnengraven op het oude deel. De urnenmuur vindt Keur & Keur niet mooi. Hij zegt dat op de huidige uitbreiding voldoende ruimte is om hier een divers en waardig aanbod te creëren. De urnenmuur zou volgens hem verplaatst moeten worden en er zou een parkachtige setting aangeplant moeten worden.
KYBYS | Exploitatieonderzoek 15
20-1458
5
Resomeercentrum De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties gaat alkalische hydrolyse (resomeren) betrekken bij de modernisering van de Wet op de Lijkbezorging. De wet wordt waarschijnlijk in 2021 vastgelegd. In de Verenigde Staten en in Canada is resomeren van mensen toegestaan in zo’n 20 staten en verschillende provincies. Verder in de wereld is dit tot op heden nog niet het geval. In Nederland is het resomeren van dieren al wel toegestaan. Dit wordt hier ook al toegepast, en wel in Venlo.
5.1
Wat is resomeren Resomeren wordt ook wel watercrematie genoemd. Voor nabestaanden verloopt het eerste gedeelte van het proces van resomeren ongeveer gelijk aan dat van cremeren. Pas nadat de overledene aan het zicht van de nabestaanden onttrokken wordt gaat het anders. Want dan wordt de overledene uit de houten kist gehaald, in een wollen omhulsel gewikkeld en in een installatie geplaatst. In plaats van dat het lijk met kist en al verbrand wordt, wordt het lijk nu zonder kist opgelost in water. Onder invloed van de daarin aanwezige alkali (natronloog) verbreken de verbindingen. Na het resomeren blijft er een witte as over en een steriele, waterige oplossing. Dat water kan via de normale waterzuiveringsinstallaties worden verwerkt. De as (slechts 3% van het oorspronkelijke gewicht) gaat in een urn. Volgens TNO is resomeren veel milieuvriendelijker dan cremeren of begraven.
5.2
Stakeholders resomeren Er verschillende stakeholders waarmee resomeercentra te maken hebben: 1. Gemeenten; 2. Waterschappen; 3. Uitvaartondernemers; 4. Crematoria; 5. Milieupartijen; 6. Interne organisatie (medewerkers, de besturen van de coöperaties, de raad van afgevaardigden en de aandeelhouders); 7. Leveranciers; 8. Branche organisaties.
5.3
Benodigdheden Een resomeercentrum heeft nodig: Ruimte o Technische ruimte (minimaal: 2,70 m (h) x 6 m (l) x 3m (b)); o Koeling, kantoor en ruimte voor opslag van chemicaliën; o Eventueel: ruimte voor rouwdiensten; Een 3-fase aansluiting voor krachtstroom; Een warm- en koudwateraansluiting; Een gewone (huis-tuin-en-keuken)-afvoer. Stankoverlast / brandbeveiliging Een resomeercentrum valt niet in milieucategorie 3.2. (zoals dat bij crematoria wel het geval is). Er is geen uitstoot en daardoor ook geen stankoverlast.
KYBYS | Begraafplaats Woubrugge | Exploitatieonderzoek
17
20-1458
Er zijn geen extra maatregelen nodig voor brandbeveiliging. 5.4
Cijfers resomeren Een resomeermachine voor mensen kost ongeveer € 300.000 (ongeveer de helft van een crematie-oven) en is 90% zuiniger dan een gascrematie-oven. Het duurt ongeveer 1,5 uur voordat de resomeermachine klaar is voor gebruik. Een resomatie duurt ongeveer 7 uur. Er is nauwelijks onderhoud nodig (in tegenstelling tot een crematie-oven). Er is 1000 liter water nodig voor een resomatie. Dit mag leidingwater, regenwater of grijswater zijn.
5.5
Reactie marktpartijen Uitvaartondernemers die aangeven principieel geen crematies te doen, zullen straks ook geen resomaties gaan doen. Er zijn drie ondernemers die zich al hebben voorbereid op de nieuwe Wet op de Lijkbezorging die resomeren mogelijk maakt. Twee van hen zijn enthousiast ten aanzien van een resomeercentrum op de begraafplaats te Woubrugge. Zij zien zeker een kans . ‘Strak plan’, zegt de een, en ‘Dat zou een Hot item zijn, en in de toekomst een gouden greep’ zegt de andere. Deze twee ondernemers zouden ook graag een multifunctionele ruimte op de begraafplaats te Woubrugge willen exploiteren.
18
KYBYS | Begraafplaats Woubrugge | Exploitatieonderzoek
20-1458
6
Haalbaarheid multifunctionele ruimte Een multifunctionele ruimte kan dienst doen als uitvaartcentrum of trouwlocatie. De aula die nu aanwezig is op de begraafplaats zou hiervoor aangewezen kunnen worden. Wellicht is het nodig om dit gebouw voor dit doel te vergroten. Wanneer de nu aanwezige aula dienst gaat doen als multifunctionele ruimte, dan dient er een afscheiding te komen met de begraafplaats. Dit kan middels het hek en de poort die elders op de begraafplaats staan (en nu geen functie hebben). Ook heeft de aula aanpassingen nodig, bijvoorbeeld het toevoegen van oprijplanken over de drempels voor mindervaliden.
6.1
Marktpartijen Van de zes ondernemers die met regelmaat op de begraafplaats komen zouden vijf van hen gebruik maken van een ruimte die ingezet kan worden voor uitvaarten en andere doeleinden. Twee marktpartijen zijn geïnteresseerd in het exploiteren van een dergelijke multifunctionele ruimte op de begraafplaats te Woubrugge. (Keur&Keur en Mary van Leeuwen uitvaartverzorging). Beiden waren ook enthousiast over een resomeercentrum te Woubrugge. Zij hebben al serieus nagedacht over hoe zij de ruimte zouden willen opknappen en inrichten. Een opbaarruimte creëren; Reinigen van vloer en gehele ruimte; Een pantry toevoegen; Moderniseren van de geluidsinstallatie; Verlichting: dimmers toevoegen.
6.2
Gemeente faciliteert en marktpartij exploiteert De gemeente zou een multifunctionele ruimte kunnen faciliteren en vervolgens baten kunnen ontvangen uit de verhuur of randvoorwaarden van het gebouw. Voor- en nadelen Wanneer de gemeente besluit een dergelijke ruimte te realiseren en een marktpartij wil laten exploiteren, dan heeft dat de volgende voor- en nadelen: Voordelen De gemeente blijft eigenaar van de grond en het gebouw; Totaal beheer ten aanzien van de realisatie: politiek en qua uitvoering; Wanneer de exploitatie in handen is van een marktpartij dan is de gemeente verzekerd van een jaarlijks bedrag aan (huur)inkomsten; De gemeente draagt geen commercieel risico. Nadelen Kosten van de (aanpassing van het) gebouw zijn voor rekening van de gemeente; De gemeente heeft geen invloed op de exploitatie van het gebouw; Er is geen invloed op de prijsstelling en samenwerking met uitvaartondernemers en andere partijen.
KYBYS | Begraafplaats Woubrugge | Exploitatieonderzoek
19
20-1458
7
Onderzoek haalbaarheid (bloemen)pluktuin/boomgaard Alle ondernemers die crematies uitvoeren zijn van mening dat het de begraafplaats meerwaarde biedt als het strooiveld gecombineerd wordt met een bloementuin, boomgaard of pluktuin.
7.1
Pluktuin Een pluktuin kan een tijdelijke bestemming zijn voor een gedeelte van een begraafplaats dat de komende jaren nog niet in gebruik wordt genomen. In een pluktuin kunnen bloemen, kruiden, groente en fruit opgenomen worden. Ook kan er een boomgaard zijn waar fruit geplukt kan worden. Een pluktuin kan ook elementen bevatten waar kinderen kunnen spelen. Zorgvuldig onderhoud is belangrijk voor het behoud van de vitaliteit van de beplanting. Ook dient een dergelijke tuin goed afgebakend te zijn van de begraafplaats om te voorkomen dat er onduidelijkheid ontstaat ten aanzien van welke bloemen geplukt mogen worden, en welke niet.
7.1.1
Bloementuin Bloemenweide Bloemenweides kunnen door bezoekers gebruikt worden als pluktuin om verse bloemen bij het graf van hun dierbaren te leggen. Op dit moment is een groot gedeelte van het nieuwe gedeelte al ingezaaid met een wild bloemenmengsel. Het is aan te bevelen om dit te evalueren. Is de samenstelling naar wens? Kleur; Hoogte; Bloeitijd; Mate van onderhoud. Bloemenpluktuin Ook kan er overwogen worden een pluk(-thee)tuin te realiseren. Een bloementuin is onderhoudsintensiever dan een bloemenweide. Ook dient er goed nagedacht te worden over de samenstelling (kleur, hoogte, bloeitijd, mate van onderhoud). In een pluktuin kunnen bezoekers (tegen betaling) boeketten plukken en deze bij het graf leggen. Er zou ook een natuurlijke speelmogelijkheid in opgenomen kunnen worden. Er loopt een knooppuntenroute langs de begraafplaats en er is een toilet aanwezig. Met een pluk-(thee)tuin kan deze plek wellicht ook interessant zijn voor recreërende voorbijgangers.
7.1.2
Groente/fruitpluktuin Een groente- of fruitpluktuin is onderhoudsintensief. Bestrijdingsmiddelen dienen chemievrij te zijn. Wanneer hiertoe overgegaan wordt dient er overeenstemming te zijn ten aanzien van het onderhoud. Ook zal er controle gehouden moeten worden op het onderhoud en op het plukken van de vruchten. Naast de begraafplaats is een volkstuinencomplex aanwezig. Toch lijkt een groente-fruitpluktuin minder geschikt op deze locatie.
7.2
Boom(gaard) De kassen achter de oude begraafplaats zijn heel zichtbaar en onaantrekkelijk. Ook ligt de goed zichtbare knekelput hier. Deze zouden aan het zicht onttrokken kunnen worden middels de aanplant van bomen. Wanneer er gekozen wordt voor fruit- of notenbomen geldt ook hier dat er goed gekeken moet worden naar de keuze voor bestrijdingsmiddelen. De aanplant van bomen dient het benaderen van de daar aanwezige knekelput niet in de weg te staan. Ook zouden er op het nieuwe gedeelte aan de kant van het parkeerterrein mooie lage bomen met dunne stammen aangeplant kunnen worden.
20
KYBYS | Begraafplaats Woubrugge | Exploitatieonderzoek
20-1458
7.3
Haalbaarheid pluktuin Het lijkt dat een pluktuin alleen haalbaar is wanneer dit uitgebaat wordt door een marktpartij. Wellicht kan dit een van de ondernemers zijn die interesse hebben getoond in het exploiteren van de multifunctionele ruimte. Anders zou dit een andere partij kunnen zijn.
KYBYS | Exploitatieonderzoek 21
20-1458
8
Voor- en nadelen uitbreiding oude begraafplaats Er dient nog wel ruimte gereserveerd te blijven voor in elk geval zo’n 6 graven. Hiervoor zou ófwel het gedeelte aan de oostkant gebruikt kunnen worden, ófwel aan de zuidkant.
8.1
Naar het oosten (links van de begraafplaats) Wanneer de oude begraafplaats zijn uitbreiding voor het begraven naar het oosten krijgt, dan zijn er de volgende voor- en nadelen: Voordelen -
-
Het is eenvoudig te realiseren; De helft van de grafkelders kan beschikbaar blijven voor begraven; Het pad naar het parkeerterrein blijft op een logische plaats liggen; Het parkeerterrein (dat te groot is) kan op een logische wijze gehalveerd worden; Het veld dat aan deze kant (aan de overkant van het pad) over blijft kan dienen als bloemenpluktuin, boomgaard of er kunnen andere bomen aangeplant worden. Zo wordt de ingang naar de begraafplaats aantrekkelijker; Het strooiveld kan blijven waar het nu ligt. Wanneer dit aantrekkelijker wordt ingericht dan heeft dit meerwaarde voor het begraafgedeelte dat er tegenaan ligt.
Nadelen -
Vanuit de lucht gezien vormt de begraafplaats geen duidelijk rechthoek meer; De helft van de grafkelders blijft ongebruikt. (Deze kunnen eventueel verplaatst worden naar het lagere oude gedeelte waar op sommige plaatsen problemen zijn met het grondwater.); Wanneer de begraafplaats naar deze kant wordt uitgebreid dan kan de aula op de huidige locatie niet goed meer dienen als multifunctionele ruimte omdat deze dan ingesloten wordt. Zou hiertoe wel de wens zijn, dan zou de aula verplaatst moeten worden. Dat brengt kosten met zich mee.
Om het oude en nieuwe gedeelte één geheel te laten worden, zou de haag die rondom het oude gedeelte staat, hier om het nieuwe gedeelte doorgetrokken moeten worden. In dit scenario zou het strooiveld een natuurlijke overgang dienen te maken met het in te richten gedeelte tussen de kassen het oude gedeelte. Hierbij zou een betere plek gezocht dienen te worden voor de urnenmuur. Deze urnenmuur zou een ander (aantrekkelijker) ontwerp moeten hebben dan de huidige. Wellicht een waarbij de (sier)urnen zichtbaar zijn. 8.2
Naar het zuiden (achter de begraafplaats) In dit scenario zouden alle grafkelders, die momenteel in het oostelijke deel liggen, verplaatst kunnen worden naar het zuidelijke deel, of wanneer mogelijk naar het oude, lagere gedeelte. Zo kunnen ze nog steeds gebruikt worden. De kosten hiervan moeten meegenomen worden in de beslissing om dit uit te voeren. Wanneer de oude begraafplaats zijn uitbreiding voor het begraven naar het zuiden krijgt, dan zijn er de volgende voor- en nadelen: Voordelen De aula kan zo een logische toegang blijven naar de begraafplaats; De aula wordt niet ingesloten door de begraafplaats en kan een multifunctionele bestemming krijgen; Vanuit de lucht gezien vormt de begraafplaats zo een rechthoek; 22
KYBYS | Begraafplaats Woubrugge | Exploitatieonderzoek
20-1458
-
Het gebied dat overblijft vormt een natuurlijker afgebakend geheel dat eventueel verkocht kan worden aan een marktpartij.
Nadelen -
De grafkelders in het oostelijke gedeelte dienen verplaatst te worden, anders blijven ze ongebruikt in de grond. Dit brengt kosten met zich mee; Er ligt een bezet zandgraf in het oostelijke deel. Dit graf ligt op de locatie waar algemene zandgraven zijn. Wanneer dit een algemeen graf is, dan dient er gewacht te worden totdat de graftermijn eindigt. Daarna kan dit gebied anders ingericht worden. Wanneer dit bezet graf toch een particulier graf is, dan dient er overleg plaats te vinden met de rechthebbende om met deze af te stemmen of dit graf verplaatst mag worden. Wanneer de rechthebbende niet willen meewerken, mag dit graf niet verplaatst worden.
KYBYS | Exploitatieonderzoek 23
20-1458
9 9.1
Conclusie Haalbaarheid crematorium Aangezien de vijf actieve ondernemers tussen de 35 en 50 crematies per jaar hebben zal waarschijnlijk het voor de haalbaarheid van een crematorium minimale aantal van 315 crematies niet gehaald gaan worden. Omdat de ondernemers van mening zijn dat er voldoende crematievoorzieningen in de nabije omgeving zijn gesitueerd, willen zij geen van allen een crematorium in Woubrugge exploiteren.
9.2
Haalbaarheid multifunctionele ruimte Er zijn twee ondernemers die hebben aangegeven dat zij een multifunctionele ruimte willen exploiteren (Keur & Keur en Mary van Leeuwen Uitvaartverzorging). De gemeente kan deze mogelijkheid nader in overweging nemen en bepalen welke kaders en randvoorwaarden hierbij worden gesteld. Er zijn vijf uitvaartondernemers die gebruik zouden willen maken van een dergelijke ruimte (inclusief Keur & Keur en Mary van Leeuwen Uitvaartverzorging).
9.3
Haalbaarheid resomeercentrum Het zal binnenkort mogelijk worden om overledenen te resomeren. Aan een resomeercentrum worden andere eisen gesteld dan aan een crematorium. Vanwege de lagere kosten is het tevens eerder financieel haalbaar dan een crematorium. Twee ondernemers zien hierin een kans. Omdat een resomeercentrum weinig ruimte vraagt, zou er bij het aanpassen van de aula rekening gehouden kunnen worden met een eventueel resomeercentrum in de toekomst. Wanneer er werkelijk overgegaan wordt tot het stichten van een resomeercentrum dan zullen er gesprekken gevoerd dienen te worden met stakeholders en dient er contact opgenomen te worden met het waterschap om te controleren of zij geen aanvullende eisen stellen aan resomeren.
9.4
Aantrekkelijkheid begraafplaats Overwogen kan worden om de begraafplaats aantrekkelijker te maken middels bijvoorbeeld een bloementuin of pluktuin, dit kan (in beperkte mate) leiden tot een positief effect op de begraafplaatsexploitatie. De ondernemers geven aan dat dit met name geldt voor het strooiveld en de urnenmuur. Ook dient er in hun optiek meer bekendheid te worden gegeven aan de urnenmuur en het strooiveld; het aantrekkelijker maken van de aula is eveneens van belang. Strooiveld Het strooiveld zou aantrekkelijker gemaakt kunnen worden middels een boom met een bank waar nabestaanden herinneringen kunnen ophalen over hun dierbare. Er dient hier aandacht te zijn voor beplanting, verwijzing en onderhoud. Een bloemenveld wordt hier aangeraden en het aanbieden van (huur)sierurnen. Urnenmuur De urnenmuur dient vervangen te worden en verplaatst te worden. Verder moet er voor een aantrekkelijkere omgeving gezorgd worden.
24
KYBYS | Begraafplaats Woubrugge | Exploitatieonderzoek
20-1458
Bloemen/pluktuin Het ingezaaide bloemenveld dient geëvalueerd te worden. Op basis van deze evaluatie dient besloten te worden of deze werkwijze voortgezet wordt, of dat er een pluktuin gerealiseerd gaat worden. Wanneer er overgegaan wordt tot het realiseren van een pluktuin dan dient hiervoor een marktpartij betrokken te worden. Bomen / boomgaard Bomen kunnen de kassen aan de zuidkant van de begraafplaats aan het zicht onttrekken en het planten hiervan is daarom aan te bevelen. Aula De aula dient aangepast te worden. Er zou hiervoor contact opgenomen te worden met de twee marktpartijen die een multifunctionele ruimte zouden willen exploiteren. Ook een eventueel resomeercentrum en het uitbaten van een pluktuin kan in de gesprekken aan de orde komen.
KYBYS | Exploitatieonderzoek 25