JAARSTUKKEN 2023 getekend

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 8 juli 2024

Inhoudsopgave: JAARVERSLAG • •

Leeswijzer Algemene inleiding en aanbieding door het college

4 5

•

Programmaverantwoording § Programma 1 - Bestuur en regio § Programma 2 - Sociaal domein § Programma 3 - Ruimte en leefomgeving § Algemene dekkingsmiddelen § Overhead, vennootschapsbelasting en onvoorzien

8 17 25 36 37

Paragrafen § Paragraaf 1 - Lokale heffingen § Paragraaf 2 - Weerstandsvermogen en risicobeheersing § Paragraaf 3 - Onderhoud kapitaalgoederen § Paragraaf 4 - Financiering § Paragraaf 5 - Bedrijfsvoering § Paragraaf 6 - Verbonden partijen § Paragraaf 7 - Grondbeleid

39 46 54 58 63 72 83

•

• • • • • •

JAARREKENING Balans Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling Toelichting op de balans Het overzicht van de baten en lasten in de jaarrekening Toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening Overige gegevens § SISA-bijlage § Overzicht van de baten en lasten per taakveld § Rechtmatigheidsverantwoording

92 94 97 111 112 130 135 136

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

2

JAARVERSLAG

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

3

Leeswijzer Leeswijzer Voor u liggen de jaarstukken 2023 van de gemeente Kaag en Braassem, bestaande uit het jaarverslag en de jaarrekening. In de ‘algemene inleiding en aanbieding door het college’ worden de belangrijkste ontwikkelingen toegelicht. In de programmaverantwoording, wordt per programma aangegeven wat we wilden bereiken en in welke mate we de inspanningen hebben gerealiseerd. Naast de doelen uit de begroting, zijn ook de acties en speerpunten opgenomen uit het CUP 1. In de programmaverantwoording is gekozen om meer aansluiting te zoeken bij de verantwoording zoals we dat hebben gedaan bij het CUP. Om die reden werken we in de programmaverantwoording met de volgende pictogrammen:

Afgerond Loopt op schema Enige vertraging Gestopt Na de programmaverantwoording volgen de paragrafen waarin op zeven belangrijke beleidsterreinen die niet programmagebonden zijn, inzicht gegeven wordt in ontwikkelingen van het jaar 2023. In het BBV is voorgeschreven dat de gemeente verantwoording aflegt over een basisset van 34 beleidsindicatoren. De bron voor vijf indicatoren op het taakveld ‘Bestuur en ondersteuning’ is de gemeente zelf. Deze indicatoren zijn opgenomen in paragraaf 5 ‘Bedrijfsvoering’. De andere indicatoren, waarvan de bron extern is, zijn opgenomen bij het desbetreffende programma in de programmaverantwoording. Ook zijn deze voor uw raad toegankelijk via www.waarstaatjegemeente.nl. Uw raad heeft via deze site de mogelijkheid om de indicatoren van de verschillende taakvelden te raadplegen én om deze te vergelijken met andere gemeenten. Interbestuurlijk toezicht (IBT) betreft de verantwoording van de zes toezichtdomeinen, waarbij per domein wordt aangegeven wat de voor de gemeente geldende kleurenscore is. Vanwege de nieuwe bestuursovereenkomst die de provincie met alle Zuid-Hollandse gemeenten is aangegaan; is IBT in 2021 voor het laatst als bijlage aan de jaarrekening toegevoegd. Vanaf 2022 vindt monitoring plaats via IBT-dashboard; deze is per ultimo 2023 geactualiseerd.

Tot slot wordt in de jaarrekening stilgestaan bij de balanspositie van onze gemeente en bij de baten en lasten. Om de gemeentelijke baten en lasten eenvoudiger te kunnen vergelijken met andere gemeenten, is er conform BBV een apart overzicht van baten en lasten per taakveld opgenomen.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

4

Algemene inleiding en aanbieding door het college De opstelling van de Jaarrekening 2023 markeert het midden van de bestuursperiode 2022-2026. Ons college heeft ervoor gekozen om niet alleen een feitelijke en beleidsmatige onderbouwing te geven, maar ook om reflectief terug te blikken op de eerste helft van deze periode. We baseren deze terugblik op het Raadsakkoord, de College Uitvoeringsprogramma's (CUP) 1.0 en 2.0, en de continue dagelijkse taken van de gemeente. Belangrijke Ontwikkelingen en Uitdagingen Deze bestuursperiode wordt gekenmerkt door een aantal belangrijke ontwikkelingen: • Grote onzekerheid op rijksniveau, met name over de beschikbare middelen via het Gemeentefonds. • Een structureel grotere verantwoordelijkheid voor gemeenten als gevolg van vraagstukken over bestaanszekerheid, waarbij het Rijk steeds meer taken delegeert. • Beïnvloeding door verschillende crisissen, zoals de COVID-19 pandemie, de energiecrisis en de oorlog in Oekraïne. • Enorme prijs- en kostenstijgingen, die directe gevolgen hebben voor gemeentelijke projecten. • Het hoge ambitieniveau van de gemeente zelf op gebieden zoals onderwijshuisvesting, welzijn en sport, en de gevolgen van de slappe bodemstructuur in relatie tot de openbare ruimte.

Deze gecombineerde ontwikkelingen zorgen ervoor dat het financiële perspectief van de gemeente van veel meer kanten wordt beïnvloed en dat de effecten groter zijn dan voorheen. De onzekerheid over welke elementen door het Rijk worden gecompenseerd, maakt plannen en begroten uitdagender dan ooit. Ambities en Financiën Ons college staat achter de ambities uit het Raadsakkoord en de vele opgaven daarin. We streven ernaar om het wonen, werken en leven in onze gemeenschappen vitaal te houden, en dit alles binnen een financieel gezonde gemeente. Dit betekent een sluitende begroting en het aangaan van de discussie met het Rijk over de haalbaarheid van de uitvoering van gedelegeerde taken. Het is niet acceptabel dat we deze taken moeten uitvoeren met een structureel tekort aan middelen, zoals ook benadrukt door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). De personeelsbegroting is een belangrijk sturingsinstrument voor onze directie. Het opnieuw opstellen van de P-begroting op functieniveau in 2023 heeft geleid tot een actuele begroting per 1 januari 2024. Ondanks de moeilijke arbeidsmarkt zijn we erin geslaagd veel vacatures in te vullen en mensen langdurig aan ons te binden, mede door de veelzijdige rol en verantwoordelijkheid binnen onze organisatie.

Wonen Binnen het thema 'Wonen' hebben we ons gericht op het tegengaan van ongewenste ontwikkelingen zoals speculatie en het exploiteren van woningen door beleggers. Dit wordt gerealiseerd door aangescherpte spelregels in de doelgroepenverordening. Daarnaast blijft het bouwen van voldoende woningen, ook buiten de BSD, een belangrijke ambitie. Recentelijk heeft het Rijk een koerswijziging ingezet waardoor onze gemeente nu voorstellen kan doen voor uitbreiding in kleinere dorpskernen. Er is een gemeentelijke Task Force woningbouw ingesteld, die betrokken is bij de woningbouwopgave en de zoektocht naar locaties. Ook zijn er maatregelen genomen om te voldoen aan de taakstellingen voor de opvang van vluchtelingen en asielzoekers. Bovendien is de Nota Grondbeleid herzien om een actiever grondbeleid te voeren. Participatie en Communicatie De raad heeft een actieve en vernieuwende koers uitgezet voor participatie. Met de middelen uit het CUP 2.0 is een Adviseur Participatie aangesteld, die in het eerste kwartaal van 2024 aan de slag gaat. Dit betekent onder andere een hernieuwde aanpak van de participatie van aanvragers van ruimtelijke plannen en het vormgeven van het participatieproces bij de herziening van de Omgevingsvisie. Daarnaast is er gewerkt aan spelregels en een toolkit voor participatie, met als doel gerichte pilots te starten en de betrokkenheid van inwoners te versterken.

De digitale nieuwsbrief is gerealiseerd en de communicatievisie en -plan worden uitgevoerd zoals afgesproken. Omgevingsvisie De invoering van de Omgevingswet, een enorme decentralisatie operatie, is door onze gemeente succesvol opgepakt. Er zijn verschillende onderdelen opgezet, zoals de invoering van de wet, de Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

5

Omgevingsvisie en de voorbereidingen voor het Omgevingsplan. Dit alles ondanks dat dezelfde mensen ook nog eens vele bestemmingsplannen moesten behandelen. Verkeersveiligheid, Openbare Ruimte en IBOR Op het gebied van verkeersveiligheid is een knelpuntenanalyse uitgevoerd en zijn maatregelen genomen om de fietsveiligheid te verbeteren. Grote projecten worden gecombineerd met onderhoudswerken, zoals rioleringsvervanging, om efficiëntie te vergroten. Het nieuwe IBOR (Integraal Beheer Openbare Ruimte) wordt voorbereid voor de komende vier jaar en de evaluatie daarvan vindt plaats in 2024. Sociaal Domein, IKC en Sportpad Het sociaal domein, met de mens centraal, heeft veel aandacht gekregen. Er is meer inzicht verkregen in het veld en de daaraan gekoppelde budgetten, waardoor inhoud en financiering beter bespreekbaar zijn. Op het gebied van jeugdzorg is preventie versterkt en de transitie naar minder specialistische zorg is de grootste uitdaging voor de komende periode. Kaag en Braassem loopt voorop in gezondheid en bewegen, met veel aandacht voor positieve gezondheid en een groot netwerk van vrijwilligers. Op het gebied van onderwijshuisvesting zijn er verschillende Integraal Kindcentra (IKC) ontwikkeld en in gebruik genomen. Recreatie Als veelzijdige gemeente hecht Kaag en Braassem ook veel waarde aan recreatie.

Er is een recreatievisie opgesteld in samenwerking met ondernemers en inwoners, en deze visie wordt uitgevoerd door Kaag en Braassem Promotie. Een belangrijk project is de realisatie van de Tweede Sluis in de nieuwe woonwijk Braassemerland, waarvoor subsidiemiddelen zijn verkregen. Duurzaamheid De doelstellingen op het gebied van klimaat en energie zijn groot. In deze bestuursperiode is er een Lokale Energiestrategie opgesteld, en er wordt veel gedaan op het gebied van verduurzaming en vergroening. De gemeente heeft een sterk netwerk van energiecoaches die bijdragen aan de installatie van zonnepanelen. Verder worden projecten zoals afvalscheiding en warmtebehoud actief aangepakt. Land- en Tuinbouw Werkgelegenheid is cruciaal voor de bestaanszekerheid. In deze bestuursperiode zijn er drie belangrijke besluiten genomen over werklocaties, waardoor de ruimte voor bedrijvigheid op niveau blijft. De tuinbouwsector, in transitie, wordt ondersteund door gebiedsvisies en participatieprocessen met alle betrokkenen. Veiligheid en Handhaving Kaag en Braassem wil een veilige gemeente zijn, waarbij inwoners omzien naar elkaar en weerbaar zijn. Er zijn nieuwe beleidskaders opgesteld voor de Algemene Plaatselijke Verordening (APV), evenementenbeleid en vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH). De capaciteit van de BOA’s is verdubbeld en buurtbemiddeling is ingevoerd.

Regionale Samenwerking Als zelfstandige gemeente werkt Kaag en Braassem nauw samen met regionale partners om de taken van het lokaal bestuur toekomstbestendig te maken en krachten te bundelen waar dat meerwaarde biedt. Deze terugblik en evaluatie benadrukken de voortgang en uitdagingen van de eerste helft van de bestuursperiode. Het college blijft zich inzetten voor de ambities en opgaven uit het Raadsakkoord, met aandacht voor de financiële gezondheid en de vitaliteit van onze gemeenschappen.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

6

Programmaverantwoording In dit onderdeel wordt per programma inzicht gegeven in de doelstellingen, belangrijke ontwikkelingen en de besteding van het geld in 2023. De gemeenteraad heeft het beleid uit het raadsakkoord voor de raadsperiode 2022-2026 vastgelegd in drie raadsprogramma's:

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

7

PROGRAMMA 1: BESTUUR EN REGIO

Maatschappelijk doel 1: Bestuur en regio: een sterke organisatie

Wat willen we bereiken? § Samenwerken in de regio op die onderdelen die we als gemeente niet zelf kunnen, of waarbij we de te leveren kwaliteit zelfstandig niet kunnen bieden. § We willen grip hebben op onze samenwerkingsverbanden om invloed uit te kunnen oefenen aan de voorkant. Wat gingen we ervoor doen in 2023? Per verbonden partij benoemen we in de Regionale agenda Kaag en Braassem op welke thema’s de focus ligt (we rapporteren over de Regionale agenda 2020). In de nieuwe periode wordt de agenda geactualiseerd. Monitoren op tijdige aanlevering van jaarrekeningen van derden. Voortgang Hecht 24-traject. Voortgang CUP 2023 – Regionale samenwerking Intensiveer ambtelijke samenwerking met Alphen aan den Rijn en Nieuwkoop Inzichtelijk maken doelen regionale samenwerking en uniformeren verslaglegging en intern proces

Wat hebben we in 2023 gedaan? Bestuur en regio: • Regionale agenda Kaag en Braassem 2023 – 2026 In december 2023 is de Regionale agenda Kaag en Braassem 2023 – 2026 vastgesteld. • Inzichtelijk maken doelen en ontwikkelingen verbonden partijen Als bijlage bij de regionale agenda zat een analyse van de verbonden partijen. • Verslaglegging verbonden partijen Ook rapporteert het college sinds 2024 in de V&A aan de gemeenteraad via een apart agendapunt op de agenda over belangrijke ontwikkelingen binnen de verbonden partijen en regionale samenwerkingsverbanden. • Intensiveer de samenwerking Rijn- en Veenstreek In 2023 is gewerkt aan een actualisatie van ons Position paper Rijn- en Veenstreek. Hierover hebben we recent een radenbijeenkomst georganiseerd voor de gemeenteraden van Alphen aan den Rijn, Nieuwkoop en Kaag en Braassem (d.d. 7 februari 2024). Ook op zowel college als directie/MT-niveau zijn recent bijeenkomsten geweest met de drie gemeenten. We werken met de drie gemeenten aan dossiers waar we gezamenlijke belangen hebben, zoals het verkeersknooppunt Leimuiderbrug. • Gemeentelijke huisvesting In 2023 is er gewerkt aan de uitgangspunten als vertrekpunt voor huisvesting van de gemeentelijke organisatie. In overleg met de gemeenteraad tijdens een C & K-avond is Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

8

geconstateerd dat komende periode moet worden bezien op welke wijze de huisvesting kan worden aangepast. Daarbij kijkend naar de eisen van deze tijd voor onze medewerkers en daarmee de dienstverlening aan onze inwoners en bedrijven.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voorr.B. identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 8 juli 2024

9

Maatschappelijk doel 2: Een structureel gezonde gemeente

Wat willen we bereiken? § Een structureel sluitende begroting met een gezonde weerstandsratio. § Een transparante, begrijpelijke begroting die inzicht biedt in de opgaven en budgetten. Wat gingen we ervoor doen in 2023? Transparant maken/houden van gemeentelijke opgaven en middelen en inzichtelijk maken van de keuzes. Jaarlijks alle bekende risico’s kwantificeren. Het weerstandsvermogen aanhouden voor risico’s die in het begrotingsjaar mogelijk effect hebben en voor andere risico’s en ontwikkelingen budget beschikbaar stellen of maatregelen treffen. Voortgang CUP 2023 – Financiën Extern onderzoek naar weerstandsvermogen (Naris) Breng de financiële gevolgen van de ambities vanuit het raadsakkoord in kaart Wat hebben we in 2023 gedaan? In opdracht van de raad hebben we in 2023 een nieuwe risico inventarisatiesystematiek geïmplementeerd. We brengen met behulp van de NARIS systematiek de belangrijkste risico’s in kaart met een financiële vertaling op basis van een risicosimulatie. Dat geeft inzicht in enerzijds de benodigde weerstandcapaciteit en anderzijds hoe die zich verhoudt tot onze buffers (het weerstandsvermogen). U hebt beoordelingscriteria vastgesteld van wat een ‘veilige’ weerstandratio is, en in 2024 besluit u over een nieuwe nota risicomanagement.

Maatschappelijk doel 3: Communicatie en participatie

Wat willen we bereiken? § Inwoners worden, conform de richtlijn participatief werken, in een zo vroeg mogelijk stadium betrokken bij beleidsvorming en -uitvoering en kunnen – in van te voren benoemde onderdelen – meedenken, meebeslissen en/of (mee-)uitvoeren. § Heldere en proactieve communicatie. § Tevreden inwoners als het gaat om het communiceren van zaken die voor hen belangrijk zijn. § De dienstverlening aan onze inwoners en onze andere klanten is klantvriendelijk, laagdrempelig en vanzelfsprekend. § Inwoners krijgen ruimte om hun ideeën en initiatieven voor de openbare ruimte uit te voeren. Wat gingen we ervoor doen in 2023? Rapport en aanbevelingen van de Rekenkamer over inwoner- en overheidsparticipatie aan de raad voorleggen om vast te stellen. We gaan aan de slag met een ontwikkelagenda.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voorr.B. identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 8 juli 2024

10

Verder verbeteren van de digitale bereikbaarheid (zoals extra e-producten, persoonlijke internetpagina e.d.). Uitvoeren van een klanttevredenheidsonderzoek naar dienstverlening en bereikbaarheid. Uitvoering van de acties uit het uitvoeringsprogramma communicatie 2021-2024

Voortgang CUP 2023 – Participatie en Communicatie Uitvoeringsplan Communicatie Ontwikkelprogramma Participatie inclusief Toolkit uitvoering Ontwikkelen Pilot Initiatievenfonds en burgerbegroting Wat hebben we in 2023 gedaan? Ontwikkelprogramma Participatie incl. toolkit uitvoering In 2023 is dit niet opgepakt vanwege personele bezetting. In 2024 start een adviseur participatie en gaat de gemeente hier mee aan de slag. Op 12 juni aanstaande staat een C&K gepland voor het ontwikkelprogramma participatie. Hierin zullen we met de Raad het gesprek voeren over de visie op participatie, de (prioritering) van projecten en staan we stil bij de bestaande instrumenten. We gaan aan de slag met een ontwikkelagenda In 2023 is dit niet opgepakt vanwege personele bezetting. In 2024 start een adviseur participatie en gaat de gemeente hier mee aan de slag. Vanuit de adviseur participatie wordt een ontwikkelagenda opgesteld. Communicatie staat met de adviseur participatie in contact om de verbetering van de interne communicatie en de ontwikkelagenda bij elkaar te brengen. Ontwikkelen Pilot Initiatievenfonds en burgerbegroting We starten met een pilot nadat we het ontwikkelprogramma participatie hebben vastgesteld waarin de ambities en prioriteiten van onze gemeente op het gebied van participatie staan opgenomen.

Tijdens de C&K avond van 8 mei 2023 hebben we verschillende scenario's besproken met de raad aan de hand van voorbeelden van mogelijke pilots met initiatievenfondsen en/of burgerbegrotingen bij andere gemeenten besproken met de raad. De beelden bij diverse fracties bij een dergelijke pilot liepen uiteen. Hierdoor kiezen we voor eerst het vaststellen van ambities en prioriteiten op het gebied van participatie. Hierna voeren we gerichter een pilot uit die bijdraagt aan het behalen van onze ambities op het gebied van participatie. Verder verbeteren van de digitale bereikbaarheid (zoals extra e-producten, persoonlijke internetpagina e.d.). Op 31 december 2023 zijn er 80 e-producten beschikbaar op de website waarvan 31 e-producten ook zijn aangesloten op een persoonlijke internetpagina (klantportaal) voor de klant. Naast de extra eproducten blijven we continu onze online kanalen aanscherpen op bereikbaarheid en behoeften van buitenaf. Zo hebben we een socialemediabeleid opgesteld waarin de eigenschappen van de socialemediakanalen en de informatiebehoeften van inwoners samenkomen. Ook blijven we de website toetsen op het gebied van de digitale toegankelijkheidseisen die gesteld zijn aan overheidswebsites, om te zorgen dat deze hieraan blijft voldoen. Uitvoeren van een klanttevredenheidsonderzoek naar dienstverlening en bereikbaarheid.

Begin 2023 is de klanttevredenheid naar onze dienstverlening en bereikbaarheid over 2022 gemeten. Resultaten zijn verzameld en aan de raad teruggekoppeld per raadsinformatiebrief van 19 juli 2023. Over 2023 heeft er geen onderzoek plaatsgevonden. De reden hiervan is dat wordt gewerkt aan een Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

11

gemeente-brede visie op dienstverlening, op basis waarvan meer betrouwbare toetsing naar klanttevredenheid plaats kan vinden. Uitvoering van de acties uit het uitvoeringsprogramma communicatie 2021-2024 In 2021 is de communicatievisie en het uitvoeringsplan communicatie vastgesteld. Hierin staat beschreven welke rol cluster communicatie heeft. In het plan staan interne en externe acties beschreven die in de komende periode worden opgepakt. Ook staan ambities benoemd voor de komende periode die nu nog niet ingevuld kunnen worden. Belangrijkste doel van het uitvoeringsplan is het informeren en communiceren over zaken die voor onze inwoners spelen en belangrijk zijn. Dat doen we op een begrijpelijke manier, via de juiste middelen om zoveel mogelijk inwoners te bereiken. Passende en begrijpelijke communicatie met het juiste kanaal voor de juiste doelgroep staat centraal bij alle acties. Resultaten in 2023 In 2023 is opnieuw een aantal acties uit het uitvoeringsplan communicatie opgepakt en uitgevoerd. Met de raadsinformatiebrief van maart 2024 is de raad geïnformeerd over deze resultaten. Onderstaand deze resultaten op een rij: - Aandacht voor snel en zorgvuldig communiceren met inwoners: met het nieuwe zaaksysteem maken we collega’s beter bewust van het belang daarvan.

- De toegevoegde waarde van het team intern positioneren: laten zien wat de meerwaarde is van communicatie wanneer het team aan het begin van projecten aan tafel zit. - Intensivering contact Klant Contact Centrum: structureel overleggen en de korte lijnen zorgen voor snelle en gerichte handelingen naar informatiebehoefte van inwoners. - Professionalisering sociale media: gerichter signaleren volgen en hierop inspelen door middel van een monitoringstool en een socialemediabeleid. - Heldere en begrijpelijke communicatie: Een schrijfwijzer ontwikkeld en interne schrijftrainingen georganiseerd. - Crisiscommunicatie: zorgen dat we voldoende uitgerust zijn bij een crisis, door trainingen en oefeningen te doen. - Doorontwikkeling huisstijl: gekozen voor een doorontwikkeling van het nieuwe logo, met een lanceringsdatum van 1 februari 2024. - Digitale gemeentelijke nieuwsbrief: voorbereidingen voor lancering nieuwsbrief in 2024. - Toegankelijkheid website: Blijven voldoen aan de digitale toegankelijkheidseisen. Bezetting van het cluster communicatie In mei 2023 werd de bezetting van cluster communicatie, door vertrek van twee collega’s, gehalveerd. Dit gaf extra druk op de afdeling en de blijvende online specialist en adviseur communicatie. Met inhuur is dit gedeelte opgevangen tot het moment dat twee nieuwe adviseurs communicatie zijn gestart in november 2023 en januari 2024.

Hierdoor werd de uitrol van de huisstijl naar een later moment verplaatst. In februari 2024 is, door de toegezegde uitbreiding uit het CUP, een medewerker communicatie gestart, die onder andere is belast met de online nieuwsbrief.

Maatschappelijk doel 4: Een veilige gemeente

Wat willen we bereiken? § Inwoners van alle leeftijden voelen zich veilig in hun woon-, werk-, en leefomgeving. Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

12

§ § § § § § §

Inwonersinitiatieven worden gestimuleerd en waar nodig gefaciliteerd en de sociale veiligheid wordt gewaarborgd. Inwoners voelen zich betrokken en weten waar ze verdachte situaties kunnen melden. We vergroten onze informatiepositie over ondermijnende criminaliteit en intensiveren samenwerkingen om ondermijnende criminaliteit aan te pakken. De ambtelijke, bestuurlijke en maatschappelijke weerbaarheid op diverse veiligheidsthema’s neemt (verder) toe. We dringen woonfraude terug en kunnen vroegtijdig signalen herkennen en oppakken. We versterken de verbinding tussen veiligheid en het sociaal domein. De gemeentelijke crisisorganisatie is voorbereid om adequaat op te treden bij (grootschalige) incidenten.

Wat gingen we ervoor doen in 2023? Intensiveren (integrale) controles op het gebied van ondermijning, adresfraude, illegale bedrijvigheid of bewoning, etc. Vergroten van de informatiepositie van de gemeente zodat signalen over ondermijning sneller kunnen worden herkend, geagendeerd en aangepakt. Het op orde brengen van en het toepassen van het bestuurlijk instrumentarium van de gemeente om (vermoedens van) ondermijning aan te pakken. Het organiseren van (bewustwordings)trainingen op het gebied van ondermijning, cybercrime, inbraak- en brandpreventie etc. Doorontwikkelen samenwerking met Zorg- en Veiligheidshuis Hollands Midden en procesregie op zorg en veiligheid met elkaar verbinden. De leden van de crisisorganisatie worden structureel opgeleid, getraind en geoefend. Doelgerichte controles en zichtbaarheid bij hotspots (onder andere schoolpleinen, speeltuinen, evenementen, kantines) door BOA’s. Uitvoeren van de veiligheidsmonitor (1 x per 2 jaar in de oneven jaren). Signaleren van mogelijke (woon)fraude door de werkgroep Woonfraude en gericht acties uitzetten om geconstateerde fraude aan te pakken. Voortgang CUP 2023 – veiligheid en handhaving Ga in gesprek met de politie om tot een goede taakverdeling te komen Integraal Veiligheidsbeleid Extra inzet BOA

Wat hebben we in 2023 gedaan? In 2023 is een aantal concrete inspanningen afgerond. De meeste inspanningen zijn echter doorlopend van aard, waarbij we op schema lopen. We hebben in 2023 diverse keren met de raad gesproken over veiligheid. Zo is er tijdens de C&K op 24 mei uitgebreid gesproken over de trends en ontwikkelingen op het gebied van veiligheid. Ook de rol en activiteiten van de Veiligheidsregio zijn hierbij aan bod gekomen, evenals het RIEC en een gesprek met de wijkagenten. Bij de actualisatie van de omgevingsvisie hebben we met elkaar stilgestaan bij het onderwerp veiligheid. De visie is op dit onderwerp aangepast naar de laatste trends, ontwikkelingen en actualiteiten. Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

13

De gemeenteraad heeft eind 2022 het Integraal Veiligheidsbeleid (IVB) 2023-2026 vastgesteld. In dit IVB zijn de volgende thema’s hoog geprioriteerd: 1) verbinding zorg en veiligheid, 2) aanpak ondermijning, 3) digitale veiligheid, 4) veiligheidsaspecten door veranderende maatschappij, 5) toezicht en handhaving. Verbinding zorg en veiligheid In 2023 hebben we een duidelijke toename gezien in casuïstiek rondom personen met verward gedrag, woonoverlast en jeugd(overlast). Deze casuïstiek heeft vaak een grote impact op de (woon)omgeving en zorgen ook regelmatig voor gevoelens van onveiligheid. Dit vraagt steeds meer om integrale samenwerking met de verschillende zorg- en veiligheidspartners, het bieden van passende zorg of ondersteuning maar ook het treffen van bestuurlijke maatregelen om escalatie te voorkomen of beperken. In december 2023 heeft de gemeente met de woningcorporaties en Buurtbemiddeling Kwadraad een overeenkomst ondertekend. Inwoners kunnen nu vanaf 1 januari 2024 bij Kwadraad terecht voor Buurtbemiddeling. In juli 2023 hebben we samen met De Driemaster en de politie een tweede editie van The Hunt georganiseerd in Leimuiden. Een spel waarin zo’n negentig jongeren vanaf 13 jaar uit handen van politie en handhaving probeerden te blijven. Hiermee hebben we op een leuke manier het contact tussen jongeren, politie en handhaving kunnen verbeteren.

Aanpak ondermijning Om (vermoedens van) ondermijning aan te pakken is het belangrijk dat het bestuurlijk instrumentarium van de gemeente op orde is. Met het vaststellen van de 8e wijziging van de Algemene Plaatselijke Verordening op 18 december 2023 is hier een goede basis voor gelegd. In 2023 zijn hiervoor alle voorbereidende, inhoudelijke werkzaamheden verricht. Bij meerdere vergunningaanvragen zijn wij in 2023 ook gestart met het (bewuster) toepassen van de Wet Bibob. Het doel van de Wet Bibob is voorkomen dat de gemeente criminele activiteiten of het witwassen van crimineel geld mogelijk maakt. In 2024 zullen we de beleidsregels actualiseren en (opnieuw) de keuze maken op welke onderdelen het Bibob-beleid van toepassing wordt verklaard. Daarnaast is er in 2023 veel ingezet op bewustwording. In november/december 2023 hebben we een campagne gevoerd om Meld Misdaad Anoniem extra onder de aandacht te brengen. Dit hebben we o.a. gedaan via borden langs de weg en berichten via social media. Ook hebben we een filmpje opgenomen met de burgemeester en de teamchef van de politie. Digitale veiligheid De focus bij dit thema ligt o.a. bij het geven van voorlichting aan diverse doelgroepen en gerichte (publieks-/informatie) campagnes. Om dit te bereiken hebben we de online game HackShield aangeboden aan kinderen tussen de 8 en 12 jaar.

Tijdens het spelen van HackShield leerden de kinderen meer én gericht over internetcriminaliteit. Het spel is er ook op gericht dat kinderen dit bewustzijn op hun beurt weer proactief gaan uitdragen aan hun (groot)ouders. Ook op andere manieren is geïnvesteerd in het vergroten van de bewustwording en weerbaarheid van onze inwoners en bedrijven op het gebied van online criminaliteit. In juni 2023 is een editie van Hier! In de Regio verschenen met het thema ‘Veiligheid’ waarbij diverse artikelen in het blad in samenwerking met de gemeente zijn vormgegeven. Eén van de artikelen ging over verschillende Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

14

vormen van digitale criminaliteit met aandacht voor slachtofferschap en het stimuleren om van aangifte te doen. Veiligheidsaspecten door veranderende maatschappij Eén van de ontwikkelingen die invloed hebben op onze maatschappij is de oorlog in Oekraïne. In Veiligheidsregio Hollands Midden worden ongeveer 4.600 vluchtelingen uit Oekraïne opgevangen, waarvan 3.000 in de gemeentelijke opvang. De vluchtelingen zijn over alle 18 gemeenten in de regio verdeeld. De overigen worden opgevangen door particulieren. In juli 2023 hebben we ca. 65 Oekraïense vluchtelingen verhuist van de gemeentelijke opvanglocatie in het Rabobank-gebouw in Roelofarendsveen naar een nieuwe opvanglocatie op het Connexxionterrein in Leimuiden. Ook hebben we een tweetal particuliere opvanglocatie die onder regie van de gemeente staan. Toezicht en handhaving Begin 2024 is de Uitvoerings- en handhavingsstrategie Kaag en Braassem 2024-2027 vastgesteld. In 2023 zijn hier alle voorbereidende, inhoudelijke werkzaamheden voor verricht. Deze strategie brengt in beeld hoe onze gemeente de uitvoerings- (vergunningen) en handhavingstaken (toezicht en handhaving) uitvoert en hoe we de ruimte die de wet biedt willen invullen. Tevens mag de inzet van een extra BOA niet onvermeld blijven. Hierover is in het kader van het CUP meermaals gesproken. De extra BOA geeft ruimte om meer zichtbaar en aanwezig te zijn in onze dorpen.

Bewustwording Om de inwoners bewust te maken van diverse veiligheidsthema’s hebben wij op 9 september 2023 een eerste Veiligheidsdag georganiseerd. Op het parkeerterrein bij Het Spant in Leimuiden konden verschillende veiligheidspartners zich presenteren aan het publiek via diverse activiteiten en demonstraties en konden bezoekers meer te weten komen over de werkzaamheden van o.a. de brandweer, politie, EHBO, handhaving en jongerenwerk. Zo konden bezoekers deelnemen aan een escaperoom, konden zij een rondje rijden met de brandweerauto, was er een waterblusspel en konden kinderen een foto maken op een politievoertuig. Ook in 2024 zal er een Veiligheidsdag worden georganiseerd (zaterdag 22 juni 2024, Winkelhart Roelofarendsveen). Evenementenbeleid In 2023 is er een eerste versie van het vernieuwde evenementenbeleid opgesteld. Deze eerste versie is tot stand gekomen aan de hand van enquêtes en verschillende interviews met organisatoren, stichtingen en verenigingen uit onze gemeente. De eerste versie werd vervolgens gepresenteerd op een bijeenkomst waarbij alle inwoners uit Kaag en Braassem welkom waren. Ook de raad is betrokken geweest en heeft input kunnen leveren. Aan de hand van de waardevolle input die tijdens de avonden geleverd is zal er in 2024 een nieuwe versie worden opgeleverd.

Financiën

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voorr.B. identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 8 juli 2024

15

Programma 1 Bestuur en regio

Primaire Begroting na begroting 2023 wijziging 2023

x € 1.000 Werkelijk versus begroting na wijziging

Werkelijk 2023

Totale lasten

4.442

4.583

4.371

-211

V

Totale baten

-52

-52

-82

-30

V

4.390

4.530

4.289

-241

V

0

0

0

0

Gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves

-284

-284

-284

0

Gerealiseerd resultaat

4.106

4.246

4.005

-241

V

*De analyses per programma staan vermeld in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voorr.B. identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 8 juli 2024

16

PROGRAMMA 2: SOCIAAL DOMEIN

Maatschappelijk doel 1: Bevorderen en beschermen van de gezondheid van onze inwoners

Wat willen we bereiken? § Inwoners zijn veerkrachtig en hierdoor in staat om te gaan met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven (positieve gezondheid). § Inwoners hebben een voldoende sociaal netwerk waar ze – waar nodig – op terug kunnen vallen. We zetten ons in om sociaal isolement en eenzaamheid te voorkomen of te verminderen. § Inwoners van alle leeftijden hebben een gezonde en actieve leefstijl. § De inrichting en ruime opzet van onze buitenruimte stimuleert inwoners van alle leeftijden om te spelen en bewegen.

Wat gingen we ervoor doen in 2023? Integrale samenwerking en inzet rond gezondheidsthema's versterken en uitbouwen, vanuit het gedachtegoed van positieve gezondheid, waardoor we het beroep op zorg en ondersteuning willen verlagen. Interne samenwerking verstevigen om bij de inrichting van de buitenruimte en bij het realiseren (en/of renoveren) van woningen ook te kijken naar een goede infrastructuur, voldoende zorg (huisartsen), onderwijs, mogelijkheden tot sporten en bewegen etc.

Voortgang CUP 2023 - Sociaal domein, ikc en sportpad Kredietvoorstel stand van zaken Sportpad fase 1 Voorstel/visie Sportpad fase 2 inclusief participatie verenigingen en financiën inclusief de vrijvallende locaties Rond in Q3 de aanbesteding Maatschappelijke Zorg (Ondersteuning met wonen en Maatschappelijke Opvang) af en geeft inzicht in aanbieders en contracten Uitvoering taken Ondersteuning met wonen en Maatschappelijke Opvang IKC-ontwikkeling Uitbreiding Kaskade Inkoop Jeugdhulp 2024 Onderzoek de bibliotheekfunctie Leimuiden en doe voor 1 oktober voorstel aan de raad Verkenning IKC Rijpwetering Programma Welzijn en Preventie 2024 (De Driemaster)

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

17

Wat hebben we in 2023 gedaan? De Sportpadontwikkeling is één van de grootste ontwikkelingen van de gemeente ooit. Het is een unieke ontwikkeling, met vele samenwerkende organisaties. Samen met uw raad hebben we het afgelopen jaar stappen gezet om de integrale voorziening voor ontwikkelen, sport en spelen ook daadwerkelijk te gaan realiseren. Het gemeentelijke sportbedrijf, het onderwijs en de kinderopvang gaan samen in Kineo: vernieuwde energie. Uw raad heeft middelen beschikbaar gesteld en ook de samenwerkende organisaties gaan investeren om het aanbod voor inwoners van 0-100 jaar bij elkaar te brengen. Eén van de grootste gezondheidswinsten is: bewegen. Het Sportpad is ingericht om het plezier in bewegen –en daarmee het plezier in leren- te stimuleren. Door de groei van Braassemerland lopen we met de scholen en kinderopvang in dit gebied tegen de grenzen aan, of gaan er reeds overheen. Met name Kaskade heeft een urgente ruimtebehoefte. In 2023 zijn de eerste stappen gezet voor uitbreiding, oa door de aankoop van het naastgelegen landje. In 2024 zal de raad een besluit nemen over de definitieve uitbreiding, mede afhankelijk van de uiteindelijke omvang van alle nieuwbouw. In 2023 heeft uw raad de behoefte naar bibliotheekvoorzieningen onderzocht. Uit het onderzoek is gebleken dat inwoners een fysieke bibliotheeklocatie waarderen, met een boekencollectie.

Naast de techcampus in Roelofarendsveen en de bieb in Leimuiden komt er in 2024 ook een bibliotheek in Woubrugge. Daarnaast investeert uw raad extra in inhoudelijke programma's, zoals de doorgaande leeslijn en de maakplaats. De opdracht voor de Driemaster is (na een evaluatie) voor één jaar verlengd. Deze verlenging is gepaard gegaan met een verbeteropdracht voor 2024. In 2024 zal een besluit worden genomen over de toekomstige samenwerking met de Driemaster.

In 2023 heeft stichting iDb de antidiscriminatievoorziening voor onze gemeente verzorgd. Inwoners konden 24 uur per dag, 7 dagen in de week een melding van discriminatie doen bij de stichting. Op werkdagen konden zij vanaf 9.00 tot 17.00 uur een beroep op het aanbod doen van de stichting op het gebied van informatie, advies en ondersteuning. In 2023 zijn er 13 meldingen van discriminatie gedaan bij Stichting iDb. Melders worden doorverwezen naar lokale partners zoals de Driemaster en Tom in de buurt. Ook heeft de stichting verzoeken voor informatie en advies door vrijwilligers en professionals in behandeling genomen. Daarnaast heeft gemeente Kaag en Braassem in samenwerking met de Driemaster op Coming Out Day de regenboog vlag uitgehangen.

Maatschappelijk doel 2: Goede basis en gelijke kansen

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

18

Wat willen we bereiken? § We stimuleren kinderen om al op jonge leeftijd sociaal actief te zijn. Elk kind moet kunnen meedoen aan sport en cultuur, ook als ouders niet over voldoende middelen beschikken. § Inwoners en professionals herkennen en erkennen tijdig problemen bij het opvoeden/opgroeien en handelen hiernaar. § Voor jeugdigen en/of hun ouders is er tijdig passende hulp beschikbaar, waarbij ouders zoveel mogelijk zelf de regie houden/krijgen en zelf verantwoordelijkheid nemen. § Kinderen moeten in een veilige omgeving kunnen opgroeien en een goede start kunnen maken in hun leven

Wat gingen we ervoor doen in 2023? Project Planvorming en realisatie IKC Sportpad Project Planvorming en realisatie IKC Woubrugge Project Uitbreiding Brede School Kaskade Vormgeven en implementeren ”Jeugdhulp 2024” GO! voor jeugd gaat extra inzetten op verkorten wachttijden / wachtlijsten Wat hebben we in 2023 gedaan? Het was een roerig jaar binnen het sociaal domein. Zo is Go! Voor Jeugd ontmanteld en ondergebracht bij de SOZ in Holland Rijnland. Terugkijkend kunnen we stellen dat deze overgang een enorme klus is geweest, maar dat deze wel goed is verlopen. De cliënten (onze inwoners) hebben relatief weinig tot geen hinder of problemen ervaren. Op dit moment worden de laatste stappen gezet in de afwikkeling van de contracten met Go!. Hierover bent u onlangs met een RIB geïnformeerd.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

19

Maatschappelijk doel 3: Het bieden van een vangnet en voldoende ondersteuning aan inwoners

Wat willen we bereiken? § Mantelzorgers krijgen de ondersteuning en/of verlichting van zorg die zij nodig hebben om – op eigen wijze – de mantelzorg te kunnen (blijven) bieden. Deze ondersteuning of verlichting bieden we op een manier die past bij hun leven en leeftijd en bij de toenemende intensiteit, duur en complexiteit van mantelzorg. § Inwoners die zich in een (sociaal) kwetsbare positie bevinden zoals mensen met dementie, met psychische problemen, verstandelijke beperking, laaggeletterdheid of financiële problematiek, hebben een volwaardige plek binnen de samenleving en krijgen tijdig passende ondersteuning vanuit hun eigen netwerk en waar nodig van professionals. Hiertoe bevorderen we o.a. de kennis over bijvoorbeeld psychische aandoeningen zodat er meer begrip voor inwoners in een kwetsbare situatie ontstaat. § De openbare ruimte en openbare gebouwen zijn voor iedereen toegankelijk en bereikbaar. § De sociale veiligheid in wijken en dorpen neemt toe. Overlastgevende situaties als gevolg van psychische dan wel psychogeriatrische problematiek voorkomen we zo veel mogelijk of pakken we zo snel mogelijk op om verdere escalatie te voorkomen (o.a. door toeleiding naar zorg). § Inwoners, buurten en wijken ondersteunen elkaar. De kracht van de samenleving wordt benut, versterkt en gefaciliteerd, waarbij oog is voor de grenzen van die kracht.

§ We zetten in op de juiste/passende ondersteuning voor verenigingen zodat deze belangrijke ontmoetings/netwerkplekken de basis blijven voor het creëren en vergroten van het sociale netwerk. De uitdaging om deze locaties met vrijwilligers te laten floreren zien we als een opgave voor de komende periode.

Wat gingen we ervoor doen in 2023? De Driemaster, Tom in de buurt en GO! voor jeugd ontplooien samen initiatieven rond het werven, begeleiden en verbinden van vrijwilligers en verenigingen Afsluiten overeenkomst Ondersteuning met Wonen en Opvang per 2023

Wat hebben we in 2023 gedaan? Ontplooien initiatieven rond het werven, begeleiden en verbinden van vrijwilligers en verenigingen De Driemaster heeft in 2023 een vacaturebank voor vrijwilligers opgezet om de inwoners van de gemeente Kaag en Braassem te bedienen. Voorheen was enkel de vacaturebank van Participe beschikbaar. Daarnaast biedt de Driemaster ondersteuning bij vrijwilligers die zich inzetten voor Tom in de buurt en GO! Voor Jeugd.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

20

Maatschappelijk doel 4: De economische sector verbeteren zodat iedereen mee kan doen in de samenleving

Wat willen we bereiken? § Ondernemers/werkgevers, werknemers, onderwijs en gemeente werken samen om de vraag naar en aanbod van werk (huidig en toekomstig) in balans te krijgen en houden, waarbij het gaat om kwaliteit en kwantiteit. § Alle inwoners hebben een fatsoenlijk bestaansniveau en zijn financieel zelfredzaam, doordat zij werken naar vermogen, bij voorkeur in een regulier betaalde baan. Wij zetten daarom in op het aan het werk helpen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

Wat gingen we ervoor doen in 2023? Versterken van vroegsignalering om schuldenproblematiek te voorkomen Gezinnen met kinderen die opgroeien in armoede op een laagdrempelige manier informatie bieden over inkomensvoorzieningen

Wat hebben we in 2023 gedaan? Vroegsignalering van schuldenproblematiek In 2023 heeft er een DPIA plaatsgevonden voor de aanschaf van het software systeem RIS door de BVO. Het resultaat van deze DPIA was positief, en het systeem is aangeschaft. Met dit systeem kunnen partijen zoals de woningcorporatie, zorgverzekeraar, energiemaatschappij, en andere signaalpartners betalingsachterstanden doorgeven. Een medewerker van Tom in de Buurt, die namens de gemeente de uitvoering verzorgt, gaat er dan op af. In februari 2024 is Tom in de Buurt daadwerkelijk van start gegaan. Gezinnen met kinderen die opgroeien in armoede op een laagdrempelige manier informatie bieden over inkomensvoorzieningen In 2023 zijn er meerdere communicatiecampagnes geweest om de minimavoorzieningen onder de aandacht te brengen, zowel online als offline. De Driemaster heeft het Appeltje voor de dorst opnieuw uitgegeven. Daarnaast is er maandelijks aandacht geweest voor minimavoorzieningen in Hier in de regio, en hebben er meerdere Facebook campagnes gedraaid. Begin 2023 is er namens de burgemeester een brief gestuurd naar alle inwoners, met een informatie kaart over de beschikbare voorzieningen en sociale partners. Dat deze extra campagnes geholpen hebben is onder andere te zien aan de extra toegewezen kwijtscheldingen.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

21

Maatschappelijk doel 5: Voor iedere inwoner is op redelijke termijn een passende woning beschikbaar

Wat willen we bereiken? - Passend aanbod bieden voor al onze inwoners, jong en oud, met en zonder beperking en statushouders, zodat zij in Kaag en Braassem kunnen blijven wonen, of binnen een redelijke termijn een woning vinden. Voor hen is voldoende woonruimte aanwezig, die past bij hun levensfase, inkomen en mogelijke ondersteuningsvraag. Daarom zetten we in op: § het bouwen van betaalbare woningen voor ouderen, starters en jongeren om zo de doorstroming te stimuleren; § het realiseren van geschikte woonvoorzieningen voor bijzondere doelgroepen; § het realiseren van flexibele, tijdelijke woonconcepten om acute woonproblemen op te lossen; § het verzorgen van humane huisvesting voor arbeidsmigranten. - Het bouwen van de juiste hoeveelheid passende woningen. - Kansen vergroten op een woning voor inwoners van Kaag en Braassem door het toepassen van lokaal maatwerk waar mogelijk. - Het behoud of bij voorkeur verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit en het woon- en leefklimaat door op de juiste plek te bouwen.

Wat gingen we ervoor doen in 2023? Project Realiseren van maximaal twee woonvormen in een geschikte omgeving (scheve huisjes) Jaarlijks maken van prestatieafspraken met woningcorporaties en de huurdersbelangenvereniging Opstellen nieuwe Regionale woonagenda, en de regionale afspraken laten landen in de Omgevingsvisie (sturen op middensegment) Bij initiatieven toetsen of het bijdraagt aan “bouwen naar behoefte” Welke projecten liepen er in 2023? Kern

Project

gem/ Verwachte particulier Oplevering

Aantal woningen sociaal

vrije sector

anders

Leimuiden

Nieuwe Rede

31

73

0

Particulier

Q4 2024

Leimuiden

Dorpshart Noord

8

19

0

Particulier

Sept 2022

Roelofarendsveen

De Poelen (fase 3 en 6)

0

GEM

nnb

Roelofarendsveen

De Akkers (fase 11)

0

GEM

nnb

Roelofarendsveen

Waterpark (fase 7,8&9) Ca 250 woningen

GEM

nnb

Roelofarendsveen

Woelige Baren

Vrijvallende Roelofarendsveen/Oude locaties Wetering/Rijpwetering sportpad

60

14

189

35

Nader te bepalen

0

Particulier

GEM

Q3 2024

nnb

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

22

Rijnsaterwoude

De Woudse juffen

27

0

13

GEM

Juni 2025

Voortgang CUP 2023 - Wonen Inventarisatie maken van potentiële bouwlocaties Maak afspraken met de woningbouwverenigingen over verduurzaming woningen Invoeren instrumenten om speculatie tegen te gaan Afspraken maken over verdichting Braassemerland Evaluatie huisvesting arbeidsmigranten Bij bouw of herinrichting meer aandacht voor lokale afvoer regenwater Aanscherpen regels m.b.t. sociale vereveningsfonds. We streven ernaar om in mei 2024 het college een voorstel te doen. Aanvullende afspraken met woningbouwcorporaties Onderzoek doen naar niet wettelijke regels Actief grondbeleid, op dit moment geen nieuwe ontwikkelingen te melden Actieplan versnelling woningbouw Regels toewijzen/realiseren woningen middensegment (huur)

Wat hebben we in 2023 gedaan? Bouwen naar behoefte De adviseur Wonen sluit bijna standaard aan bij de Intaketafel waar initiatieven integraal beoordeeld worden. Daarnaast wordt er ook gekeken naar koppelkansen tussen initiatieven en of er wellicht nog verbeteringen doorgevoerd kunnen worden aan een initiatief (bijvoorbeeld meer of betaalbaardere woningen). Bij bouw of herinrichting meer aandacht voor lokale afvoer regenwater Bij de bouw en herinrichting van gebieden wordt standaard een hemelwaterstelsel aangelegd dat regenwater tijdelijk opvangt en afvoert naar oppervlaktewater. Dit gebeurt in de openbare ruimte en aan de voorkant van particuliere percelen, tenzij het echt niet mogelijk is. Om deze praktijk verder te versterken, zou de implementatie van een hemelwaterverordening overwogen kunnen worden. Daarnaast zijn er verbeteringen mogelijk op het gebied van lokale regenwaterafvoer op privéterrein. Hiervoor wordt op korte termijn een afkoppelcoach ingezet die inwoners ondersteunt bij het duurzaam opvangen, gebruiken en lokaal afvoeren van regenwater. Realiseren van maximaal twee woonvormen in geschikte omgeving In 2023 heeft het college de locatie in Nieuwe Wetering aangeven als locatie voor één tot maximaal twee scheve huisjes.

Omdat het project een lange historie kent en gevoelig is, is er extra tijd genomen voor de ontwikkeling van een goed communicatie- en participatietraject. Kort gezegd worden de direct omwonenden tijdens drie sessies betrokken bij de inpassing van het scheve huisje op het perceel (denk aan groen, water, afscheiding, et cetera). Het resultaat van deze sessies wordt gedeeld met alle inwoners van Nieuwe Wetering. Er is een nauwe samenwerking met Stichting De Binnenvest. Dit proces is inmiddels gestart. De raad is en blijft geïnformeerd door middel van raadsinformatiebrieven.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

23

Afspraken maken over verdichting Braassemerland Het college en de directie voeren nauw overleg met de projectdirecteur en vennoten van de Braassemerland VOF over de verdichtingsmogelijkheden binnen alle nog te ontwikkelen fasen (4 t/m 11) van de gebiedsontwikkeling met name in het kader van het sociale maar zeker ook het betaalbare segment. Daar waar de samenwerkingsovereenkomst (SOK) nu formeel nog een ratio van 70 % vrije sector en 30% sociaal kent, wordt nu aangestuurd op een aanpassing hiervan waarbij 30% vrije sector zou worden, 40% betaalbaar en 30% sociaal (waarbij dan weer 15% sociale huur en 15% sociale koop is). Over de versnelling van fase 11 (welke grenst aan fase 1 + 2) zijn verkennende gesprekken gevoerd, maar hebben nog niet geleden tot concrete afspraken. Als deze fase in de planning naar voren zou worden gehaald, dan zou dat o.a. om (tijdelijke) infrastructurele aanpassingen vragen met de nodige financiële consequenties binnen de GREX. In Juni en Juli 2024 zal het college samen met de projectdirecteur van de VOF in gesprek gaan met de gemeenteraad om een aantal thema’s waaronder verdichting te bespreken. Ook vanuit de provincie Zuid-Holland zal tijdens de 2e helft van 2024 hulp geboden worden om de benodigde acties in het kader van het betaalbare en sociale segment te helpen versnellen.

Financiën

Programma 2 Sociaal domein

Primaire Begroting na begroting 2023 wijziging 2023

Werkelijk 2023

x € 1.000 Werkelijk versus begroting na wijziging

Totale lasten

28.801

36.241

37.067

825

N

Totale baten Gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten

-6.058

-7.604

-13.665

22.743

28.637

23.402

-6.060 -5.235

V V

Toevoeging aan reserves

0

7.374

7.394

20

N

Onttrekking aan reserves

-50

-530

-452

78

N

22.693

35.481

30.345

-5.137

V

Gerealiseerd resultaat

*De analyses per programma staan vermeld in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

24

PROGRAMMA 3: Ruimte en leefomgeving

Maatschappelijk doel 1: De toekomstige energievraag (warmte, elektra en brandstof) verduurzamen waarbij de bijbehorende infrastructuur betaalbaar blijft.

Wat willen we bereiken? § Vóór 2025 een besparing van 44 terajoule realiseren in onze woningen, wat gelijkstaat aan een gemiddelde besparing van ongeveer 15% van het totale energieverbruik (gas en elektriciteit) in een gemiddelde woning. § Vóór 2023 een besparing van 59 terajoule realiseren bij onze agrariërs en 19 terajoule minder energie verbruiken in de commerciële en maatschappelijke dienstverlening. § Vóór 2025 liggen er minimaal gemiddeld zes zonnepanelen op iedere woning in Kaag en Braassem. § Vóór 2025 wekken onze agrariërs minimaal 61 terajoule duurzame energie op (=76.250 zonnepanelen) en is de commerciële en publieke dienstverlening verantwoordelijk voor een opwek van 19,6 terajoule (=24.500 zonnepanelen). § Huishoudens met een laag inkomen ondersteunen in de stijging van energieprijzen (“energiearmoede”). § De Transitievisie Warmte uitwerken tot wijkniveau.

Wat gingen we ervoor doen in 2023? Opstellen maatregelenpakket om de doelstellingen van de Regionale Energiestrategie te behalen. Aantal energiecoaches/-ambassadeurs uitbreiden door nieuwe leden te werven. Het beschikbaar stellen van energiescans voor het midden- en kleinbedrijf. De gemeente geeft het goede voorbeeld door het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed en het verlagen van het energieverbruik (zowel van het gemeentehuis, de gemeentewerf, de openbare verlichting als de gemalen en pompen van de riolering), doorlopend proces Ondersteunen van de leden van de TransitieCommissie die onderzoekt hoe, per dorp, tot een Wijkuitvoeringsplan (WUP) kan worden gekomen. Voortgang CUP 2023 - Duurzaamheid Stimuleren duurzaamheid bij inwoners en bedrijven Zet in op betere afvalscheiding Uitbreiden Tiny Forests Ontwikkelen programma voor versterking groen en klimaatadaptie Integrale aanpak duurzaamheid inclusief doorlopende campagne

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

25

Wat hebben we in 2023 gedaan? In 2023 hebben we inwoners als volgt geholpen met besparen en isoleren: • 234 huisbezoeken en energieadviezen zijn afgegeven door de vrijwillige energiecoaches van de gemeente; • het Duurzaam Bouwloket heeft 420 adviezen gegeven; • Bij 80 huishoudens zijn kleine energie besparende maatregelen geïnstalleerd door vrijwilligers van het fixteam, bij 430 huishoudens is dit gedaan door het fixteam van het Regionaal Energieloket; • De inzet van de mobiele showroom van het Duurzaam Bouwloket in Oude Wetering en Rijpwetering; • Er zijn twee informatiebijeenkomsten georganiseerd voor inwoners en één informatiebijeenkomst voor bedrijven en • Zijn 7 energiescans bij bedrijven uitgevoerd. In mei zijn we gestart met het opstellen van de lokale energiestrategie. Met de lokale energiestrategie (LES) geven we invulling aan onze bijdrage aan de Regionale energiestrategie (RES) Holland Rijnland. Het is een integraal document dat gaat over elektriciteit, warmte en mobiliteit. Voor grootschalige duurzame opwek is een voorkeursscenario tot stand gekomen op basis van ontwerpend onderzoek vanuit het landschap, gesprekken met inwoners en andere belanghebbenden. Na een startbijeenkomst in juli 2023 hebben we gesproken met inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers.

Ook is het platform www.energievoorkaagenbraassem.nl opgezet met daarop informatie over de LES, het proces en met antwoord op de vragen die inwoners hebben gesteld. In de maanden oktober en november 2023 hebben we op verschillende manieren gesprekken gevoerd met de inwoners. Tijdens vijf inwonersavonden en straatgesprekken op drie weekmarkten, zijn we op zoek gegaan naar kansen, voorkeuren voor en zorgen over duurzame energie-opwek door zon en wind. Overzicht cijfers 2023: • Woningen: 622 Tj (2014) - 549 Tj (2022) = besparing van 73 Tj • Commerciele+publ. Dienstverlening: 206 Tj (2014) – 179 Tj (2022) = besparing van 27 Tj • Landbouw: 773 Tj (2014) – 565 Tj (2022) = besparing 208 Tj • Hernieuwbare elektriciteit: in 2021 wekken we 61 Tj elektriciteit op, dat is 55 Tj meer dan in 2014

De infrastructuur van het elektriciteitsnet zit op bepaalde plekken aan zijn limiet. Om het elektriciteitsnet betrouwbaar en stabiel te houden, moeten we aanpassingen aan het net doen. Dit is het werk van Liander. We zijn samen met hun actief bezig om het elektriciteitsnet te verzwaren. Dit is een project dat jaren in beslag neemt, maar het nodig is omdat we in de toekomst steeds meer elektriciteit zullen gaan gebruiken en opwekken. Daarnaast wordt er gekeken naar alternatieven zoals energie delen achter de meter. Dit betekent dat achter de meter de energie wordt opgewekt, opgeslagen en verdeeld. Dit noemt men ook wel local voor local. Het voordeel hiervan is dat men veel minder afhankelijk is van de prijzen omdat piekbelasting wordt voorkomen. In onze gemeente lopen al diverse pilots waar dit onderzocht wordt.

Inzet op verbetering afvalscheiding In opdracht van de gemeente voert Cyclus kwaliteitscontroles uit bij de inzameling van de grondstoffen die huis aan huis worden ingezameld (zoals GFT en PMD). Het doel hiervan is om deze deelstromen zo schoon mogelijk te laten zijn, zodat er geen vervuiling van de grondstoffen plaatsvindt. Dit is in 2023 ook gelukt, er was nauwelijks afkeur van de ingezamelde grondstoffen. Dit komt ook door de Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voorr.B. identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 8 juli 2024

26

huidige inzamelmethode van PMD met zakken. Hierdoor is de controle op vervuiling makkelijker (vanwege de doorzichtige zakken). Op de milieustraat was er wel afkeur van PMD. Naar aanleiding hiervan houden de medewerkers van de milieustraat hier extra toezicht op. Uit de cijfers van Cyclus over de ingezamelde hoeveelheid huishoudelijk afval in de gemeente blijkt dat de totale hoeveelheid afval die is ingezameld in 2023 iets lager is dan in 2022 (461 kg in 2023 en 475 kg in 2022). Dit cijfer geeft inzicht in de mate waarin afvalpreventie is gerealiseerd in de gemeente. De hoeveelheid restafval per inwoner bedroeg 121 kg (95 kg fijn en 26 kg grof restafval). Het afvalscheidingspercentage komt uit op 74%, hetgeen betekent dat 74% van het ingezamelde afval gescheiden is. Deze cijfers zijn daarmee ongeveer gelijk aan de cijfers over 2022. Het provinciale project over circulaire afvalstromen op bedrijventerreinen is afgerond. Er is een groot aantal bedrijventerreinen in de provincie bij betrokken, waaronder ook in onze gemeente. Deze informatie is beschikbaar gesteld via de website https://circulair.biz/. Hier staat informatie voor ondernemers over de aanwezige grondstoffen, materialen en kansen voor hoogwaardig hergebruik.

Maatschappelijk doel 2: Kaag en Braassem heeft een kringloopeconomie waarin er geen sprake meer is van afval en we steeds meer duurzaam geproduceerde, hernieuwbare grondstoffen en materialen gebruiken.

Wat willen we bereiken? - De komende jaren willen we ons huishoudelijk restafval blijven verminderen door: § het beter scheiden van het restafval én § het verbeteren van de kwaliteit van de deelstromen van afvalscheiding. - Inzicht krijgen en verbeteringen realiseren in de afvalstromen en het gebruik van materialen binnen het gemeentehuis en op de gemeentewerf. - Inzicht krijgen in de bedrijfsmatige afvalstromen en tegelijkertijd in afstemming met ondernemers de eerste stappen zetten om het afval te verminderen. - Inzetten op duurzaam inkopen en aanbesteden.

Wat gingen we ervoor doen in 2023? Voorzieningen voor bronscheiding in stand houden en waar nodig uitbreiden Verbeteren afvalscheiding milieustraat Monitoring inzamelroutes deelstromen Deelname aan (regionale) projecten over circulaire afvalstromen en circulair bedrijventerrein Wat hebben we in 2023 gedaan? Circulariteit en circulair bouwen komt steeds meer in de belangstelling. Een mooi voorbeeld hiervan is Kineo. Hier gaat gebruik gemaakt worden van modulaire en herbruikbare materialen, lees veel hout. Verder wordt er gekeken bij bijvoorbeeld de reconstructie van wegen of er niet een deel van het bestaande asfalt hergebruikt op locatie kan worden. Dit scheelt heel veel C02-uitstoot, in de productie van asfalt en in reisbewegingen.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voorr.B. identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 8 juli 2024

27

Maatschappelijk doel 3: De resterende biodiversiteit in Kaag en Braassem behouden en werken aan herstel

Wat willen we bereiken? - Het versterken van de biodiversiteit (in met name het buitengebied). - Het vergroten van de biodiversiteit (in met name de bebouwde omgeving). - Het verbeteren van de waterkwaliteit en het voldoen aan de KRW

Wat gingen we ervoor doen in 2023? Samen met de LTO, Omgevingsdienst, hoogheemraadschap van Rijnland en regiogemeenten ontwikkelen, faciliteren of promoten van maatregelen en experimenten om bodemdaling tegen te gaan met behoud van de agrarische functie. Bewustwording creëren onder agrariërs door bijvoorbeeld het organiseren van een klimaattafel of hen uitnodigen voor inspiratiesessies, enz. Actief de initiatieven en onderzoeken volgen binnen het Groene Hart om bodemdaling van veenweidegebieden tegen te gaan en kijken op welke wijze deze in onze gemeente van toepassing kunnen zijn. (regioDeal Bodemdaling e.a.). Inzichtelijk maken van huidige biodiversiteit in Kaag en Braassem en opstellen actieplan. Icoonsoorten provincie Zuid-Holland faciliteren binnen onze gemeente. Het maaibeleid aanpassen op biodiversiteitsdoelstellingen. Vergroten aantal bloemrijke bermen/gazons en als zodanig beheren. Beheer en onderhoud van het Ghoybos, monitoren ontwikkeling flora en fauna. Vergroten areaal Natuurvriendelijke Oevers (NVO). Toepassen van inheemse planten en bomen. Ontwikkelaars stimuleren om natuurinclusief te bouwen.