Bijlage 1 bij raadsinformatiebrief 4 juli 2023 - Rapportage vliegtuiggeluid 2022
Tekst van het document
Rapportage metingen vliegtuiggeluid 2022
Gemeenten: Kaag en Braassem, Katwijk, Leiden, Lisse, Nieuwkoop, Noordwijk, Oegstgeest en Teylingen
Inhoudsopgave 1 Samenvatting ......................................................................................................................................... 1 2 Inleiding .................................................................................................................................................. 2 3 Ontwikkelingen Schiphol in 2022 ........................................................................................................... 3 4 In detail: Kaag en Braassem ................................................................................................................. 12 5 In detail: Katwijk ................................................................................................................................... 17 6 In detail: Leiden .................................................................................................................................... 22 7 In detail: Lisse ....................................................................................................................................... 27 8 In detail: Nieuwkoop ............................................................................................................................ 32 9 In detail: Noordwijk ..............................................................................................................................
37 10 In detail: Oegstgeest ............................................................................................................................ 42 11 In detail: Teylingen ............................................................................................................................... 47 Bijlage 1 – Overzichtstabel .................................................................................................................................... 52 Bijlage 2 – Toelichting meetmethodiek ................................................................................................................ 54 Bijlage 3 – Banenstelsel, geluid en vliegpaden ..................................................................................................... 57 Bijlage 4 – Verklarende woordenlijst .................................................................................................................... 61
1
Samenvatting
Vliegtuigbewegingen: In het gebruiksjaar 2022 zijn circa 417.439 Schiphol-gerelateerde vliegtuigbewegingen geweest. Dit is een stijging van ongeveer 64% ten opzichte van het gebruiksjaar 2021. Deze stijging is voor een groot deel te verklaren door het herstel van het vliegverkeer na de coronacrisis. Het totale aantal vliegbewegingen in 2022 op de voor onze regio relevante banen was circa 200.000. Ten opzichte van de circa 132.000 vliegbewegingen in 2021 is dit een forse stijging. Klachten: In 2022 was het aantal melders in onze regio 61% hoger dan in 2021. Het aantal melders per vliegbeweging is in de regio gestegen met ongeveer 6,5% (t.o.v. 2021) tegenover een daling van circa 16% in de totale Schiphol regio. Het aantal klachten per gemeente is met ongeveer 33% gestegen. Een verklaring kan gevonden worden in het feit dat de na de coronapandemie het aantal vliegtuigbewegingen sterk is gestegen. Ondanks dat het totale aantal vliegtuigbewegingen nog niet op de hoogte van topjaren 2018 en 2019 is, ligt het gebruik van de Kaagbaan inmiddels hoger dan het niveau van deze twee jaren. Nachtvluchten: Het aantal nachtvluchten is in 2022 met ca. 44% gestegen t.o.v. 2021, naar een totaal van 23.867. Dat is een sterke stijging, maar het aantal ligt nog ruim onder het maximum dat voor dit soort vluchten is vastgesteld (32.000).
Handhaving: De Handhavingsrapportage van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) over 2022 maakt melding van de volgende feiten: • Verstoringen door personeelstekorten bij o.a. LVNL en de beveiliging, waardoor het baangebruik niet altijd voorspelbaar was; • Toegenomen geluidshinder; • Een sterke toename in het aantal vliegtuigbewegingen in de nacht zonder geldig nachtslot. In 2022 zijn ruim 500 vluchten zonder geldige reden in de nachturen geland. Geluidniveaus: De jaargemiddelde geluidbelasting (Lden) in 2022 is op het overgrote deel van de meetposten gestegen ten opzichte van de jaargemiddelde geluidbelasting (Lden) in 2021.
2
Inleiding
Context en doelstelling De gemeenten Leiden en Oegstgeest hebben het initiatief genomen om vanaf 2007 vliegtuiggeluid te laten meten. Achtereenvolgens zijn ook meetposten geplaatst in Lisse en Noordwijk (2008), in Teylingen (2009) en in Kaag en Braassem en Nieuwkoop (2011). Met ingang van 2022 wordt er ook in Katwijk gemeten. De metingen worden uitgevoerd door een netwerk van 24 meetposten van de firma Sensornet B.V.. De meetgegevens zijn beschikbaar als publieksvoorziening en ieder kan deze real time bekijken op een website (www.sensornet.nl). Het doel van de metingen is inzicht te krijgen in de ontwikkeling van het vliegtuiggeluid in onze regio op verschillende locaties. De meetgegevens kunnen ook vergeleken worden met de berekende geluidwaarden die door Schiphol en de overheid worden gehanteerd. De Omgevingsdienst West-Holland maakt op basis van deze gegevens jaarlijks een rapportage. De algemene informatie over Schiphol in deze rapportage is afkomstig van openbare bronnen zoals de jaarrapportages van het Bewoners Aanspreekpunt Schiphol (BAS) en de (handhavings)rapportage van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT): ‘Staat van Schiphol’. Nieuw aan deze rapportage zijn de gegevens met betrekking tot ervaring van vliegtuiggeluid afkomstig uit de gezondheidsmonitor 2020 van de GGD, uitgevoerd door GGD Hollands Midden.
In de regio staan ook zogenoemde NOMOS-meetpunten, een meetsysteem van Schiphol. Doordat dit meetsysteem anders van opzet is dan het systeem van Sensornet, kunnen de via beide systemen verzamelde gegevens niet met elkaar worden gecombineerd. Deze rapportage ziet daarom uitsluitend op de informatie die via de meetpunten van Sensornet is verzameld. Leeswijzer In hoofdstuk 3 wordt op basis van de resultaten van alle meetposten en algemene informatie over Schiphol een regio-breed beeld geschetst. Vervolgens gaan hoofdstukken 4 tot en met 11 in op de resultaten per gemeente. In de bijlagen staan uitgebreide cijfers per meetpost, een toelichting op de meetmethodiek, kaarten die het banenstelsel en vliegpaden laten zien evenals geluidcontouren en een verklarende woordenlijst.
2
3
Ontwikkelingen Schiphol in 2022
3.1
Bijzonderheden gebruiksjaar 2022 (1 nov 2021 – 1 nov 2022)
Luchthaven Veel informatie over Schiphol, vliegbewegingen en baangebruik is te vinden op de website van het Bewoners Aanspreekpunt Schiphol (BAS); www.bezoekbas.nl en in de jaarrapportage van BAS, die mede input heeft gegeven voor deze rapportage. In 2022 zijn circa ongeveer 417.000 vliegtuigbewegingen geweest, een stijging van circa 64% t.o.v. 2021. Het aantal nachtvluchten is in 2022 met ca. 44% gestegen ten opzichte van 2021, namelijk tot 23.867. Het aantal vluchten die gevuld waren met alleen vracht kwam uit op 18.340, een daling van ongeveer 18% t.o.v. 2021. Ook het aantal vluchten waarbij vracht in het ruim van het passagiersvluchten mee gaat, is gedaald met 4,6%. Het aandeel (zware) vrachtvliegtuigen is relatief gedaald. Daarnaast zijn de middencategorie gewichtsklassen juist meer ingezet t.o.v. 2021. Het percentage starts volgens de NADP-2 procedure bedroeg in 2022 70%. Dit is lager dan de prognose (75%) die gemaakt was. De prognose is dat het percentage starts volgens de NADP-2 procedure in gebruiksjaar 2023 zal stijgen naar 75%. Bij de NADP-2 procedure wordt langer laag gevlogen en sneller geaccelereerd. Hiermee wordt brandstof bespaard. Wanneer de route gevlogen wordt zoals deze is vastgelegd, wordt de geluidshinder voor een groot gebied kleiner bij het gebruik van de NADP-2 procedure t.o.v. de NADP-1 procedure.
Op verschillende plaatsen binnen de regio, waaronder Leimuiden, wordt met gebruik van de NADP-2 procedure de geluidshinder echter groter. In 2022 vlogen 52,5 miljoen passagiers via Schiphol. Dit is ruim meer dan het jaar ervoor (22 miljoen). Van deze 52,5 miljoen passagiers waren er ongeveer 19 miljoen op doorreis (37% transferpassagiers). Dit aandeel is iets lager dan het voorgaande jaar (45% in 2021). Corona Ook in 2022 had corona invloed op het vliegverkeer. Door het einde van de coronapandemie is in 2022 een sterke stijging te zien in het aantal passagiers en vliegtuigbewegingen ten opzichte van 2021. Vooral het aantal vliegtuigbewegingen op de Kaagbaan steeg heel hard en kwam in 2022 uit op een hoger niveau dan in 2019. Mede vanwege de coronapandemie hadden enkele bedrijven werkzaam op Schiphol, waaronder de beveiliging, last van personeelstekorten. Hierdoor is in 2022 het aantal lokaal opstappende passagiers beperkt en is een deel van de vluchten geannuleerd. Deze wijzigingen hebben tot een minder voorspelbaar verkeersaanbod geleid, en hiermee tot afwijkend baangebruik, dat hiermee niet altijd voldeed aan de baanregels van het NNHS. Door een personeelstekort bij LVNL, kon Toren-West niet altijd bemenst worden, waardoor de Polderbaan niet altijd beschikbaar was.
Dit heeft geleid tot verhoging van de geluidsbelasting ten zuidoosten van Schiphol, doordat de andere banen hierdoor vaker werden ingezet als vervanging van de Polderbaan. Het aangepaste baangebruik heeft niet geleid tot het overschrijden van voorgeschreven maximumwaarden bij de verschillende handhavingspunten. In figuren 3.1 en 3.2 is te zien hoe groot de impact van corona geweest is op de luchtvaartsector. Ook is te zien dat in 2022 het vliegverkeer weer toeneemt na de coronacrisis. Waar het totaal aantal vliegtuigbewegingen nog niet op het niveau is van voor de coronacrisis, is het aantal vliegtuigbewegingen op de Kaagbaan in 2022 wel hoger dan in 2019 het geval was. Voor de Aalsmeerbaan is ook een stijging te zien, maar het aantal vliegtuigbewegingen is niet op hetzelfde niveau als voor de coronacrisis.
3
Figuur 3.1: Ontwikkeling totale aantal passagiers sinds 2017 (bron: Staat van Schiphol 2022).
Figuur 3.2: Ontwikkeling aantal vliegtuigbewegingen sinds 2017 (bron: Staat van Schiphol 2022).
Baangebruik Kaagbaan en Aalsmeerbaan De starts en landingen van de Kaagbaan en de Aalsmeerbaan zijn ieder jaar dominant voor de geluidhinder in gemeenten in de Leidse regio, Duin- en Bollenstreek en Rijnstreek. De Aalsmeerbaan is dominant voor de hinderbeleving in Nieuwkoop. Het gebruik van de Zwanenburgbaan is ten opzichte van genoemde banen aanzienlijk minder relevant. Tabel 3.1 geeft een overzicht van het aantal starts en landingen op de voor onze regio relevante banen over de afgelopen jaren. Deze jaarcijfers zijn niet zomaar te vertalen naar geluidhinder, omdat dit per regio verschilt. Wat betreft het gebruik van de Kaagbaan is sprake van een significante toename van starts en landingen t.o.v. 2020 en 2021. Dit wordt voornamelijk verklaard door de toename in het vliegverkeer dat in 2022 heeft plaatsgevonden en het volgens het preferentieel baangebruik vliegen. In 2022 heeft van april tot en met begin juli groot baanonderhoud plaatsgevonden aan de Aalsmeerbaan. Tijdens deze periode was de baan niet beschikbaar voor vliegverkeer. Desondanks vonden in 2022 ongeveer 4
twee keer zoveel starts plaats vanaf de Aalsmeerbaan en een hoger aantal landingen t.o.v. 2021. Ook dit had voor een groot deel te maken met de toename in het vliegverkeer in 2022. Overigens was de hoeveelheid vliegverkeer op de Aalsmeerbaan in 2022 in vergelijking met 2019 en 2020 lager. Tabel 3.1: Overzicht baangebruik, operationeel jaar 2022, i.r.t. periode vanaf 2008 relevant voor cluster Zuidwest en Groene Hart (bron: Baangebruikcijfers 2022 Bewoners Aanspreekpunt Schiphol). Kaag Kaag Aalsmeer Aalsmeer Zwanenburg Zwanenburg Totaal aantal landen starten landen starten landen starten hele regio Baannummer=> 06 24 36R 18L 36C 18C Gebruiksjr.
2022 47.513 78.662 15.406 30.525 6.125 1.310 179.541 2021 32.341 52.852 12.047 15.834 3.047 1.428 117.549 2020 19.988 64.190 6.944 34.633 3.047 3.216 132.018 2019 39.174 79.325 31.158 62.575 14.609 10.427 237.268 2018 55.415 85.181 31.574 53.104 12.090 1.107 238.471 2017 29.260 77.380 30.577 69.732 16.546 9.115 232.610 2016 45.424 95.587 22.635 56.863 6.446 3.098 230.053 2015 47.027 91.139 18.695 46.038 6.044 2.994 211.937 2014 38.407 78.844 28.434 51.856 9.677 4.613 211.831 2013 56.944 74.892 27.624 36.709 7.423 1.618 205.210 2012 39.394 95.044 20.511 39.492 7.816 1.648 203.905 2011 43.055 82.310 19.033 43.613 7.822 5.465 201.298 2010 49.144 78.793 21.114 29.052 6.756 707 185.566 2009 45.683 87.636 22.230 31.799 5.085 1.140 193.537 2008 46.296 101.288 21.451 38.239 4.223 829 212.326 15 jr gemiddeld 42.338 81.542 21.962 42.671 7.784 3.248 199.541 % 2022 t.o.v. 15 jr gemiddeld +12% -3,5% -30% -28% -21% -60% -10%
Baangebruik conform Nieuw Normen- en Handhavingsstelsel Sinds november 2010 wordt gevlogen volgens het Nieuw Normen- en Handhaving Stelsel (NNHS). Dat is afgesproken aan de ‘Alderstafel’. Dit houdt in dat er een strikte voorkeursvolgorde voor baangebruik moet worden toegepast en zo veel mogelijk gebruik moet worden gemaakt van de Kaagbaan en Polderbaan, omdat bij die (primaire) banen minder mensen dicht in de buurt wonen. Dit is een maatregel die leidt tot minder ernstig gehinderden bij de secundaire banen. De recent uitgevoerde analyse van het gebruik van de Aalsmeerbaan heeft aan het licht gebracht dat om redenen die afgesproken voorkeursvolgorde niet altijd wordt gevolgd. Het gevolg: een toegenomen gebruik van deze secundaire baan en in het verlengde daarvan een regio-breed toegenomen aantal klachten. Handhaving De Handhavingsrapportage van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) over 2022 besteedt veel aandacht aan de verstoringen door personeelstekorten, toegenomen geluidshinder en het overtreden van de slotregels bij nachtvluchten. In het IATA zomerseizoen van 2022 (1 april t/m 31 oktober) zijn 1.630 vluchten zonder nachtslot gestart of geland tijdens de nachtperiode (23:00-07:00 uur). Hiervan zijn 500 vluchten zonder geldige reden in de nacht geland. De ILT heeft hier waarschuwingen en boetes voor uitgedeeld. Dit is een sterke toename t.o.v. de voorgaande jaren.
De luchtverkeersleiding (LVNL) volgde in 2022 niet aan alle baanpreferentieregels. Het verantwoordingspercentage voor de tweede baanpreferentieregel voor starts werd in het zomerseizoen niet altijd gehaald. Dit had o.a. te maken met de drukte en het personeelstekort bij het beveiligingspersoneel. Hierdoor ontstonden verstoringen bij het vertrekkende verkeer en kon LVNL de tweede startbaan niet altijd voorspelbaar inzetten. Desondanks zijn de geluidsnormen voor de handhavingspunten in 2022 niet overgeschreden. Voor Schiphol gelden geluidsnormen voor de totale hoeveelheid geluid (TVG) en voor lokaal geluid, gemeten door verschillende handhavingspunten rondom Schiphol. Voor 2022 zijn geen van deze geluidsnormen overschreden. Voor de TGV per etmaal was een capaciteitsverbruik van 64% en voor de nacht was dit 42%. Wel is ten opzichte van 2021 een stijging van 17% te zien voor de TGV per etmaal, en een stijging van 8% voor het
5
totale geluid gedurende de nacht. Voor de geluidsnormen van de handhavingspunten geldt ook dat deze niet zijn overschreden, zowel overdag als gedurende de nacht is het capaciteitsgebruik beneden de norm gebleven.
3.2
Klachten
Klachten over vliegtuiglawaai worden centraal geregistreerd door het Bewoners Aanspreekpunt Schiphol (BAS). Er wordt een onderscheid gemaakt tussen melders en meldingen: elke melder wordt door BAS op naam en postcode geregistreerd, sommige melders dienen jaarlijks vele honderden meldingen (= klachten) in. Een gedetailleerd overzicht van de melders en meldingen per gemeente/woonkern is te vinden op de website, in de jaarrapportages van BAS: www.bezoekbas.nl. Enkele ervaringsfeiten door de jaren heen: ▪ Over het etmaal gezien vinden veel meldingen van klachten plaats tussen 7.00 uur en 10.00 uur ’s ochtends en rond 21.00 uur in de avond; ▪ Het aantal klachten per vliegtuigbeweging is het grootst in de late avond en in de nacht. Ook rond 11.00 uur ‘s ochtends is er een piek; ▪ De meeste klachten worden ingediend op zondagen doordat mensen vaak thuis zitten; ▪ In de zomer zijn er meer klachten doordat mensen buiten zitten of ramen open hebben; ▪ Het aantal lawaaiige vliegtuigen neemt steeds verder af, mede door een hoge strafheffing (60%); ▪ Specifieke klachten zijn veelal gekoppeld aan lawaaiige vliegtuigen zoals de Boeing 747, type 400 en 800. Relatie tussen klachten en metingen Metingen geven een objectief beeld van de hoeveelheid vliegtuiggeluid in een gebied. Klachten over vliegtuiggeluid zijn ingegeven door de subjectieve beleving van vliegtuiggeluid.
Daarom hoeft er geen directe relatie te zijn tussen de aantallen geregistreerde klachten en de geluidbelasting of geluidniveaus, zoals zichtbaar is in figuur 3.3. Ook zijn er andere redenen voor pieken in de klachten: op warme zomerdagen en in weekenden zitten mensen vaker in de tuin en hebben ramen open. Ze hebben dan meer overlast dan binnen in een goed geluid-geïsoleerde woning. Ook de grote media-aandacht voor Schiphol heeft de laatste jaren ongetwijfeld effect op het aantal klachten en andersom. De Omgevingsdienst heeft onderzocht of er een relatie is vast te stellen tussen de klachten en de meetgegevens. Zoals hierboven vermeld varieert het aantal klachten zeer sterk per jaar, dit is soms meer dan 10 maal het verschil in aantal vliegbewegingen. Wij hebben een quickscan gedaan, maar die liet geen eenduidige verbanden zien. Onderzoek van BAS geeft ook geen duidelijke correlaties. Soms wordt er juist geklaagd op rustige tijdstippen omdat een enkel lawaaiig toestel dan opeens opvalt. Ook raakt men na enige tijd ’meldingsmoe’, ook omdat er geen concreet resultaat bereikt wordt met het doen van meldingen.
Figuur 3.3: Gehele gebied rond Schiphol: ontwikkeling aantal melders van klachten per jaar (bron: BAS).
Situatie gebruiksjaar 2022: In 2022 herstelde het vliegverkeer weer na de coronacrisis. Ten opzichte van 2021 was er een sterke toename van het totale vliegverkeer van en naar Schiphol. Het totale aantal door BAS geregistreerde melders was in 2022 ongeveer 38% hoger dan 2021 (dit geldt voor het gehele gebied rond Schiphol).
6
Ontwikkeling aantal klachten in onze regio In onderstaande tabel zijn de cijfers per gemeente in onze regio weergegeven door alle woonkernen van de betreffende gemeente op te tellen. Tabel 3.2 geeft ook het verloop van het aantal melders (unieke personen) en het aantal klachten was in onze regio vanaf 2012 weer. Tabel 3.2: Aantal melders en aantal klachten in onze regio (Bron: BAS). Gemeente
aantal melders 2012 2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
Kaag & Braassem
56
62
60
45
49
59
60
72
103
67
73
Katwijk Leiden Lisse Nieuwkoop Noordwijk Oegstgeest Teylingen
29 83 17 77 20 101 61
26 90 22 82 30 86 65
25 86 13 166 34 88 61
34 61 76 42 19 89 76
47 70 95 83 21 130 99
48 72 52 184 23 106 95
54 126 36 185 49 182 143
63 142 55 233 47 191 134
29 122 36 108 47 128 106
79 202 32 130 56 164 150
125 314 50 161 53 383 261
TOTAAL melders
444
463
533
442
594
639
835
937
679
880
1.420
Gemeente Kaag en Braassem Katwijk Leiden Lisse Nieuwkoop Noordwijk Oegstgeest Teylingen
aantal meldingen 2012 2013 461 561 138 49 3.199 4.327 197 102 711 541 69 115 3.986 3.570 1.780 580
2014 744 91 888 131 951 194 822 736
2015 682 281 1.031 2.640 224 219 1.176 566
2016 771 189 1.038 6.643 464 303 1.405 927
2017 707 150 918 1.524 587 254 1.124 648
2018 827 249 1.798 536 1.538 403 2.586 1.419
2019 879 965 2.725 896 2.652 622 4.182 8.349
2020 1.317 655 2.087 98 1.552 706 1.883 5.672
2021 2.432 1.506 6.314 279 3.082 2.030 5.340 16.672
2022 2.248 2.101 8.384 3.436 6.295 3.480 14.396 9.957
TOTAAL klachten
10.541
4.557
6.819
11.740
5.912
9.356
21.270
13.970
37.655
50.297
9.845
Over onze gehele regio was in 2022 het aantal melders circa 62% hoger dan in 2021. Het aantal melders per vliegbeweging is dus gestegen. Er vallen een aantal gegevens op in tabel 3.2: ▪ De verdubbeling van het aantal melders en de verdrievoudiging van het aantal meldingen in Oegstgeest; ▪ De sterke stijging van het aantal meldingen in Lisse dat in onbalans is met het veel minder hard stijgende aantal melders; ▪ In Teylingen is het aantal melders juist sterk gestegen, maar daalde het aantal meldingen; ▪ In Nieuwkoop is het aantal melders licht gestegen terwijl het aantal meldingen verdubbelde t.o.v. 2021. De stijgingen zijn te verklaren door de totale toename van het luchtverkeer in 2022 en het preferentieel baangebruik, waardoor de Kaagbaan vaker werd ingezet dan in 2021. Verder werd de Kaagbaan vaker ingezet voor het landen vanwege de veelvoorkomende wind uit noordoostelijke richtingen. Hierdoor namen vooral de meldingen uit Oegstgeest, Warmond en Leiden toe. Voor de daling van het aantal meldingen in Teylingen, is geen directe verklaring te vinden. Ondanks het groot baanonderhoud op de Aalsmeerbaan, nam het totale vliegverkeer op deze baan ook toe in 2022. Dit vanwege de totale stijging in het aantal vliegtuigbewegingen van en naar Schiphol in 2022. Dit zou de sterke stijging van het aantal meldingen in voornamelijk Nieuwkoop kunnen verklaren. Opvallend is dat t.o.v.
topjaren 2018 en 2019, het aantal meldingen in 2022 veel hoger was, ondanks dat er minder melders en minder vluchten vanaf de Aalsmeerbaan waren in 2022. Dit duidt erop dat het aantal meldingen per melder in 2022 sterk gestegen is t.o.v. 2018 en 2019.
7
3.3
Toelichting meetgegevens Sensornet over vliegtuigpassages
Manier van rapporteren Deze rapportage maakt gebruik van de meetgegevens van de meetposten van Sensornet. We tonen informatie over de aantallen vliegtuigpassages, het geluidniveau van de passages (L den en SEL-waarde) en de tijdstippen waarop dit plaatsvindt. Dit zijn de meest relevante gegevens met betrekking tot geluidhinder. Ook wordt aandacht besteed aan de nachtvluchten, omdat slaapverstoring een ernstige vorm van hinder is en wanneer het aanhoud, op de lange duur de gezondheid kan beïnvloeden. Bij sommige meetposten ontbreken meetgegevens op bepaalde dagen, bijvoorbeeld vanwege storingen in apparatuur of ongeldigheid vanwege te hoge achtergrondgeluiden, zoals op oudejaarsdag. Om die reden zijn de aantallen vertaald naar de etmaalgemiddelden gedurende het hele jaar. Verder schetsen wij in deze rapportage vooral de hoofdlijnen en proberen we trends te ontdekken. Door het sterk wisselend baangebruik t.g.v. wind, onderhoud en operationele aspecten is pas op langere termijn zichtbaar hoe de ontwikkeling is; het heeft niet veel zin om in korte termijn details te duiken. De meeste meetgegevens zijn afkomstig van de 24 meetposten van Sensornet. Sinds 2015 is ook gebruik gemaakt van de diagrammen van de 6 meetposten van NOMOS in onze regio. De gegevens van NOMOS wijken flink af van Sensornet, o.a. omdat NOMOS alleen de vliegtuigpassages meet van circa 62 dB en hoger.
Inmiddels kan alle benodigde data uit Sensornet gehaald worden, en is besloten de NOMOS gegevens niet meer te gebruiken voor deze rapportage.
Duin- en Bollenstreek
Bollenstreek
Rijnstreek
Leidse regio Figuur 3.4: Meetposten van Sensornet in onze regio. De rode lijn is de nachtnaderingsroute naar de Kaagbaan; de groene punten zijn de locaties van de meetposten.
Tendens vliegverkeer boven onze regio In de overzichtskaart (figuur 3.4) zijn de meetpunten in onze regio weergegeven. Op alle meetposten zijn in 2022 meer vliegtuigen gemeten dan in voorgaande jaren. Het totaal aantal vluchten op Schiphol was in 2022 ongeveer 64% meer dan in het gebruiksjaar 2021. Het aantal vluchten op de, voor onze regio, dominante banen was volgens de exacte baangebruikcijfers ook hoger dan in voorgaande jaren, zie tabel 3.1. In tabel 3.3 staan de 10 meetposten met het hoogste aantal vliegbewegingen in 2022. Het aantal passages is berekend per etmaal jaargemiddeld, waarbij gecorrigeerd is voor ontbrekende meetdata. Op veel plekken worden meer dan 200 vliegtuigen per dag gemeten, een sterke stijging t.o.v. 2021. Belangrijk om te vermelden bij deze waarden is dat Sensornet in 2022 op een andere manier is gaan rapporteren. Hierdoor wordt
8
onderscheid gemaakt tussen vliegtuigpassages waarvan met zekerheid te zeggen is dat deze van of naar Schiphol vliegt en ‘overige’ passages, waarvan dit niet met zekerheid te zeggen is. Bij ‘overige’ passages horen ook general aviation en vliegtuigen die van of naar een andere luchthaven onderweg zijn. In tabel 3.3 zijn de vliegtuigpassages van Schiphol + overig weergegeven. Dit is dus een overschatting van het aantal passages. Hoe groot deze overschatting is, is niet duidelijk. Tabel 3.3: Top tien locaties naar aantal vliegtuigbewegingen, jaargemiddeld per etmaal 2022. Gemeente meetpost Locatie Aantal passages (gem. per etmaal) Teylingen 214 J.P. Gouverneurlaan 246 Teylingen 216 Wilhelminalaan 242 Nieuwkoop 252 Teylersplein 230 Kaag en Braassem 263 Drechtlaan 228 Nieuwkoop 265 Sportlaan 213 Nieuwkoop 250 Ambroziolaan 210 Lisse 391 IBB-straat 209 Teylingen 220 Smirnoffstraat 203 Oegstgeest 128 Clinckenburgh 183 Teylingen 211 Bonekruidstraat 176
Etmaalverdeling De verdeling van vliegtuigpassages over het etmaal op de verschillende meetposten is afhankelijk van een aantal factoren die door bijvoorbeeld weersomstandigheden ook nog kunnen variëren. Hieronder beschrijven we er een paar. Schiphol heeft zeer veel directe verbindingen (circa 330) en richt zich ook op overstappers. Deze ‘hubfunctie’ brengt met zich mee dat er dagelijks een aantal pieken zijn waarbij veel vliegtuigen aankomen en weer vertrekken. Passagiers hebben dan minder overstaptijd en veel overstapkeuzes. De pieken liggen o.a. ’s morgens tussen 7.00 uur en 10.00 uur en ‘s avonds rond 19.00 uur en 21.00 uur. Dit is in veel van de staafdiagrammen terug te zien (hoofdstuk 4-11). Deze snelle overstap is mede mogelijk doordat Schiphol meer (6) banen heeft dan bijvoorbeeld Heathrow (2), Charles de Gaulle (4) en Frankfurt (3). Schiphol zet regelmatig 3 banen tegelijk in, en in de pieken zelfs 4. Begin 2015 is besloten dat Schiphol vaker gebruik mag maken van 4 banen tegelijk. Dit is een mogelijke oorzaak voor de stijging in de belasting van de Aalsmeerbaan. In ruil daarvoor is het groeiplafond verlaagd naar 500.000 vluchten per jaar. In 2023 gaat ten gevolge van een juridische procedure een plafond gelden van 482.300 vliegbewegingen.
Het rijk doorloopt momenteel een procedure die met ingang van vliegseizoen 2024 moet leiden tot een plafond van 440.000 vliegtuigbewegingen per jaar. Verder zijn de nachtvluchten (23.00 uur - 6.30/7.00 uur) qua hinderbeleving van belang, waarbij natuurlijk een verschil is tussen starten en landen. De nachtvluchten vinden vrijwel altijd plaats op de Kaagbaan en de Polderbaan. In principe is de Aalsmeerbaan gedurende de nacht gesloten. Nachtvluchten De nachtelijke startroutes vanaf de Kaagbaan komen over heel onze regio, met specifiek overlast in Leimuiden, Lisse-zuid en Nieuwkoop, omdat de vliegtuigen daar nog laag vliegen met vol vermogen. De gemeten nachtvluchten in het oosten van onze regio zijn vooral tussen 6.30 en 7.00 uur. Vanaf ca. 6.30 uur wordt namelijk overgeschakeld naar de start- en landingsprocedures voor overdag, om voldoende capaciteit te kunnen bieden. Dan kan ook de Aalsmeerbaan gebruikt worden, waarbij het vliegverkeer over Nieuwkoop komt in de nachtperiode (die duurt tot 06.30 uur). Zie voor meer uitleg de kaarten in bijlage 2. Landend verkeer volgt ’s nachts 2 vaste naderingsroutes, in principe alleen naar de Kaagbaan en Polderbaan, waarbij voornamelijk een geluidarme naderingsprocedure, de Continuous Descent Approach (CDA) wordt gebruikt.
De nachtnaderingsroute naar de Kaagbaan is de rode lijn in figuur 3.4 en loopt langs Noordwijk, Teylingen, het noorden van Oegstgeest en Kaagdorp. Na enkele jaren van stijging van het aantal nachtvluchten (tot zelfs boven de toegestane 32.000), was dit weer gedaald naar 30.100 in 2019. Door de coronacrisis is in 2020 en 2021 het aantal nachtvluchten verder gedaald, tot 16.100 in 2021. In 2022 is het aantal nachtvluchten weer gestegen tot 23.867. De doelstelling uit het Aldersakkoord is dat het aantal slots in de nacht wordt beperkt tot 29.000. Dit is inmiddels ook vastgelegd in het Luchthavenverkeerbesluit (LVB). Dat besluit is echter nog in procedure en bijgevolg nog niet in werking getreden. Onze regio pleit al jaren voor een verdere daling van het aantal
9
nachtvluchten. Met dezelfde procedure waarmee het plafond aan vliegtuigbewegingen ingaande 2024 moet worden verlaagd naar 440.000 per jaar, is het de bedoeling om ook het aantal nachtvluchten te verlagen. NB: vanaf 2013 is het nachtregime vervroegd naar 22.30 uur, zodat vanaf dat tijdstip de nachtelijke aanvliegroute op de Kaagbaan wordt gebruikt en meer glijvluchten kunnen plaatsvinden, waardoor de geluidhinder in de regio gemiddeld minder is. Let op: de meetgegevens van Sensornet worden nog steeds gesorteerd op nachtvlucht indien een vliegtuig tussen 23.00 uur en 7.00 uur wordt gemeten. In tabel 3.4 is het gemiddeld aantal nachtvluchten in onze regio per etmaal aangegeven bij de 10 meetposten die de grootste aantallen hebben gemeten. Het aantal gemeten nachtvluchten was in 2022 op alle meetposten hoger dan in 2021, behalve voor de meetpost op de Meerewijck in Leimuiden. Dit is waarschijnlijk te verklaren door de verplaatsing van de meetpost, waardoor er enkele maanden geen metingen plaats hebben kunnen vinden op deze locatie (meer uitleg in hoofdstuk 4). De hoogste scores vinden we vooral in Teylingen en Lisse, meestal veroorzaakt door landend verkeer. De hoge scores in Nieuwkoop en Leimuiden zijn vooral ten gevolge van startende vliegtuigen in de vroege ochtend (zie de etmaalgrafieken in hoofdstukken 4 - 11 bij de betreffende gemeenten).
Tabel 3.4: Top tien locaties naar aantal nachtvluchten, gemiddeld per nacht per etmaal in 2022. Gemeente meetpost Locatie Aantal passages (gem. per nacht) Teylingen 216 Wilhelminalaan 23 Teylingen 214 J.P. Gouverneurlaan 20 Teylingen 220 Smirnoffstraat 18 Oegstgeest 128 Clinckenburgh 17 Lisse 391 I.B. Bakkerstraat 16 Oegstgeest 162 Zwembad Lange Voort 16 Teylingen 211 Bonekruidstraat 15 Leiden 141 Regenboogpad 15 Nieuwkoop 252 Teylersplein 15 Noordwijk 231 Alk 15
Verdeling vliegtuigpassages over het jaar De verdeling over de verschillende maanden is terug te zien in de staafdiagrammen per gemeente (zie hoofdstuk 4 - 11). Door middel van de kleurverschillen is duidelijk te zien of vluchten hebben plaatsgevonden gedurende de avond (rood) of nacht (blauw), of overdag (geel). Geluidniveaus De jaargemiddelde geluidbelasting (Lden) is op vrijwel alle meetposten hoger dan in 2021. Het verschil bedraagt 1-8 dB Lden. Vermoedelijk is dit toe te schrijven aan de sterk verhoogde aantallen vliegverkeer in 2022 t.o.v. 2021. De geluidniveaus staan vermeld in bijlage 1. Net als in 2021 zijn in 2022 geen berekende geluidniveaus bekend op de meetlocaties. In eerdere jaren bleek dat we in de meeste gevallen iets meer geluid meten dan dat de berekende waarden zijn op die locatie, met verschillen tussen circa 0,5 en 2 dB. Om die reden hebben we er bij de minister op aangedrongen een onderzoek te doen naar de oorzaak van deze verschillen. De genoemde verschillen vallen overigens binnen de foutmarges die zowel bij rekenen als meten gehanteerd moeten worden (zie bijlage 2). Onderstaande tabel geeft een vergelijkend overzicht van de af te leiden SEL-waarden in onze regio. De SELwaarde geeft een indicatie van de hinderbeleving, gebaseerd op geluidsterkte in combinatie met tijdsduur van een passage.
Voor Katwijk betreft het de waarde van de inwerkingtreding van de meetposten (23 september 2022) tot en met 31 oktober 2022 en dus niet het volledige gebruiksjaar.
10
Tabel 3.5: Hoogste SEL-waarden per gemeente in 2022. Hoogste SEL-waarde
Kaag en Braassem Katwijk Leiden Lisse Nieuwkoop Noordwijk Oegstgeest Teylingen
3.4
72 dB(A) 72/73 dB(A) 65-67 dB(A) 63 dB(A) 73/75 dB(A) 70 dB(A) 70/71 dB(A) 69 dB(A)
Aantal meetbare vliegtuigpassages *per SEL-waarde ca 7700 ca 900 ca 4900 ca 6000 ca 7800 ca 5300 ca 5500 ca 9000
GGD Gezondheidsmonitor
Geluid is altijd aanwezig in onze leefomgeving. Het kan als heel prettig worden ervaren, maar ook als heel storend. Of we geluiden als storend of ongewenst ervaren is afhankelijk van drie factoren. Allereerst is het afhankelijk van de kenmerken van het geluid (sterkte, toonhoogte en soort geluid). Daarnaast is het afhankelijk van de situatie of we geluid als hinderlijk ervaren. Wie maakt het geluid en wanneer? Tenslotte is geluidshinder afhankelijk van de persoon: waar de één het geluid als vervelend ervaart, heeft de ander er geen last van. Geluidshinder kan verschillende nadelige effecten hebben op de gezondheid. Het ervaren van geluidshinder wordt in verband gebracht met negatieve cognitieve effecten (verminderde aandacht, motivatie en leerprestaties), slaapverstoring, stress en een groter risico op hart- en vaatziekten. De in dit rapport gepresenteerde gegevens zijn ontleend aan de gezondheidsmonitor die de GGD vierjaarlijks in haar werkgebied afneemt, in dit geval de monitor van 2020. Deze monitor vraagt alleen naar de mate van hinder en slaapverstoring door vliegtuiggeluid. Niet naar omstandigheden die hierop van invloed kunnen zijn, zoals de houding van de respondenten ten opzichte van de luchthaven of de persoonlijke gevoeligheid voor geluid.
De gegevens zijn per gemeente vergeleken met de gemiddelde waarden voor de gemeenten van de Rijnstreek, Duin en Bollenstreek en de Leidse Regio (cluster ZuidWest). Dit cluster bestaat uit de volgende gemeenten: Hillegom, Kaag en Braassem, Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Lisse, Noordwijk, Oegstgeest en Teylingen. Hieruit wordt duidelijk hoe geluidshinder wordt ervaren in de verschillende gemeenten in vergelijking met het hele gebied. Geluidsonderzoek RIVM Het RIVM onderzoekt periodiek aan hoeveel geluid omwonenden van luchthavens blootstaan en welke invloed dit heeft op de (mate van) hinder en slaapverstoring. Het laatste onderzoek hiernaar dateerde uit 2002. Inmiddels heeft een nieuw onderzoek plaatsgevonden aan de hand van de gegevens van de Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen 2020 - GGD Hollands Midden. In de rapportage hierover concludeert het RIVM dat de in 2002 vastgestelde relatie tussen vliegtuiggeluid en mate van hinder en slaapverstoring niet meer opgaat voor de huidige relatie daartussen. Dit is van belang omdat dit gegeven wordt gebruikt bij allerlei berekeningen waarbij hinderbeleving een rol speelt. Omdat het onderzoek van het RIVM is uitgevoerd als onderdeel van de Programmatische Aanpak Meten Vliegtuiggeluid (PAMV) in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW), zullen de bevindingen in het kader van dat project vervolg krijgen.
11
4
In detail: Kaag en Braassem
4.1
Bijzonderheden
In 2022 is de Kaagbaan naar verhouding veel gebruikt voor startend verkeer. Stijgende vliegtuigen vanaf de Kaagbaan komen in zuidelijke richting langs Leimuiden. In westelijke richting stijgen vertrekkende vliegtuigen op over Kaag (dorp) volgens de zogenoemde NAPD-2-procedure. Het sterk stijgen van vliegtuigen gaat gepaard met meer geluid. Hierdoor komen veel van de klachten uit Kaag (dorp) en Leimuiden.
4.2
Aantallen vliegtuigpassages
De gemeente Kaag en Braassem heeft sinds 2011 meetposten in Leimuiden. Deze kern en de kern Kaag (dorp) ondervinden de meeste hinder. In Leimuiden is vooral last van startend verkeer vanaf de Kaagbaan naar het (zuid)oosten. Deze vliegtuigen maken een bocht boven de Westeinderplas, maar maken, vanwege het NADP-2 starten, deze bocht vaak te ruim en vliegen dan over Leimuiden. Dit betreft ook vroege starts (vooral Transavia vakantiecharters vanaf circa 05.00 uur). Er is in Kaag en Braassem weinig last van landend verkeer, met uitzondering van de kern Kaag (dorp) waar de nachtroute recht overheen loopt. De overige kernen van Kaag en Braassem hebben minder last en vooral te maken met verspreid inwevend verkeer. De door Sensornet geregistreerde vliegtuigbewegingen in het gebruiksjaar 2022 zijn als volgt: 119 per etmaal in Meerewijck en 228 in de Drechtlaan, dat is circa 52-57% meer dan in 2021. Onderstaande kaart geeft de meetlocaties weer en de vliegtuigbewegingen per etmaal.
Meerewijck: 119
Drechtlaan: 228
Figuur 4.1: Kaart met meetlocaties en gemiddeld aantal passages per etmaal in 2022.
Onderstaande tabel geeft inzicht in het jaartotaal van vliegtuigpassages per dagdeel, de jaargemiddelde geluidbelasting en het percentage geldige metingen. Tabel 4.1: Totaal aantal vliegtuigpassages in Leimuiden, Kaag en Braassem in 2022. Kaag en Braassem, Aantal vliegtuigpassages 2022 Geluidbelasting Leimuiden vliegtuiggeluid Meetpost Locatie nacht dag avond TOTAAL Lden in dB mp262 mp263
Meerewijck Drechtlaan
(23-7 u) 2803 5181
(7-19 u) 31671 60930
(19-23 u) 8893 17071
43367 83182
53,1 51,6
Geldige metingen % 41,7 99,4
De metingen in Leimuiden zijn in 2011 begonnen. De trend in jaargemiddelde staat in figuur 4.2. Na een daling in 2013 is tot 2016 een stijgende lijn te zien in het aantal vliegtuigbewegingen. De afname vanaf 2016 is o.a. toe te schrijven aan het groot onderhoud aan de Kaagbaan in 2017 en 2019. In 2018 was weinig onderhoud, maar door de overwegend noordenwind, was het aantal starts op de Kaagbaan onder het langjarig gemiddelde (tabel 3.1). In figuur 4.2 is zichtbaar dat in 2022 het aantal gemeten vliegtuigpassages op de Drechtlaan (oranje) 12
gestegen is ten opzichte van 2021. Voor het meetpunt in de Meerewijck (blauw) is een daling te zien voor 2022. Een verklaring hiervoor is het lage percentage geldige metingen (41,7%) voor dit meetpunt in dit gebruiksjaar. Dit lage geldigheidspercentage is veroorzaakt doordat de meetpost is verplaatst, waarbij in de periode van maart tot en met augustus 2022 geen metingen zijn uitgevoerd.
Gemiddeld aantal vliegtuigpassages per etmaal in Kaag en Braassem
Aantal vliegtuigpassages
250 200 150 100 50 0 2011
2012
2013
2014
2015
mp262 Meerewijck
2016
2017
jaar
2018
2019
2020
2021
2022: Schiphol + overig
mp263 Drechtlaan
Figuur 4.2: Trend gemiddeld aantal vliegtuigpassages per etmaal in Leimuiden, Kaag en Braassem.
4.3
Verdeling vliegtuigpassages over het etmaal
Figuur 4.3 laat de verdeling van het aantal vliegtuigpassages per etmaal zien voor beide meetpunten. De verdeling over de dag (geel) was in Leimuiden vrij gelijkmatig, met de hoogste aantallen rond 13.00 uur. In de avond (rood) is er een duidelijke piek rond 21.00 uur, net als vorige jaren. Het aantal nachtvluchten (donkerblauw) was in 2022 lager dan in 2021. Er is een duidelijk verschil te zien tussen de aantallen vliegtuigpassages op de twee meetpunten. Dit heeft, zoals eerder beschreven in paragraaf 4.2, te maken met het relatief lage percentage geldige metingen van het meetpunt van de Meerewijck.
Figuur 4.3: Verdeling vliegtuigpassages over het etmaal (jaargemiddeld).
4.4
Verdeling vliegtuigpassages over het jaar
Figuur 4.4 laat het aantal vliegtuigpassages per maand zien, over het hele gebruiksjaar 2022. Hierbij zijn de dagvluchten in het geel weergegeven, de avondvluchten in het rood, en de nachtvluchten in het donkerblauw. Opvallend is het relatief lage aantal vliegbewegingen in augustus. Dit is wellicht te verklaren doordat Schiphol het aantal reizigers in die periode heeft beperkt vanwege het personeelstekort. De piek in mei kan worden verklaard door de meivakantie. Het was de eerste meivakantie sinds de coronapandemie waarbij veel
13
restricties waren opgeheven. De herfstvakantie heeft wellicht gezorgd voor de zichtbare piek in oktober. Zoals uitgelegd in paragraaf 4.2, mist de data van de meetpost op de Meerewijck van maart tot en met augustus vanwege de verplaatsing van de meetpost.
Figuur 4.4: Verdeling vliegtuigpassages over het jaar.
4.5
SEL-waarde
Het grootste deel van de vluchten over Kaag en Braassem hebben een SEL-waarde tussen 65 en 80 dB, met het grootste aantal rond de 72 dB (zie figuur 4.5). In deze grafiek geldt wederom dezelfde kleurverdeling als in de eerdere figuren.
Figuur 4.5: Verdeling geluidniveaus van vliegtuigpassages (jaargemiddeld).
4.6
Vlieghoogte
De hoogte van de passerende vliegtuigen wordt weergegeven in de onderstaande figuur 4.6. Deze geven aan hoeveel vliegtuigen overkomen op bepaalde hoogten. Opvallend is de piek van ongeveer 4.000 vliegtuigpassages op circa 450 meter hoogte, zogenaamde laagvliegers. Een groot deel van deze laagvliegers betreft (reddings)helikopters. De piek rond de 1.200 meter, betreft veelal landende vliegtuigen op Schiphol.
Figuur 4.6: Aantal passages per vlieghoogte.
4.7
GGD Gezondheidsmonitor
In Kaag en Braassem ondervindt 29% van de volwassenen ernstige geluidshinder (zie figuur 4.7). Dit is hoger dan het gemiddelde percentage in de overige gemeenten in de Rijnstreek, Duin en Bollenstreek en de Leidse Regio (cluster ZuidWest), dat op 26% ligt. Bij de verdeling in leeftijdscategorieën (18 – 64 jaar en 65+ jaar) is een vergelijkbaar beeld te zien.
14
Ernstige geluidshinder (totaal) 35% 30%
29%
30%
29% 26%
26%
26%
25% 20% 15% 18+
18 t/m 64 Kaag en Braassem
65+ ZuidWest
Figuur 4.7: Ervaren ernstige geluidshinder in Kaag en Braassem.
Uit figuur 4.8 blijkt dat het percentage volwassenen tussen de 18 en 64 jaar dat ernstige geluidshinder ervaart, met ongeveer 2% is gestegen ten opzichte van de voorgaande gezondheidsmonitor (uit 2016). De ernstige geluidshinder die in Kaag en Braassem door vliegtuigen wordt ervaren, is in deze periode met een vergelijkbaar percentage gestegen.
Figuur 4.8: Trend ervaren ernstige geluidshinder in Kaag en Braassem.
Wanneer gekeken wordt naar de slaapverstoring in de nachtperiode, wordt door de volwassen inwoners van Kaag en Braassem significant meer slaapverstoring vanwege vliegverkeer ervaren, met 22% tegenover 14% in de overige gemeenten in de Rijnstreek, Duin en Bollenstreek en de Leidse Regio (cluster ZuidWest), zoals is weergegeven in figuur 4.9.
Slaapverstoring in nachtperiode door vliegverkeer 35% 25% 15%
22%
23%
21%
17%
14%
13%
5% 18+
18 t/m 64 Kaag en Braassem
65+ ZuidWest
Figuur 4.9: Ervaren slaapverstoring door vliegverkeer in Kaag en Braassem.
15
Wanneer gekeken wordt naar de ervaring van ernstige geluidshinder zijn hier verschillende bronnen voor verantwoordelijk. In Kaag en Braassem vindt men het vliegverkeer op de eerste plaats van de ranglijst met bronnen van ernstige geluidshinder (zie figuur 4.10). Van de volwassenen in Kaag en Braassem, ondervindt 17,0% ernstige geluidshinder van vliegtuigen. Dit is significant hoger dan het gemiddelde percentage volwassenen in de overige gemeenten in de Rijnstreek, Duin en Bollenstreek en de Leidse Regio (cluster ZuidWest) (8,3%). Ook is dit percentage veel hoger dan de percentages voor de andere geluidsbronnen.
Ernstige geluidshinder per bron (18+) 20,0% 18,0% 16,0% 14,0% 12,0% 10,0% 8,0% 6,0% 4,0% 2,0% 0,0%
17,0%
8,3%
11,0% 9,8%
8,1% 6,4%
6,5% 5,3%
4,8% 1,2%
Kaag en Braassem
4,0%3,2%
1,6%1,7%
0,6%0,4%
ZuidWest
Figuur 4.10: Bronnen van ernstige geluidshinder in Kaag en Braassem.
16
5
In detail: Katwijk
5.1
Bijzonderheden
In de loop van 2022 is een drietal meetposten ingericht voor permanente meting van vliegtuiggeluid. De precieze meetlocaties zijn bepaald in overleg met de specialist van het bedrijf dat de metingen uitvoert (Sensornet). Daarbij is gelet op de ligging van de huidige vliegroutes en mogelijke routes in de toekomst. Ook is gelet op andere aspecten zoals achtergrondgeluid, stoorgeluiden (horeca etc.), wegverkeerlawaai en windgeruis. Het systeem is op 23 september 2022 in werking getreden waardoor dit jaar uitsluitend een beeld is verkregen over de maanden september en oktober. Het beeld dat onderstaande tabellen oproept is daardoor meer een momentopname en is vermoedelijk niet representatief voor een volledig jaar.
5.2
Aantallen vliegtuigpassages
Katwijk heeft vooral last van startend verkeer en van een deel van de landingen vanaf zee richting Kaagbaan. In september 2022 zijn er 342 tot 606 vliegtuigpassages gemeten over Katwijk. In oktober 2022 waren dit 1022 tot 1317 vliegtuigpassages. Aangezien het systeem op 23 september in werking getreden is, zijn de aantallen voor de maand september niet direct te vergelijken met de maand oktober. Onderstaande kaart (figuur 5.1) geeft de meetlocaties weer in Katwijk en de vliegtuigbewegingen per etmaal voor oktober 2022.
De Ruyterstraat: 116
Overrijn: 39
Kerkweg: 42
Figuur 5.1: Kaart met meetlocaties en gemiddeld aantal passages per etmaal in Katwijk in 2022.
Onderstaande tabel 5.1 geeft inzicht in het maandtotaal van vliegtuigpassages per dagdeel, de maandgemiddelde geluidbelasting en het percentage geldige metingen. Hier geldt wederom dat de aantallen van september en oktober niet te vergelijken zijn, aangezien het meetsysteem op 23 september in werking is getreden.
17
Tabel 5.1 Totaal aantal vliegtuigpassages in Katwijk in september en oktober 2022. Katwijk Aantal vliegtuigpassages 2022 Meetpost mp017 mp025 mp015
5.3
Locatie Kerkweg, Valkenburg Overrijn, Katwijk De Ruijterstraat, Rijnsburg
Maand September Oktober September Oktober September Oktober
Nacht
Dag
Avond
(23-7 u)
(7-19 u)
(19-23 u)
24 42 29 39 84 116
231 772 360 713 399 847
87 303 107 270 123 354
Geluidbelasting Geldige vliegtuiggeluid metingen
TOTAAL
Lden in dB
%
342 1117 496 1022 606 1317
47,1 41,9 46,2 42,6 46,4 42,6
60,3 99,8 94,0 100,0 95,6 100,0
Verdeling vliegtuigpassages over het etmaal
Figuur 5.2 geeft de verdeling van het vliegverkeer over het etmaal weer voor de maanden september (links) en oktober (rechts). Hieruit blijkt dat in Katwijk vooral overdag en ’s avonds vliegverkeer te horen is. De hoeveelheid vliegverkeer is vrij constant over de dag verdeeld. Bij het meetpunt in Rijnsburg (De Ruijterstraat) ziet men ook meer nachtvluchten. Dit komt doordat dit meetpunt dichterbij de nachtelijke aanvliegroute van de Kaagbaan is gepositioneerd waardoor deze nachtvluchten worden geregistreerd.
Figuur 5.2: Verdeling vliegtuigpassages over het etmaal, maandgemiddeld in Katwijk (links: september 2022, rechts: oktober 2022).
5.4
SEL-waarde
De meeste vliegtuigpassages in Katwijk hebben een geluidniveau met een SEL-waarde tussen de 67 en 77 dB, met het grootste aantal rond de 73/74 dB. Figuur 5.3 en 5.4 tonen de SEL-waarden voor september en oktober 2022. Hierbij zijn de gele staafjes dagvluchten, de rode zijn avondvluchten en de blauwe zijn de nachtvluchten.
Figuur 5.3: Verdeling geluidniveaus van vliegtuigpassages september (maandgemiddeld).
Figuur 5.4: Verdeling geluidniveaus van vliegtuigpassages oktober (maandgemiddeld).
18
5.5
Vlieghoogte
De hoogte van de passerende vliegtuigen wordt weergegeven in de onderstaande staafdiagrammen (figuur 5.5 (september) en 5.6 (oktober)). Deze geven aan hoeveel vliegtuigen overkomen tussen bepaalde hoogten. Hierbij geldt dezelfde kleurverdeling als bij eerdere grafieken. De passages in september sluiten aan op de voorgeschreven minimale vlieghoogte voor burgerluchtvaart. Het beperkte vliegverkeer tussen 0 en 600 meter betreft vooral maatschappelijk vliegverkeer, zoals reddingshelikopters van o.a. de kustwacht en helikopters van politie en andere hulpdiensten. De piek rond de 3.000 meter die in september en oktober zichtbaar is, heeft te maken met het startende verkeer op Schiphol.
Figuur 5.5: Aantal passages per vlieghoogte in september.
Figuur 5.5: Aantal passages per vlieghoogte in oktober.
5.6
GGD Gezondheidsmonitor
Uit figuur 5.6 blijkt dat in Katwijk 22% van de volwassenen ernstige geluidshinder ondervindt. Dit is lager dan het gemiddelde percentage in de overige gemeenten in de Rijnstreek, Duin en Bollenstreek en de Leidse Regio (cluster ZuidWest), dat op 26% ligt. Bij de verdeling in leeftijdscategorieën (18 – 64 jaar en 65+ jaar) is een vergelijkbaar beeld te zien.
Ernstige geluidshinder (totaal) 35%
30% 26% 25%
22%
26% 22%
26% 22%
20% 15% 18+
18 t/m 64 Katwijk
65+
ZuidWest
Figuur 5.6: Ervaren ernstige geluidshinder in Katwijk.
Ten opzichte van de voorgaande gezondheidsmonitor (uit 2016) is het percentage volwassenen tussen 18 en 64 jaar dat ernstige geluidshinder ervaart met ongeveer 6% gestegen (zie figuur 5.7). De ernstige geluidshinder die in Katwijk door vliegtuigen wordt ervaren, is in de periode van 2016 tot 2020 vrijwel gelijk gebleven. 19
Figuur 5.7: Trend ervaren ernstige geluidshinder in Katwijk.
Wanneer gekeken wordt naar de slaapverstoring in de nachtperiode, wordt door een vrijwel gelijk percentage van de volwassenen in Katwijk slaapverstoring door vliegverkeer ervaren als in de overige gemeenten in de Rijnstreek, Duin en Bollenstreek en de Leidse Regio (cluster ZuidWest) (figuur 5.8).
Slaapverstoring in nachtperiode door vliegverkeer 35% 25% 15%
13%
14%
13%
13%
16%
17%
5%
18+
18 t/m 64 Katwijk
65+
ZuidWest
Figuur 5.8: Ervaren slaapverstoring door vliegverkeer in Katwijk.
Wanneer gekeken wordt naar de ervaring van ernstige geluidshinder zijn hier verschillende bronnen voor verantwoordelijk. Een vergelijking van deze bronnen is weergegeven in figuur 5.9. In Katwijk vindt men het vliegverkeer terug op de vierde plek in de ranglijst met oorzaken voor ernstige geluidshinder. Van de volwassenen in Katwijk, ervaart 5,9% ernstige geluidshinder door vliegtuigen. Dit is lager dan de gemiddeld ervaren ernstige geluidshinder door vliegtuigen in de overige gemeenten in de Rijnstreek, Duin en Bollenstreek en de Leidse Regio (cluster ZuidWest) (8,3%). De ervaren geluidsoverlast door vliegtuigen is lager dan de geluidsoverlast die wordt ervaren door brommers/scooters (9,1%) en buren (7,9%) in Katwijk. De ervaren ernstige geluidshinder door vliegtuigen is vergelijkbaar met de ervaren hinder van verkeer langzamer dan 50 km/u (6,0%). De ervaren overlast door vliegtuigen in Katwijk is hoger dan de ervaring van ernstige geluidsoverlast door verkeer sneller dan 50 km/u (2,9%), bedrijven/industrie (1,6%), treinen (0,6%) en windmolens (0,2%).
20
Ernstige geluidshinder per bron (18+) 20,0% 15,0% 10,0%
11,0% 9,1%
7,9%8,1%
6,0%6,5%
8,3% 5,9% 2,9%3,2%
5,0%
1,6%1,7%
0,6%0,4%
0,2%1,2%
0,0%
Katwijk
ZuidWest
Figuur 5.9: Bronnen van ernstige geluidshinder in Katwijk.
21
6
In detail: Leiden
6.1
Bijzonderheden
In 2022 is het aantal landingen op de Kaagbaan sterk gestegen ten opzichte van 2021. Vliegtuigen komend vanuit zuidwestelijke richting, vliegen hierbij over de Leidse regio om vervolgens op de Kaagbaan te landen.
6.2
Aantallen vliegtuigpassages
Leiden heeft vooral te maken met geluidoverlast door landend verkeer op de Kaagbaan (en Zwanenburgbaan). De gemiddelde aantallen varieerden in 2022 van 96 tot 161 vliegtuigpassages per etmaal. Dat is hoger dan in 2021, waarschijnlijk doordat er verhoudingsgewijs meer landend verkeer op de Kaagbaan is afgewikkeld vanwege meer noordoostelijke windrichtingen. Ook was in 2022 de luchtvaartsector aan het herstellen na de coronapandemie, met een toename in het aantal vliegbewegingen als gevolg. Onderstaande kaart (figuur 6.1) geeft de meetlocaties in Leiden weer en de vliegtuigbewegingen per etmaal.
Broekplein: 107
Regenboogpad: 161
Groene Maredijk: 137 Valkenpad: 96
Figuur 6.1: Kaart met meetlocaties en gemiddeld aantal passages per etmaal in Leiden in 2022.
Onderstaande tabel 6.1 geeft inzicht in het jaartotaal van vliegtuigpassages per dagdeel, de jaargemiddelde geluidbelasting en het percentage geldige metingen. Tabel 6.1 Totaal aantal vliegtuigpassages in Leiden in 2022. Leiden Aantal vliegtuigpassages 2022 Meetpost mp149 mp141 mp161 mp139
Locatie Valkenpad Regenboogpad Broekplein Groene Maredijk
nacht
dag
avond
(23-7 u)
(7-19 u)
(19-23 u)
977 5547 2695 2939
26017 39946 28828 35786
8029 13305 7571 11319
Geluidbelasting Geldige vliegtuiggeluid metingen
TOTAAL
Lden in dB
%
35023 58798 39094 50044
45,8 46,2 47,3 46,8
99,1 97,3 95,9 99,1
Leiden laat al meer dan 11 jaar het vliegtuiggeluid meten door Sensornet. Daardoor is een langjarige trend zichtbaar in de grafiek (figuur 6.2). Vanaf 2012 is er een stijging van het aantal vliegtuigbewegingen, met enkele dips in 2014, 2017 en 2019 door groot onderhoud aan de Kaagbaan. De hiervoor gemelde toename van het aantal vliegtuigbewegingen is in de grafiek duidelijk terug te zien.
22
Gemiddeld aantal vliegtuigpassages per etmaal in Leiden Aantal vliegtuigpassages
180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
jaar
2017
2018
2019
2020
2021
mp141 Regenboogpad mp161 Broekplein mp149 Valkenpad mp139 Groene Maredijk
2022: Schiphol + overig
Figuur 6.2: Trend gemiddeld aantal vliegtuigpassages per etmaal in Leiden.
6.3
Verdeling vliegtuigpassages over het etmaal
In Leiden was in 2022 gedurende de gehele nacht een toenemend aantal vliegtuigpassages te horen met een piek in de vroege ochtend, meestal tussen 6.00 uur en 7.00 uur of aan het begin van de nacht tussen 23.00 en 1.00 uur (zie figuur 6.3). Overdag is het aantal vliegtuigpassages redelijk constant, met een lichte vermindering rond 14.00 uur. Het betreft vooral landende vliegtuigen.
Figuur 6.3: Verdeling vliegtuigpassages over het etmaal (jaargemiddeld).
6.4
Verdeling vliegtuigpassages over het jaar
Figuur 6.4 zijn per meetpost de dagvluchten (geel), avondvluchten (rood) en nachtvluchten (donkerblauw) weergegeven. In het gebruiksjaar 2022 waren vooral van oktober tot en met februari minder vliegtuigbewegingen. Dit kan worden verklaard doordat er in die periode in veel landen coronamaatregelen waren, waardoor er minder gevlogen werd. In maart nam het aantal vliegtuigbewegingen toe. Ten opzichte van het gebruiksjaar 2021, is er het hele jaar een toename te zien in het aantal vliegbewegingen in alle perioden van de dag.
23
Figuur 6.4: Verdeling vliegtuigpassages over het jaar.
6.5 SEL-waarde De meeste vliegtuigpassages in Leiden hebben een geluidniveau met een SEL-waarde tussen de 58 en 79 dB, met het grootste aantal rond de 67 dB. Passages met een SEL-waarde van meer dan 82 dB komen nauwelijks voor in Leiden.
Figuur 6.5: Verdeling geluidniveaus van vliegtuigpassages (jaargemiddeld).
6.6
Vlieghoogte
De hoogte van de passerende vliegtuigen wordt weergegeven in de onderstaande staafdiagrammen (figuur 6.6). Deze geven aan hoeveel vliegtuigen overkomen tussen bepaalde hoogten. Vrijwel alle gemeten vliegtuigen boven Leiden zitten onder de 3000 voet. Voor burgerluchtvaart, dat is het vliegverkeer van en naar Schiphol, geldt een minimale vlieghoogte van circa 600 meter. De grafiek toont flink wat luchtvaart beneden de 450 meter. Het vliegverkeer dat op deze lage hoogtes vliegt, betreft voornamelijk maatschappelijk verkeer, zoals de helikopter-operatie van de politie en trauma-helikopters van en naar het LUMC. Daarnaast vinden op deze lage hoogtes zakelijke vluchten, lesvluchten en privévluchten plaats. Vermoedelijk wordt tijdens vliegtochten over de regio ook over Leiden gevlogen.
Figuur 6.6: Aantal passages per vlieghoogte.
6.7
GGD Gezondheidsmonitor
In Leiden ondervindt 28% van de volwassenen ernstige geluidshinder (zie figuur 6.7). Dit is iets hoger dan het gemiddelde in de overige gemeenten in de Rijnstreek, Duin en Bollenstreek en de Leidse Regio (cluster ZuidWest), waar 26% van de volwassenen ernstige geluidshinder ervaart. Bij een verdeling in de 24
leeftijdscategorieën, wordt zichtbaar dat de leeftijdscategorie 18 t/m 64 jaar in Leiden een iets hoger percentage ernstige geluidshinder ervaart dan de gehele regio. Van de volwassenen van 65 jaar en ouder in Leiden, ervaart 26% ernstige geluidshinder. Dit is evenveel als in de overige gemeenten in de Rijnstreek, Duin en Bollenstreek en de Leidse Regio (cluster ZuidWest).
Ernstige geluidshinder (totaal) 35% 30%
28%
26%
28%
26%
26%
26%
25% 20%
15% 18+
18 t/m 64 Leiden
65+
ZuidWest
Figuur 6.7: Ervaren ernstige geluidshinder in Leiden.
Uit figuur 6.8 blijkt dat ten opzichte van de voorgaande gezondheidsmonitor (uit 2016) het percentage volwassenen tussen 18 en 64 jaar in Leiden dat ernstige geluidshinder ervaart met ongeveer 8% is gestegen. De ernstige geluidshinder die in Leiden door vliegtuigen wordt ervaren, is in de periode van 2016 tot 2020 vrijwel gelijk gebleven.
Figuur 6.8: Trend ervaren ernstige geluidshinder in Leiden.
Wanneer gekeken wordt naar de slaapverstoring in de nachtperiode door vliegtuigen, wordt duidelijk dat in Leiden een veel kleiner percentage van de volwassenen slaapverstoring ervaart door vliegverkeer dan in de overige gemeenten in de Rijnstreek, Duin en Bollenstreek en de Leidse Regio (cluster ZuidWest) het geval is (zie figuur 6.9).
25
Slaapverstoring in nachtperiode door vliegverkeer 35% 30% 25% 20%
17% 14%
15% 10%
13%
8%
11%
7%
5% 18+
18 t/m 64 Leiden
65+
ZuidWest
Figuur 6.9: Ervaren slaapverstoring door vliegverkeer in Leiden.
Wanneer gekeken wordt naar de ervaring van ernstige geluidshinder zijn hier verschillende bronnen voor verantwoordelijk. In Leiden vindt men het vliegverkeer terug op de vierde plek in de ranglijst met oorzaken voor ernstige geluidshinder (zie figuur 6.10). Van de volwassenen in Leiden, ervaart 4,9% ernstige geluidshinder door vliegtuigen. Dit is lager dan de gemiddeld ervaren ernstige geluidshinder door vliegtuigen in de overige gemeenten in de Rijnstreek, Duin en Bollenstreek en de Leidse Regio (cluster ZuidWest) (8,3%). De ervaren geluidsoverlast door vliegtuigen is lager dan de geluidsoverlast die wordt ervaren door brommers/scooters (13,8%), buren (10,9%) en verkeer langzamer dan 50 km/u (7,1%) in Leiden. De ervaren overlast door vliegtuigen in Leiden is hoger dan de ervaring van ernstige geluidsoverlast door verkeer sneller dan 50 km/u (3,0%), bedrijven/industrie (2,6%), treinen (1,1%) en windmolens (0,2%).
Ernstige geluidshinder per bron (18+) 20,0% 18,0% 16,0% 14,0% 12,0% 10,0% 8,0% 6,0% 4,0% 2,0% 0,0%
13,8% 11,0%
10,9% 8,1%
7,1%6,5%
8,3% 4,9%
Leiden
3,0%3,2%
2,6%1,7%
1,1%1,2%
0,2%0,4%
ZuidWest
Figuur 6.10: Bronnen van ernstige geluidshinder in Leiden.
26
7
In detail: Lisse
7.1
Bijzonderheden
De meetpost 201 op de Heereweg in Lisse was vanwege werkzaamheden en stormschade aan het gebouw meermaals buiten werking. Het percentage geldige metingen is hierdoor lager (83,2%) dan bij de andere meetposten. Dit is te zien in de tabellen. Deze meetpost heeft ook 0 nachtmetingen geregistreerd. Dit heeft mogelijk te maken met een software-update van Sensornet. Het meetpunt 391 op de Ina Boudier-Bakkerstraat (IBB-straat) in Lisse is in de periode van 23 april 2022 tot en met 13 mei 2022 offline geweest. Hier is geen oorzaak van gemeld. Dit heeft gevolgen voor het percentage geldige metingen, dat hierdoor lager is (89,6%).
7.2
Aantallen vliegtuigpassages
Lisse ondervindt de meeste hinder van startend verkeer van de Kaagbaan (de zgn. Bergi-route, voor vluchten naar Engeland en Noord-Amerika). Daarnaast heeft de oostkant van Lisse last van landend verkeer op de Kaagbaan. Per etmaal zijn in 2022 gemiddeld tussen de 44 en 209 vliegtuigpassages gemeten. Onderstaande kaart geeft de meetlocaties weer en het aantal passages per etmaal.
Vivaldistraat: 111
IBB-straat: 209
Heereweg: 44
Figuur 7.1: Kaart met meetlocaties en gemiddeld aantal passages per etmaal in 2022.
Onderstaande tabel geeft inzicht in het jaartotaal van vliegtuigpassages per dagdeel, de jaargemiddelde geluidbelasting en het percentage geldige metingen. Tabel 7.1: Totaal aantal vliegtuigpassages in Lisse in 2022. Lisse Aantal vliegtuigpassages 2022 Meetpost mp189 mp201 mp391
Locatie
nacht
dag
avond
TOTAAL
Geluidbelasting vliegtuiggeluid Lden in dB
Vivaldistraat Heereweg IBB-straat
(23-7 u) 1581 0 5947
(7-19 u) 30458 12649 54810
(19-23 u) 8494 3565 15710
40533 16214 76467
48,2 47,9 50,4
Geldige metingen % 92,5 83,2 89,6
27
Lisse laat sinds 2009 het vliegtuiggeluid meten door Sensornet, zie figuur 7.2. Hierdoor wordt een trend zichtbaar. Vanaf 2010 tot 2016 is een licht stijgende trend te zien, daarna is er een lichte daling, met in 2020 een sterke teruggang (vanwege de coronapandemie) en sinds 2021 weer een duidelijke toename. Dit m.u.v. het meetpunt op de Heereweg. Dit laatste is te verklaren doordat dit meetpunt meermaals (langer) buiten werking is geweest en de meetdata hierna niet voor die perioden zijn aangevuld.
Gemiddeld aantal vliegtuigpassages per etmaal in Lisse Aantal vliegtuigpassages
250
200 150 100 50
0 2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
jaar
2018
2019
2020
2021
mp Grundelstraat mp201 Heereweg mp391 IBB-straat mp189 Vivaldistraat