Raadsvoorstel duurzame opvang asielzoekers

Raadsavond Zaaknummer Portefeuillehouder Voorbereid door Onderwerp

3 april 2023 523520 Astrid Heijstee-Bolt Cluster Beleid en Strategie Duurzame opvang asielzoekers in regio Hollands Midden

Beslispunten 1. Het uitgangspunt om in de regio Hollands Midden in eerste instantie 2200 asielzoekers duurzaam (minimaal vijf jaar) op te vangen te onderschrijven, gebaseerd op het aan de Provinciale Regietafel Vluchtelingen Zuid-Holland (PRT) overeengekomen aantal van 10.000 op te vangen asielzoekers. 2. Het Dagelijks Bestuur van de regio Holland Rijnland te verzoeken om de afspraken tussen de gemeenten over de duurzame opvang van asielzoekers te coördineren, stimuleren en monitoren. 3. Het uitgangspunt te onderschrijven om het aantal op te vangen asielzoekers tussen Holland Rijnland en Midden-Holland te verdelen op basis van het aantal inwoners, waarbij bij wederzijdse instemming tussen beide regio’s de verdeling kan worden aangepast. 4. Het aantal op te vangen asielzoekers binnen respectievelijk Holland Rijnland en MiddenHolland te verdelen over de betreffende gemeenten op basis van het aantal inwoners per gemeente, waarbij bij wederzijdse instemming tussen gemeenten de verdeling kan worden aangepast. 5. Het onderzoeken van de mogelijkheden in hoeverre duurzame, grotere opvanglocaties een functie kunnen vervullen op het gebied van voorzieningen voor duurzame kleinschaligere opvanglocaties. Wat willen we bereiken Een realistisch en evenredig aandeel realiseren voor een duurzame huisvestingsopgave voor asielzoekers binnen de regio Hollands Midden.

Wat gaan we daarvoor doen Binnen de regio Hollands Midden maken we afspraken om te komen tot een regionale invulling van een aanpak voor duurzame (minimaal vijf jaar) asielopvang van – in eerste instantie – 2200 asielzoekers. Op basis van deze afspraken zal met (de gemeenten die vallen onder) de regio Holland Rijnland verder vorm en inhoud worden gegeven aan deze afspraken. Gezien de grote druk op de woningmarkt in alle gemeenten in de regio, is financiële én planologische ondersteuning van de provincie Zuid-Holland hierin noodzakelijk.

Pagina 1 van 6

Inleiding De capaciteit van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) is niet toereikend om de huidige hoeveelheid asielzoekers op te vangen. De consequenties hiervan hebben we de afgelopen zomer kunnen zien. Eind augustus 2022 is een akkoord gesloten tussen het Rijk, de VNG, het IPO en het Veiligheidsberaad om te komen tot een duurzame oplossing voor de opvangcrisis. De ‘spreidingswet’, die nu voor advies bij de Raad van State ligt, is een van de uitwerkingen van dit akkoord. Middels deze wet zal het kabinet in de komende maanden, naast een taakstelling voor gemeenten om statushouders op te vangen, ook een taakstelling voor asielzoekers opleggen. Vooruitlopend op de inwerkingtreding van deze wet hebben de burgemeesters en wethouders wonen van de achttien gemeenten in het gebied van de Veiligheidsregio Hollands Midden afspraken gemaakt. Het doel hiervan is te komen tot een regionale invulling en ontwikkeling van een aanpak voor duurzame (minimaal vijf jaar) asielopvang van – in eerste instantie – 2200 asielzoekers. Deze afspraken worden ter bekrachtiging voorgelegd aan de gemeenteraden van alle achttien gemeenten. Op basis van deze afspraken zal met (de gemeenten die vallen onder) de regio Holland Rijnland verder vorm en inhoud worden gegeven aan deze afspraken.

Gezien de al zeer grote druk op de woningmarkt in alle gemeenten in de regio, is financiële én planologische ondersteuning van de provincie ZuidHolland hierin noodzakelijk. Onderbouwing 1.1 Aan de Provinciale Regietafel Vluchtelingen (PRT) is de afspraak gemaakt dat ZuidHolland het aanbod zou doen in eerste instantie 10.000 duurzame opvangplekken voor asielzoekers te realiseren. Dit was mede een reactie op een verdeling vanuit de landelijke regietafel die voor ZuidHolland neerkwam op een aantal te realiseren plaatsen van 18.593. Dit aantal is altijd voor Zuid-Holland als onacceptabel hoog gezien en is zelfs hoger dan er op grond van een verdeling op inwonertal uit zou komen. Het getal van 10.000 is al een hoge opgave voor de Zuid-Hollandse gemeenten. Mede gezien het kleine aantal duurzame opvangplaatsen dat er nu is en de huidige krapte op de woningmarkt. Naar rato van het aantal inwoners zou de regio Hollands Midden van het aantal van 10.000 voor de hele provincie 2200 duurzame opvangplekken voor haar rekening moeten nemen. 2.1 De Veiligheidsregio treedt middels het Transitieplan terug uit haar coördinerende rol in de opvang van asielzoekers. Onderdeel van de afspraken gemaakt in de zomer van 2022 is dat de Veiligheidsregio tijdelijk een rol pakt in de opvang van asielzoekers. In het Transitieplan is benoemd dat de Veiligheidsregio zich zal terugtrekken uit dit dossier.

Op 15 december jl. is afgesproken dat de regio’s Holland Rijnland en Midden Holland de coördinerende, stimulerende en monitorende rol op zich zullen nemen. Door gebruik te maken van de regio’s Holland Rijnland en Midden-Holland, hoeft er geen aparte entiteit te worden opgericht. Bovendien zijn beide regio’s vertegenwoordigd aan de PRT (via de voorzitter van het regionale Bestuurlijk Overleg Wonen). Op hoofdlijnen bestaat de rol van de regio’s uit: - Het opzetten en uitvoeren van de monitoring van de realisatie. - Het opzetten van een bestuurlijke en ambtelijke regionale governance. - Het duiden van Rijks- en provinciaal beleid. - Het ondersteunen van en adviseren aan gemeenten. - Het onderhouden van contacten met stakeholders (o.a. COA, provincie, Rijk, PRT). - Het faciliteren van intergemeentelijke en bovenregionale afstemming.

Pagina 2 van 6

Voor de dekking van de kosten voor deze extra taak van de regio’s wordt een beroep gedaan op de provincie. 3.1 De filosofie van de spreidingswet is om de taakstelling voor het aantal te huisvesten asielzoekers te verdelen over de gemeenten op basis van inwoneraantal. Met de afspraak om regionaal 2200 plekken voor asielzoekers te realiseren lopen we vooruit op de inwerkingtreding van de spreidingswet. Deze wet gaat uit van een taakstelling per gemeente op basis van het aantal inwoners. Een verdeling van de ambitie van 2200 op basis van het aantal inwoners per gemeente in de regio is daarom het meest eenduidig. De landelijke ramingen wijzen momenteel op een benodigd aantal plaatsen voor asielzoekers van circa 75.000. Als die op grond van de spreidingswet over alle gemeenten zouden worden verdeeld, zou de opgave voor Zuid-Holland op circa anderhalf keer het aantal van 10.000 uitkomen. Voor Hollands Midden op bijna 3500 en voor Holland Rijnland en Midden Holland op respectievelijk ruim 2400 en ruim 1000. Het is realistisch om er vanuit te gaan dat deze aantallen uiteindelijk gerealiseerd moeten worden. In eerste instantie gaan we echter uit van de ambitie van 2200 voor Hollands Midden.

Gemeente

Aantal inwoners (CBS, 2022)

Aantal op te vangen asielzoekers op basis van 10.000 provinciaal

75.000 landelijk

Holland Rijnland Alphen aan den Rijn

112926

303

478

Leiden

125074

335

530

Leiderdorp

27464

74

116

Oegstgeest

25499

68

108

Voorschoten

25627

69

109

Nieuwkoop

29304

79

124

Kaag en Braassem

27895

75

118

Hillegom

22312

60

95

Lisse

23015

62

97

Teylingen

37942

102

161

Noordwijk

44365

119

188

Katwijk

66032

177

280

Zoeterwoude

9302

25

39

Totaal

576757

1546

2443

Waddinxveen

31342

84

133

Gouda

74095

199

314

Midden-Holland

Pagina 3 van 6

Krimpenerwaard

57062

153

242

Zuidplas

45794

123

194

BodegravenReeuwijk

35752

96

151

Totaal

244045

654

1034

Hollands Midden

820802

2200

3477

Uiteraard is deze verdeling niet in beton gegoten. Mocht een van de gemeenten meer asielzoekers kunnen opvangen dan nodig is op basis van het aantal inwoners, en de andere gemeente kan minder asielzoekers opvangen dan nodig is op basis van het aantal inwoners, dan kunnen de gemeenten onderling afspraken maken over een aanpassing van de verdeling. Hierbij kan ook een uitruil plaatsvinden met andere opgaven voor huisvesting van bijzondere doelgroepen, zoals de huisvesting van statushouders, arbeidsmigranten en Oekraïners. Met wederzijdse instemming kan ook tussen de regio’s de verdeling worden aangepast. Belangrijk hierbij is dat gemeenten verantwoordelijk blijven voor de realisatie van voldoende plekken. De organisaties Holland Rijnland en Midden-Holland hebben hierin geen taakstelling, maar oefenen een coördinerende, stimulerende en monitorende rol uit. 5.1 Er zijn in de regio’s al een aantal grote opvanglocaties voor asielzoekers (aanstaande), waar voorzieningen aanwezig zijn. Kleine locaties kunnen hiervan gebruik maken. De opvanglocaties in de regio bevinden zich op dit moment in: - Katwijk (reeds bestaand; 570 plekken); - Leiden (per februari; 340 plekken, mogelijk worden dat er meer); - Alphen aan den Rijn (nog geen besluitvorming); - Gouda (per april; 350 plekken); - Bodegraven-Reeuwijk (per mei, 100 plekken). Totaal gaat dit om 1360 plekken. Daarmee zijn we er nog niet.

Het huidige aantal zal aangevuld moeten worden met nog een aantal (kleinschaligere) duurzame opvanglocaties in de overige gemeenten. Het voordeel van deze grote locaties is dat alle voorzieningen daar aanwezig zijn (o.a. gezondheidszorg en begeleiding). Kleinere locaties kunnen van deze voorzieningen meeprofiteren. 5.2 De spreidingswet biedt gemeenten de mogelijkheid de exploitatie van (kleine) opvanglocaties op zich te nemen en gemaakte kosten te verhalen bij het Rijk. Met de spreidingswet wordt de mogelijkheid gecreëerd dat gemeenten de exploitatie van locaties zelf kunnen realiseren. Hierdoor wordt het voor gemeenten makkelijker om een of meer kleine locaties, waar vaak meer draagvlak voor is, te realiseren. Uitvoering Huidige situatie Kaag en Braassem Statushouders Kaag en Braassem heeft de afgelopen jaren (ruim) voldaan aan de taakstelling. In het tweede deel van 2022 hebben wij 15 statushouders bovenop de (halfjaarlijkse) taakstelling van 34 statushouders gehuisvest. De taakstelling voor 2023 is verdubbeld t.o.v. het eerste half jaar 2022. Het behalen van gestelde termijnen komt hiermee onder druk te staan en er is sprake van een zoektocht naar geschikte en betaalbare woningen. De samenwerking met de woningcorporaties MeerWonen en Aarwoude verloopt goed. Wij huisvesten zoveel mogelijk

Pagina 4 van 6

in direct geschikte woningen, rekening houdend met nareizigers. Dat wil zeggen dat de statushouder niet hoeft te verhuizen als de nareizigers arriveren in Nederland. Dit geeft dan weer ruimte in het AZC, want deze nareizigers komen daar dan niet terecht. Oekraïense vluchtelingen Op dit moment vangen we 117 Oekraïense vluchtelingen op binnen de gemeente. We voldoen hiermee aan de taakstelling. Vanaf juli 2023 kunnen we geen gebruik meer maken van het pand van de Rabobank. Op dit moment wordt er gewerkt aan het realiseren van een tijdelijke opvanglocatie in Leimuiden. Op deze locatie zal plek zijn 65 vluchtelingen. We onderzoeken welke ruimte er is qua uitbreiding zodat we voorbereid zijn op een verhoging van de huidige taakstelling. Kosten N.t.b. aan de hand van de mate van financiële ondersteuning van de provincie en het Rijk voor ondersteuning door de regio’s Holland Rijnland en Midden-Holland. Participatie en tijdlijn N.t.b. op basis van de uitkomsten van de behandelingen in de achttien gemeenteraden. Risico’s 1.1 Planologische medewerking van de provincie Zuid-Holland is van groot belang. Om 2200 duurzame opvangplekken te kunnen realiseren, is planologische medewerking van de provincie Zuid-Holland essentieel. Deze opgave komt namelijk bovenop de huidige vraag naar huisvesting en zorgt daarom voor extra druk op de al krappe woningmarkt.

Voor veel gemeenten is dit niet meer binnen bebouwd gebied op te lossen. Daarom is in een gezamenlijke brief aan het college van Gedeputeerde Staten verzocht om een flexibele, snelle en constructieve houding van de provincie. Om zo gemeenten meer ruimte te geven, ook buiten bestaand stads- en dorpsgebied en op bedrijventerreinen. 2.1 Holland Rijnland en Midden-Holland hebben (nog) niet de middelen om invulling te geven aan deze rol. Dit is in een overleg met de Commissaris van de Koning op 15 december 2022 ook benoemd. Er is daarom in een brief aan de provincie Zuid-Holland gevraagd om, vooruitlopend op beschikbaar te stellen middelen door het Rijk, de regio’s in staat te stellen hun nieuwe rol waar te maken. Daarbij is niet alleen gevraagd om financiële ondersteuning. De provincie is ook gevraagd om, daar waar nodig, planologisch proactief met gemeenten mee te denken om opvanglocaties (versneld) mogelijk te maken. De brief is als bijlage bij dit raadsvoorstel gevoegd. 5.1 De uitvoerbaarheid van de combinatie van grotere opvanglocaties met kleinere ‘satellietlocaties’ in omliggende gemeenten moet nog onderzocht worden. Satellietlocaties kennen geen eenduidige definitie. In de basis zijn het locaties waar slechts in beperkte mate begeleiding en beveiliging aanwezig is.

Op de grotere opvanglocaties zijn, naast begeleiding en beveiliging, ook ketenpartners met bijbehorende voorzieningen aanwezig, zoals gezondheidszorg en een locatiemanager. Bewoners van de satellietlocaties zijn voor deze voorzieningen aangewezen op de grotere locaties en zijn over het algemeen zeer zelfredzaam. In de verdere uitwerking moet, samen met het COA, in beeld worden gebracht of en hoe dit werkbaar is, zowel voor de kleinere als voor de grotere locaties. In eerste, ambtelijke gesprekken heeft het COA zich positief uitgesproken. Regio Het voorstel wat voor u ligt is bestuurlijk met alle gemeente van de Veiligheidsregio Hollands Midden afgestemd. Het wordt eenduidig aangeboden aan alle gemeenteraden.

Pagina 5 van 6

Evaluatie Een evaluatie zal plaatsvinden na twee jaar. Roelofarendsveen, 14 maart 2023, Burgemeester en wethouders van Kaag en Braassem, de gemeentesecretaris, de burgemeester, R. van Zijl A. Heijstee-Bolt Bijlagen behorend bij het voorstel 1. Brief aan college van Gedeputeerde Staten Zuid-Holland d.d. 14 maart 2023 2. Gezamenlijk persbericht en communicatielijn

Pagina 6 van 6