Raadsvoorstel Zienswijze toekomstscenario's en Kadernota VRU 2027

Raadsvoorstel gemeente IJsselstein _______________________________________________________________________ Agendapunt: Zienswijze toekomstscenario's en Kadernota VRU 2027 Zaaknummer: 320442 Programma: Openbare Orde en veiligheid Commissie: Bestuur Portefeuillehouder: Ester Weststeijn Onderdeel van: Verbonden partij - Veiligheidsregio Utrecht Informatie bij: Jeroen de Jong _______________________________________________________________________________ Onderwerp Zienswijze toekomstscenario's en Kadernota VRU 2027 Samenvatting Het college stelt de raad voor om een zienswijze aan de Veiligheidsregio Utrecht uit te brengen over financiële gevolgen van de toekomstige plannen. In de zienswijze roept de raad de VRU op om spaarzaam, zorgvuldig en terughoudend om te gaan met toekomstige voorstellen die vragen om geld. Daarbij vraagt de raad om rekening te houden met stapeling van financiële gevolgen voor de gemeente IJsselstein. _______________________________________________________________________ Voorstel De raad voor te stellen een zienswijze naar voren te brengen over de uitwerking van het toekomstscenario op orde en de kadernota VRU 2027. Aanleiding voor dit voorstel Aanbiedingsbrief Veiligheidsregio Utrecht van 9 december 2025 waarin de raad in de gelegenheid gesteld wordt haar zienswijze kenbaar te maken aan het bestuur van de VRU.

_______________________________________________________________________________ Relevante eerdere besluiten/besluitgeschiedenis • Op 6 maart 2025 behandelde de raad het voorstel ‘Zienswijze kadernota 2026 Veiligheidsregio Utrecht’. Als bijlage bij dat voorstel was ter informatie een eerste versie van mogelijke toekomstscenario’s gevoegd. • Op 5 juni 2025 behandelde de raad het voorstel ‘VRU – zienswijze financiële stukken’. In de aanbiedingsbrief van het dagelijks bestuur van de VRU werd een toelichting gegeven op de toekomstscenario’s. • Op 13 januari 2025 en op 26 november 2025 zijn twee webinars georganiseerd door de veiligheidsregio voor raadsleden om hen te informeren over de toekomstscenario’s. Wettelijk kader of beleidskader Artikel 34b van de Wet gemeenschappelijke regelingen en artikel 4.3 van de Gemeenschappelijke regeling VRU. Alternatieven Geen zienswijze kenbaar maken. Deze keuze wordt afgeraden aangezien de uitwerking van het toekomstscenario op orde en de Kadernota VRU 2027 financiële consequenties heeft voor gemeente IJsselstein. Argumenten Kadernota VRU 2027

Pagina 1 van 7

De kadernota VRU 2027 omvat de financiële kaders voor de begroting 2027 en de geactualiseerde begroting 2026. De kadernota leidt tot een nadelig effect op onze begroting (€122.000 in 2027 ten opzichte van de oorspronkelijke begroting 2026). Voor de begroting 2026 zijn de volgende wijzigingen opgenomen: • De ijkpuntscores van het gemeentefonds zijn aangepast op basis van de nieuwe ijkpuntscores uit de septembercirulaire 2025. Het percentage van de gemeentelijke bijdrage voor het gezamenlijk basistakenpakket (GBTP) voor IJsselstein wordt gewijzigd van 2,15% naar 2,13% (-€4.000 voor IJsselstein). • De aanpassing van de loon- en prijsindex voor 2026 is normaal en heeft per saldo een klein effect (Stelpost loon-bijstelling: -€14.000, prijs bijstelling: +€11.000 en +€5.000). • Ontwikkelingen inclusief overbruggings knelpunten Het is noodzakelijk om maatregelen te nemen om te kunnen blijven voldoen aan de wettelijke taakuitvoering en eisen van vandaag (bijstelling roosterfactor, externe invloeden vakbekwaamheid, digitale veiligheid, bedrijfs- en IT-continuïteit, versterking vakbekwaamheid, personele paraatheid). Deze knelpunten zijn incidenteel. In de uitwerking van het op orde scenario worden deze punten structureel opgelost. Vooruitlopend worden deze incidenteel opgenomen in de gewijzigde begroting.

Door een vastgestelde bestuurlijke opdracht (doorbelasten liftopsluitingen) wordt wel een bezuiniging ingeboekt Er worden voorstellen aangekondigd voor een visie op huisvesting en het dekkingsplan die als PM-post zijn opgenomen in de gewijzigde begroting 2026. Deze gaan op termijn waarschijnlijk een financieel nadelig effect hebben voor IJsselstein. Al deze ontwikkelingen bij elkaar zorgen voor een stijging van de gemeentelijke bijdrage. (+€37.000 voor IJsselstein). Al met al stijgt de GBTP voor IJsselstein met de gewijzigde begroting met €33.000. De kaders voor 2027 bevatten voor het overgrote deel geen verrassingen of afwijkende voorstellen ten opzichte van andere jaren. Noemenswaardig zijn de volgende onderwerpen: • De BDUR (De uitkering van het Rijk aan de VRU) wordt per 2026 met 10% gekort. In de begroting 2026 is opgenomen dat het GBTP per 2027 wordt verhoogd vanwege deze korting. Nu wordt voorgesteld om de korting uit de eigen begroting te halen en daarmee ophoging van het GBTP (en dus een nadelig effect op gemeenten) te voorkomen. • De aanpassing van de loon- en prijsindex voor 2027 is normaal en zorgt per saldo voor een stijging van de GBTP (+€89.000 IJsselstein).

Voor IJsselstein betekent de kadernota (bedragen x € 1.000): GBTP huidige GBTP gewijzigde GBTP begroting 2027 begroting 2026 begroting 2026 2.198 2.231 2.320 Uitwerking toekomstscenario op orde De wereld verandert. Ontwikkelingen die onze veiligheid raken zijn complexer en doen zich steeds sneller en op grote schaal voor. Maatschappelijke onrust in Nederland, geopolitieke onrust in de wereld, klimaatverandering en digitalisering zijn voorbeelden van ontwikkelingen die invloed hebben op de rol van de veiligheidsregio. Maar ook op de verwachting van inwoners en wat zij nodig hebben. Dat heeft gevolgen voor de taakuitvoering. Daarnaast nemen wettelijke verplichtingen en veiligheidseisen toe. De opgaven waarvoor de veiligheidsregio gesteld staat, nemen in risico’s, zwaarte en complexiteit toe. Om de taakuitvoering goed te kunnen blijven doen, is het nodig dat de veiligheidsregio haar organisatie robuust inricht. Daarbij komt dat de regio de afgelopen jaren een aanzienlijke groei in het aantal inwoners heeft doorgemaakt en blijft groeien. Ondanks deze ontwikkelingen is de gemeentelijke bijdrage aan de VRU de afgelopen 14 jaar, met uitzondering van de loon- en prijsindexering, vrijwel niet structureel verhoogd. Nieuwe ontwikkelingen of financiële knelpunten zijn binnen de eigen begroting opgelost. Daarnaast is er sinds de oprichting van de VRU structureel bezuinigd.

Dankzij schaalvoordelen, interne ombuigingen en samenwerkingen is het gelukt om meer te doen met minder middelen. Maar de rek is er nu uit, stelt de VRU. Na 14 jaar bezuinigen en het opvangen van nieuwe ontwikkelingen is er geen financiële ruimte meer in de begroting, terwijl de opgaven wel zijn Pagina 2 van 7

veranderd en toegenomen in aard en complexiteit. Dit heeft geleid tot de uitwerking van een aantal toekomstscenario's door de veiligheidsregio in opdracht van het algemeen bestuur. Zodat de veiligheidsregio kan blijven voldoen aan de wettelijke taakuitvoering. Hierbij zijn niet alleen scenario's uitgewerkt die meer geld vragen, maar ook scenario's die zouden leiden tot besparingen. In bijlage 2 en 3 zijn de scenario's uitgewerkt. Het algemeen bestuur heeft op 1 december 2025 een besluit genomen over deze toekomstscenario’s en daarmee richting gekozen. Ten aanzien van de bezuinigingslijnen (scenario ‘nullijn’ en scenario ‘- 3%’) heeft het bestuur geconcludeerd dat deze direct invloed hebben op de wettelijke taakuitvoering van de veiligheidsregio. Zelfs om de nullijn te bereiken zouden onder meer 27 van de 70 (vrijwilligers)kazernes gesloten moeten worden. Dit heeft verregaande en onwenselijke consequenties voor de uitvoering van de wettelijke taak en voor de opkomsttijden. De meer ambitieuze scenario's (‘op kop’ en ‘op koers’) leiden tot een meer ambitieuze agenda met bijbehorende grote investeringen. Daarom heeft het algemeen bestuur unaniem besloten om in te zetten op het scenario ‘op orde’. Er heeft een gewogen afweging plaatsgevonden van de noodzaak en kosteneffectiviteit van de gevraagde middelen.

Ook is daarbij kritisch gekeken naar eventuele mogelijkheden om toch nog te besparen. Ambities en wensen zijn losgelaten, de veiligheidsregio heeft zich gericht op noodzakelijke vereisten om de taakuitvoering verantwoord voort te kunnen zetten. De maatregelen die gevraagd worden, zorgen er gefaseerd voor dat de VRU vanaf 2030 op orde is. Het algemeen bestuur van de VRU realiseert zich dat het moment lastig is. Gezien de beperkte financiële ruimte bij gemeenten en bij de VRU, liggen er ingewikkelde keuzes voor. Daarom is er een zorgvuldige afweging gemaakt en de benodigde middelen die gevraagd worden zijn onvermijdbaar, onoplosbaar en onuitstelbaar. De financiële gevolgen van de uitwerking van het toekomstscenario op orde zijn niet opgenomen in de kadernota VRU 2027, maar worden na instemming door het algemeen bestuur wel opgenomen in de begroting 2027 en verder. Het college vindt de uitwerking, inclusief de financiële gevolgen, overeenkomstig het besluit van het algemeen bestuur nodig en uitlegbaar. Tegelijkertijd realiseert het college zich dat dit behoorlijke financiële consequenties heeft voor gemeente IJsselstein. Ook gelet op nog aangekondigde voorstellen vanuit de veiligheidsregio (zie hiervoor de paragraaf kanttekeningen en/of risico's).

Daarom vindt het college het passend om de raad voor te stellen om de veiligheidsregio op te roepen om spaarzaam, zorgvuldig en terughoudend om te gaan met toekomstige voorstellen die vragen om extra financiële middelen. In het bijzonder roept de raad in de conceptzienswijze de veiligheidsregio op om bij de uitwerking van (a) de herziening vergoeding kosten maatwerk, (b) de mogelijke afbouw van het compensatiemechanisme en (c) de mogelijke wijziging van de financieringssystematiek, rekening te houden met stapeling van financiële gevolgen voor gemeente IJsselstein. Kanttekeningen en / of risico’s Er speelt een aantal ontwikkelingen binnen de veiligheidsregio die mogelijk financiële consequenties hebben voor gemeente IJsselstein, maar die op dit moment nog niet zeker zijn. Deze maken geen onderdeel uit van de nu voorliggende kadernota en het toekomstscenario, in de zin dat ze óf nog niet volledig zijn doorgerekend, óf dat er nog geen besluit over is genomen in het algemeen bestuur. Het gaat daarbij specifiek over: -

Herziening vergoeding kosten maatwerk (TUO) Onderdeel van de uitwerking van het toekomstscenario op orde is de herziening van de vergoeding van de kosten maatwerk (paragraaf 3.6.1. van bijlage 1a Toekomstscenario’s). Deze maatwerkafspraken met individuele gemeenten zijn gemaakt vanuit een historische context bij de vorming van de veiligheidsregio. Inmiddels is het besef gekomen dat dat leidt tot ongelijke afspraken en ondoorzichtige financiële constructies (bijvoorbeeld voor wat betreft onderhoudslasten en afschrijving in de toekomst). Daarom heeft de veiligheidsregio nu de wens om gemeenschappelijke (en noodzakelijke) taakuitvoering gezamenlijk te

Pagina 3 van 7

bekostigen (en daarmee op te nemen in de reguliere begroting) en extra maatwerkwensen van gemeenten volledig door te belasten naar de gemeenten in kwestie. Gemeente IJsselstein betaald op dit moment €19.000 per jaar voor een extra tankautospuit op de post IJsselstein. De verwachting is dat wanneer de daadwerkelijke kosten doorberekend gaan worden dat bedrag kan stijgen met €109.000 per jaar. Het is op dit moment nog niet duidelijk wat de uitkomst gaat zijn van de gesprekken die hierover met de veiligheidsregio worden gevoerd. -

Compensatiemechanisme In de uitwerking van het toekomstscenario op orde is opgenomen dat nagedacht wordt om het compensatiemechanisme af te bouwen (paragraaf 4.3.3. van bijlage 1a Toekomstscenario’s). Dit compensatiemechanisme stamt uit de tijd van de vorming van de veiligheidsregio's, waar bij de overgang naar het nieuwe financieringsmodel is afgesproken dat gemeenten geen nadeel mogen ondervinden van de overgang. Voordeelgemeenten dragen daarom een deel van hun voordeel af aan de nadeelgemeenten, waar IJsselstein er één van is. Een voorstel over de afbouw van het compensatiemechanisme wordt separaat aan het bestuur voorgelegd. Dat voorstel wordt medio 2026 verwacht, waarbij de financiële effecten worden meegenomen in de kadernota VRU 2028. Gemeente IJsselstein is één van de gemeenten die gecompenseerd wordt voor een bedrag van €139.000 per jaar. Het is op dit moment nog niet duidelijk waar besluitvorming over een afbouw financieel toe leidt.

-

Financieringssystematiek/volumecomponent In de uitwerking van het toekomstscenario op orde is opgenomen dat nagedacht wordt om de financieringssystematiek van de veiligheidsregio te wijzigen (paragraaf 4.3.1. van bijlage 1a Toekomstscenario’s). Een voorstel hiertoe wordt separaat aan het bestuur aangeboden, inclusief een voorstel voor het opnemen van een volumecomponent in de financieringssystematiek van de VRU. Dat voorstel wordt medio 2026 verwacht. De financiële gevolgen daarvan zijn op dit moment nog niet bekend.

-

Toekomstbestendigheid waterongevallenbestrijding Onderdeel van de uitwerking van het toekomstscenario op orde is het laten plaatsvinden van een externe beoordeling/advies op de zes duikteams in de veiligheidsregio (paragraaf 4.1.4. van bijlage 1a Toekomstscenario’s). In maart 2026 zal op basis van dit advies een voorstel aan het bestuur worden voorgelegd. De mogelijke financiële gevolgen daarvan zijn op dit moment nog niet bekend.

-

Vijfde peloton natuurbrandbestrijding Onderdeel van de uitwerking van het toekomstscenario op orde is het opvragen van een extern advies over wat er objectief nodig is voor regio op basis van oppervlakte, de omgeving en risico’s. In maart 2026 zal op basis van dit advies een voorstel aan het bestuur worden voorgelegd. De mogelijke financiële gevolgen daarvan zijn op dit moment nog niet bekend.

-

Visie op huisvesting De veiligheidsregio bereid al enige tijd een voorstel voor over de visie op huisvesting (paragraaf 3.4.1. Kadernota VRU 2027). Hoewel de contouren zich beginnen af te tekenen zijn de mogelijke financiële gevolgen van een voorstel nog niet bekend. Wel ligt het in de lijn der verwachting dat het voorstel mogelijke frictiekosten voor de gemeenten gaat opleveren. Een voorstel hierover wordt medio 2026 verwacht.

Op basis van deze financiële onzekerheden kan de toename van de totale bijdrage aan de VRU (het gemeenschappelijke en het gemeentespecifieke deel) in het slechtste geval alleen al vanwege deze specifieke ontwikkelingen stijgen met meer dan €248.000. Dit komt boven op de stijging door het toekomstscenario op orde (zoals vermeld te verwerken in de begroting 2027) en de gebruikelijke indexering.

Pagina 4 van 7

Dat bedrag bestaat uit herziening vergoeding kosten maatwerk en afbouw compensatiemechanisme, exclusief de nog niet bekende bedragen behorende bij de onderwerpen zoals hierboven opgesomd wat betekend dat het totaalbedrag ook nog hoger kan uitvallen. Hierbij moet worden opgemerkt dat IJsselstein hard wordt getroffen door (de optelsom van) deze ontwikkelingen. Slechts vier gemeenten (van de zesentwintig) worden geraakt door de herziening vergoeding kosten maatwerk. En ook slechts vier gemeenten worden geraakt door een afbouw van het compensatiemechanisme. In beide gevallen wordt IJsselstein daardoor getroffen. Slechts voor één andere gemeente in de veiligheidsregio (gemeente Houten) geldt dat ook. De portefeuillehouder in het algemeen bestuur is hierover in nauw overleg met directie en bestuur. _______________________________________________________________________ Uitvoering Kosten Bedragen x€1.000

Begroting Gewijzigde begroting 2026 (kadernota 2027) Kadernota 2027

2026

2027

€ 2.198

€ 2.231

2028

2029

2030

€ 2.415

€ 2.432

2031 e.v. € 2.432 € 2.446

€ 33 € 89

Toekomstscenario op orde Totaal

-

€ 95

€ 17

-

€ 14

€ 92

€ 2.231

€ 2.415

€ 2.432

€ 2.432

€ 2.446

€ 2.538

Begroot gemeente

€ 2.217

€ 2.217

€ 2.217

€ 2.217

€ 2.217

€ 2.217

- € 14

- € 198

- € 215

- € 215

- € 229

- € 321

Verschil

Tot en met 2027 is er sprake van reguliere indexatie. Vanaf 2027 vindt er een ophoging plaats door de toevoeging van het toekomstscenario op orde. Vanaf 2028 is reguliere indexering nog niet opgenomen in deze bedragen, aangezien die nog niet bekend is. In 2026 verwachten we een overschrijding van € 14.000 door de wijziging. In 2027 liggen de kosten ca. € 200.000 hoger dan we begroot hebben. Dit wordt in de begroting 2027 van de VRU verwerkt. Bij het opstellen van de begroting 2027 passen we ons budget op de VRU begroting aan. Planning • De zienswijzen van gemeenteraden worden betrokken bij de uiteindelijke keuze die gemaakt worden. • Gemeenten worden verzocht om hun reacties uiterlijk 3 maart 2026 kenbaar te maken aan het bestuur van de VRU. Bij de veiligheidsregio is inmiddels aangegeven dat door de planning van de gemeenteraadsvergaderingen in IJsselstein deze deadline niet gehaald kan worden. Wel zal de conceptreactie worden gedeeld met de veiligheidsregio. • De zienswijzen worden besproken in de vergadering van het algemeen bestuur op 30 maart 2026 bij de behandeling van de ontwerpbegroting 2027 en geactualiseerde begroting 2026. • De gemeentelijke bijdrage zoals opgenomen in de kadernota VRU 2027 wordt in de ontwerpbegroting 2027 aangevuld met het financiële effect van de besluitvorming over de separate voorstellen (waaronder besluitvorming over het toekomstscenario).

• De ontwerpbegroting wordt voor een zienswijze voorgelegd aan de gemeenteraden, waarna het algemeen bestuur de definitieve begroting 2027 vervolgens vast op 6 juli 2026. Duurzaamheid Niet van toepassing. Participatie Niet van toepassing.

Pagina 5 van 7

Communicatie Niet van toepassing. Evaluatie Niet van toepassing. _______________________________________________________________________ Bijlagen Aanbiedingsbrief toekomstscenario’s en kadernota VRU 2027 Bijlage 1a. Toekomstscenario’s Bijlage 1b. Toekomstscenario’s – alle scenario’s toegelicht Bijlage 1c. Kadernota VRU 2027 Bijlage 1d. Overzicht prognose gemeentelijke bijdrage meerjarenraming ontwerpbegroting VRU 2027 inclusief IGPP 6. 2025-12-15 Mutatieoverzicht VRU vanaf 2025a inclusief prognose meerjarenraming 7. Zienswijzebrief uitwerking toekomstscenario op orde en Kadernota VRU 2027 1. 2. 3. 4. 5.

Pagina 6 van 7

De raad van de gemeente IJsselstein; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 27 januari 2026, zaaknummer 320442

BESLUIT: De raad voor te stellen een zienswijze naar voren te brengen over de uitwerking van het toekomstscenario op orde en de kadernota VRU 2027.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente IJsselstein, gehouden op 12 maart 2026

de griffier,

de voorzitter,

Arnout J.O. van Kooij MMC

Ester Weststeijn

Pagina 7 van 7