Raadsvoorstel toets en afwegingskader duurzame energie

Raadsvoorstel agendapunt Aan de raad van de gemeente IJsselstein

Zaaknummer: Programma: Commissie: Portefeuillehouder: Informatie bij: E-mail/tel.nr.: Evaluatiedatum:

944211 Datum: 16 maart 2021 Ruimte en Projecten, Energietransitie Blad: 1 van 7 Ruimte P.J. Bekker J.L. Dortland j.dortland@ijsselstein.nl 1763 jaarlijkse rapportage voortgang en na vier jaar een evaluatie

Onderwerp Toets- en afwegingskader duurzame elektriciteit opwek (zonnevelden en windturbines) Relevante voorgaande besluiten Voorafgaande aan het voorleggen van dit toets- en afwegingskader grootschalige elektriciteit opwek (zonnevelden en windturbines) hebben er reeds meerdere voorstellen voorgelegen in relatie tot hernieuwbare elektriciteit opwek. Dit betreft 1. Startnotitie Regionale Energiestrategie RES U16 (zaak 736204) 2. Regionale Omgevingsagenda Lopikerwaard (zaak 817624) 3. Ontwerp Regionale Energiestrategie U16 (zaak 817328) Bij het raadsbesluit over het Ontwerp Regionale Energiestrategie heeft u naast het concept bod van 1,8 TWh vastgesteld om als IJsselstein 0,05 TWh bij te dragen aan de RES. Nader uitwerking hiervan zou plaatsvinden in het Afwegingskader duurzame elektriciteit opwek. Samenvatting De gemeente IJsselstein heeft de doelstelling om in 2050 een energie en klimaat neutrale gemeente zijn en wil anderzijds in 2030 een bijdrage van 0,05 TWh leveren aan de Regionale Energiestrategie U16. Om invulling te geven aan deze ambitie stelt de gemeente IJsselstein in het toets- en afwegingskader waar en onder welke voorwaarde er ruimte kan worden geboden voor zonnevelden en/of windturbines. Tijdens een uitgebreid proces van participatie is bij inwoners opgehaald waar zij kansen zien voor energieopwekking en onder welke voorwaarde.

Dit is samen met de input van experts en stakeholders samengebracht in het toets en afwegingskader waarin kaders worden gesteld over: - Ruimtelijke en landschappelijke inpassing; - Natuur en ecologie; - Project participatie; - Lokaal eigenaarschap; - Gebied specifieke voorwaarde; Deze voorwaarden en de eventuele vervolgstappen geven invulling aan de ambitie maar bieden ook sturing op landschappelijke inpassing en lokale betrokkenheid. Om tevens de grotere landschappelijke kwaliteit in de Lopikerwaard te borgen vormt dit toets- en afwegingskader een onderdeel van een groter geheel dat de gemeente Woerden, Oudewater, Montfoort, Lopik en IJsselstein beslaat. Binnen deze samenwerking wordt in de tweede helft van 2021 ook gewerkt aan een aanpak zon op dak. Voor een uitgebreide samenvatting over het afwegingskader zelf kunt u de bijlage samenvatting toetsen afwegingskader duurzame energie raadplegen.

Raadsvoorstel

Blad: 2 van 7

Inleiding De uitstoot van broeikasgassen (waaronder CO2) door menselijk toedoen heeft meetbare en merkbare effecten op klimaat en milieu. Om de gevolgen te beperken moet de uitstoot van deze broeikasgassen wereldwijd worden teruggedrongen. Om die reden is de internationale gemeenschap in 2015 tot het klimaatakkoord van Parijs gekomen. Een akkoord dat in 2016 ook door Nederland is ondertekend. In navolging hiervan is gewerkt aan een nationaal Klimaatakkoord (2019) dat als doel stelt om de CO2uitstoot in 2030 met de helft te verminderen ten opzichte van 1990. Onderdeel van de afspraken uit het klimaatakkoord is dat we het gebruik van fossiele brandstoffen beperken. Met betrekking tot elektriciteit stappen we over van gas- en kolencentrales naar duurzame elektriciteit bronnen. Voor 2030 is afgesproken om 91 TWh duurzame elektriciteit op te wekken. Hiervan wordt 35 TWh opgewekt middels grootschalig zon op dak, zonnevelden en windturbines op land. De 30 energie/RES-regio’s zijn hier gezamenlijk voor verantwoordelijk. IJsselstein werkt samen in de regio U16 waar in het concept bod de ambitie is vastgelegd om in 2030 1,8 TWh bij te dragen aan de nationale opgave. Om dit te halen zal elke gemeente een bijdrage moeten leveren. In aanvulling daarop heeft de gemeente IJsselstein de ambitie om in 2050 een klimaat neutrale gemeente te zijn.

Dit betekent mede dat zij alle energie die zij gebruikt binnen de gemeentegrens wil opwekken. Om invulling te geven aan deze ambitie en een bijdrage te leveren aan de RES is het van belang om als gemeente beleidsmatige, en uiteindelijk ook planologische ruimte, te maken voor zonnevelden en/of windturbines. In lijn met deze ambitie heeft de gemeente IJsselstein bij het vaststellen van het concept bod RES U16 het streven uitgesproken om als gemeente 0,05 TWh bij te dragen aan deze RES. In dit toets- en afwegingskader maken we dit concreet Omdat de landschappelijke effecten van zonnevelden en windturbines verder reiken dan de gemeentegrenzen is bij de totstandkoming van dit toets- en afwegingskader uitgebreid samengewerkt met Lopikerwaard gemeenten (Woerden, Oudewater, Montfoort, Lopik en IJsselstein). Op die wijze is het landschap van de Lopikerwaard zo veel mogelijk als één beschouwd en is invulling gegeven aan de principes uit de Lopikerwaard agenda.

Wat willen we bereiken? Middels het toets- en afwegingskader maakt de gemeente IJsselstein beleidsmatige ruimte voor het opwekken van duurzame elektriciteit middels zonnevelden en/of windturbines. Voor sommige gebieden betekent dit dat initiatieven voor zonnevelden en/of windturbines zich mogen melden bij de gemeente. Voor andere gebieden betekent dit dat er een vervolgproces zou moeten worden gestart om op basis van ruimtelijke kwaliteit een verdieping slag in de mogelijkheden waaronder energie daar een definitieve plek kan krijgen. Met de uiteindelijke opwek van duurzame elektriciteit die hiermee beoogd wordt neemt de behoefte aan elektriciteit uit fossiele bronnen af wat zorgt voor een reductie in de uitstoot van broeikasgassen. Deze reductie is nodig om de nationale en internationale doelstellingen en ambities op het gebied van energie en klimaat te realiseren en de opwarming van de aarde te beperken.

Raadsvoorstel

Blad: 3 van 7

Waarom willen we dit? 1. Argumenten Argument 1.1: Het afwegingskader geeft invulling aan de gemeentelijke ambitie en de RES De gemeente IJsselstein heeft in het duurzaamheidsbeleid van 2016 vastgesteld in 2050 een klimaat neutrale gemeenten te willen zijn. Dit betekent mede dat alle energie die in de gemeente wordt gebruikt binnen diezelfde gemeentegrenzen op een duurzame wijze dient te worden opwerkt. Naar verwachting bedraagt het elektriciteitsgebruik in IJsselstein in 2050 +/- 0,17 TWh, wat gelijk is aan 170.000.000 KWh. Op basis van dit toekomstige elektriciteit verbruik heeft de gemeente IJsselstein bij het ontwerp RES de ambitie vastgesteld om in 2030 0,05 TWh duurzame elektriciteit op een grootschalige manier op te wekken. Dit is in lijn met de ambitie klimaatneutraal en is tevens een passende bijdrage aan de Regionale Energiestrategie. Het toets- en afwegingskader zoals dat nu voor ligt biedt de ruimte om deze ambitie om te zetten naar concrete projecten. In het toets- en afwegingskader wordt tot 2030 ruimte geboden voor maximaal 0,05 TWh grootschalige opwek. Argument 1.2: Het afwegingskader geeft richting en sturing in de opwek van duurzame energie Het toets- en afwegingskader stelt niet alleen waar en hoeveel ruimte de gemeente IJsselstein wil bieden voor duurzame elektriciteit opwek.

In het toets- en afwegingskader wordt ook stilgestaan bij de landschappelijke, ecologische en maatschappelijke voorwaarde. Deze voorwaarden geven houvast en mogelijkheid tot sturing op goede landschappelijke inpassing en lokale betrokkenheid bij lokale energieprojecten. De voorwaarde die hieraan gekoppeld zijn vormen een leidraad bij de beoordeling, totstandkoming, exploitatie en ontmanteling van energieprojecten. Dit bied duidelijkheid aan zowel inwoners als projectontwikkelaars in wat zij kunnen verwachten en hoe de gemeente omgaat met initiatieven voor hernieuwbare elektriciteit projecten. Argument 1.3 Het afwegingskader vormt een landschappelijk samenhangend geheel Het afwegingskader is opgesteld in nauwe samenwerking met de gemeente Woerden, Oudewater, Montfoort en Lopik. Op deze manier willen we zoveel mogelijk dezelfde voorwaarde stellen aan hernieuwbare elektriciteit projecten. Daarnaast hebben we op deze wijze de gemeentegrens overschreidende landschappen als een samenhangend geheel beschouwd en gezamenlijk gemeentegrens overschrijdende zoekgebieden aangewezen. Deze gezamenlijke aanpak leidt ertoe dat we in de Lopikerwaard kiezen voor een clustering van windmogelijkheden. Deze volgen reeds bestaande dynamische structuren als de snelweg A12 en A2 en het bedrijventerrein de Kopen waar reeds 3 turbines staan.

Voor zonnevelden hanteren we (grotendeels) dezelfde landschappelijke inpassing voorwaarde waarbij er rekening wordt gehouden met de agrarische, ecologische en landschappelijke waarde van het landschap. Op die wijze borgen we een vergelijkbare inpassing van de zonnevelden in de gehele Lopikerwaard. 2. Alternatieven Alternatief 2.1: Het bijstellen van de norm voor windturbines Op advies van de GGD en ODRU hebben we in het toets- en afwegingskader gesteld dat we voor het geluid van windturbines de WHO-norm hanteren. Deze norm is strenger dan de wettelijke norm. Met de huidige windturbines van 5,6 MW vertaald de WHO-norm zich grofweg naar een afstand van 500 meter tot woningen. Dit betekent dat de mogelijke locaties voor windturbines in IJsselstein zeer beperkt zijn met als gevolg een grotere focus op zonnevelden. Wanneer dit niet wenselijk wordt geacht kan er gekozen worden de wettelijke norm voor windturbines uit het activiteiten besluit te

Raadsvoorstel

Blad: 4 van 7

hanteren. Hiermee wordt het mogelijk meer gebieden voor windturbines aan te wijzen in IJsselstein. Wanneer we deze ruimte bieden zal een mogelijk te ontwikkelen windproject echter meer geluidshinder veroorzaken bij inwoners omdat minder afstand wordt gehouden tot woningen. Daarnaast wordt, afhankelijk van het gebied dat wordt aangewezen, de landschappelijke samenhang binnen de Lopikerwaard in meer of mindere maten aangetast. Alternatief 2.2: aanpassen of verwerpen van het afwegingskader Het toets- en afwegingskader bevat ambities en voorwaarde voor zonnevelden en windturbines. Deze kunnen worden aangepast maar dit kan wel effect hebben op sturingsmogelijkheden en het realiteitsgehalte van de ambitie. Aanpassingen dienen dan ook weloverwogen te zijn. Het verwerpen van het toets- en afwegingskader zal anderzijds betekenen dat IJsselstein nog geen kader heeft waarop zij kan sturen wanneer initiatieven voor zonnevelden en windturbines zich melden. Dit is onwenselijk omdat sturing van groot belang is om tot goede ruimtelijke ordening te komen. Daarnaast heeft IJsselstein in het Ontwerp RES toegezegd een bijdrage te leveren aan de regionale opgave. Het verwerpen zal dan ook vooral betekenen dat het toets- en afwegingskader opnieuw nader dient te worden aangescherpt om uiteindelijk te komen tot een kader met voldoende sturingsmogelijkheden.

Net als het bijstellen van de WHO-norm en het aanpassen of verwerpen van het toets- en afwegingskader zal het verwerpen de samenhang van de kaders in de Lopikerwaard raken. 3. Kanttekeningen Kantekening 3.1: Voor de realisatie is de gemeente afhankelijk van derde Het toets- en afwegingskader stelt alleen in welke gebieden en onder welke voorwaarde de gemeente ruimte wil bieden voor zonnevelden. Voor de realisatie en voorstellen voor specifieke locaties is de gemeente echter grotendeels afhankelijk van projectontwikkelaars, energiecoorperatie en grondeigenaren. Het toets- en afwegingskader biedt om die reden dan ook geen garanties dat de ambities worden gehaald. Mede om deze reden wordt de voortgang rond het afwegingskader elk jaar gerapporteerd en aan de raad en volgt over 4 jaar een evaluatie. Aan de hand van de evaluatie wordt geïnventariseerd in welke maten een bijstelling van het kader noodzakelijk is. Kantekening 3.2: Lokaal eigendom is (nog) niet afdwingbaar Het verankeren van lokaaleigendom bij zonnevelden en windturbines is bij nagenoeg alle projectontwikkelaars een gangbare praktijk zij het wel met zijn uitdagingen. Juridisch gezien is lokaal eigendom op basis van de huidige wetgeving echter niet af te dwingen. Het is nog onbekend of hier verandering in komt en zo ja welke bevoegdheden dit met zich meebrengt.

Wat gaat het kosten? Aan het vaststellen van het afwegingskader zijn geen directe financiële gevolgen verbonden. De gebiedsgerichte verdieping die voor een aantal gebieden wordt voorzien zal echter wel een financiële consequentie hebben. De exacte financiële consequentie hiervan worden nader in kaart gebracht en worden samen met een procesvoorstel voor de gebiedsgerichte verdieping nader aan u voorgelegd. Daarnaast zijn aan de aanpak van zon op dak waarschijnlijk wel kosten verbonden. Deze worden in de tweede helft van 2021 in kaart gebracht. Het plan van aanpak zal apart worden voorgelegd inclusief en daar eventueel bijbehorende budget consequenties.

Raadsvoorstel

Blad: 5 van 7

Wat gaan we daarvoor doen? Op basis van het toets- en afwegingskader kunnen partijen als een energiecoorperatie of projectontwikkelaars voor een aantal gebieden de mogelijkheden verkennen om in IJsselstein zonnevelden en/of windturbines tot ontwikkeling te brengen. Wanneer zij hier mogelijkheden toe zien en medewerking hebben van een grondeigenaar kunnen zij zich melden bij de gemeente IJsselstein. Samen met de gemeente komt een participatieplan tot stand waarin de omgeving op nieuw wordt betrokken. Het plan dat mede op basis daarvan naar voren komt wordt aan de hand van het nu voorliggende kader beoordeeld. Wanneer het projectvoorstel past binnen de gestelde kaders kan de planologische procedure worden gestart welke vergelijkbaar is met andere planologische procedures. Daarnaast wordt voor een aantal gebieden een gebiedsgerichte verdieping voorzien. Een procesvoorstel voor deze gebiedsgerichte verdieping zal nader volgen. Zon op dak Naast de zonnevelden en windturbines vormen zonnepanelen op daken belangrijk onderdeel om de ambitie van 2030 te realiseren en dan in het bijzonder de grootschaligere zon op dak projecten. In regionaal verband zijn we een verdieping aan het uitvoeren naar de potentie van zon op dak.

Hierbij brengen we niet alleen de potentiele daken in beeld maar wordt ook gekeken naar de aansluitmogelijkheden op het elektriciteitsnet en andere drempels die bedrijven ervaren voor het realiseren van zon op dak. Op basis hiervan willen we samen met de Lopikerwaard gemeenten kijken hoe het potentieel van zon op dak kan worden verzilverd en hoe we bedrijven/organisaties kunnen ontzorgen. Hierbij kan onder andere worden gedacht aan een aanjager zon op dak die namens een aantal gemeente in gesprek gaat met bedrijven om de mogelijkheden van zon op dak te verkennen en bedrijven aan elkaar koppelt om de netaansluitingskosten te delen. In de tweede helft van 2021 verwachten wij u nader te infomeren over de aanpak van grootschalig zon op dak. Als laatste heeft de gemeente met betrekking tot zon op dak ook een voorbeeldrol. De mogelijkheden voor zonnepanelen op gemeentelijke daken worden dan ook meegenomen in het duurzaam meerjarig onderhoudsplan dat later in 2021 wordt voorgelegd.

Duurzaamheid Met het toets- en afwegingskader biedt de gemeente IJsselstein ruimte voor de opwek van hernieuwbare elektriciteit middels zonnevelden en/of windturbines. Op deze manier zorgt IJsselstein ervoor dat meer schone en betaalbare energie beschikbaar komt (UN Sustainable Development Goal 7). Deze hernieuwbare energie zorgt er tevens voor er minder fossiele brandstoffen nodig zijn om in de energievraag te voorzien. Op die wijze wordt de uitstoot van het broeikasgas CO2 teruggebracht wat nodig is om de impact van klimaatverandering te beperken (UN Sustainable Development goal 13). Door tevens voorwaarde te stellen aan de ecologische gevolgen van een zonneveld wordt er tevens een toename van biodiversiteit beoogd op de locaties waar zonnevelden tot ontwikkeling komen (UN Sustainable Development Goal 13). Gelijktijdig zorgt de transitie naar een duurzame energievoorziening er op een meer indirecte wijze voor dat er kansen voor werkgelegenheid en economische groei ontstaan. (UN Sustainable Development Goal 9). De voorbeelden hierboven zijn slechts enkele voorbeelden van de manier waarop het toets- en afwegingskader een directe bijdrage levert aan meerdere Sustainable Development Goals. Het toetsen afwegingskader past dan ook binnen het framewerk van duurzame ontwikkeling.

Raadsvoorstel

Blad: 6 van 7

Communicatie en participatie van het voortraject De communicatie en participatie rond het toets- en afwegingskader heeft plaats gevonden in drie fases. Tijdens al deze die de fases is de participatie trede van adviseren gehanteerd waarbij de input van inwoners telkens is meegenomen en verwerkt. In de eerste fase heeft een eerste enquête uitgestaan om de inwoners van de gemeente IJsselstein een eerste gelegenheid te geven om mee te denken over energie opwek. De input uit deze enquête is meegenomen in het ontwikkelen van een viertal energie scenario’s/praatplaten. Deze verbeeldingen zijn in tweede fase gebruikt in het gesprek met inwoners. In de derde en laatste fase heeft er opnieuw een enquête uitgestaan en is één inloopavond georganiseerd. Via beide wegen hebben inwoners kunnen meedenken over de gebieden die in IJsselstein geschikt of ongeschikt zijn voor zonnevelden en of/of windturbines. Met deze participatie is aangesloten bij het uitgangspunt uit de urgentie agenda om voor dit soort beleidsthema’s minstens één inloopavond te organiseren. Aanvullend daarop is ook het beperkte draagvlak voor windturbines dat naar voren kwam in de urgentie agenda serieus in de afweging betrokken. Voor een uitgebreide toelichting/overzicht van de participatie zie het toets- en afwegingskader en bijgevoegde verslagen van de participatie.

Communicatie besluit en eventueel vervolg participatietraject Op basis van dit toets- en afwegingskader kunnen initiatiefnemers zicht melden bij de gemeente IJsselstein. Indien zij voldoen aan de criteria beschreven in het toets en afwegingskader start de project participatie en bijbehorende ruimtelijke procedures. Ook in dit vervolgtraject is het van groot belang om bij inwoners van IJsselstein de juiste verwachtingen te scheppen. Na het vaststellen van het toets- en afwegingskader informeren we inwoners dan ook niet alleen over het toets- en afwegingskader zelf maar ook over wat zij de komende jaren kunnen verwachten, hoe zij kunnen participeren en hoe het afwegingskader zich verhoudt tot de RES 1.0 en de bredere klimaatdoelstellingen. Ten behoeve hiervan wordt nog een communicatieplan gemaakt. Voorstel 1. Vaststellen van het toets- en afwegingskader duurzame elektriciteit IJsselstein Overzicht bijlagen: In de bijlage van dit voorstel zijn de volgende stukken bijgevoegd: 1. Samenvatting toets- en afwegingskader duurzame energie IJsselstein 2. Toets- en afwegingskader duurzame energie IJsselstein; 3. Resultaten eerste vragenlijst (september/oktober); 4. Verslag inloopavonden oktober IJsselstein 20201103;

Raadsbesluit

blad : 7 van 7

De raad van de gemeente IJsselstein; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 16 maart 2021, zaaknummer 944211 BESLUIT: 1. Het toets- en afwegingskader duurzame elektriciteit IJsselstein vast te stellen

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente IJsselstein, gehouden op 20 mei 2021

de griffier,

de voorzitter,

A.J.O. van Kooij

mr. P.J.M. van Domburg