Testament 2022-2026

Testament van de Raad 2022–2026 Voor u ligt het Testament van de Raad 2022–2026. Met dit document draagt het presidium de belangrijkste lessen, inzichten en ontwikkelingen over aan de nieuw te installeren raad van 2026–2030. Het testament biedt richting, houvast en continuïteit voor de volgende raadsperiode. De afgelopen jaren vroegen veel van de raad, het college, de organisatie en de griffie. Tegelijkertijd zijn belangrijke stappen gezet in het versterken van de lokale democratie. In deze notitie zijn de belangrijkste bewegingen samengebracht rond het politiek-bestuurlijk samenspel, de drie rollen van de raad, informatievoorziening, voorzitterschap, participatie, integriteit, veiligheid, professionalisering en de doorontwikkeling van de griffie. Namens het Presidium, Fractievoorzitters Nestor Burgemeester Griffier

Democratie is geen toeschouwerssport. - samen houden we haar levend en maken we de stad een beetje mooier-

1. Politiek-bestuurlijk samenspel Kernpunten en richting voor de volgende raadsperiode Het politiek-bestuurlijk samenspel vormt de basis voor een effectieve, goed functionerende gemeenteraad. Heldere afspraken, sterke onderlinge verhoudingen en een voorspelbaar proces zijn voorwaarden voor goede besluitvorming. Landelijk is er een duidelijke beweging zichtbaar: raden worden geacht zich nadrukkelijker als hoogste bestuursorgaan te positioneren Voor IJsselstein betekent dit dat voorspelbaarheid, eigenaarschap, samenwerking en rolvastheid steviger moeten worden verankerd. Thema 2018–2022

Tips/Tops 2022–2026

Betekenis voor de raad

Voorstel 2026–2030

Onderlinge verhoudingen

Meer regie via presidium, betere samenwerking tussen gremia / bestuursorganen D-Stukken zonder startnotitie → raad te laat betrokken Balans wisselt; effectiviteit raad onder druk; raad spreekt soms meer met het college dan met elkaar; college gebruik debat om stand van zaken eigen portefeuille toe te lichten. Participatie krijgt aandacht, maar rolverdeling en procesafspraken niet altijd eenduidig.

Vertrouwen en verbinding vormen fundament voor rolvastheid.

Presidium vaker bijeen; structureel agenderen samenwerking & cultuur.

Tijdige betrokkenheid verhoogt kwaliteit kaderstelling en debat. Dualisme bewaakt rolposities en houdt controle gezond.

Startnotitie verplicht voor D-stukken; afspraken raad–college herijken. Spreektijden invoeren; voorzitter ondersteunt duale gespreksvoering.

Duidelijkheid over participatie en procesregie helpt inwoners, raad en college om verwachtingen te delen en samen te werken aan zorgvuldige besluitvorming. Regionale dossiers bepalen lokaal beleid → raad moet eigenaar zijn.

Gezamenlijk heldere maken hoe participatie wordt vormgegeven, met duidelijke rollen, voorspelbare processen en ruimte voor samenwerking met inwoners en maatschappelijke partners. Raadsrapporteurs 2.0: duiding rol en samenwerking met college/ambtelijke organisatie.

Regie op proces Dualisme & rolvastheid

Participatie en gezamenlijke procesregie Regionale samenwerking

Integriteit & veiligheid

Zichtbaarheid beperkt; proef met regionale ondersteuning raadsrapporteurs

Niet structureel verankerd.

Veilige cultuur is noodzakelijke voorwaarde voor goed samenspel.

Pilot regionaal raadsadviseur structureel borgen. Jaarlijn integriteit/veiligheid; Veilige Publieke Taak; rol burgemeester & griffer.

Ruimte voor overleg en gesprek bij de inzet van bevoegdheden

Cultuur en omgangsvormen

Bevoegdheden van raad en college zijn formeel duidelijk verdeeld. In de praktijk bestaat behoefte aan meer onderling overleg en uitwisseling voorafgaand aan het gebruik van die bevoegdheden. (in-)formele ontmoetingsmomenten en gezamenlijke activiteiten

Een goed functionerend dualisme vraagt niet om een strikt afbakenen van bevoegdheden, maar om een open gesprek over de inzet ervan.

Bewust ruimte blijven creëren voor overleg en gesprek tussen raad en college vóórdat bevoegdheden worden ingezet.

Constructieve bestuurscultuur binnen én buiten de arena.

Periodieke gezamenlijke activiteiten, werkbezoeken, ontmoetings-momenten en verdieping organiseren

2. Volksvertegenwoordiging Kernpunten en richting voor de volgende raadsperiode De volksvertegenwoordigende rol is het hart van de lokale democratie. De raad staat midden in de samenleving. Zichtbaarheid, toegankelijkheid en contact met inwoners versterken legitimiteit en kwaliteit van de besluitvorming. Thema 2018–2022

Tips/Tops 2022–2026

Betekenis voor de raad

Voorstel 2026–2030

Zichtbaarheid & herkenbaarheid Participatie & spreekrecht

Weinig raadsbrede werkbezoeken Instrumenten nog onbekend bij inwoners

Contact met samenleving versterkt vertrouwen én leidt tot betere besluiten. Verhoogt draagvlak, voorkomt weerstand, verrijkt de inhoudt en vergemakkelijkt de uitvoering

Uitdaagrecht

Beperkt toegepast

Inwoners kunnen diensten beter of anders uitvoeren.

Relatie inwoners–raad

Contact incidenteel

Inwoners herkennen rol raad vaak onvoldoende.

Weerbaarheid bestuur

In de basis belegd

Veilig klimaat nodigt uit tot open gesprek en representatie en zuivere besluitvorming

2-4 werkbezoeken per jaar onder regie van de griffie. Toolkit participatie & spreekrecht Participatie standaard in startnotities; inwoners vroeg betrekken. Communicatie versterken; toolkit publiceren. Publiekscommunicatie en interactie verbeteren. Investeren in proces weerbaarheid bestuur.

3. Kaderstelling Kernpunten en richting voor de volgende raadsperiode De kaderstellende rol vraagt om structuur, voorspelbaarheid en een raad die aan het stuur staat bij beleidsvorming. Landelijk klinkt een krachtige oproep: de raad moet weer aan het stuur staan. Dat vraagt niet alleen om visie, maar vooral om procesregie, voorspelbaarheid en een stevige informatiepositie. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat raadsleden meer grip ervaren wanneer de planning (LTA) stabiel, realistisch en cyclisch wordt gevolgd. Thema 2018–2022

Tips/Tops 2022–2026

Betekenis voor de raad

Voorstel 2026–2030

Startnotities

Géén afspraken of verwachtingen

Format invoeren + criteria voor D-stukken.

Sturingscyclus: samenhang LTA, begroting, verantwoording

De afzonderlijke instrumenten functioneren. Doelen, middelen en (maatschappelijke) effecten niet altijd expliciet zichtbaar.

LTA

Eerste versie staat

Raad bepaalt richting vanaf het begin → betere kaderstelling. Een samenhangende sturingscyclus maakt het mogelijk beleidskeuzes, inzet van middelen (gerealiseerde) maatschappelijke effecten in samenhang te beoordelen. Structuur geeft rust, voorspelbaarheid en grip.

Opleiding & professionalisering

Trainingen ongelijkmatig benut

Professionaliteit verhoogt gezag en kwaliteit debat.

Jaarlijks opleidingsplan; maatwerk per fractie.

Doorontwikkeling griffie

Steviger geworden; behoefte aan procesregie

Een sterke griffie ondersteunt een sterke raad.

De P&C cyclus zo inrichten dat beleidsdoelen, financiële keuze en maatschappelijke effecten vooraf inzichtelijk zijn en het gesprek daarover in samenhang kan plaatsvinden. Koppelen aan jaarplanning; vaste bespreekcyclus.

Focus op nieuwe thema’s zoals digitalisering en duurzaamheid. Formatie 2026 benutten voor procesregie & analyse. Griffie als proactieve adviseur positioneren.

4. Controlerende rol Kernpunten en richting voor de volgende raadsperiode De controlerende rol is cruciaal voor een gezonde democratie en een goed functionerend gemeentebestuur. De controlerende rol is landelijk het meest onder druk. Redenen: • • • • •

toenemende complexiteit grote regionale dossiers veel meer informatie (maar niet altijd beter) wisselende kwaliteit van ambtelijke stukken te weinig tijd en expertise bij fracties

IJsselstein heeft stappen gezet — o.a. via raadsrapporteurs en betere stukken — maar de komende jaren is verdieping en professionalisering essentieel. Thema 2018–2022

Tips/Tops 2022–2026

Betekenis voor de raad

Voorstel 2026–2030

Spreektijden

Niet structureel

Vast onderdeel vergaderorde

Gebruik raadsrapporteurs

Succesvol; sterke regionale rapporteur

Beschermt debat en dualisme Versterkt diepgang en kwaliteit van controle.

Kwaliteit informatievoorziening Toezicht & verantwoording

De kwaliteit van de informatievoorziening is zichtbaar verbeterd maar kent nog wisselingen; dit vraagt om blijvende afstemming en gezamenlijke verantwoordelijkheid van raad, college en organisatie Controlerende taak wisselend benut

Goede stukken = effectieve controle. Structuur verhoogt effectiviteit.

Structurele inzet + koppeling aan thema’s. Raadsrapporteurs actief betrekken bij regionale samenwerking. Afspraken kwaliteit & tijdigheid; evaluatie; ook in de driehoek Verstevigen en borgen Audit Commissie in P&C Cyclus Herijken afspraken rapportagemomenten; Benutten Rekenkamer IJsselstein.

Informatiepositie raad Doorontwikkeling griffie

Wisselende ervaringen mbt afspraken actieve informatieplicht college Griffie groeit richting 2026

Essentieel voor serieuze controle. Sterke griffie = sterke raad.

Rekenkamercommissie

Presentaties centraal

Versterkt gezag van raad

Democratie is geen toeschouwerssport. - samen houden we haar levend en maken we de stad een beetje mooier-

Bespreken afspraken en gebruik van instrumenten Formatie benutten voor analyse & procesregie. Griffie als strategische partner positioneren. Bestuurlijke behandeling via raadsvoorstel