Bijlage 8.1 Uitkomsten regionale enquete over de energietransitie in de RES-regio Holland-Rijnland
Tekst van het document
Inwoners aan het woord over de energietransitie Vragenlijst over de energietransitie in de RES-regio Holland-Rijnland Rapportage (analyse op regional niveau) RES-regio Holland Rijnland 6 januari 2021
Inhoudsopgave Achtergrond Samenvatting Resultaten
3 6 9
Houding Gedrag Informatiebehoefte Open vragen Persoonskernmerken
9 20 27 30 32
Proximities-analyse
36
RES-regio Holland Rijnland
6 januari 2021
P2
Achtergrond
RES-regio Holland Rijnland
6 januari 2021
P3
Achtergrond In het Klimaatakkoord staan afspraken om onze CO2-uitstoot te verminderen. Gemeenten, provincies en waterschappen werken op regionaal niveau samen met burgers, bedrijven, maatschappelijke partijen en netbeheerders aan deze opgave. Alle regio’s – dertig in totaal – stellen een Regionale Energiestrategie (RES) op. In deze RES geeft elke regio aan welke bijdrage zij kan leveren aan het opwekken van duurzame elektriciteit uit zon en wind.
Doel De RES-regio Holland Rijnland wil in aanloop naar het vaststellen van de RES 1.0 inzicht krijgen in de manier waarop inwoners denken over de regionale energietransitie, en op welke manier ze hierbij willen bijdragen en over meedenken. Hiervoor worden onder andere twee online vragenlijsten uitgezet onder inwoners van de regio. Met de eerste online vragenlijst, waarvan de resultaten in deze rapportage worden gepresenteerd, krijgt de RES-regio Holland Rijnland een beter beeld van de houding, het gedrag, de voorkeuren en zorgen van inwoners omtrent de regionale en lokale energietransitie. De tweede vragenlijst richt zich in het bijzonder op de ruimtelijke voorwaarden voor het plaatsen van zonnevelden en windmolens, en op welke manier inwoners financieel willen meedoen met lokale energieprojecten. De resultaten van de tweede vragenlijst worden gepresenteerd in een aparte regionale rapportage.
RES-regio Holland Rijnland
Methode De online vragenlijst is een kwantitatieve onderzoeksmethode. De vragenlijst bestaat uit een combinatie van meerkeuzevragen, vragen met beoordelingsschalen en open vragen. In totaal bestond de online vragenlijst uit maximaal 37 vragen. Niet iedere respondent heeft alle vragen gekregen; dit is immers deels afhankelijk van de antwoorden die een respondent geeft op eerdere vragen. Enkel open vragen waren niet verplicht om in te vullen. Aanvullend is een proximities-analyse gemaakt. Dat wil zeggen: op basis van de antwoorden die inwoners gaven, zijn er een aantal karakteristieke doelgroepen geïdentificeerd die vergelijkbare antwoorden gaven, en dus gedeelde waarden, voorkeuren en opvattingen hebben. Deze segmentatie en de omvang van iedere doelgroep biedt goede aanknopingspunten voor een doelgroepgerichte communicatie- en participatiestrategie. De vragenlijst is volledig ingevuld door 2.429 respondenten. Zie het hoofdstuk Persoonskenmerken voor meer informatie over de groep respondenten.
Periode De online vragenlijst kon worden ingevuld tussen 11 november 2020 en 7 december 2020.
Communicatie Vanuit de RES-regio Holland Rijnland is er een persbericht uitgestuurd en een Facebook-campagne opgezet om de vragenlijst onder de aandacht te brengen onder inwoners. De betrokken gemeenten hebben de vragenlijst via eigen
6 januari 2021
P4
(social media) kanalen gecommuniceerd richting hun inwoners. Bijvoorbeeld via Facebook, LinkedIn, lokale kranten, burgerpanels en flyers in h-a-h bladen.
Leeswijzer Ten eerste wordt er een samenvatting gegeven van de resultaten van de online vragenlijst. Vervolgens worden de resultaten per vraag weergegeven en kort toegelicht. Hierbij is een onderverdeling gemaakt tussen de vragen die gaan over houding, gedrag en informatiebehoefte. Ook worden de persoonskenmerken van de respondenten vermeld en de suggesties die zij gaven in het laatste deel van de vragenlijst. Als laatste wordt de proximitiesanalyse gepresenteerd.
RES-regio Holland Rijnland
6 januari 2021
P5
Samenvatting
RES-regio Holland Rijnland
6 januari 2021
P6
Samenvatting De belangrijkste bevindingen in bullet points: •
•
Tweederde van de respondenten maakt zich (erg) zorgen over klimaatverandering en voelt zich hier verantwoordelijk voor. Maar als de plannen concreter wordt, zien respondenten toch ook veel bezwaren, wachten ze liever even af of willen ze dat er naar alternatieve oplossingen wordt gekeken.
•
Driekwart van de respondenten heeft de afgelopen vijf jaar duurzaamheidsmaatregelen genomen. Het gaat dan met name om kleine aanpassingen aan het huis. Twee op de vijf respondenten weet al zeker dat ze de komende vijf jaar duurzaamheidsmaatregelen gaat nemen. Met name het plaatsen van zonnepanelen wordt vaak genoemd als mogelijke maatregel. Tevens twijfelen twee op de vijf respondenten nog of ze maatregelen gaan nemen.
•
Voor de respondenten die geen duurzaamheidsmaatregelen willen treffen voor de komende vijf jaar, zijn de hoge kosten en de twijfel over het nut van de maatregelen, de voornaamste redenen om geen maatregelen te treffen. Voor de respondenten die nog twijfelen of ze wel maatregelen gaan nemen, zijn het voornamelijk de hoge kosten die in de weg staan. Veel minder belangrijk – ook t.o.v. de respondenten die geen maatregelen gaan nemen – is voor hen de moeite en de tijd die het kost.
•
70% van de respondenten wil graag geïnformeerd worden over de plannen van de gemeente omtrent de energietransitie. De meeste respondenten hebben behoefte aan informatie over leningen en/of subsidies, maar ook informatie over goede voorbeelden en hoe ze zelf energie kunnen besparen is gewild. Mail en brief zijn het meest
Men vindt het belangrijk dat energie beschikbaar en betaalbaar is, geen schade veroorzaakt aan de natuur, het milieu en het klimaat, en ook dat energie duurzaam wordt opgewekt. Enkel een kwart van de respondenten vindt het (erg) belangrijk dat energie in hun gemeente wordt opgewekt.
•
Bijna de helft van de respondenten vindt grote windmolens in hun gemeente een erg slecht idee. Voor middelgrote en kleine windmolens is de weerstand minder, maar nog steeds groot. Behoud van natuur en het vermijden van geluidsoverlast zijn de belangrijkste voorwaarden voor het plaatsen van windmolens.
•
Ruim 90% van de respondenten zien zonnepanelen op daken als een goede oplossing. Wel vindt ruim een derde van de respondenten het plaatsen van grote zonnevelden een erg slecht idee. Ook bij het plaatsen van zonnevelden is het behoud en de bescherming van de natuur een erg belangrijke voorwaarde.
•
over de overstap naar aardgasvrij wonen, is voor respondenten de belangrijkste voorwaarde.
Het merendeel van de respondenten er tegenop om de overstap te maken naar aardgasvrij wonen. Drie op de tien respondenten vindt het (erg) belangrijk dat hun wijk van het gas afgaat. Tijdige informatie
gewenste communicatiemiddel. Slechts 1 op de 5 wil geïnformeerd worden via digitale vormen. •
•
De groep respondenten is onder de verdelen in vijf doelgroepen: Koplopers (6%), Welwillenden (26%), Middenmoters (28%), Twijfelaars (6%) en Tegenstanders (21%). 13% van de respondenten valt niet onder te verdelen in een karakteristieke doelgroep. Elke doelgroep kenmerkt zich door een eigen houding ten opzichte van klimaatverandering, de energietransitie en duurzame energiebronnen, in combinatie met het wel of niet (willen) nemen van duurzaamheidsmaatregelen. De groepen Welwillenden en Twijfelaars zijn zich bewust van de urgentie van klimaatverandering, en willen graag een steentje bijdragen. Wel heb ze nog veel vragen, zorgen of zijn er obstakels die hen weerhoudt om maatregelen te nemen. Door de communicatie en participatie goed af te stemmen op deze twee doelgroepen, leidt dit snel tot een groter draagvlak en meer bereidheid om zelf (extra) maatregelen te nemen.
RES-regio Holland Rijnland
•
De groep Welwillenden geeft het duidelijkst aan geïnformeerd te willen worden over onderwerpen als opwek, kosten en mogelijkheden voor subsidie. De groep Twijfelaars heeft met name behoefte aan informatie over leningen en/of subsidies om zelf maatregelen te nemen.
•
De groep Tegenstanders zijn doorgaans veel minder geïnteresseerd in informatie van de gemeente over de energietransitie. Een brief lijkt nog de beste optie. Ook zijn zij duidelijk tegen een app als communicatiemiddel. De groepen Koplopers en Twijfelaars zijn juist wel geïnteresseerd in een dergelijke app.
•
De groep Middenmoters hebben geen uitgesproken mening over de bevraagde thema’s. Ze hebben enkel eenvoudige energiebesparende maatregelen getroffen, maar daar is het bij gebleven. Ook hebben ze geen specifieke informatiebehoefte, alhoewel ze doorgaans een lichte voorkeur hebben voor bijeenkomsten en relatief minder vaak aangeven dat ze informatie via de website van de gemeente willen.
6 januari 2021
P8
Resultaten Houding
RES-regio Holland Rijnland
6 januari 2021
P9
Vrijwel iedereen onderkent dat er sprake is van klimaatverandering Ruim de helft denkt dat klimaatverandering deels door de mens komt; 3 op de 10 denkt dat de mens volledig verantwoordelijk is voor klimaatverandering. Mening over klimaatverandering (%) (n = 2.429)
Er is wel klimaatverandering en dit komt deels door de mens
Er is wel klimaatverandering en dit komt volledig door de mens
Er is wel klimaatverandering, maar ik weet niet of dit komt door de mens
Er is wel klimaatverandering, maar dit komt niet door de mens
Ik weet niet of er klimaatverandering is
Er is geen klimaatverandering 0%
RES-regio Holland Rijnland
15%
30%
45%
6 januari 2021
60%
P 10
Tweederde maakt zich (heel erg) zorgen over de gevolgen van klimaatverandering Een vergelijkbaar deel van de respondenten voelt zich verantwoordelijk hiervoor en weet wat ze kunnen doen om klimaatverandering tegen te gaan. Bijna de helft van de respondenten denkt ook dat wij nog op tijd zijn om iets te doen tegen klimaatverandering. Houding ten opzichte van klimaatverandering (%) (n = 2.332 - 2.403 excl. 'weet ik niet / geen mening')
Ik weet wat ik zelf kan doen om klimaatverandering tegen te gaan
20
27
Ik voel mij verantwoordelijk om iets tegen klimaatverandering te doen
25
Ik maak mij zorgen over de gevolgen van klimaatverandering
28
22
24
5 3 4
19
19
14
5
6
7
17
14
7
6
6
Heel erg mee eens 22
Neutraal
Ik denk dat klimaatverandering de grootste bedreiging is voor de mens
25
22
8
15
7
8 Heel erg mee oneens
Ik denk dat wij nog op tijd zijn om iets te doen tegen klimaatverandering
13
17
Ik denk dat ik als persoon weinig invloed heb op klimaatverandering
14
12
0% RES-regio Holland Rijnland
14
19
15
25%
15
23
16
50%
19
15
75%
8
5
10
100% 6 januari 2021
P 11
Bijna 80% van de inwoners vindt dat energie duurzaam moet worden opgewekt Dat energie beschikbaar en betaalbaar is, vinden de meeste inwoners (erg) belangrijk. Dat ze de energie zelf opwekken die ze gebruiken, wordt duidelijk minder belangrijk gevonden, net als het opwekken van energie in Nederland. Een kwart van de respondenten vindt het (erg) belangrijk dat energie in hun gemeente wordt opgewekt. Voorwaarden voor het opwekken van energie (%) (n = 2.365 - 2.408 excl. 'weet ik niet / geen mening') Dat de energie altijd beschikbaar is
62
Dat de energie betaalbaar is
51
Dat de energie geen schade veroorzaakt aan natuur, milieu en klimaat
47
Dat de energie duurzaam wordt opgewekt
44
17
18
Dat de energie in Nederland wordt opgewekt
19
14
Dat de energie in mijn gemeente wordt opgewekt
7 0%
9
13
9 25%
12
16
13
26
30
7 50%
10
6
6
13
3 22
4 3 4
11
25
2 11
8
12
22
4 111
9
23
24
Dat ik zelf de energie opwek, die ik gebruik
RES-regio Holland Rijnland
22
8
8
10
Heel erg belangrijk
Neutraal
Heel erg onbelangrijk
13
26 75%
100%
6 januari 2021
P 12
Hoe groter de windmolen, hoe groter de weerstand onder inwoners Bijna de helft van de respondenten vindt grote windmolens in hun gemeente een erg slecht idee. Voor middelgrote en kleine windmolens is men minder negatief, maar toch vindt ruim de helft van de respondenten beide formaten windmolens een (erg) slecht idee. Houding ten opzichte van windmolens in de gemeente (%) (n = 2.391 - 2.398 excl. 'weet ik niet / geen mening')
14
9
8
10
6
9
45
Grote windmolens (240 meter hoog / 5,6MW) Erg goed idee
13
Middelgrote windmolen (150 meter hoog / 3,4MW)
12
10
14
7
9
35
Neutraal
Erg slecht idee
15
Kleine windmolens (21 meter hoog / 0,015MW) 0%
RES-regio Holland Rijnland
10
9
25%
14
8
50%
10
35
75%
100%
6 januari 2021
P 13
Behoud van natuur en het vermijden van geluidsoverlast zijn de belangrijkste voorwaarden voor het plaatsen van windmolens Dat ze niet uitkijken op een windmolen, wordt door ruim de helft van de respondenten als (erg) belangrijk gezien. Of ze financieel voordeel hebben van de windmolens, wordt eveneens door ongeveer de helft van de respondenten als (erg) belangrijk gezien. Voorwaarden voor het plaatsen van windmolens in de gemeente (%) (n = 2.361 - 2.395 excl. 'weet ik niet / geen mening') (…) dat de natuur (planten, bloemen, dieren) zoveel mogelijk worden beschermd
57
(…) ze niet horen vanuit mijn huis
21
64
(…) geen last hebben van de schaduw van de wieken
53
17
12
7
111
15
7
7
2 12
8
12
4 3 3
Heel erg belangrijk
Neutraal
Heel erg onbelangrijk
(…) dat het eigen karakter van het landschap wordt beschermd
47
(…) ze niet zien vanuit mijn huis
36
(…) delen in de winst / minder betalen voor energie
10
23
0% RES-regio Holland Rijnland
17
16
25%
10
14
12
14
20
9
29
50%
5
75%
5 4 3
7
8
5
9
100% 6 januari 2021
P 14
Ruim 90% van de respondenten vindt zonnepanelen op daken een (erg) goed idee De helft van de respondenten vindt kleine zonnevelden in de gemeente een (erg) goed idee. Bijna een derde vindt grote zonnevelden een (erg) goed idee; ruim een derde is faliekant tegen. Houding ten opzichte van zonnevelden in de gemeente (%) (n = 2.409 - 2.415 excl. 'weet ik niet / geen mening')
Zonnepanelen op daken (van kantoren, fabrieken en boerderijen)
78
12
4 3 102
Erg goed idee
Kleine zonnevelden (ongeveer 4 voetbalvelden groot)
25
14
12
13
7
8
22
Neutraal
Erg slecht idee
Grote zonnevelden (ongeveer 15 voetbalvelden groot)
16
0%
RES-regio Holland Rijnland
6
9
25%
12
9
50%
11
36
75%
100%
6 januari 2021
P 15
Ook bij het plaatsen van zonnevelden is het behoud van de natuur een erg belangrijkste voorwaarde Ook vindt vier op de vijf van de respondenten dat, bij het plaatsen van zonnevelden, het eigen karakter van het landschap moet worden behouden en dat ze geen last hebben van weerkaatsend zonlicht. Financieel voordeel hebben aan de zonnevelden is voor een kwart van de respondenten een heel erg belangrijke voorwaarde; 3 op de 10 staat hier neutraal in. Voorwaarden plaatsing zonnevelden in gemeente (%) (n = 2.368 - 2.406 excl. 'weet ik niet / geen mening') (…) dat de natuur (planten, bloemen, dieren) zoveel mogelijk worden beschermd
57
21
11
6 111
(…) dat het eigen karakter van het landschap wordt beschermd
47
19
14
12
3 22
(…) geen last hebben van het weerkaatsen van zonlicht
49
18
12
12
3 3 4
(…) ze niet zien vanuit mijn huis
30
(…) delen in de winst/ minder betalen voor energie
23
(…) dat deze niet staan op landbouwgrond
14
32 0%
RES-regio Holland Rijnland
11
24
14
12 25%
10
8
29
7 50%
23
8
5
7 75%
9
5
8
Heel erg belangrijk
Neutraal
Heel erg onbelangrijk
9
11 100%
6 januari 2021
P 16
Respondenten zien veel potentie in alternatieve duurzame energiebronnen, behalve in biomassa Ongeveer 80% van de inwoners vindt het een (erg) goed idee om in te zetten op duurzame warmtebronnen. Voor biomassa is dit nog geen kwart van de inwoners. Sterker nog: 43% van de respondenten vindt biomassa een erg slecht idee. Houding ten opzichte van overige duurzame energiebronnen (%) (n = 2.312 - 2.376 excl. 'weet ik niet / geen mening')
Warmte die overblijft uit bedrijven en fabrieken
53
Waterkracht
50
21
12
21
11
9
21 3
12
21 3
Erg goed idee
Neutraal
Warmte uit water
45
22
14
13
22 3 Erg slecht idee
Warmte uit de aardbodem
46
Biomassa
8
0%
RES-regio Holland Rijnland
8
7
21
14
25%
8
12
12
50%
12
2 3
4
43
75%
100%
6 januari 2021
P 17
3 op de 10 respondenten vindt het (erg) belangrijk dat hun wijk van het gas afgaat; een derde vindt dit juist heel onbelangrijk Het merendeel van de respondenten ziet ertegenop om van het gas af te gaan. Er is ongeveer een even grote groep respondenten die wel (enigszins) weet hoe zij aardgasvrij hun woning kunnen verwarmen, als de groep die dit doorgaans niet zo goed weet. Houding ten opzichte van de overstap naar wonen zonder aardgas (%) (n = 2.210 - 2.329 excl. 'weet ik niet / geen mening')
Ik vind het belangrijk dat mijn wijk van het gas afgaat
12
9
9
20
6
10
34 Heel erg mee eens
Neutraal
Ik weet wat ik kan doen om mijn huis zonder aardgas te verwarmen
16
12
12
22
9
11
17
Heel erg mee oneens
Ik zie ertegenop om van het gas af te gaan
31
0%
RES-regio Holland Rijnland
14
25%
10
50%
16
6
75%
8
15
100%
6 januari 2021
P 18
Tijdige informatie over de overstap naar aardgasvrij wonen, is voor inwoners het allerbelangrijkst Ook vindt bijna vier vijfde van de respondenten het (erg) belangrijk dat ze niet vooraf veel geld moeten betalen. Overlast in de wijk is minder een probleem, maar nog steeds vindt bijna de helft het (erg) belangrijk dat er zo min mogelijk overlast is in de wijk. Voorwaarden voor de overstap naar aardgasvrij wonen (%) (n = 2.309 – 2.341 excl. ‘weet ik niet /geen mening’) (...) dat ik hier op tijd informatie over krijg
73
(…) niet vooraf veel geld betalen
58
18
16
6
3 001
12
9
211
(…) dat ik zelf kan kiezen wat ik ga gebruiken in plaats van aardgas
50
(…) zo min mogelijk overlast hebben in mijn huis
47
(…) dat mijn gemak in huis niet minder wordt
45
16
11
20
3 23
(…) minder betalen voor energie
46
15
10
20
4 22
(…) zo min mogelijk overlast hebben in mijn wijk (bijvoorbeeld door opengebroken straten)
26
17 17
9
12
11
16
312
13
14
4 3 2
26
8
9
(...) dat de overstap van begin tot eind voor mij goed geregeld wordt
66
15
8
(...) dat de oplossing echt duurzaam is
69
13
4
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
9 7 7 90%
Heel erg belangrijk
Neutraal
Heel erg onbelangrijk 112
11 4 100%
(*) De laatste twee antwoordopties van deze vraag zijn niet gepresenteerd in de vragenlijst van de gemeente Hille, Lisse en Teylingen. Voor deze antwoordopties geldt: n = 1.038 – 1.039 excl. ‘weet ik niet / geen mening’) RES-regio Holland Rijnland
6 januari 2021
P 19
Resultaten Gedrag
RES-regio Holland Rijnland
6 januari 2021
P 20
75% heeft in de afgelopen vijf jaar duurzaamheidsmaatregelen genomen Inwoners hebben met name kleine aanpassingen aan hun huis gedaan, zoals het plaatsen van LED-verlichting, dubbelglas of het dichtmaken van naden en kieren. Van de inwoners die maatregelen hebben genomen, heeft bijna de helft zonnepanelen geplaatst. Wel / niet maatregelen genomen in de afgelopen vijf jaar
Type maatregelen genomen (%) (n = 1.803) LED-verlichting
(n = 2.417)
Isolerend dubbelglas Zonnepanelen Dichtmaken van naden en kieren tegen de tocht Waterbesparende douchekop
Slimme thermostaat Dakisolatie 25%
Vloerisolatie Ja
Nee 75%
Gevel- of spouwmuurisolatie Energiezuinig ventileren Investeren in windmolens Automatische deursluiter Warmtepomp Zonneboiler Anders o.a. inductiekookplaat, energiezuinige elektrische apparaten en energiezuinige Hr-ketel
RES-regio Holland Rijnland
0%
20%
40%
60%
6 januari 2021
80%
100%
P 21
Voornaamste redenen om duurzaamheidsmaatregelen te hebben genomen is het klimaat en geldbesparing Waar ruim 80% van de inwoners het klimaat als (erg) belangrijke reden noemt om maatregelen te nemen, stelt 50% van de inwoners dat ze dit doen om de waarde van hun huis te verhogen of om het goede voorbeeld te geven. Redenen voor het nemen van maatregelen in de afgelopen vijf jaar (%) (n = 1.745 - 1.803 excl. 'weet ik niet / geen mening') Goed voor het klimaat
44
Bespaart mij geld
24
33
23
14
11
20
22 3
17
3 22
Heel erg belangrijk
Meer gemak in huis
24
21
16
29
3
3
3 Neutraal
Voor mijzelf kunnen zorgen
25
20
14
29
4
4
4 Heel erg onbelangrijk
Wil het goede voorbeeld geven
18
Verhoogt de waarde van mijn huis
16 0%
RES-regio Holland Rijnland
18
16 25%
16
27
18
4
34 50%
5
4 75%
12
5
7 100%
6 januari 2021
P 22
Twee op de vijf wil in de komende vijf jaar duurzaamheidsmaatregelen nemen Ook is er een grote groep inwoners (39%) die nog twijfelt over het nemen van maatregelen. Zonnepanelen worden het vaakst genoemd als mogelijke maatregel. Type maatregelen van plan (%)
Wel / niet maatregelen nemen in de komende vijf jaar
Zonnepanelen
(n = 2.417)
LED-verlichting
(n = 931)
Dakisolatie
Vloerisolatie Dichtmaken van naden en kieren tegen de tocht
Warmtepomp Ja 39%
39%
Slimme thermostaat
Isolerend dubbelglas Nee
Gevel- of spouwmuurisolatie Zonneboiler
Weet ik nog niet
Energiezuinig ventileren Waterbesparende douchekop
22%
Investeren in windmolens Automatische deursluiter Anders 0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
40%
45%
o.a. verhuizen naar een energiezuinig huis, energiezuinige Hr-ketel, radiatorfolie en vervangen van raamkozijnen
RES-regio Holland Rijnland
6 januari 2021
P 23
Voornaamste reden om duurzaamheidsmaatregelen te nemen is het klimaat Voor respondenten die al zeker weten dat ze duurzaamheidsmaatregelen gaan nemen in de komende vijf jaar, zijn de overige redenen allemaal in zekere mate (erg) belangrijk. De minst belangrijke reden is dat de huiswaarde hierdoor stijgt. Redenen voor het nemen van maatregelen in de aankomende vijf jaar (%) (n = 910 - 927 excl. ‘weet ik niet/geen mening’) Goed voor het klimaat
54
Bespaart mij geld
25
29
23
11
20
21
6
11 2
3
3 2
Heel erg belangrijk
Voor mijzelf kunnen zorgen
26
20
19
25
4
3
4 Neutraal
Meer gemak in huis
21
23
Wil het goede voorbeeld geven
23
19
Verhoogt de waarde van mijn huis
17 0%
10%
19
17
18 20%
RES-regio Holland Rijnland
29
24
22 30%
40%
4
31 50%
60%
70%
3 2 2
5
3 80%
Heel erg onbelangrijk
8
4
90%
6 100%
6 januari 2021
P 24
Hoge kosten en twijfel over het nut weerhouden inwoners om duurzaamheidsmaatregelen te nemen in de komende vijf jaar Voor een groot deel hebben respondenten ook geen zin, of vinden ze het te veel moeite, om maatregelen te nemen. Bij nog geen 20% van de respondenten heeft het ermee te maken dat ze niet weten hoe ze dit moeten aanpakken. Redenen om geen maatregelen te nemen in de aankomende vijf jaar (%) (n = 910 - 929 excl. ‘weet ik niet/geen mening’) Kost te veel geld
51
Onzeker of het echt zoveel energie bespaart/ opwekt
13
35
14
7
10
15
3 2
25
8
3 2
11 Heel erg belangrijk
Het heeft geen zin
23
Het kost te veel moeite
10
19
Het kost te veel tijd
9
14
Ik weet niet hoe ik dit moet aanpakken
9
Buren doen niet mee
7 0%
RES-regio Holland Rijnland
6 4
34
8
6
34
6
35 30 20%
4
31
7
5
22 10%
8
30%
5 4
11
40%
50%
6
8
15 19
10
Neutraal
23
10
Heel erg onbelangrijk
33 44
60%
70%
80%
90%
100%
6 januari 2021
P 25
De hoge kosten blijft de grootste bron van twijfel om duurzaamheidsmaatregelen te nemen Twee derde van de respondenten die twijfelen of ze wel duurzaamheidsmaatregelen willen nemen, geven aan dat de kosten hiervoor een (erg) belangrijke reden zijn. Veel minder belangrijk – ook t.o.v. de respondenten de geen maatregelen gaan nemen – is voor hen de moeite of de tijd die het kost. Redenen voor twijfel om maatregelen te nemen in de komende vijf jaar (%) (n = 727 - 881 excl. 'weet ik niet niet / geen mening)
Kost te veel geld
36
19
23
4
3
4 Heel erg belangrijk
Onzeker of het echt zoveel energie bespaart/ opwekt
23
Ik weet niet hoe ik dit moet aanpakken
10
18 10
15
12
6
Het kost te veel tijd
4
6
8
43
Het heeft geen zin
5
5
7
42
Buren doen niet mee
6
3
7
12
3
30 40
Het kost te veel moeite
RES-regio Holland Rijnland
11
7
42
37
4
8 9 6
5
13
5
8 9
5
13
Neutraal
15
11
19
14
Heel erg onbelangrijk
20
32
6 januari 2021
P 26
Resultaten Informatiebehoefte
RES-regio Holland Rijnland
6 januari 2021
P 27
70% van de respondenten wil graag geïnformeerd blijven over de voortgang van de (lokale) energietransitie 3 op de 10 wil ook graag meedenken; 15% van de inwoners wil ook graag meehelpen. Voorkeur voor wijze van betrokkenheid (%) (n = 2.429)
Ik wil graag geïnformeerd worden over de voortgang
Ik wil graag meedenken
Ik wil graag meehelpen
Geen interesse
0%
RES-regio Holland Rijnland
10%
20%
30%
40%
50%
60%
6 januari 2021
70%
80%
P 28
Ruim 40% van de respondenten heeft behoefte aan informatie over leningen en/of subsidies Mail en brief zijn het meest gewenste communicatiemiddel. Slechts 1 op de 5 wil geïnformeerd worden via digitale vormen. Hoe willen inwoners geïnformeerd worden (%)
Waarover willen inwoners geïnformeerd worden (%)
(n = 2.429)
(n = 2.429) Over leningen en/of subsidies om zelf maatregelen te nemen
Via een nieuwsbrief per e-mail Via een brief van de gemeente
Over goede voorbeelden
Via de lokale krant Over hoe ik energie kan besparen
Via de website van de gemeente
Ik hoef geen informatie van de gemeente
Via informatiebijeenkomsten Via social media kanalen van de…
Over hoe ik energie kan opwekken
Via digitale vormen (zoals een app of… Over kosten en opbrengsten
Ik wil niet geïnformeerd worden… Anders
Anders 0%
10%
20%
o.a. via buurtverenigingen, via een op te richten burgerraad of via energie-/transitie ambassadeurs
RES-regio Holland Rijnland
30%
40%
50%
0%
10%
20%
30%
40%
50%
o.a. totaalplan van de gemeente over de TVW, informatie aan VVE’s/woningcorporaties/huurbazen, informatie over wijkplannen ‘van het gas af’ en informatie over collectieve regelingen
6 januari 2021
P 29
Resultaten Open vragen
RES-regio Holland Rijnland
6 januari 2021
P 30
11% van de respondenten heeft een opmerking of suggestie genoemd Deze opmerkingen en suggesties gaan voornamelijk over de volgende onderwerpen: • Meer aandacht voor kernenergie, waterstof en energieopslag “Ik mis de optie kernenergie” “Ik zou heel graag waterstof als energie bespreekbaar maken. Het leidingnet is in heel het land beschikbaar. Je hoeft niet zoveel aan het landschap te veranderen”
• Meer behoefte aan duidelijkheid over plannen en visie van de gemeente “Ja, ik vind dat de hele transitie (van het gas af) communicatief duidelijker naar ons als burgers toe in beeld moet worden gebracht. Er is nu heel veel onduidelijkheid op dit punt, en er gaan de vreemdste verhalen daardoor in de rondte” “Ik mis de vraag: Vindt u dat de gemeente een duidelijke visie en een lange termijnsplan heeft?
• Beperkingen van huurders om maatregelen te nemen en de rol van Verenigingen van Eigenaren (VVE) in de energietransitie “Voor verenigingen van eigenaren: in hoeverre kan een gemeente hierin ondersteunen?’ “Ik weet niet hoe het zit met de verhuurder, of deze wil meewerken. Dubbelglas, andere Cv-ketel, enz.”.
RES-regio Holland Rijnland
6 januari 2021
P 31
Resultaten Persoonskenmerken
RES-regio Holland Rijnland
6 januari 2021
P 32
Kenmerken van de respondenten: geslacht, leeftijd en opleidingsniveau Verschillende groepen in de samenleving zijn vertegenwoordigd o.b.v. geslacht, leeftijd en opleidingsniveau. Wel is een oververtegenwoordiging vast te stellen van oudere, mannelijke en hoogopgeleide inwoners. De resultaten dienen in dit licht bezien te worden. Leeftijd respondenten (%)
Man/Vrouw/Anders (%) (n = 2.429) 0%
2%
Man 33%
(n = 2.429) Ouder dan 65 55 - 64 45 - 54 35 - 44 25 - 34 15 - 24 0%
Vrouw
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
40%
Anders 65%
Wil ik niet zeggen
Opleidingsniveau respondenten (%) (n = 2.429) Hoger opgeleid Middelbaar opgeleid Lager opgeleid Anders, namelijk: Niet ingevuld 0%
RES-regio Holland Rijnland
10%
20%
30%
40%
50%
6 januari 2021
60%
70%
P 33
Kenmerken van de respondenten: woonplaats Niet alle gemeenten in de regio Holland Rijnland zijn goed vertegenwoordigd in de resultaten van deze vragenlijst. Dit komt omdat enkele gemeenten de vragenlijst niet hebben uitgezet via hun eigen communicatiekanalen, of hebben deze beperkt onder de aandacht gebracht. Woonplaats (n)
Woonplaats (%) Teylingen
Woonplaats Teylingen Katwijk Hillegom Lisse Leiderdorp Voorschoten Noordwijk Leiden Kaag en Braassem Zoeterwoude Oegstgeest Alphen aan den Rijn Nieuwkoop
Katwijk Hillegom Lisse Leiderdorp
Voorschoten Noordwijk Leiden Kaag en Braassem Zoeterwoude Oegstgeest Alphen aan den Rijn Nieuwkoop 0.0%
5.0%
10.0%
RES-regio Holland Rijnland
15.0%
20.0%
25.0%
Aantal respondenten 600 562 373 357 305 111 43 42 18 5 5 5 3
30.0%
6 januari 2021
P 34
Kenmerken van de respondenten: woonsituatie Het gros van de respondenten woont in een koophuis. Dit heeft invloed op de resultaten van de vragenlijst, aangezien inwoners die in een koophuis wonen meer mogelijkheden hebben om duurzaamheidsmaatregelen te treffen.
Type woning (%)
Koophuis of huurhuis (%)
(n = 2.429)
(n = 2.429)
6%
5%
1%
Koophuis Rijtjeshuis
10%
9%
Appartement of flat 15%
52%
Sociale huurwoning
2-onder-1 kap Huurhuis in de vrije sector
Vrijstaand 17%
Anders
RES-regio Holland Rijnland
Anders
85%
6 januari 2021
P 35
Proximitiesanalyse
RES-regio Holland Rijnland
6 januari 2021
P 36
Proximities-analyse De meningen over klimaatverandering en de energietransitie lopen uiteen. Waar de ene respondent groot voorstander is van het lokaal opwekken van duurzame elektriciteit, is dit voor de andere respondent uit den boze. En waar de ene respondent zelf al energie bespaart, is de andere respondent nog afwachtend. Omdat er zoveel verschillende meningen zijn is het lastig om met een enkele boodschap inwoners te benaderen over de lokale en regionale energietransitie. Met een proximities-analyse wordt duidelijk welke karakteristieke doelgroepen te onderscheiden zijn in de pool van respondenten. Uitgangspunt van een proximities-analyse is dat gezocht wordt naar clusters van respondenten die vergelijkbare antwoorden geven. De resultaten van de proximities-analyse biedt aanknopingspunten om een doelgroepgerichte communicatie- en participatiestrategie voor de RES-regio Holland-Rijnland te ontwikkelen. Aanpak De proximitites-analyse gebruikt de antwoorden die respondenten hebben gegeven op vragen uit de vragenlijst, en vergelijkt deze met elkaar. Respondenten die dezelfde antwoorden hebben gegeven komen samen in een groep terecht. Voor de clustering is gekeken naar de antwoorden die respondenten hebben gegeven op de onderstaande onderwerpen:
RES-regio Holland Rijnland
• • • • • • •
Stellingen over klimaatverandering Stellingen over energievoorziening Voorkeuren voor duurzame energiebronnen Voorwaarden voor het plaatsen van windmolens Voorwaarden voor het plaatsen van zonnevelden Maatregelen die respondenten reeds hebben genomen Maatregelen die respondenten van plan zijn te nemen
Het gaat hier dus zowel om meningen als gedragingen. Resultaat Het resultaat van de proximities-analyse laat vijf groepen respondenten zien. Elke groep kenmerkt zich door een eigen houding in combinatie met het wel/niet (willen) nemen van duurzaamheidsmaatregelen. Een deel van de respondenten is niet in te delen in één van deze vijf groepen. Dit betreft 13% van de respondenten. De vijf doelgroepen zijn als volgt: • • • • •
Koplopers (6%) Welwillenden (26%) Middenmoters (28%) Twijfelaars (6%) Tegenstanders (21%)
Hierna zullen we de verschillen tussen de groepen laten zien. Daarbij kijken we hoe de groepen scoren op de genoemde onderwerpen. Ook is gekeken naar de verschillen voor achtergrondkenmerken zoals leeftijd, opleiding, geslacht en soort woning waarin zij wonen. Tot slot besteden we aandacht aan de communicatievoorkeuren van de verschillende groepen.
6 januari 2021
P 37
Vijf groepen respondenten 6%
Koplopers: “Ik wil een huis kopen en deze zo zelfvoorzienend mogelijk maken”
Deze groep voelt zich erg verantwoordelijk om hun steentje bij te dragen aan het beperken van klimaatverandering. Men is ondernemend, en ziet graag dat wordt ingezet op innovatieve technieken om de klimaatdoelen te bereiken. Het is de groep die veruit het meest positief is over het plaatsen van windmolens. Ook hebben ze vaak zelf al maatregelen genomen. In deze groep zitten relatief veel hoger opgeleiden. Zij hebben ook relatief vaak een koopwoning.
26%
Welwillenden: “Laten wij wel goed bedenken welk landschap en welke zee wij achterlaten voor onze kleinkinderen.”
RES-regio Holland Rijnland
Men is zich bewust van de gevolgen van klimaatverandering, maar is huiverig voor het gebruik van verschillende duurzame energiebronnen. Ze maken zich met name zorgen over het effect van zonne- en windprojecten op het landschap en de natuur. Wel hebben ze zelf al veel gedaan om energie te besparen, zoals het isoleren van het eigen huis. Ze hebben nog weinig aanvullende plannen. Deze groep is gemiddeld genomen relatief oud. Mensen in deze groep wonen vaak in een koop- of rijtjeshuis.
28%
Middenmoters: “Hopen dat er goed over nagedacht is en wordt; gaat vaak fout met grote projecten
Tot deze groep behoren de respondenten die eigenlijk geen uitgesproken mening hebben over de bevraagde thema’s. Ze staan aan de zijlijn, en verdiepen zich niet echt in de energietransitie. Het gros van deze groep heeft al wel enkele eenvoudige energiebesparende maatregelen getroffen, maar daar is het bij gebleven. Ze zijn ook niet van plan om veel actie te ondernemen. Deze groep kenmerkt zich ook niet door speciale achtergrondkenmerken.
6 januari 2021
P 38
6%
Twijfelaars: “Een hoop mensen zitten vooral met het kostenplaatje”
De Twijfelaars zijn zich bewust van de urgentie om iets te doen, en zijn ook van mening dat ze invloed kunnen uitoefenen op het beperken van klimaatverandering. Als het gaat om de voorwaarden die deze groep stelt voor het plaatsen van zonnevelden en windmolens, zie je verschillen met de groep Tegenstanders. Hoewel de verschillen klein zijn, valt op te merken dat de Twijfelaars het relatief minder belangrijk vinden wanneer ze uitkijken op windmolens en/of zonnevelden, of dat zonnevelden op landbouwgrond worden geplaatst. Tegelijkertijd vinden ze het relatief meer belangrijk – in vergelijking met de Tegenstanders – dat ze financieel kunnen meeprofiteren met een lokaal energieproject, zij het een windmolen of een zonneveld. De Twijfelaars hebben zelf nog weinig maatregelen genomen. Wel is het de groep met de meeste plannen voor de toekomst, zoals het plaatsen van
RES-regio Holland Rijnland
zonnepanelen op eigen dak of het isoleren van het eigen huis. Deze groep is gemiddeld relatief jong en woont doorgaans in een rijtjeshuis dat is gehuurd.
21%
Tegenstanders: “De nadelen van wind en zon zijn enorm. Tevens inefficiënt. Onzinnige plannen.”
Deze groep ziet klimaatverandering veel minder als bedreiging voor de mens en maakt zich ook weinig zorgen over de gevolgen. Voor hen is het meest belangrijk dat energie beschikbaar is. Of het duurzaam of lokaal wordt opgewekt, maakt hen weinig uit. Als windmolens en zonnevelden er echt moeten komen, willen ze deze installaties tenminste niet zien. Zelf hebben ze vrijwel geen maatregelen genomen om energie te besparen of duurzaam op te wekken. Dit zijn ze ook niet van plan. Deze groep is gemiddeld relatief laag opgeleid en woont relatief vaak in een huurflat of appartement.
6 januari 2021
P 39
Doelgroepen in beeld Het netwerk (zie volgende pagina) laat zien hoe de verschillende groepen zich tot elkaar verhouden. Elk bolletje stelt een respondent voor. Een lijn tussen twee bolletjes betekent dat de twee respondenten vergelijkbare antwoorden hebben gegeven. Hoe dichter twee bolletjes bij elkaar staan, hoe vergelijkbaarder hun antwoorden. Hoe verder twee bolletjes van elkaar verwijderd zijn, hoe minder vergelijkbaar hun antwoorden. Het figuur laat zien dat de groepen zich min of meer langs één dimensie uitstrekken: van Koplopers en Welwillenden aan de linkerkant tot Twijfelaars en Tegenstanders aan de rechterkant. Communicatie en participatie Op basis van deze proximities-analyse is het mogelijk om aanknopingspunten te beschrijven voor een doelgroepgerichte communicatie- en participatiestrategie voor de RES-regio Holland-Rijnland. We hebben per doelgroep gekeken of er verschillen zijn waarover en hoe ze graag door de gemeente worden geïnformeerd. Voor de onderwerpen waarover de verschillende groepen graag worden geïnformeerd zijn de volgende verschillen gevonden:
RES-regio Holland Rijnland
•
• • •
De groep Welwillenden geeft het duidelijkst aan geïnformeerd te willen worden over onderwerpen als opwek, kosten en mogelijkheden voor subsidie. De groep Middenmoters zegt graag geïnformeerd te willen worden over mogelijkheden om energie op te wekken. De groep Twijfelaars hebben relatief meer behoefte aan informatie over leningen en/of subsidies om zelf maatregelen te nemen De groep Koplopers is minder geïnteresseerd in mogelijkheden om te besparen (mogelijk omdat ze hier al van op de hoogte zijn)
Voor wat betreft de manier waarop de groepen geïnformeerd willen worden zijn de verschillen klein. •
• •
Wel is duidelijk dat de groep Tegenstanders doorgaans veel minder geïnteresseerd is in informatie van de gemeente over de energietransitie. Een brief lijkt nog de beste optie. Ook zijn zij duidelijk tegen een app als communicatiemiddel. De groepen Koplopers en Twijfelaars zijn juist wel geïnteresseerd in een dergelijke app. De groep Middenmoters hebben geen specifieke informatiebehoefte, alhoewel ze doorgaans een lichte voorkeur hebben voor bijeenkomsten en relatief minder vaak aangeven dat ze informatie via de website van de gemeente willen.
6 januari 2021
P 40
RES-regio Holland Rijnland
6 januari 2021
P 41
Wijnhaven 88 2511 GA Den Haag 070 - 87 00 460 info@emma.nl www.emma.nl Volg ons op Facebook, Twitter en LinkedIn
RES-regio Holland Rijnland
6 januari 2021
P 42