Gemeente Kaag en Braassem Accountantsverslag 2021 definitief 2022-06-28
Tekst van het document
Accountantsverslag Gemeente Kaag en Braassem Boekjaar 2021
28/06/2022
© Baker Tilly
1
Aan de gemeenteraad van de gemeente Kaag en Braassem
Geachte leden van de gemeenteraad, Hierbij bieden wij u ons accountantsverslag aan dat is opgesteld in het kader van de opdracht om de jaarrekening 2021 van de gemeente Kaag en Braassem te controleren.
ONDERWERP: Accountantsverslag 2021 KENMERK: 28 juni 2022 - definitief
Dit accountantsverslag bevat bevindingen en conclusies die naar aanleiding van onze werkzaamheden uit hoofde van de jaarrekeningcontrole 2021 naar voren zijn gekomen. De bevindingen in dit verslag is afgestemd met de ambtelijke organisatie en (een afvaardiging van) het college.
Wij zijn voornemens om bij de jaarrekening over boekjaar 2021 een goedkeurende controleverklaring te verstrekken ten aanzien van getrouwheid en rechtmatigheid. De bevindingen in dit verslag doen dan ook geen afbreuk aan ons oordeel over de getrouwheid en rechtmatigheid van de jaarrekening. Wij danken de medewerkers voor de samenwerking bij het verrichten van onze controlewerkzaamheden en de totstandkoming van ons accountantsverslag. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd en lichten de inhoud van deze rapportage graag nader aan u toe. Met vriendelijke groet, Baker Tilly (Netherlands) N.V.
drs. S. Turenhout RA Director Audit
2
Inhoudsopgave
Bestuurlijke samenvatting
Uitkomsten jaarrekeningcontrole
Rechtmatigheid
Bevindingen interne beheersing
Overige onderwerpen
Bijlagen
Financiële positie
3
Bestuurlijke samenvatting
1. Bestuurlijke samenvatting Financiële kengetallen en signaleringwaarden
5
1. Bestuurlijke samenvatting Wij hebben op 28 juni 2022 een goedkeurende controleverklaring op het gebied van getrouwheid en rechtmatigheid verstrekt bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Kaag en Braassem.
Het jaarverslag is cf. NV COS 720 verenigbaar met de jaarrekening en voldoet aan de laatste actuele voorschriften.
Het Besluit Begroting en Verantwoording is in alle opzichten nageleefd in 2021.
De invloed van Covid-19 is zichtbaar in de hele jaarrekening, in de jaarstukken is een aparte bijlage toegevoegd die inzicht geeft in de impact van Corona. De indirecte invloed, zoals TONK, Tozo, subsidies, jeugdzorg, Wmo en de bedrijfsvoering van de gemeente, is te zien in de rest van de jaarstukken. De opgenomen toelichtingen in de jaarstukken geven een toereikend inzicht in de impact van Corona op de gemeente.
Uit onze controle met betrekking tot ons oordeel ten aanzien van de getrouwheid blijken geen ongecorrigeerde fouten/onzekerheden.
Wij hebben ten aanzien van de financiële rechtmatigheidscontrole geen bevindingen die wij, op basis van de rapporteringstolerantie, aan u zouden moeten rapporteren.
6
1. Bestuurlijke samenvatting De begrotingsoverschrijdingen passen binnen het bestaande beleid en zijn goed toegelicht.
In de controle is toereikende zekerheid verkregen over de lasten in het sociaal domein. Met betrekking tot de jeugdzorg is er sprake van een beperkte onzekerheid van 1,8% van de jeugdlasten die via de TWO Holland Rijnland lopen. Er zijn geen andere onzekerheden met betrekking tot de jeugdzorg en de Wmo.
Het boekjaar 2021 sluit met een financieel resultaat van € 6,7 miljoen (voordelig). De totale vermogenspositie van de gemeente Kaag en Braassem bedraagt € 107,7 miljoen (2020: € 103,2 miljoen) met een solvabiliteitsratio van 34% (2020: 30%). De vermogenspositie is dan ook neutraal te noemen en is de waarde ruim boven de door uw raad vastgestelde norm van minimaal 20%.Het college concludeert in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing dat de weerstandscapaciteit met 20,0 miljoen toereikend is.
De Tozo- en TONK-administratie is voor u uitgevoerd door de gemeente Alphen aan den Rijn. Op basis van de door hen verstrekte en gecontroleerde verantwoording over de Tozo concluderen wij dat de verantwoording toereikend is. Het assurancerapport en de controledocumentatie over de verantwoording sociale zaken hebben ontvangen/gecontroleerd.
Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage geconstateerd. Wel merken we op dat ten opzichte van voorgaand jaar het aantal te verantwoorden regelingen fors toe is genomen. Dit heeft een extra inspanning van zowel de organisatie als van ons gevraagd. Het assurancerapport en de controledocumentatie over de Sisa-verantwoording voor de G2,G3 en G4-regeling hebben ontvangen/gecontroleerd.
Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 in overeenstemming zijn met de Wet normering topinkomens (WNT) en dat de jaarrekening 2021 van de gemeente Kaag en Braassem voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT.
7
Uitkomsten jaarrekeningcontrole
Opdracht, scope en uitkomsten Reikwijdte van de controle De jaarstukken van uw gemeente bestaan uit: - het jaarverslag (programmaverantwoording + paragrafen); - de jaarrekening; en - bijlagen. Met de opdrachtbevestiging van d.d. 27 juli 2021 heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. De reikwijdte van onze controle staat omschreven in deze opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle geen sprake geweest van een beperking in de reikwijdte van onze controle. Overzicht toleranties De materialiteit bij de uitvoering van onze controle is € 690.000. Deze materialiteit sluit aan op het door de gemeenteraad vastgestelde controleprotocol.
Grondslag
Bedrag
1% lasten inclusief toevoegingen reserves
€ 690.000
Goedkeuringstolerantie onzekerheden 3% lasten inclusief toevoegingen reserves
€ 2.075.000
Rapporteringstolerantie
€ 150.000
Goedkeuringstolerantie fouten
o.b.v. vastgestelde controleprotocol
Kernpunten en significante risico’s in de controle Wij hebben voldoende en geschikte controle-informatie verkregen, onder andere met betrekking tot de volgende kernpunten van de controle: − Rechtmatigheid aanbestedingen; − Risico dat het management van de gemeente de procesafspraken doorbreekt, hetgeen een standaard risico is vanuit onze beroepsregels. Dit risico ziet bij uw gemeente met name toe op de schattingsposten in de voorzieningen; − Verantwoording in het kader van de Wet Normering Topinkomens (WNT); − Nauwkeurigheid van de voorzieningen; − Waardering van de grondexploitaties; − Inkopen en betalingsverkeer; − Salarissen / personeel; − Sociaal domein; − Subsidieverstrekkingen; − Automatisering / IT. Verslaggevingsrichtlijnen Wij hebben de aanvaardbaarheid van de gehanteerde waarderingsgrondslagen, de consistente toepassing daarvan alsmede de duidelijkheid en volledigheid van de jaarverslaggeving beoordeeld. Uw gemeente heeft gedurende 2021 geen wijzigingen doorgevoerd in de keuze of de toepassing van belangrijke verslaggevingsgrondslagen. Wij concluderen dat de gehanteerde waarderingsgrondslagen aanvaardbaar zijn en dat de toepassing daarvan, samen met de in de jaarrekening opgenomen toelichtingen, een getrouw beeld geeft van de financiële positie van de gemeente.
Managementinzicht en schattingen Schattingen op basis waarvan sommige jaarrekeningposten worden bepaald, zijn gebaseerd op inzichten van het management. Wij hebben de belangrijkste gehanteerde factoren en veronderstellingen beoordeeld op basis waarvan de afzonderlijke oordelen en schattingen zijn gevormd. Wij hebben vastgesteld dat dit aanvaardbaar is in het kader van de jaarrekening als geheel.
9
Covid-19 Impact Covid-19 voor de gemeente De belangrijkste effecten van de corona-crisis voor de gemeente zijn nader toegelicht in een afzonderlijke paragraaf. De belangrijkste impact voor de gemeente en voor onze controle is hieronder benoemd: • Risicoanalyse mogelijke Covid-19 impact op balansposities (o.a. in het kader van mogelijke oninbaarheid); • Uitvoeren Tozo regeling; • Aanvullende rijksbijdragen die zijn verstrekt in relatie tot Covid-19; • Subsidieverantwoording door subsidie ontvangende partijen (prestatielevering); • Onderbouwing prestatielevering zorgaanbieders; • Toelichting met betrekking tot corona in jaarverslag en jaarrekening (diverse paragrafen, met name onder weerstandsvermogen en bedrijfsvoering).
−
−
Wij hebben aanvullende controles uitgevoerd op de waardering dan wel inbaarheid van posities zoals vaste activa, vorderingen, gevormde voorzieningen, rechtmatigheid subsidieverantwoordingen. Uit onze jaarrekeningcontrole 2021 zijn geen bijzonderheden naar voren gekomen, anders dan in ons verslag gemeld. Ten aanzien van uw gemeentelijke gesubsidieerde instellingen zijn door het college aanvullende afspraken gemaakt over de besteding van de subsidiebijdrage in 2021 als gevolg van de beperkingen vanuit COVID-19. Denk hierbij aan het Addendum 2021 op de bestaande overeenkomst met Go!. In dit addendum zijn afspraken opgenomen over de hoogte van het budget, de doelbesteding van het budget en de verantwoording over de besteding van het budget en het resultaat die behaald dient te worden. Wij hebben vastgesteld dat de subsidies getrouw en rechtmatig zijn verantwoord in de jaarrekening 2021.
Uit de controle aangaande “specifieke” Covid-19 items komen de volgende bevindingen voort: −
−
De gemeente Kaag en Braassem heeft de aanbeveling van de commissie BBV om een aparte paragraaf "effecten Covid-19" op te nemen wel overgenomen. We herkennen de genoemde zaken vanuit onze jaarrekeningcontrole 2021. De aard van de crisis bracht snelle besluitvorming met zich mee en door de gemeente is op periodieke basis geacteerd op de uitdagingen die vanuit Covid-19 naar voren zijn gekomen. Aangezien de rechtmatigheid van financiële transacties een belangrijk aspect van de jaarstukken en de daarin opgenomen bijlagen is, zijn de financieel relevante stukken in de jaarrekening opgenomen en toegelicht.
10
Waardering van de grondexploitaties Algemeen De waardering van de grondexploitaties is een significant risico in onze controleaanpak, vanwege de mate van schattingsonzekerheid. Wij hebben het proces rondom de totstandkoming van de waardering in opzet en bestaan getoetst en aanvullend gegevensgerichte werkzaamheden uitgevoerd. Wij achten de waardering aanvaardbaar en vinden de veronderstellingen redelijk. Hieronder hebben wij de ontwikkeling van uw grondexploitatie gedurende de afgelopen vier jaar weergegeven. Grafiek ontwikkeling grondexploitaties (x € 1.000)
20.000
2018
15.000
2019 2020
10.000
2021
5.000 0
Ten opzichte van 31 december 2020 is de boekwaarde van de post grondexploitatie afgenomen met € 1,0 miljoen. De afname van de boekwaarde per 31 december 2021 is als volgt samen te vatten: (x € 1.000)
2020
(Bruto) Boekwaarde per 1 januari
17.880
Voorziening per 1 januari
-8.931
(Netto) Boekwaarde per 1 januari
8.949
Overheveling
-918
Investeringen
2.191
Grondverkopen / bijdragen
- 2.734
Bruto boekwaarde Verliesvoorziening Netto boekwaarde
Uit de bovenstaande ontwikkeling is zichtbaar dat het geïnvesteerd vermogen in de afgelopen jaren is afgenomen. Dit wordt veroorzaakt door gerealiseerde verkopen en het terugnemen van het Connexxion-terrein naar de materiële vaste activa. Het risicoprofiel van de grondexploitaties is hiermee afgenomen. Uit uw analyse van de risico’s blijkt dat de omvang van de geïdentificeerde risico’s sterker afgenomen zijn dan de toename in de risico’s (per saldo afname van € 0,2 miljoen). Dit wordt met name veroorzaakt door onder andere de volgende ontwikkelingen: Gerardusschool en Connexxion zijn ultimo 2021 afgesloten. De risico’s zijn vervallen. Braassemerland GEM: Risicoprofiel neemt toe als gevolg van verdichting van het plangebied en risico’s m.b.t. investeringen in de toeleidende infrastructuur naar het plangebied
Tussentijdse winst-/verliesneming
-300
Mutatie voorziening
-746
(Netto) Boekwaarde per 31 december
7.932
Voorziening per 31 december
- 8.185
(Bruto) Boekwaarde per 31 december
16.118
Nog te maken kosten
6.235
Nog te realiseren opbrengsten
15.230
Verwacht resultaat
- 7.123
11
Waardering van de grondexploitaties (vervolg) Gehanteerde parameters De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van de gemaakte schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin schattingen zijn opgenomen. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de door gemeente Kaag en Braassem gehanteerde uitgangspunten en parameters getoetst. De belangrijkste uitkomsten hiervan kunnen als volgt worden samengevat: Parameter
2021
2020
Kostenstijging
Opbrengstenstijging
Rekenrente
Disconteringsvoet
Programmering
Verkoopprijzen
10-jaarstermijn
Legenda status: = evenwichtig = optimistisch = voorzichtig = controleverschil
Kostenstijging De gehanteerde parameter voor de kostenstijging is 2% (2020: 2%) en ligt in lijn met de landelijke prijsindexcijfers. Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameter evenwichtig. Gezien de prijsontwikkelingen in de markt is het van belang de ontwikkelingen hierin goed te monitoren. Opbrengstenstijging Het college rekent met de volgende opbrengstenstijgingen van 0% (2020: 0%). Op basis van de momenteel beschikbare informatie achten wij deze parameter evenwichtig.
Rekenrente Het college rekent binnen de huidige grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 1,4% (2020: 2,17%). De rekenrente is gebaseerd op de huidige leningenportefeuille van gemeente Kaag en Braassem. Deze grondslag is in overeenstemming met de notitie grondexploitatie en de bepaling in de notitie rente van de commissie BBV. Wij achten deze parameter evenwichtig. Disconteringsvoet De disconteringsvoet die moet worden gehanteerd in de berekening van de contante waarde ten behoeve van het berekenen van de contante waarde voor (verliesgevende) grondexploitaties is door de commissie BBV voor alle gemeenten gelijkgesteld aan het maximale meerjarig streefpercentage van de Europese Centrale Bank voor inflatie binnen de Eurozone (2%). Voor winstgevende grondexploitaties wordt, conform regelgeving, met de rekenrente contant gemaakt. De gehanteerde disconteringsvoet kwalificeert als evenwichtig. Programmering De programmering van de grondexploitaties wordt actief gemonitord door de gemeente Kaag en Braassem. De parameter omtrent programering is in 2021 aangepast van optimistisch naar evenwichtig als gevolg van het terug naar de materiële vaste activa zetten van de grondexploitatie Connexxionterrein. Verkoopprijzen De verkoopprijzen voor zowel woningen als bedrijven zijn niet significant gewijzigd.
Gedurende 2020 hebben verkopen plaatsgevonden waarbij de ingerekende prijs is gerealiseerd. Verkopen met betrekking tot sociale woningbouw zijn onderbouwd met het gemeentelijk grondbeleid zoals vastgelegd in de grondprijzenbrief. 10-jaarstermijn De gemeente Kaag en Braassem heeft één project met een looptijd langer dan tien jaar. Dit betreft het project Braassemerland. Wij hebben geconstateerd dat er in het project toereikende beheersingsmaatregelen zijn getroffen om de risico’s met betrekking tot de waardering van het project af te dekken. 12
Waardering van de grondexploitaties (vervolg) Ontwikkelingen per project In de onderstaande toelichting zijn de ontwikkelingen in de belangrijkste grondexploitaties in 2021 nader toegelicht. Waardering
Toelichting grondexploitatie Braassemmerland
Als gevolg van de overeenkomst met de GEM Braassemerland en de hiermee samenhangende afspraken is overeenstemming over de verkoopprijzen. Doordat er geen afneemverplichting ligt bij de GEM Braassemerland ligt het afzetrisico nog wel bij de gemeente. Het belangrijkste deel van de inbreng van grond ligt in de periode 2021-2023. De (positieve) marktontwikkelingen in de Randstad zorgen voor veel vraag naar nieuwbouwwoningen, waardoor dit risico op balansdatum overzichtelijk is. Als gevolg van de ontwikkelingen na balansdatum, zoals de stijgende hypotheekrente en de hoge inflatie, zorgen echter voor een verhoging van de afzetrisico’s in de grondexploitatie en daarmee ook het risicoprofiel. Op basis van de ontvangen onderbouwingen en toelichting vinden wij de grondexploitatie Braassemerland toereikend verantwoord.
Voormalig gemeentehuis Rijnsaterwoude De grondexploitatie bestaat uit de realisatie van de vrije sector appartementen, de sociale huurwoningen en de ontwikkeling van de kavels op het achter terrein. Naar aanleiding van onze opmerkingen hierover zijn de projectdelen met betrekking tot sociale huurwoningen en de koopwoningen in één grondexploitatie opgenomen. Daarnaast is er een toename in de opbrengsten. Op basis van indicatieve verkoopwaarden en een stichtingskostenopzet zijn de verwachte grondopbrengsten hoger dan aanvankelijk werd verwacht. Dit leidt tot een stijging van € 324.000 in het geprognosticeerde resultaat. Ultimo 2021 bedraagt de boekwaarde € 542.000 Doordat een gedeelte van deze winst inmiddels is gerealiseerd, is een tussentijdse winstname gerealiseerd van € 140.000. Voor de inhoudelijke toelichting zie paragraaf 7 van de jaarstukken. Op basis van de ontvangen documentatie is geconcludeerd dat de waardering van het project toereikend is onderbouwd.
13
Waardering van de grondexploitaties (vervolg) Overige ontwikkelingen Ontwikkelingen na balansdatum Begin 2022 zijn er, onder andere als gevolg van de oorlog in Oekraïne, ontwikkelingen op het gebied van inflatie en rentestijging. Deze ontwikkelingen kunnen invloed hebben op de bouwkosten die aannemers in rekening brengen en op verkoopprijzen van koopwoningen. In de berekening van uw grondexploitaties zijn deze ontwikkelingen nog niet meegenomen omdat het ontwikkelingen na balansdatum zijn. Een uitzondering is de geprognosticeerde winstname op het project voormalig gemeentehuis Rijnsaterwoude. In de berekening van de winst is een aanvullende afslag op de winstberekening genomen als gevolg van het toegenomen risicoprofiel. Wij adviseren om de impact van de risico’s van begin 2022 ook voor de andere grondexploitaties, middels scenario’s, in kaart te brengen zodat de mogelijke effecten op de waardering toereikend in beeld worden gebracht. Stopzetten grondexploitatie Connexxion – Leimuiden Gezien de status van het project in de afgelopen jaren is door de gemeenteraad besloten om de grondexploitatie af te sluiten. Na de afschrijving van de verliesvoorziening resteert een boekwaarde van € 0,9 miljoen. Tegen deze waarde zijn de gronden toegevoegd aan de voorraad van gronden onder de materiële activa. Afsluiten project Gerardusschoool Het project Gerardusschool wordt afgesloten.
De realisatie is conform planning gelopen en de woningen zijn in 2021 opgeleverd. De aanwezige verliesvoorziening à € 170.000 is aangewend om het negatief resultaat te dekken.
14
Sociaal domein Algemeen De gemeente Kaag en Braassem voert diverse regelingen uit in het sociaal domein waarbij taken veelal zijn ondergebracht bij derde partijen. Hieronder hebben wij een overzicht opgenomen van de belangrijkste onderdelen en door wie deze werkzaamheden uitgevoerd worden:
Onderdeel
Uitvoerder
Wijze van uitbesteding
Bepaling last boekjaar
Jeugdwet
GO! / TWO Holland Rijnland
Opdracht / Mandatering
Afrekening op basis van lumpsum-overeenkomst / verevening
Wmo
Driemaster / Participe / Tom in de buurt
Opdracht
Afrekening op basis van lumpsum-overeenkomst / werkelijke lasten
PGB’s
GO! / Participe
Opdracht
Lumpsum / Afrekening op basis van werkelijke lasten
Soza Alphen
Mandatering
Afrekening op basis van werkelijke lasten
Uitkeringen
Verantwoording uitvoerders sociaal domein Ten behoeve van de afronding van onze controlewerkzaamheden met betrekking tot het sociaal domein hebben wij de controleverklaringen ontvangen van de verschillende uitvoerders. Uit deze rapportages, bestaande uit eindverantwoordingen en controleverklaringen, blijken geen nadere onzekerheden of fouten die boven de rapporteringsdrempel uitkomen. De verantwoording van Participe met betrekking tot de Wmo (waaronder de PGB) is ontvangen en voorzien van een goedkeurende controleverklaring. De jaarrekening van GO!, Driemaster en Tom in de Buurt zijn nog niet beschikbaar. Aangezien het hier gaat om lumpsum-overeenkomsten zijn de lasten die samenhangen met de overeenkomsten in de jaarrekening verantwoord. De beschikbare overeenkomsten en nadere afspraken geven toereikende zekerheid in het kader van de jaarrekeningcontrole. Uit de verantwoording van de TWO Holland Rijnland blijkt een onzekerheid van 1,8% (voorlopig) van de lasten. Deze onzekerheid is voor de gemeente Kaag en Braassem lager dan rapporteringstolerantie en daardoor niet verder gerapporteerd. Het valt ons op dat voor het tweede jaar achterelkaar niet alle jaarrekeningen van deze partijen zijn ontvangen. We benadrukken het belang van tijdige aanlevering van deze gegevens in het kader van de beheersing van de zorgleveranciers.
15
Sociaal domein Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers Het kabinet heeft de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (hierna: Tozo) in 2021 verlengd om ondernemers te ondersteunen tijdens de coronacrisis. Op basis van de Tozo kunnen zelfstandigen een beroep doen op twee soorten voorzieningen: een aanvullende uitkering voor levensonderhoud en een lening voor bedrijfskapitaal. Uw gemeente heeft in 2021 € 1,0 miljoen verstrekt in het kader van de Tozo. Er zijn in 2021 277 aanvragen behandeld (262 voor levensonderhoud en 13 voor kapitaalverstrekkingen). De uitvoeringskosten bedragen € 0,1 miljoen. Van de beschikking 2021 (ad. € 1,8 miljoen) is € 0,7 miljoen als terugbetalingsverplichting ultimo 2021 op de balans opgenomen.
Uit de verantwoording van Tozo blijkt dat uw gemeente in 2021 de signalen opgevolgd heeft. De gemeente ontvangt maandelijks signalen van het Inlichtingenbureau. Er is een selectie gemaakt op de afgehandelde IB-signalen om de werking van de procedure van opvolging van IB-signalen te toetsen. Hierbij zijn geen bijzonderheden geconstateerd. Bij het niet voldoen aan de regels zijn reeds verstrekte uitkeringen teruggevorderd of is terugvordering in gang gezet.
Belangrijke voorwaarde in de uitvoering van de Tozo is het hebben van beleid aangaande Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O-beleid). Om te waarborgen dat er geen misbruik wordt gemaakt van de faciliteiten heeft uw gemeente, overeenkomstig aan de gestelde eisen, dit specifieke M&O-beleid geformuleerd voor de Tozo. De uitvoering van dit beleid vindt door de gemeente Alphen aan den Rijn plaats. De accountant van de gemeente Alphen aan den Rijn heeft dit, op basis van onze instructies, gecontroleerd. Met dit beleid, dat onder meer bestaat uit een controleplan wordt, naast controles op het aanvraagproces, achteraf vastgesteld dat er geen misbruik is gemaakt. Het belangrijkste onderdeel van dit controleplan is welke signalen van het Inlichtingenbureau worden onderzocht, in welke diepgang deze signalen worden onderzocht en binnen welke periode deze signalen worden onderzocht. Waar geconstateerd wordt dat de aanvrager geen of een lager recht op vergoeding had volgen terugvorderingen.
Eigen bijdrage Wmo Een aanvrager van een voorziening, hulp in de huishouding, zorg in natura of een financiële tegemoetkoming (persoonsgebonden budget) is op grond van de Wmo een eigen bijdrage verschuldigd. De wetgever heeft bepaald dat de berekening, oplegging en incasso van deze eigen bijdrage wordt uitgevoerd door het CAK. De informatie van het CAK (om privacy redenen beperkt) is ontoereikend om als gemeente de juistheid op persoonsniveau en volledigheid van de eigen bijdragen als geheel te kunnen vaststellen. Door de systematiek te kiezen van het vaststellen van de eigen bijdragen door het CAK, heeft de wetgever in feite bepaald, dat de verantwoordelijkheid voor de juistheid en volledigheid van de eigen bijdragen op grond van de Wmo geen gemeentelijke verantwoordelijkheid is.
De wetgever heeft toegestaan om de geplande controles op signalen van misbruik of oneigenlijk gebruik gedurende 2021 konden worden opgepakt en de consequenties hiervan in de administratie van 2021 te verwerken.
Uit de controle zijn geen bevindingen geconstateerd. Er zijn geen ongecorrigeerde verschillen en geen tekortkomingen in de administratieve organisatie omtrent de Tozo procedures.
Dit betekent dat door de gemeenten geen zekerheden omtrent omvang en hoogte van de eigen bijdragen kunnen worden verkregen.
16
Overige bevindingen Procesbeschrijvingen In het voorjaar 2022 hebben in het kader van de voorbereiding op de rechtmatigheidsverantwoording in opdracht van de gemeente meerdere procesanalyses plaatsgevonden. Deze analyse op de processen inkoop, personeel en leges geven goed inzicht in de processen en de mogelijke risico’s. Hierbij zijn de volgende onderwerpen per proces behandeld: − Processtap; − Betrokken functionaris; − Risico’s; − Rechtmatigheid / Getrouwheid; − Bestaande interne beheersmaatregel; − Gewenste verbetering in interne beheersing Tijdens de analyse zijn geen significante bevindingen geconstateerd. De geconstateerde verbeteringen worden door de gemeente geëvalueerd in het kader van de interne beheersing en de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. Op basis van de uitgevoerde stappen heeft de gemeente in het voorjaar 2022 een belangrijke stap gezet in de voorbereiding op de rechtmatigheidsverantwoording.
Vennootschapsbelasting Door de omvangrijke verliezen bij aanvang van de vennootschapsbelastingplicht (vooral door grondexploitatie Braassemerland) is er op korte termijn geen sprake van een positief saldo vanuit de grondexploitaties en een daarmee samenhangende belastingplicht. De impact is dat de gemeente niet door de ondernemerspoort komt voor de VPB en daardoor niet als VPB-plichtige activiteit wordt aangemerkt. In 2021 is zelfs de begrote last van € 5.000 naar € 1.000 verlaagd.
Spendanalyse Door de gemeente is een Verbijzonderde Interne Controle (hierna VIC) uitgevoerd op de Europese aanbestedingen. De gemeente heeft een overzicht gemaakt van alle relaties en de gemaakte kosten over de afgelopen vier jaar. Alle waarden groter dan de Europese aanbestedingsnorm zijn nader geanalyseerd en toegelicht. Hierbij heeft de gemeente aanvullend 13 relaties nader geselecteerd en geanalyseerd op basis van de onderliggende stukken. Hierbij zijn verder geen onrechtmatigheden geconstateerd. Wij zien echter dat er op een grote massa ad. € 5,1 miljoen (totale kosten afgelopen 4 jaar < € 200.000) geen toets is uitgevoerd. In deze massa kunnen contracten ten grondslag liggen over meerdere jaren, waarbij de kosten nog niet gemaakt zijn, dus nog niet de Europese aanbestedingsdrempels niet overschrijden. In de komende jaren kan het wel tot een potentiële risico leiden en zelfs de Europese aanbestedingsgrenzen overstijgen. Als gevolg van bovenstaande hebben wij aanvullende steekproef verrichten op de massa die niet is getoetst tijdens de VIC werkzaamheden. Hieruit blijken geen afwijkingen. Voor het komende jaar adviseren wij om de werkzaamheden vanuit de VIC uit te breiden, aangezien er ook bij de relaties < € 200.000 zodat het potentiële risico op afwijking van Europese aanbestedingsregels wordt beheerst.
Tot slot, in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording, adviseren wij de gemeente om aanvullend tussentijds een spendanalyse op te stellen. Hiermee kunnen eventuele onrechtmatigheden of te verwachten onrechtmatigheden tijdig worden gesignaleerd en eventueel worden voorkomen.
Wij concluderen dat het standpunt plausibel is, maar dat het, ook gezien de positieve ontwikkelingen op de woningmarkt (zoals bijvoorbeeld bij het project voormalig gemeentehuis Rijnsaterwoude) belangrijk is om de vennootschapsbelastingplicht te blijven monitoren. 17
Jaarverslag Jaarverslag In het jaarverslag worden de beleidsuitgangspunten en beleidsevaluaties zichtbaar. De paragrafen maken deel uit van het jaarverslag en vallen dus niet onder de controle van de jaarrekening. Primair object van de accountantscontrole (op grond van Artikel 213 van de Gemeentewet) is de jaarrekening, waaronder het overzicht van baten en lasten met toelichting en de balans met toelichting, zoals in de jaarstukken 2021 is opgenomen. Voor de accountantscontrole onderzoeken wij het jaarverslag om vast te stellen of het jaarverslag verenigbaar is met de jaarrekening en geen materiële afwijkingen bevat en of het jaarverslag alle informatie bevat die op grond van de Gemeentewet en de Nederlandse Standaard 720 is vereist. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze controlewerkzaamheden bij de jaarrekening. Wij hebben geen strijdigheden geconstateerd tussen de in het jaarverslag opgenomen informatie en het beeld van de jaarrekening en geen materiele afwijkingen gesignaleerd.
Hieronder zijn onze conclusies en aanbevelingen inzake het jaarverslag opgenomen: Element jaarverslag
Vereisten BBV Verenigbaar
Onze waarneming Uw jaarverslag bevat de vereiste informatie op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en 26 BBV. Uw jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening. Wij hebben vastgesteld dat de informatie in het jaarverslag
Overeenstemming
overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
Paragrafen
Alle verplichte paragrafen zijn opgenomen en zijn kwalitatief van voldoende niveau. De toelichtingen zijn goed leesbaar en geven een adequate
Informatiewaarde
analyse tussen het uitgevoerde beleid en de financiële gevolgen.
Incidentele baten en lasten
De toelichting op de incidentele baten en lasten voldoet aan de daaraan te stellen eisen Uw gemeente heeft ervoor gekozen om een afzonderlijke
Covid-19
paragraaf op te nemen waarin de impact als gevolg van Covid19 is beschreven. Hiermee geeft u een goed inzicht in deze bijzondere gebeurtenissen.
18
SiSa-bijlage en WNT SiSa-bijlage
WNT verantwoording
Wij hebben de in de SiSa-bijlage van de jaarrekening genoemde specifieke uitkeringen gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021. De hierbij geconstateerde fouten en onzekerheden dienen op grond van het Bado in het verslag van bevindingen te worden opgenomen indien de navolgende rapporteringstolerantie per specifieke uitkering wordt overschreden: € 12.500 indien de omvangbasis kleiner dan of gelijk aan € 125.000 is; 10% indien de omvangbasis groter dan € 125.000 en kleiner dan of gelijk aan € 1.000.000 is; en € 125.000 indien de omvangbasis groter dan € 1.000.000 is.
Sinds enkele jaren geldt de Wet normering topinkomens (WNT). Op basis van deze wet zijn de bezoldiging van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector en de uitkeringen wegens beëindiging dienstverband aan topfunctionarissen wettelijk gemaximeerd. Voor gemeenten geldt dat de gemeentesecretaris en de griffier als topfunctionaris worden aangemerkt.
Op grond van ons onderzoek hebben wij bij de specifieke uitkeringen geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd die de voor SiSa geldende rapporteringstolerantie overschrijden. De SiSa-bijlage dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli aanstaande elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Door middel van een voorgeschreven tabel dienen wij te rapporteren over onze bevindingen ten aanzien van de in de jaarrekening opgenomen SiSa-bijlage. In bijlage A bij dit rapport zijn deze bevindingen in de voorgeschreven tabel opgenomen. U kunt deze tabel hanteren ten behoeve van verzending naar het CBS.
Voor topfunctionarissen geldt naast de maximering van de bezoldiging en eventuele uitkering wegens beëindiging van het dienstverband een publicatieverplichting in de jaarrekening. Deze publicatieverplichtingen geldt eveneens voor bezoldiging van niet-topfunctionarissen met een dienstbetrekking, indien hun bezoldiging het algemene bezoldigingsmaximum (naar rato van de omvang van het dienstverband) overschrijdt. Wij hebben vastgesteld dat de bezoldigingen over 2021 niet strijdig zijn met de WNT en dat de jaarrekening voldoet aan de publicatieverplichtingen van de WNT. Wij willen benadrukken dat de naleving van de anticumulatiebepaling (het nagaan of topfunctionarissen van uw gemeente betrokken zijn bij andere organisatie c.q. nevenactiviteiten hebben welke onder de WNT vallen) overigens geen onderdeel uitmaakt van de controle van de accountant. De WNT-toezichthouders kunnen hier wel zelfstandig onderzoek naar doen en zo nodig handhavend optreden.
19
Rechtmatigheid
Rechtmatigheid Europese aanbestedingsrichtlijnen In het kader van de rechtmatigheid van de jaarrekening 2021 is een controle uitgevoerd op de naleving van de (Europese) aanbestedingsrichtlijnen. Uit onze controle op de rechtmatigheid van de inkopen zijn geen onrechtmatigheden geconstateerd. Begrotingsrechtmatigheid Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij de begrotingsrechtmatigheid gecontroleerd. Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de baten en lasten binnen de begroting blijven en dat belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig worden gemeld aan de gemeenteraad, zodat deze tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat inbreuk wordt gemaakt op het budgetrecht van de raad. Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota 2018 van de Commissie In de toelichting op de staat van baten en lasten is door het college een analyse van de overschrijdingen opgenomen. De overschrijdingen zijn toereikend toegelicht en passen binnen het bestaande beleid of worden gecompenseerd door hogere baten binnen het programma.
Het college stelt uw gemeenteraad voor genoemde overschrijdingen te autoriseren in het kader van de vaststelling van de jaarrekening 2021. Vooruitlopend hierop zijn wij hiervan reeds uitgegaan bij het vormen van ons oordeel over de (begrotings)rechtmatigheid.
Wij constateren de volgende overschrijdingen op lastenniveau ten opzichte van de gewijzigde begroting.
Lastenoverschrijding programma
Toelichting Begrotingsafwijking Actualisatie bouwgrondexploitatie waarbij de reserve is
Programma 3 (mutatie reserves) (totaal € 1.761.000)
aangepast Dekking bijdrage N207 schuift door naar 2022 Meer gestort in de reserve wegeninfrastructuur (a.g.v. meer realisatie)
Algemene dekkingsmiddelen (mutatie reserves)
Hogere dotatie reserve COVID (zie toelichting bijlage COVID)
(totaal € 305.000)
Op basis van de uitgevoerde werkzaamheden constateren wij dat de lastenoverschrijdingen in de laatste periode definitief bekend zijn geworden. Het gevolg hiervan is dat de toekenning van dit budget door de gemeenteraad voor het eerst in de jaarrekening kan plaatsvinden. Als gevolg hiervan zijn de geconstateerde afwijkingen niet als onrechtmatigheid in ons oordeel meegenomen.
21
Rechtmatigheid Kredieten Wij zijn nagegaan of de investeringen tot stand zijn gekomen binnen de grenzen van de door de gemeenteraad geautoriseerde kredieten. Wij constateren dat er geen overschrijdingen op investeringsniveau aanwezig zijn ten opzichte van de gevoteerde kredieten. Mutaties in de reserves De mutaties in de reserves zoals opgenomen in de jaarrekening kunnen als volgt worden gespecificeerd:
Financiering In 2021 heeft uw gemeente nieuwe langlopende leningen. Er is een opname van € 10,0 miljoen geweest en een aflossing van € 11,4 miljoen. Ten aanzien van de naleving van de renterisiconorm, het kasgeldlimiet en de naleving schatkistbankieren merken wij op dat de gemeente Kaag en Braassem zich aan de wettelijke normen heeft gehouden, zoals ook toereikend is toegelicht in de paragraaf financiering respectievelijk de jaarrekening.
Uit onze controle inzake de mutaties in de reserves zijn geen bevindingen voortgekomen. De afwijkingen zijn met name gelegen in de afwikkeling van de resultaten op respectievelijk P3 Ruimte en leefomgeving en Algemene dekkingsmiddelen. (x € 1.000)
Gewijzigde begroting
Jaarrekening
Verschil
Dotaties
€ 2.562 N
€ 4.628 N
€ 2.066 N
Onttrekkingen
€ 7.618 V
€ 5.405 V
€ 2.214 N
Saldo mutaties in de reserves
€ 5.056 V
€ 776 V
€ 4.280 N
22
Financiële positie
3. Ontwikkelingen in de jaarcijfers 3.1 Verloop van het eigen vermogen van uw gemeente Het eigen vermogen, inclusief het gerealiseerde resultaat, bedraagt per 31 december 2021 volgens de jaarrekening € 36,5 miljoen en heeft zich de afgelopen jaren als volgt ontwikkeld:
3.2 Analyse van het resultaat Het resultaat voor mutaties in de reserves laat een positief saldo zien. Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten bedraagt afgerond € 5,9 miljoen positief. In de begroting was rekening gehouden met een resultaat van € 5,1 miljoen negatief.
Grafiek ontwikkeling eigen vermogen (x € 1.000)
In de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening wordt in hoofdlijnen een verklaring gegeven voor de afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. Als onderdeel van de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening 2021 wordt overzichtelijk weergegeven welke baten en lasten als incidenteel zijn aan te merken. Voor een nader gedetailleerd inzicht van de afwijkingen en de verklarende toelichting hierop verwijzen wij u naar de toelichtingen per programma, zoals opgenomen in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in uw jaarrekening.
40.000 35.000 30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 0 2018
2019
2020
2021
Algemene reserve Bestemmingsreserve Gerealiseerd resultaat
Van de totale reserves ter hoogte van € 36,7 miljoen is € 20,0 miljoen opgenomen als algemene reserve. Het saldo van deze reserve is ten opzichte van voorgaand jaar gestegen met € 5,9 miljoen. Per saldo is gedurende 2021 € 5,9 miljoen gedoteerd aan de reserves. Deze dotatie (ten laste van het resultaat) vormt samen met het totaal saldo van baten en lasten (€ 0,8 miljoen voordelig) het gerealiseerde resultaat van € 6,7 miljoen.
Op basis van de gerealiseerde resultaten constateren wij, even als vorig jaar, een grote afwijking tussen de begroting na wijziging. Uit onze analyse hierop blijkt dat deze resultaten worden veroorzaakt door: - uitstel van werkzaamheden naar de toekomst (zoals de vertraging in de uitvoering in het onderhoud van bruggen en de overdracht van buitensportaccommodaties door de fusie tussen DOSR en WVC; - resultaten die samenhangen met grondexploitaties welke aan het einde van het jaar worden vastgesteld. - overige mutaties. Op basis van de analyse van het resultaat adviseren wij om te onderzoeken in welke mate resultaten, inclusief eventuele vertragingen, tijdiger middels een begrotingswijziging aan de raad kenbaar kunnen worden gemaakt en/of geanalyseerd kan worden waarom werkzaamheden niet in overeenstemming met de begrotingsperiode kunnen worden uitgevoerd.
24
3. Financiële positie 3.3 Weerstandsvermogen en financiële kengetallen De analyse van het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen is een onderdeel van het jaarverslag en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Vanuit onze controlerende rol dienen wij vast te stellen of het jaarverslag (en dus deze paragraaf) niet strijdig is met de jaarrekening en geen materiële onjuistheden bevat. De kengetallen moeten altijd in relatie tot elkaar worden bezien. Uit de combinatie van de kengetallen kan een beeld worden gemaakt van de financiële positie van de gemeente. Daarbij kan ook inzichtelijk worden gemaakt wat de oorzaak is van een sterke of zwakke financiële positie. De financiële kengetallen geven, met de inherente beperkingen hierbij, inzicht in (de ontwikkeling) uw financiële positie, mede in relatie tot de landelijke benchmark. Hieronder hebben wij de ontwikkelingen in uw kengetallen en een relatie naar de landelijke ontwikkelingen weergegeven: Kengetallen (in%)
Gemeente
Landelijk
2021
2020
2021
2020
Netto schuldquote
70
69
73
49
Netto schuldquote gecorrigeerd
59
61
67
42
Solvabiliteit
34
30
31
35
Grondexploitaties
11
13
8,5
8,5
Belastingcapaciteit
118
115
105
103
Structurele exploitatieruimte
8
9
0,6
2,1
Het kengetal schuldquote is licht verslechterd in 2021 (van 69% naar 70%). In dit kengetal wordt het bedrag van de financieringsmiddelen (schulden) minus de financiële activa (vorderingen) uitgedrukt in % van de totale baten in het jaar. Deze waarde is ver onder de 90% norm en wordt aangemerkt als minst risicovol en veel voordeliger t.o.v. de begroting (120%). De solvabiliteit is sterk verbeterd van 30% naar 34% in 2021. De VNG hanteert een signaalwaarde als de solvabiliteit onder de 20% komt. Wij concluderen dat het zich ruim binnen de VNG-norm bevindt.. Het risicioprofiel omtrent grondexploitaties is verder afgenomen als gevolg van gerealiseerde verkopen in de grondexploitaties. Hierbij merken wij op dat het kengetal, als gevolg van het risico dat de gemeente via de GEM Braassemerland loopt (welke niet tot uitdrukking komt in dit kengetal), maar beperkt inzicht geeft in het risico op grondexploitaties. Belastingcapaciteit: de lastendruk op de gemeente Kaag en Braassem ten opzichte van het landelijk gemiddeld bedraagt 118%. De woonlasten in Kaag en Braassem liggen hiermee flink hoger dan het landelijk gemiddelde en zijn in 2021 ook verder gestegen. In jullie gemeente ligt de gemiddelde belastingdruk in het verslagjaar 2021 3% boven het landelijk gemiddelde tarief en is daarmee hoog. De waarde is daarmee meest risicovol.
Oorzaken hiervan zijn de OZB tarief, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Op basis van het kengetal “structurele exploitatieruimte” blijkt dat er voldoende structurele begrotingsruimte is om tekorten of extra lasten binnen de huidige begroting op te vangen.
25
3. Financiële positie Het structurele begrotingsevenwicht blijft aandacht vragen. Op basis van de opgenomen tabel met de ratio’s zorgen de geïdentificeerde risico’s in 2024-2025 voor een begrotingstekort. Dit zorgt er ook voor dat de weerstandsratio negatief is en het niet meer voldoet aan de door uw raad vastgestelde ratio van minimaal 1. Zie bijgevoegd tabel inzake de structurele risico’s conform de jaarrekening.
3.4 Weerstandsvermogen en risicobeheersing In de paragraaf "Weerstandsvermogen en risicobeheersing" in het jaarverslag is een toelichting opgenomen op de weerstandscapaciteit van de gemeente. Hierin zijn de structurele en incidentele risico’s opgenomen. Op basis van de inventarisatie van de geïdentificeerde risico’s, waarbij rekening wordt gehouden met kans op voordoen en financiële impact, wordt berekend welk bedrag benodigd is ter dekking van de geïdentificeerde risico's. Hierbij wordt verondersteld dat alle risico's zich nooit tegelijk voordoen. Wij kunnen ons vinden in dit uitgangspunt. Hieronder is het verloop over de afgelopen 3 jaar weergegeven inclusief een kwalificatie van de weerstandsratio. De weerstandscapaciteit is voornamelijk opgebouwd vanuit de algemene reserve. De weerstandsratio kwalificeert als “uitstekend”.
Wij adviseren om tijdig de raad in de besluitvorming mee te nemen om de weerstandsratio weer positief te krijgen.
De grootste door uw gemeente geïdentificeerde (incidentele) risico zijn: − risico op fluctuaties binnen de algemene uitkering gemeentefonds; − risico’s als gevolg van de coronacrisis; − risico op overschrijdingen aangaande zorgtaken; − risico aangaande achterstallig onderhoud in de openbare ruimte; − risico aangaande de krapte op de arbeidsmarkt. (x € 1.000)
2021
2020
2019
Weerstandscapaciteit
€ 20.005
€ 14.107
€ 12.520
Risico’s
€ 2.154
€ 2.234
€ 2.460
9,29
6,31
5,09
Weerstandsratio
Weerstandsratio
Betekenis
>= 2.0
Uitstekend
1.4 < 2.0
Ruim voldoende
1.0 < 1.4
Voldoende
0.8 < 1.0
Matig
0.6 < 0.8
Onvoldoende
< 0.6
Ruim onvoldoende
26
Bevindingen interne beheersing
4. Bevindingen interne beheersing 4.1 Algemeen Naar aanleiding van onze tussentijdse controle over 2021 hebben wij op 28 januari 2022 een management letter uitgebracht. Onze doelstelling van deze controle is om een beeld te krijgen of de interne beheersingsomgeving en de daarin opgenomen maatregelen van interne controle toereikend zijn in het kader van onze opdracht tot de controle van de jaarrekening van uw gemeente. Dit beeld is in belangrijke mate bepalend voor onze risico-inschatting en hiermee voor de omvang en diepgang van onze werkzaamheden die wij bij de jaarrekeningcontrole moeten uitvoeren teneinde de gewenste zekerheid te verkrijgen dat de jaarrekening géén materiële fouten bevat. Uit onze risico-inschatting komen een aantal risicogebieden naar voren die een verhoogd risico met zich meebrengen op een materiële fout in uw jaarrekening.
4.2 Automatisering Onze controle was niet primair gericht op het doen van een uitspraak omtrent de continuïteit en betrouwbaarheid van (delen van) de geautomatiseerde gegevensverwerking en wij hebben daartoe ook geen opdracht van het management ontvangen. De jaarrekeningcontrole heeft geen andere tekortkomingen in de continuïteit en betrouwbaarheid van de geautomatiseerde gegevensverwerking aan het licht gebracht.
4.3 Fraude, corruptie en naleving wet- en regelgeving Fraude Het college is primair verantwoordelijk voor het voorkomen van fraude, het naleven van wet- en regelgeving en voor een cultuur van eerlijkheid en integriteit en dient zowel preventieve als repressieve beheersingsmaatregelen te nemen om de kans op fraude en overtreding van wet- en regelgeving zo veel mogelijk te beperken. De gemeenteraad is verantwoordelijk voor het toezicht op het college in de uitvoering van deze taken. Voor het uitoefenen van deze verantwoordelijkheid maakt het college gebruik van diverse beheersingsmaatregelen, zoals interne richtlijnen en gedragscodes, controle technische functiescheiding en periodieke rapportages over financiën. Ten behoeve van onze jaarrekeningcontrole identificeren wij, in het kader van onze beroepsregels (NV COS 240/250), de risico’s met betrekking tot fraude en overtreding van wet- en regelgeving en beoordelen wij de interne beheersingsmaatregelen die gericht zijn op het voorkomen en signaleren van (materiële) fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. Voor zover relevant voor onze controle voeren wij gegevensgerichte controlewerkzaamheden uit. Onze controle is echter niet specifiek gericht op het signaleren van fraude en niet-naleving van wet- en regelgeving. In het kader van onze controle hebben wij geen bevindingen te melden met betrekking tot fraude.
28
4. Bevindingen interne beheersing Naleving wet- en regelgeving en overige Wij informeren de gemeenteraad over illegale handelingen waarbij het hoger kader is betrokken en over fraude en illegale handelingen (of deze nu door het hoger kader of door andere werknemers zijn veroorzaakt) die een onjuistheid van materieel belang in de jaarrekening tot gevolg hebben. Gedurende de controle zijn geen significante punten gesignaleerd ten aanzien van feitelijke of vermoedelijke niet-nakoming van wet- en regelgeving, voor zover deze van belang worden geacht voor de mate waarin de gemeenteraad in staat is haar taken te vervullen. Corruptie en omkopingsrisico’s Uw gemeente maakt onderdeel uit van de overheidssector waarin corruptie vaker dan bij andere sectoren voorkomt. Dit komt onder andere omdat veel transacties met een relatief grote omvang plaatsvinden, de transparantie over marktprijzen niet in alle gevallen voldoende is om te beoordelen en frequent zaken gedaan wordt met andere corruptiegevoelige sectoren (vastgoed, constructie, infrastructuur et cetera). Hierdoor hebben wij dit als aandachtspunt in onze controle meegenomen.
Wij hebben de volgende werkzaamheden verricht om eventuele effecten van dit risico ten behoeve van onze controle van de jaarrekening te mitigeren: − Detailcontrole op de inkopen en aanbestedingen om vast te stellen dat alle inkopen conform de geldende Europese aanbestedingsregels en de Aanbestedingswet 2012 zijn aanbesteed. − Door middel van een steekproef vaststellen of voor alle inkopen welke in rekening zijn gebracht aan de gemeente ook een prestatie is geleverd door de tegenpartij. − Proceduretest op de betalingen om vast te stekken dat een tweede functionaris de klaargezette betaling controleert aan de hand van de achterliggende facturen en autoriseert de klaargezette betaling. − Door middel van een steekproef vaststellen of alle verstrekte subsidies in overeenstemming met de geldende interne wet- en regelgeving zijn verstrekt; Uit bovenstaande werkzaamheden zijn geen bevindingen voortgekomen.
Corruptie is een wereldwijd probleem waarbij het uw verantwoordelijkheid is om corruptie binnen uw gemeente te voorkomen. Onze beroepsregels zijn in de praktijkhandreiking “Corruptie, werkzaamheden van de accountant” verder aangescherpt, hetgeen tot aanvullende werkzaamheden heeft geleid. Gemeente Kaag en Braassem beschikt over beschreven procedures ten aanzien van de samenwerking met derden en een intern inkoop- en aanbestedingsbeleid. Zichtbare monitoring op de werking en naleving van dit beleid, is een aandachtspunt voor uw organisatie.
29
Overige onderwerpen
5. Overige onderwerpen Fraude en continuïteit in de controleverklaring Als reactie op de rapporten van de Commissie Toezicht Accountancysector en Monitoring Commissie Accountancy heeft de NBA in de 2e helft van 2020 aangekondigd dat zij het beleid op de gebieden Fraude en Continuïteit meer concreet en meer zichtbaar tot uitdrukking wil brengen. In het voorjaar van 2021 is een pilot uitgevoerd waarbij aan accountantsorganisaties is gevraagd aandacht aan deze onderwerpen te besteden in de controleverklaring. Het gaat niet om een uitbreiding van uit te voeren werkzaamheden maar over het rapporteren over onze werkzaamheden. Inmiddels is de volgende stap gezet en zijn in december 2021 de beroepsregels (vastgelegd in de Nadere Voorschriften Controle en Overige Standaarden) aangepast. De aanvulling in Standaard 700 komt er in hoofdlijnen op neer dat afzonderlijke secties voor de onderwerpen continuïteit en fraude in de controleverklaring worden opgenomen. Hierin wordt uiteengezet hoe de accountant bij de controle-aanpak inspeelt op risico’s ten aanzien van fraude en continuïteit en worden de uitgevoerde werkzaamheden toegelicht. Als aanvulling kan de accountant ook de uitkomsten van deze werkzaamheden of belangrijke waarnemingen met betrekking tot het onderwerp toelichten.
De beide secties worden in alle controleverklaringen (verplicht) opgenomen; ook in situaties waar geen sprake is van ernstige continuïteitsonzekerheid of spraakmakende fraudecasuïstiek. Deze verplichting geldt voor de verklaring bij de jaarrekening 2022. Omdat binnen de publieke sector het begrip continuïteit minder relevant is, zijn de stakeholders nog in overleg hoe de accountant hier voor de publieke sector invulling aan gaat geven. Ten aanzien van de fraudecasuïstiek zou idealiter de nieuwe sectie in de controleverklaring moeten aansluiten op de frauderisico-analyse opgesteld door het college, dan wel de toelichting van het college op eventuele frauderisico’s in de paragraaf bedrijfsvoering in het jaarverslag. Op basis van onze huidige controlewerkzaamheden zouden wij in onze controleverklaring rapporteren over de volgende onderwerpen: Algemene beheersing van frauderisico’s; Risico’s met betrekking tot oneigenlijke beïnvloeding door het management.
Rechtmatigheidsverantwoording In de loop van 2022 wordt de Wet versterking decentrale rekenkamers van kracht. In de tweede nota van wijziging is hierin ook de rechtmatigheidsverantwoording meegenomen die het college van burgemeester en wethouders waarschijnlijk met ingang van 2022 moet afleggen. Deze verantwoording wordt onderdeel van de jaarrekening en daarmee ook object van onderzoek van de accountant ten aanzien van getrouwheid van de jaarrekening. In de Kadernota rechtmatigheid 2022 is door de commissie BBV invulling gegeven aan de rechtmatigheidsverantwoording met betrekking tot het voorwaarden-, begrotings- en misbruik en oneigenlijk gebruik criterium. Voor u als gemeente is het van belang om: de rapporteringsgrens vast te stellen (0-3% van de begrote lasten na dotatie aan de reserves); het normenkader 2022 op te stellen (en dit door de raad te laten vaststellen); het normenkader te vertalen in een toetsingskader (toetspunten financiële rechtmatigheid); beheersdoelstellingen, risico’s en beheersmaatregelen te formuleren; een controleplan opstellen; en de controlewerkzaamheden uitvoeren. Daarbij vragen wij specifieke aandacht voor deugdelijke dossiervorming. De intentie van de wetswijziging is om de gemeentelijke organisatie beter in control te laten komen. Dat betekent dus ook dat de organisatie, denk aan budgethouders en management, moeten worden meegenomen.
Ook gaat de wetswijziging uit van collectieve verantwoordelijkheid van het college. Dat vraagt het creëren van breed draagvlak en betrokkenheid. Zoals reeds eerder beschreven in dit accountantsverslag is de gemeente in 2022 vorderingen gemaakt op het gebied van de inrichting van de rechtmatigheidsverantwoording. Wij adviseren om de ontwikkelingen met betrekking tot de vaststelling van de regelgeving te blijven volgen en het implementatietraject hierop te laten aansluiten. 31
5. Overige onderwerpen Environmental Social and Governance rapportage In april 2021 heeft de Europese Commissie de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) gepubliceerd. Als gevolg van deze richtlijn worden grote bedrijven verplicht om met ingang van het boekjaar 2023 te rapporteren over hun impact op milieu- en sociale zaken. De richtlijn heeft tot doel de kwaliteit van de gerapporteerde informatie met betrekking tot ESG-aangelegenheden te verbeteren, met als uiteindelijk doel de transformatie naar een duurzamere economie te ondersteunen in lijn met de klimaatverbintenis van Parijs. De volgende informatie is o.a. vereist om in de ESG-rapportage op te nemen: −
− − −
welke duurzaamheidstrends en -ontwikkelingen een materiële impact kunnen hebben op de onderneming (bijv. tekort aan middelen, bedrijfsonderbrekingen door slechte weersomstandigheden enz.); welke materiële impact de onderneming heeft op haar omgeving (mens en milieu); informatie over langetermijndoelstellingen van de onderneming met betrekking tot ESG en de geboekte vooruitgang daarin; informatie over immateriële activa (bijv. sociaal kapitaal).
Btw-besparende schoolconstructies De Hoge Raad heeft op 4 februari 2022 geoordeeld dat een gemeente bij de levering van een nieuw schoolgebouw aan een scholenstichting als btwondernemer handelt (i.e. een economische activiteit verricht), ondanks dat de levering plaatsvindt tegen een niet-kostendekkende vergoeding. De Hoge Raad merkt namelijk op dat algemeen bekend is dat gemeenten werkzaamheden met betrekking tot onroerende zaken verrichten en dat zij in dit kader worden aangemerkt als ondernemer in de zin van de btw. Dat in bepaalde situaties geen kostendekkende vergoeding wordt bedongen, doet niet af aan het btwondernemerschap. Ondanks dat de Belastingdienst de schoolconstructies met diverse middelen actief bestrijdt, blijkt uit deze zaak dat gemeenten onder bepaalde voorwaarden en omstandigheden de btw op de bouwkosten van schoolgebouwen in aftrek kunnen brengen. Wij adviseren u voor de lopende en toekomstige bouwprojecten voor scholen de opdrachtformulering te beoordelen ten einde de mogelijkheid tot BTW aftrek op bouwkosten voor schoolgebouwen te waarborgen.
Momenteel is de rapportage over duurzaamheid alleen van toepassing voor grote bedrijven. Maatschappelijk staat duurzaamheid echter hoog op de agenda en dat betekent dat in de toekomst mogelijk ook een rapportageverplichting voor u als gemeente gaat gelden. Wij gaan graag met u in gesprek over hoe ESG binnen de gemeente is vormgegeven en hoe ontwikkelingen hierover worden gemonitord. Wij constateren dat de gemeente bijvoorbeeld in de planvorming voor de grondexploitaties in belangrijke mate de duurzaamheidsdoelstellingen reeds verwerkt. Binnen het programma Veiligheid en duurzaamheid zijn de doelstellingen rondom duurzaamheid opgenomen en vindt evaluatie van de huidige doelstellingen plaats. Tevens zien wij op diverse plekken in het verslag de duurzaamheidsonderwerpen terugkomen. De gemeente heeft ook een reserve duurzaamheid in het leven geroepen met als doel om in 2040 een klimaatneutrale gemeente te zijn.
32
5. Overige onderwerpen Soft controls De huidige maatschappelijke ontwikkelingen en toegenomen aandacht voor cultuur en gedrag alsmede de omgang met ethische dilemma’s, maakt dat ook van de accountant wordt verwacht dat anders wordt gekeken naar risico’s op dat gebied. Daarmee zijn soft controls, als belangrijke aspecten van cultuur en gedrag, een relevant onderdeel in de jaarrekeningcontrole.
Cultuur en gedrag zijn brede begrippen. Cultuur is een gemeenschappelijke verzameling van normen, waarden en gedragsuitingen die gedeeld worden door de leden van de organisatie. Of anders gezegd: ‘zo doen we dat hier’. Gedrag kan worden omschreven als een verzameling van bewuste of onbewuste, (niet-) tastbare handelingen die gestuurd worden door bijvoorbeeld overtuigingen en omgeving.
In de herziene Standaard 315 Risico’s op een afwijking van materieel belang identificeren is in paragraaf 21b vermeld: ‘De accountant dient door het uitvoeren van risico-inschattingswerkzaamheden inzicht te verwerven in de interne beheersingsomgeving. De accountant doet dit door te evalueren of: • het management, onder het toezicht van de met governance belaste personen, een cultuur van eerlijkheid en ethisch gedrag heeft gecreëerd en gehandhaafd; • de sterke punten in de elementen van de interne beheersingsomgeving samen een geschikte basis vormen voor de andere componenten van het interne beheersingssysteem van de entiteit gezien de aard en complexiteit van de entiteit, en; • tekortkomingen in de interne beheersingsomgeving de andere componenten van het interne beheersingssysteem van de entiteit ondermijnen.’
Organisaties die bewust hun cultuur managen zijn beter in het realiseren van doelen en het managen van risico’s vergeleken met organisatie die dat niet doen. Het bewust managen van de cultuur gebeurt vanuit drie invalshoeken: 1. verantwoordelijk zijn, is cruciaal voor het realiseren van noodzakelijke veranderingen in een organisatie. De mate waarin een gemeente centraal of decentraal is georganiseerd is vanzelfsprekend van invloed op de rol- en verantwoordelijkheidsverdeling. 2. Processen en procedures: het besef dat het opleggen en handhaven van regels, het gedrag van mensen niet genoeg verandert. 3. Soft controls: het cultiveren van alle niet-tastbare maar wel gedragbeïnvloedende factoren in organisaties die kunnen helpen bij het realiseren van doelen en het managen van risico’s. 4. Organisatie en besturing: het besef dat alle organisatieonderdelen goed inzicht in soft controls levert samen met de analyse van hard controls een completer beeld op van de interne beheersingsomgeving en de mogelijke effectiviteit van de genomen interne beheersingsmaatregelen. In samenwerking met onze HR consultants gaan wij graag met u over dit onderwerp in gesprek.
Het is voor de accountant dus van belang om inzicht te verkrijgen in de cultuur van een organisatie en het gedrag van het management en de medewerkers. Dit kan zelfs al een rol spelen in het proces van opdrachtacceptatie en -continuering.
Wij hebben de gedragscodes van de gemeente doorgenomen en zijn van mening dat deze voldoende handvatten bevat om aan de soft controls invulling te kunnen geven.
33
Bijlagen
Bijlage A – SiSa-bijlage Het is volgens de Nota verwachtingen accountantscontrole 2021 voorgeschreven dat wij de geconstateerde fouten en onzekerheden per regeling rapporteren door middel van onderstaande verplichte tabel. Deze tabel dient door uw gemeente samen met een aantal andere verplicht voorgeschreven verantwoordingsstukken voor 15 juli 2022 elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. Fout, onzekerheid of formele onrechtmatigheid
Financiële omvang in euro’s
Regeling specifieke uitkering tijdelijke ondersteuning toezicht en handhaving
N.v.t.
N.v.t.
A12B
Incidentele bijdrage ondersteuning naleving controle op coronatoegangsbewijzen (SiSa tussen medeoverheden)
N.v.t.
N.v.t.
B2
Regeling specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek (deel 2)
N.v.t.
N.v.t.
C43
Regeling reductie energiegebruik woningen
N.v.t.
N.v.t.
C56
Regeling huisvesting aandachtsgroepen
N.v.t.
N.v.t.
C62
Regeling specifieke uitkering kwijtschelding gemeentelijke belastingen
N.v.t.
N.v.t.
D8
Onderwijsachterstandenbeleid 2019-2022 (OAB)