Raadsvoorstel Uitnodigingskader zonnevelden in het Hollandsche IJsselgebied

Raadsvoorstel gemeente IJsselstein _______________________________________________________________________ Agendapunt: Uitnodigingskader zonnevelden in het Hollandsche IJsselgebied Zaaknummer: 238859 Programma: Duurzaamheid Commissie: Ruimte Portefeuillehouder: Edwin Tas Onderdeel van: Informatie bij: Jet Bakker _______________________________________________________________________________

Onderwerp Uitnodigingskader zonnevelden in het Hollandsche IJsselgebied Samenvatting De gemeente IJsselstein heeft de ambitie om in 2050 een energie- en klimaatneutrale gemeente te zijn. Daarmee werken we aan een duurzame energievoorziening voor de regio en dragen we bij aan de landelijke opgave. We hebben als doel voor 2030 om binnen de gemeentegrenzen 50 GWh (0,05 TWh) op te wekken. Voor 2050 hebben we als doel om 170 GWh (0,17 TWh) op te wekken. Dit doen we door zonnevelden aan te leggen. Met het Uitnodigingskader leggen we vast waar en onder welke voorwaarden deze zonnevelden hier kunnen komen. Het uitnodigingskader stelt 3 locaties vast waar onder voorwaarden initiatieven voor zonne-velden gerealiseerd kunnen worden. De voorwaarden zorgen voor passendheid in het landschap, bewonersparticipatie en lokaal eigendom. Daarnaast zijn onder andere de natuurwaarden, bodemkwaliteit en waterkwaliteit belangrijk. We willen deze waarden beschermen en waar mogelijk verbeteren. _______________________________________________________________________ Voorstel 1. Het Uitnodigingskader zonnevelden in het Hollandsche IJsselgebied vast te stellen; 2. Als uit de tussentijdse evaluatie van het uitnodigingskader blijkt dat er niet voldoende zicht is op de een realistische bijdrage aan de energiedoelen, de plannen voor zonnevelden in het Kromme IJsselgebied verder uit te werken.

Aanleiding voor dit voorstel Op 6 juli 2023 heeft de raad het Procesvoorstel uitwerken zoekgebieden energie opwek vastgesteld. Volgens het uitgewerkte proces is voor de zoekgebieden een Uitgangspuntennotitie windenergie en Uitnodigingskader zonnevelden uitgewerkt. De Uitgangspuntennotitie wind is in het najaar van 2024 aan u voorgelegd. Tijdens die raadsvergadering is besloten de IJsselsteinse opgave voor energie opwek niet met windturbines te realiseren. Dat betekent dat de gehele opgave door middel van zonnevelden ingevuld wordt. Tevens is een amendement aangenomen waarin de raad het college opdraagt op zoek te gaan naar aanvullende zoekgebieden voor zonnevelden. Dit voorstel gaat over het Uitnodigingskader voor zonne-energie. _______________________________________________________________________________

Pagina 1 van 7

Relevante eerdere besluiten/besluitgeschiedenis Het besluit over het Uitnodigingskader voor zonne-energie is voorafgegaan door onder andere: - Het Klimaatakkoord - De Ontwerp RES (zaak 817328, besloten op 2 juli 2020) - Het Toets en Afwegingskader duurzame energie (zaak 944211, besloten op 20 mei 2021) - De RES 1.0 (zaak 944233, besloten op 7 oktober 2021) - Het Procesvoorstel uitwerken zoekgebieden energie opwek (zaak 11035 besloten op 6 juli 2023) - Het besluit inzet duurzame energie opwek van IJsselstein, met de Uitgangspuntennotitie wind en bijbehorend aangenomen amendement (zaak 177657, besloten op 3 oktober 2024) - De RES Herijking (zaak 258411, besloten op 10 juli 2025) Wettelijk kader of beleidskader Zie onder relevante eerdere besluiten.

Alternatieven Alternatief 1: Het Uitnodigingskader niet vaststellen en kiezen voor een andere invulling van de IJsselsteinse energieopgave. Op basis van de eerdere inventarisatie waren de twee meest geschikte gebieden het Hollandsche IJsselgebied en het gebied bij de A2. In 2024 is besloten geen invulling te geven aan de IJsselsteinse opgave door middel van een windturbine. Het Hollandsche IJsselgebied is dan het enige grote zoekgebied dat overblijft om de ambitie te realiseren. Het onderzoeken van andere gebieden kost tijd en dit zorgt voor extra druk op deze gebieden. Het niet vaststellen heeft tot gevolg dat de opgave waarschijnlijk niet gerealiseerd wordt. Argumenten Argument 1: Het Uitnodigingskader geeft invulling aan de gemeentelijke opgave en de RES afspraken. In het klimaatakkoord is afgesproken dat de 30 RES regio’s in Nederland gezamenlijk zorgen voor de opwek van 35 TWh duurzame elektriciteit middels zon en wind op land. IJsselstein is onderdeel van de RES U16. In de regio U16 hebben we het doel vastgelegd om in 2030 1,8 TWh duurzame elektriciteit op te wekken en bij te dragen aan de nationale opgave. IJsselstein heeft in het Toets- en Afwegingskader duurzame energie, de RES 1.0 en de RES Herijking, vastgelegd dat zij daar 0,05 TWh of 50 GWh aan bij draagt. Zo’n 20 tot 25 procent van deze opgave kan gerealiseerd worden door grotere zon op dak installaties.

De resterende opgave moet worden ingevuld via windturbines en/of zonnevelden. Deze windturbines en/of zonnevelden zouden gerealiseerd moeten worden in de aangewezen zoekgebieden. Enkele kleine zoekgebieden – zoals de snelwegzone - zijn al opengesteld, maar leveren onvoldoende op om de opgave te realiseren. Het Uitnodigingskader zoals dat nu voorligt biedt de ruimte om hier maximaal 34 ha aan bij te dragen. Dit is nodig om invulling te geven aan de opgave. Argument 2: Het Uitnodigingskader geeft richting en sturing aan hoe zonnevelden in de gemeente gerealiseerd kunnen worden Het Uitnodigingskader stelt niet alleen vast waar in het Hollandsche IJsselgebied mogelijk ruimte is voor grootschalige zonne-energie, maar ook onder welke voorwaarden wij dit passend vinden. Dit zijn onder andere landschappelijke, ecologische en maatschappelijke Pagina 2 van 7

voorwaarden. Deze voorwaarden geven houvast en mogelijkheid tot sturen op een goede landschappelijke inpassing en lokale betrokkenheid bij lokale energieprojecten. In het gebied rondom de Hollandse IJssel spelen meer opgaven en doelen. Het project Groen Groeit Mee stelt een ontwikkelperspectief op, dat kijkt naar al deze opgaven. Vanuit het integrale perspectief is actief gezocht naar aansluiting tussen de verschillende opgaven. De voorgestelde locaties voor zonnevelden passen landschappelijk gezien in de (beoogde) structuur voor het noordelijk deel van dit gebied. Het is op dit moment een afwisselend gebied, waar ontwikkeling zoals de Noordwesthoek al in beeld zijn. Door middel van dit Uitnodigingskader kan bewust gestuurd worden op de aansluiting tot zowel de bestaande landschappelijke structuren als de beoogde ontwikkelingen zoals de Noordwesthoek. Verder heeft dit gebied potentie voor (recreatief) groen en versterking van natuurwaarden. Door zowel recreatieve- als faunaroutes te faciliteren in het Uitnodigingskader kan dit gebied uitgroeien tot een samenhangend gebied. Tevens spreken we een sterke voorkeur uit voor lokaal eigendom, zodat de IJsselsteinse inwoners en partijen ook mede-eigenaar kunnen worden. Daarnaast is ook sprake van een regulier participatieproces. Zo kunnen zij meer inspraak hebben en profiteren van de ontwikkelingen in hun eigen omgeving.

De voorwaarden die gekoppeld zijn aan bovenstaande voorbeelden vormen de leidraad bij de beoordeling, totstandkoming, exploitatie en ontmanteling van energieprojecten. Dit biedt duidelijkheid aan zowel inwoners als projectontwikkelaars in wat zij kunnen verwachten en hoe de gemeente omgaat met initiatieven voor hernieuwbare elektriciteit projecten. Argument 3: Het Uitnodigingskader biedt plek waar zonne-energie het beste past Gebied 1, 2 en 3 zijn het meest passend voor zonne-velden. Dit is gebaseerd op het landschap en de landschappelijke structuur en op wat inwoners van het gebied hebben aangegeven. Ten grondslag aan het Uitnodigingskader ligt een analyse van het gehele gebied. Op basis daarvan zijn uitwerkingen gemaakt die zijn voorgelegd aan stakeholders, betrokkenen en inwoners van het gebied. Hierbij zijn ook de andere opgaven in het gebied toegelicht, met daarbij de zoektocht naar gebieden die meerdere functies kunnen krijgen. Op basis van deze input is besloten de nu voorgelegde locaties aan te wijzen, en de locaties aan de westkant van het gebied uit te sluiten. Argument 4: Alternatieve locaties bieden niet voldoende potentie voor de doelen van 2030 Op 3 oktober 2024 is een amendement aangenomen. Daarin is de opdracht gegeven ook te zoeken naar alternatieve locaties, passend binnen het toets- en afwegingskader en de kaders van een goede landschappelijke inpassing.

Binnen de gebieden van het toets- en afwegingskader zijn twee gebieden opnieuw verkend op de potentie voor zonnevelden. Dit zijn de polder Broek en Blokland en het Kromme IJsselgebied. Polder Broek en Blokland Voor de polder Broek en Blokland geldt dat dit gebied voorheen niet beoogd was als ontwikkelingsgebied voor zonne-energie. Het valt om die reden ook niet onder de RES 1.0. Dit heeft gevolgen voor hoe een vervolgtraject ter realisatie van zonne-energie eruit kan komen te zien. Nieuwe ontwikkelingen kunnen hier niet op zichzelf gerealiseerd worden. Dit komt door de bestuurlijke afspraken rondom energie opwek, die medio 2026 in de vernieuwde provinciale omgevingsverordening opgenomen worden. Transformatie van het agrarisch gebied kan door middel van een gebiedsproces worden ingezet. Zonnevelden kunnen hierbij een middel zijn voor transitie van agrarische Pagina 3 van 7

bedrijven. Zonne-energie kan hierbij geen doel op zich zijn. Verder is het van belang dat een eventuele transitie wordt bekeken in de context van de gehele Lopikerwaard, niet alleen IJsselstein. Dit proces is afhankelijk van de behoefte van de agrariërs in het gebied. Het inzetten van een gebiedsproces vergt tijd. Gezien zonnevelden als middel kunnen dienen, is de verwachting dat dit proces niet kan bijdragen aan de doelstellingen voor 2030. Voor een bijdrage aan de doelstellingen van 2050 moet eerst de behoefte in het gebied worden onderzocht. Het is niet duidelijk hoe snel een gebiedsproces ingezet kan worden. Het is zodoende niet te adviseren om dit gebied zwaar mee te laten wegen in de overweging voor het aanwijzen van de geschikte locaties in het Hollandsche IJsselgebied. Alles wat hier wel gerealiseerd kan worden, kunnen we alvast meenemen voor de doelen na 2030. Kromme IJsselgebied Op basis van het Gebiedsperspectief+, door de raad vastgesteld op 5 juni 2025 (zaaknr. 184349), is geïnventariseerd waar eventuele ruimte is die geschikt is voor zonnevelden. Gezien de beoogde ontwikkelingen en de waardevolle delen van het gebied, blijft beperkte ruimte over waar zonnevelden geplaatst kunnen worden. Met een businesscaseberekening is onderzocht of dit gebied potentie heeft. Hieruit is voortgekomen dat een zonneveld in dit gebied haalbaar is.

Het zal ongeveer een ruimtebeslag hebben van 20 ha aan de zuidkant van het gebied (inclusief landschappelijke inpassing). Een kleiner oppervlak is niet haalbaar. Voor dit gebied zijn de nodige onzekerheden, maar de potentie is concreter dan die van de Polder Broek en Blokland. Het advies is om ten eerste in te zetten op de potentie rond de Hollandsche IJssel. Wanneer initiatieven uitblijven op het evaluatiemoment is dit gebied een alternatief om dan verder uit te werken. Kanttekeningen en / of risico’s Kanttekening 1: Voor realisatie is de gemeente afhankelijk van derden Het Uitnodigingskader stelt alleen in welke gebieden en onder welke voorwaarden de gemeente ruimte wil bieden voor zonne-energie. Voor de realisatie en voorstellen voor specifieke locaties is de gemeente echter grotendeels afhankelijk van projectontwikkelaars, energiecoöperaties en grondeigenaren. Het Uitnodigingskader biedt om die reden ook geen garantie tot het halen van de opgave. Mede om deze reden is een evaluatiemoment opgenomen, naar verwachting wordt begin 2027 aan u gerapporteerd over de voortgang. Kanttekening 2: Netcongestie Netcongestie is op dit moment een realistische factor waardoor plannen vertraging kunnen oplopen.

Waar we eerst verwachtten dat er in 2029 meer ruimte op het net zou komen, heeft Stedin recent aangekondigd tot 2033 geen nieuwe aansluitingen mogelijk te kunnen maken op het station in IJsselstein. Door op zoek te gaan naar ‘achter de meter’oplossingen en alternatieve contractvormen met Stedin is maatwerk wellicht wel mogelijk. Het concreet aanwijzen van zoekgebieden stelt netbeheerders beter in staat tot het doen van de benodigde investeringen. _______________________________________________________________________ Uitvoering Kosten

Pagina 4 van 7

Aan het vaststellen van het Uitnodigingskader zijn geen directe financiële gevolgen verbonden. De gemeente heeft een faciliterende functie bij de realisatie van zonnevelden waarvoor geen kosten worden voorzien. Planning Met het voorleggen en vaststellen van dit Uitnodigingskader het procesplan uitgevoerd. Wanneer een voorstel zich aandient volgt dit de reguliere ruimtelijke procedure, waaronder ook de participatiemomenten die als voorwaarde zijn opgenomen in het Uitnodigingskader. U kunt bindend advies geven over de plannen. Duurzaamheid IJsselstein heeft de ambitie om in 2050 een klimaatneutrale gemeente te zijn. Door het vaststellen van het Uitnodigingskader zonnevelden in het Hollandsche IJsselgebied zetten we de volgende stap om daadwerkelijk ruimte te maken voor de opwek van energie middels zonnevelden. Met het opwekken van meer duurzame elektriciteit levert dit voorstel indirect een bijdrage aan doelstelling 7 en 13 van de Sustainable Development Goals (Betaalbare en duurzame energie en Klimaatactie). Participatie In het procesplan, vastgesteld op 6 juli 2023, heeft de raad de hoofdlijnen vastgesteld voor de participatie die in de tweede helft van 2024 en de eerste helft van 2024 heeft plaatsgevonden. Conform het procesplan hebben inwoners op verschillende manieren kunnen meedenken. Ten tijde van het proces met betrekking tot windenergie is een adviesgroep opgezet.

Deze adviesgroep is voortgezet in het najaar van 2024. Enkele leden uit Nieuwegein zijn vervangen door bewoners van het Hollandsche IJssel-gebied. De adviesgroep heeft een onafhankelijk advies opgesteld. Dit advies is terug te vinden in de bijlagen. Op 13 februari is een bewonersavond georganiseerd. Deze avond is georganiseerd samen met de organisatie van het project Groen Groeit Mee, dat werkt aan een integraal ontwikkelperspectief voor hetzelfde gebied. Het doel van deze avond was tweeledig. Enerzijds wilden we de inwoners van het gebied informeren over de opgave, anderzijds was het doel om met hen in gesprek te gaan over de invulling van de IJsselsteinse opgave in dit gebied. Tijdens het proces is vastgesteld dat de mogelijke komst van zonnevelden tot veel vragen leidt in het Hollandsche IJsselgebied. Een aantal inwoners in dit gebied is ook een petitie gestart tegen de komst van zonnevelden. Deze petitie is voorafgaand aan de inwonersavond ingediend, en de zorgen die erin zijn geuit zijn als uitgangspunten meegenomen in de voorbereiding op de inwonersavond. Daarnaast is er met de initiatiefnemers op meerdere momenten gesproken om vragen te beantwoorden. Op deze manier is geprobeerd zorgen en onduidelijkheden weg te nemen. Ook is helder gecommuniceerd over de beoogde planning van het proces.

Als laatste onderdeel van de participatie is het concept Uitnodigingskader na besluit van het college gepubliceerd. Hiervan hebben geïnteresseerden bericht gekregen en zijn de andere inwoners via de gemeentepagina geïnformeerd. Iedereen kon hierop reageren. De reacties die hieruit voort zijn gekomen zijn gebundeld en behandeld in een verslag, alsook hoe dit verwerkt is. Tevens zijn aanvullende gesprekken gevoerd met stakeholders. Communicatie De directe betrokkenen en geïnteresseerden zullen worden geïnformeerd over het raadsbesluit.

Pagina 5 van 7

Evaluatie Voor de realisatie van de energie-opgave zijn we afhankelijk van derden. Om na te gaan of het uitnodigingskader tot concrete projecten leidt en daarmee bijdraagt aan de opgave, zal een evaluatie van dit document plaatsvinden aan het einde van 2026. Daarbij wordt de stand van zaken in relatie tot de IJsselsteinse opgave opgemaakt, maar ook of de inhoudelijke voorwaarden moeten worden aangepast. Zodat de opgave gehaald kan worden. Deze evaluatie zal naar verwachting begin 2027 aan u worden voorgelegd. _______________________________________________________________________ Bijlagen 1. Uitnodigingskader zonne-energie in het Hollandsche IJsselgebied 2. Advies adviesgroep over zonne-energie in het Hollandsche IJsselgebied 3. Verslagen inloopbijeenkomst 13 februari 4. Verslag reacties op concept Uitnodigingskader

Pagina 6 van 7

De raad van de gemeente IJsselstein; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 26 augustus 2025, zaaknummer 238859

BESLUIT: 1. Het Uitnodigingskader zonne-energie in het Hollandsche IJsselgebied vast te stellen; 2. Als uit de tussentijdse evaluatie van het uitnodigingskader blijkt dat er niet voldoende zicht is op de een realistische bijdrage aan de energiedoelen, de plannen voor zonnevelden in het Kromme IJsselgebied verder uit te werken.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente IJsselstein, gehouden op 2 oktober 2025

de griffier,

de voorzitter,

Arnout J.O. van Kooij MMC

Agnes Jongerius

Pagina 7 van 7