Raadsvoorstel Visie en Uitvoeringsagenda duurzaamheid en energie

Raadsvoorstel gemeente IJsselstein _______________________________________________________________________ Agendapunt: Visie en Uitvoeringsagenda duurzaamheid en energie Zaaknummer: 233869 Programma: Commissie: Ruimte Portefeuillehouder: Peter Bekker en Edwin Tas Onderdeel van: Informatie bij: Jorrit Dortland _______________________________________________________________________________

Onderwerp Visie en Uitvoeringsagenda duurzaamheid en energie

Samenvatting 2023 en 2024 waren de warmste jaren sinds het begin van de metingen en naar de laatste inzichten hebben we nog maar een paar jaar om te opwarming van de aarde te beperken tot anderhalve graad. Tegelijkertijd is de biodiversiteit de afgelopen 100 jaar sterk teruggelopen. De transitie naar een duurzame samenleving is daarom urgenter dan ooit en vraag een gezamenlijke inspanning van overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties en inwoners. De komende jaren zijn cruciaal om de tussendoelstellingen van 2030 in bereik te brengen en voorbereidingen te treffen voor de jaren daarna. In het voorjaar van 2024 zijn we gestart met het opstellen van een Visie en Uitvoeringsagenda duurzaamheid en energie. Hiermee zetten we de stip op de horizon voor de lange termijn en stellen we prioriteiten voor de korte termijn. In overeenstemming met de startnotitie (zaak 133280) hebben we ons voor de Visie en Uitvoeringsagenda gefocust op wat er nodig is om invulling te geven aan nationale/internationale afspraken en lokale beleidsambities. De transitie naar een duurzame samenleving vraagt een grote inspanning en brengt nieuwe taken en verantwoordelijkheden met zich mee. Voor een deel van deze taken ontvangen wij financiële middelen vanuit het Rijk. Vanuit een gezonde balans tussen taken en middelen zou de uitvoering daar naar onze overtuiging mee gedekt moeten zijn.

Tot slot dienen de verkiezingen zich aan en loopt ons mandaat in maart 2026 af. Daarom stelt het college de raad voor om een Visie vast te stellen met een uitvoeringsagenda met een looptijd van 2 jaar. Daarmee geven we met de beschikbare middelen maximaal invulling aan de beleidsambities. Op basis van de evaluatie na 2 jaar kan de raad besluiten over de voortzetting en de middelen om de doelstellingen op langere termijn te bereiken. _______________________________________________________________________

Pagina 1 van 8

Voorstel 1. De Visie en Uitvoeringsagenda duurzaamheid en energie vast te stellen. 2. Begrotingswijziging 25030 vast te stellen

Aanleiding voor dit voorstel Op 13 februari 2024 heeft het college de raad schriftelijk geïnformeerd over het opstellen van de Visie en Uitvoeringsagenda duurzaamheid en energie (zaaknummer 133280). Hierin zegt het college toe om de Visie en Uitvoeringsagenda duurzaamheid en energie ter besluitvorming aan de raad aan te bieden. _______________________________________________________________________________

Relevante eerdere besluiten/besluitgeschiedenis In de Visie en Uitvoeringsagenda duurzaamheid en energie brengen we de inspanningen voor een schoner, groener en gezonder IJsselstein samen. De Visie en Uitvoeringsagenda bouwt voort op staand beleid als: - Regionale Energiestrategie (RES 1.0); - Plan van Aanpak Energiebesparing; - Toets en Afwegingskader duurzame energie; - Transitievisie warmte; - Natuurwaardekaart; - Visie en Uitvoeringsagenda Klimaatadaptatie; - Mobiliteitsplan; - Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR); - Afvalbeleidsplan; - Duurzaam meerjaren onderhoudsplan (DMJOP)

Wettelijk kader of beleidskader artikel 108, eerste lid, van de Gemeentewet

Alternatieven De uitvoeringsagenda heeft een looptijd van 2 jaar (t/m 2027). In deze periode intensiveren we de inzet op het gebied van energie. Wanneer we die inzet na 2027 willen voortzetten zullen we, als er geen aanvullende middelen komen vanuit het Rijk. zelf extra middelen vrij moeten maken. Dat kan oplopen tot naar schatting ruim zes ton structureel per jaar in 2029. Daar zou dan ook structurele dekking tegen over moeten staan. Het alternatief is dat de raad aan de hand van dit voorstel beslist om deze middelen beschikbaar te stellen. In dat geval is er geen evaluatie nodig in 2027. Daarnaast zijn er enkele aanvullende inspanningen nodig op het gebied van groen, biodiversiteit, circulariteit en klimaatadaptatie. Hiermee zijn ook enkele honderdduizenden euro’s gemoeid, veelal incidenteel. Deze inspanningen met incidentele middelen zijn niet opgenomen in onze inzet tot en met 2027. Gezien het mandaat van het college tot maart 2026 loopt vonden wij dat niet gepast. Het alternatief is om deze incidentele middelen wel beschikbaar te stellen zodat zij onderdeel kunnen uitmaken van de inzet voor komende jaren. Tot slot is een alternatief om de visie en uitvoeringsagenda niet vast te stellen. Dan ontbreekt echter een duidelijk kader voor de inzet van de gemeente op het gebied van duurzaamheid. Dat is niet wenselijk.

Pagina 2 van 8

Argumenten Argument 1: We werken samen met inwoners aan een schoner, groener en gezonder IJsselstein In de Visie en Uitvoeringsagenda duurzaamheid en energie brengen we onze inspanningen voor een schoner, groener en gezonder IJsselstein samen. We zetten onze inspanningen op het gebied van groen, biodiversiteit, circulariteit en klimaatadaptatie voort. Op het gebied van energie en het verduurzamen van de eigen organisatie intensiveren we onze inspanningen. Aan de hand van de Visie en Uitvoeringsagenda versnellen we de transitie naar een schoner, groener en gezonder IJsselstein. Wat uiteindelijk leidt tot een mooier, toekomstbestendiger en aantrekkelijker IJsselstein waar inwoners gelukkiger zijn. De vijf pijlers zoals geschetst in de visie vormen de hoofdlijn voor onze inzet. Hiermee werken we gericht en binnen onze mogelijkheden aan een schoner, groener en gezonder IJsselstein. Dit betekent op de eerste plaats dat we als gemeente het goede voorbeeld geven. Daarnaast zetten we in op het verleiden en ontzorgen van inwoners en bedrijven zodat we hen stimuleren ook een bijdrage te leveren aan een duurzamer IJsselstein.

Argument 2: We geven invulling aan de uitvoering van het Klimaatakkoord Met het sluiten van het Nationaal klimaatakkoord in 2019 is de uitvoering van de energietransitie in een stroomversnelling terechtgekomen. Tussen 2019 en 2023 heeft de raad belangrijke besluiten genomen over de opwek van duurzame elektriciteit, de warmtetransitie en energiebesparing. Hiermee hebben we een basis gelegd voor de energietransitie. Met de Visie en Uitvoeringsagenda bouwen we hierop voort en komen we tot en met 2027 de afspraken uit het klimaatakkoord na. Daarvoor intensiveren we onze inzet rondom energie. Deze inzet is terug te vinden onder pijler IJsselstein energie en klimaatneutraal. Om deze inzet meerjarig te borgen is waarschijnlijk extra geld nodig en daarover wordt in 2027 nader besloten.

Argument 3: de Visie en Uitvoeringsagenda duurzaamheid en energie is adaptief en geeft ruimte voor bijsturing De Visie en Uitvoeringsagenda duurzaamheid en energie is een programma dat stuurt op het behalen van doelstellingen/resultaten en het tussentijds monitoren van de effectiviteit opdat de raad kan bijsturen. Projecten kunnen in de loop van het programma dus wijzigen. Dit maakt de Visie en Uitvoeringsagenda adaptief en geeft ons de ruimte om mee te bewegen wanneer de situatie daar om vraagt. Wanneer er gedurende de looptijd wijzigingen plaatsvinden in de inzet zal het college dit aan de raad rapporteren. Indien nodig zal het college dit met een voorstel aan de raad voorleggen.

Pagina 3 van 8

Kanttekeningen en / of risico’s Kanttekening 1: Een uitvoeringsagenda van twee jaar kent nadelen en meerjarig lijken aanvullende middelen nodig. De Uitvoeringsagenda kent een looptijd van twee jaar in plaats van vier jaar zoals eerder voorzien. In 2027 volgt er een weegmoment om de inzet voor de periode daarna te bepalen. Duurzaamheidsprojecten zijn echter gebaat bij een langere, stabiele uitvoeringsperiode om duurzaam effect te sorteren. De intensivering op het gebied van energie is dus voor twee jaar gedekt. Wanneer de raad besluit om de koest die met dit document wordt ingezet ook na 2027 voort te zetten, vraagt dit na 2027 structureel om extra middelen. Het benodigde extra budget kan daarbij oplopen tot naar schatting ruim zes ton structureel per jaar in 2029. Uiteraard zal dit bedrag lager uitvallen wanneer het Rijk besluit om aanvullende middelen aan de gemeente uit te keren. Het college acht die kans op dit moment reëel. Zonder aanvullende middelen zullen we projecten per 2028 stopzetten. Dit is schadelijk voor de energietransitie en het vertrouwen van inwoners. Tot slot heeft de gekozen opzet tot gevolg dat een deel van het extra personeel op tijdelijke basis zal moeten worden aangenomen. Dit zal het moeilijker maken personeel te werven.

Kanttekening 2: Op het gebied van groen, biodiversiteit, circulariteit en klimaatadaptatie worden idealiter aanvullende inspanningen gepleegd. Met de Visie en Uitvoeringsagenda duurzaamheid en energie zetten we de gemeentelijke inspanningen op het gebied van groen, biodiversiteit, circulariteit en klimaatadaptatie voort. Het college constateert echter ook dat er op deze gebieden enkele aanvullende inspanningen nodig zijn. Hiermee zijn enkele tonnen gemoeid die veelal incidenteel van aard zijn. Deze extra inspanningen zijn nu niet opgenomen in de uitvoeringsagenda tot en met 2027 omdat het college dit met het oog op de verkiezingen niet gepast vond. Deze keus laten we aan de nieuwe gemeenteraad.

Kanttekening 3: De uitvoering is sterk afhankelijk van rijksfinanciering De uitvoeringsagenda is sterk afhankelijk van de financiële middelen die de gemeente van het Rijk ontvangt voor klimaat en energiebeleid. IJsselstein zet deze middelen in voor de uitvoering van de projecten onder de pijler IJsselstein energie en klimaatneutraal (dit is ook waar deze middelen voor zijn bedoeld). De provinciaal financieel toezichthouder heeft aangegeven, dat IJsselstein het bedrag dat zij in 2025 heeft ontvangen, meerjarig mogen begroten. Recentelijk heeft het Rijk bevestigd dat gemeenten dit bedrag op zijn minst mogen verwachten.

Pagina 4 van 8

Kanttekening 4: Rijksfinanciering blijft achter bij de benodigde middelen In het Klimaatakkoord (2019) is afgesproken dat decentrale overheden voldoende financiële middelen zouden ontvangen voor de uitvoering. De Raad voor Openbaar Bestuur constateert echter dat de uitvoeringskosten voor gemeenten in 2026 honderden miljoenen euro’s hoger zijn, dan de 662 miljoen euro die het Rijk in 2026 – en naar verwachting in die orde van grootte ook de jaren daarna – beschikbaar stelt. Daarmee zet het Rijk de uitvoering van het Klimaatakkoord onder druk. Voor de komende twee jaar zetten we in op een uitvoeringsagenda die past binnen de beschikbare middelen. De afweging over hoe we daar op langere termijn mee omgaan wordt gemaakt bij de evaluatie in 2027. Daarmee geven we ook de tijd aan het Rijk om een been bij te trekken.

Kanttekening 5: Het effect van onze inzet is niet altijd goed te bepalen en te voorspellen Diverse maatregelen uit de uitvoeringsagenda zijn er op gericht op om inwoners en bedrijven te helpen verduurzamen. Van deze acties is moeilijk te bepalen hoeveel effect zij uiteindelijk zullen hebben. Daar komt bij dat het effect voor een deel afhankelijk is van factoren waar we als gemeente weinig invloed op hebben, zoals de gasprijs. Met de monitor proberen we dit waar mogelijk te ondervangen.

Kanttekening 6: Het is lastig om gekwalificeerd personeel te vinden. De arbeidsmarkt in Nederland is op dit moment krap, ook als het gaat om personeel op het gebied van duurzaamheid en energie. Het is onzeker of we voldoende gekwalificeerde medewerkers kunnen blijven aantrekken om de agenda uit te voeren. Waar nodig zal dan ook tijdelijk worden ingezet op externe inhuur van personeel.

Kanttekening 7: Nog niet alle acties zijn even ver uitgewerkt en investeringsbudgetten nog niet allemaal inzichtelijk. Op een aantal punten moet de Uitvoeringsagenda nog verder worden uitgewerkt om te kunnen bepalen welke acties en middelen nodig zijn om de doelstellingen te kunnen behalen. Waar nodig zal het college de raad daartoe om extra financiële middelen vragen. Ook toekomstige investeringen in energie, bijvoorbeeld in warmtenetten, zijn niet opgenomen in de visie en uitvoeringsagenda. Een lopend nationaal onderzoek zal uitsluitsel geven over de kosten daarvan en de compensatie voor gemeenten. Dit zal de komende jaren duidelijk worden.

Kanttekening 8: Netcongestie Vanaf 2021 heeft de provincie Utrecht te maken met netcongestie. Eerst voor de teruglevering van elektriciteit en vervolgens ook voor de afname van elektriciteit. Het zal tot 2033-2035 duren eer dat de capaciteit van het elektriciteitsnet is uitgebreid. Netcongestie heeft invloed op de verduurzamingsmogelijkheden op korte termijn en kan daarmee invloed hebben op het bereiken van de doelstellingen. Om de invloed van netcongestie op de doelstellingen te beperken is er in het programma extra aandacht voor netcongestie en het energiesysteem van de toekomst. _______________________________________________________________________

Pagina 5 van 8

Uitvoering Kosten De structurele inspanningen onder de opgave IJsselstein groenblauw en gezond, IJsselstein circulair en IJsselstein klimaatbestendig en water robuust zijn te bekostigen uit budgetten die reeds zijn opgenomen in de begroting. Voor de structurele inspanningen op het gebied van energie is in totaal een budget nodig van €1.377.000 in 2026 en €1.635.000 in 2027. Een deel van dit budget is reeds opgenomen in de begroting. De aanvullende budgetten zijn als mutatie opgenomen in de begrotingswijzigingen. Deze mutatie is te dekken uit de financiële middelen die de gemeente van het Rijk ontvangt voor de uitvoering van klimaat en energiebeleid. Deze mutatie leidt dan ook niet tot bezuinigingen elders in de begroting. Aanvullend daarop zijn in de Visie en Uitvoeringagenda enkele aanvullende inspanningen opgenomen ten behoeve van het verduurzamen van de eigen organisatie en toekomstbestendige gebiedsontwikkeling. Deze inspanningen zijn incidenteel van aard. Daarom stellen wij voor om voor deze inspanningen de onderstaande budgetten uit de duurzaamheidsreserve te onttrekken

Dekking uit duurzaamheidsreserve

2025 €0

2026 € 228.000

2027 € 130.000

In de bijlage is de begrotingswijziging van de Visie en Uitvoeringsagenda duurzaamheid en energie terug te vinden.

Planning De uitvoeringsagenda is gericht op de periode 2025 t/m 2027 en in de bijlage is een overzicht terug te vinden van de doorloop van de verschillende activiteiten. Het is echter de verwachting dat het programma in de jaren daarna zal worden voortgezet. Daarom is een doorkijk gegeven naar de jaren 2028 - 2030. De daadwerkelijke planning voor die periode is afhankelijk van de middelen die al dan niet na de evaluatie in 2027 ter beschikking worden gesteld.

Duurzaamheid Met de Visie en Uitvoeringsagenda duurzaamheid en energie leggen we vast hoe we als gemeente de komende jaren werken aan een duurzamer, groener, schoner en gezonder IJsselstein. Alle acties dragen op hun eigen manier bij aan een duurzamer IJsselstein.

Pagina 6 van 8

Participatie In de diverse fases van het opstellen van de visie en uitvoeringsagenda zijn stakeholders, inwoners en medewerkers betrokken geweest. Intern Duurzaamheid raakt de gemeentelijke organisatie in vele aspecten en vraagt een inzet van alle teams, met name Ruimte en projecten en Civiele techniek en Vastgoed. Daarom is de visie met uitvoeringsagenda integraal opgesteld, samen met adviseurs en management. De raad is in september 2024 bijgepraat tijdens een thema-avond. Extern Op enkele momenten in de totstandkoming zijn stakeholders geraadpleegd, met name daar waar keuzes gemaakt moesten worden. Daarmee is ook ingezet op het creëren van gedeeld eigenaarschap. Tegelijkertijd hebben we de participatie waar mogelijk compact gehouden. De geraadpleegde partners zien graag meer inzet op groen en biodiversiteit en vragen meer ruimte voor burgerinitiatieven. Deze extra inzet is niet opgenomen in de Visie en Uitvoeringsagenda die nu voorligt. Inwoners zijn met name betrokken geweest waar het gaat om de uitvoering. Dat is gebeurd door middel van een enquête onder het inwonerpanel. De resultaten geven zicht op de voor hen belangrijke onderwerpen en wat de wensen aan de gemeente zijn waar het gaat om verduurzamen. Deze punten zijn zoveel mogelijk meegenomen in de Visie en Uitvoeringsagenda. De resultaten van de enquête zijn terug te vinden in de bijlage.

Communicatie Vanuit gedeelde verantwoordelijkheid maken communicatie en participatie onlosmakelijk deel uit van de projecten in de uitvoeringsagenda. Daarin zal centraal staan op welke activiteiten de gemeente inzet, wat inwoners en bedrijven daar zelf aan kunnen bijdragen en ook wat de noodzaak is van de maatregelen.

Evaluatie In 2027 volgt een evaluatie. Op basis daarvan volgt een voorstel voor een eventueel vervolg en de kosten daarvan. Tussentijdse monitoring geeft de mogelijkheid tot 2027 bij te sturen. Het college zal de raad hierover informeren middels een raadsinformatiebrief. _______________________________________________________________________ Bijlagen In de bijlage zijn vijf bijlage terug te vinden - Visie en Uitvoerinsgsagenda Duurzaamheid en energie - Foto IJsselstein - Strategische aanpak energiebesparing 2025-2029 - Rapportage DUO Gemeente IJsselstein - onderzoek duurzaamheid - Uitvoeringsagenda activiteiten en planning visie en uitvoeringsagenda bijlage raadsvoorstel

Pagina 7 van 8

De raad van de gemeente IJsselstein; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 26 augustus 2025, zaaknummer 233869

BESLUIT: 1. De Visie en Uitvoeringsagenda duurzaamheid en energie vast te stellen. 2. Begrotingswijziging 25030 vast te stellen

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente IJsselstein, gehouden op 2 oktober 2025

de griffier,

de voorzitter,

Arnout van Kooij

Agnes Jongerius

Pagina 8 van 8