Raadsvoorstel RES Herijking

Raadsvoorstel gemeente IJsselstein _______________________________________________________________________ Agendapunt: RES Herijking Zaaknummer: 258411 Programma: Wonen en Ruimte, Energietransitie Commissie: Ruimte Portefeuillehouder: Edwin Tas Onderdeel van: n.v.t. Informatie bij: Jorrit Dortland _______________________________________________________________________________

Onderwerp RES1 Herijking

Samenvatting Sinds 2018 werken provincies, waterschappen en gemeenten samen aan de verduurzaming van de elektriciteitsvoorziening en de warmtetransitie. In de RES Herijking staan deze onderwerpen opnieuw centraal. Na het vaststellen van de RES 1.0 kreeg onze regio te maken met netcongestie, een signaal dat het huidige energiesysteem kraakt. Het onderwerp energiesysteem heeft naast elektriciteit en warmte dan ook een belangrijke plek in de RES Herijking. Hieronder staan de belangrijkste afspraken uit de RES Herijking op een rijtje. Anticiperen op netcongestie met Regionale energiebeelden Als meest concurrerende regio van Europa groeit de regio U16, zowel in bedrijvigheid als in inwoneraantal. Gecombineerd met technologische ontwikkelingen en de ambitie om de uitstoot van CO2 terug te dringen, zorgt dit voor een groeiende vraag naar elektriciteit. Netcongestie zet ontwikkelingen zoals woningbouw en bedrijvigheid onder druk. Netbewust en efficiënt ontwikkelen is dan ook noodzakelijk. Om meer grip te krijgen op de uitdagingen van netcongestie stellen we in 2025 regionale energiebeelden op. Deze energiebeelden bieden meer inzicht in de lokale situatie en de mogelijke sturingsopties van gemeenten. Op die manier kunnen we de effecten van netcongestie verzachten en problemen in de toekomst zoveel mogelijk voorkomen.

Deze energiebeelden worden ook gebruikt bij de verdere uitvoering van het Integraal ruimtelijk Perspectief (IRP) Ambitie van 1,8 TWh realiseren In de RES 1.0 is de ambitie vastgelegd om in 2030 1,8 TWh duurzame elektriciteit op te wekken door middel van zonnepanelen op daken, zonnevelden en windturbines. Deze ambitie houden we vast. Deze bestaat uit een ambitie van 0,5 TWh voor zon-op-dak en 1,3 TWh voor zonnevelden en windturbines. Op dit moment is ongeveer de helft van de ambitie voor zonnevelden en windturbines gerealiseerd of in een ver stadium van voorbereiding. De RES Herijking bevat een geactualiseerde onderbouwing voor de resterende ambitie. Deze resterende ambitie zetten we de komende jaren om naar concrete projecten. De IJsselsteinse bijdrage, van 0,05 TWh, blijft ongewijzigd. Verder vooruitkijken noodzakelijk Volgens de huidige inzichten neemt het stroomgebruik tot 2050 met een factor drie toe. Dat betekent dat er in de toekomst substantieel meer duurzame elektriciteitsopwek nodig is. Volgens het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE) is er een verdrievoudiging van de hoeveelheid zon-opland nodig in de periode 2030-2050 en een verdubbeling van wind op land. Deze ontwikkeling volgt de ambities van de individuele overheden, waaronder de ambitie van IJsselstein om in 2050 klimaatneutraal te zijn.

In de volgende raadsperiodes maken we dan ook keuzes over de gezamenlijke ambitie voor de periode tot 2035 en 2050. 1 Regionale Energiestrategie

Pagina 1 van 6

Regionale samenwerking in de warmtetransitie Gemeenten voeren de regie op de transitie naar een aardgasvrije gebouwde omgeving. Om dat doel te bereiken werken we lokaal aan een warmteprogramma en onderzoeken we samen met de provincie Utrecht, HDSR en gemeente Nieuwegein de mogelijkheden om de warmte uit de rioolwaterzuivering te benutten. Regionaal zetten we in op samenwerking, ondersteuning, kennisdeling en afstemming. Daarnaast werken we regionaal intensief met elkaar samen aan energiebesparing, de basis vormt voor een succesvolle warmtetransitie. Dit doen we bijvoorbeeld door samen het energieloket aan te bieden en de isolatie aanpak te organiseren.

_______________________________________________________________________ Voorstel De RES Herijking (inclusief bijbehorende bijlagen) vast te stellen en de RES 1.0 daarmee te vervangen

Aanleiding voor dit voorstel In 2021 heeft uw raad de RES 1.0. In 2023 hebben we u vervolgens geïnformeerd over ons voornemen om u voor de zomer van 2025 een herijking van de regionale energiestrategie (RES Herijking) voor te leggen. Met de RES Herijking actualiseren we de RES 1.0 en leggen we nieuwe afspraken vast. Na vaststelling krijgt de RES Herijking de status van een vrijwillig programma onder de Omgevingswet en vervangt zij de RES 1.0. _______________________________________________________________________________

Relevante eerdere besluiten/besluitgeschiedenis Bij de besluitvorming over de RES Herijking zijn de onderstaande raadsbesluiten en raadsinformatiebrieven relevant: - Toets en Afwegingskader duurzame energie (mei 2021) zaak 944211 - RES 1.0 (okt 2021) zaak 944233 - Raadsinformatiebrief voortgangsdocument RES herijking (maart 2023) zaak 62682 - Raadsinformatiebrief NRD PlanMER RES U16 (januari 2024) zaak 117843 - Inzet IJsselstein duurzame energie opwek (oktober 2024) zaak 177657 - Raadsinformatiebrief Concept RES Herijking (februari 2025) zaak 223186

Wettelijk kader of beleidskader De gemeenteraad heeft een kader stellende rol in de RES samenwerking. In de RES 1.0 hebben we eerste kaders vastgelegd waarbij ook is afgesproken om de RES regelmatig te actualiseren. Met de RES Herijking actualiseren van de kaders uit de RES 1.0 en conform de afspraken wordt deze aan de gemeenteraad voorgelegd.

Alternatieven Het alternatief is om de RES Herijking niet of gewijzigd vast te stellen. Het verwerpen van de RES Herijking zal op de eerste plaats betekenen dat IJsselstein vasthoud aan de RES 1.0 welke in diverse opzichten niet meer actueel is. Daarnaast zal het college op een later moment mogelijk een aangepaste RES Herijking aan u aanbieden. Het gewijzigd vaststellen van de RES Herijking vraagt om aanpassingen aan de RES Herijking. Afhankelijk van de aard van deze aanpassingen kan een nieuwe besluitvormingsronde bij gemeenteraden, provinciale staten en algemeen besturen van waterschappen in zo’n situatie noodzakelijk zijn. In het najaar van 2025 worden alle parlementen geïnformeerd over hoe er recht wordt gedaan aan de besluitvorming bij de individuele overheden.

Pagina 2 van 6

Argumenten Argument 1: Met de RES Herijking geven we invulling aan de energie en klimaatopgave In Nederland willen we, in lijn met internationale afspraken, de uitstoot van CO2 in 2030 met 55% hebben verminderd ten opzichte van 1990. En in 2050 willen we deze uitstoot met 95% hebben teruggebracht. Onze gemeentelijke doelstelling om in 2050 klimaatneutraal te zijn sluit aan op deze nationale ambities. De energietransitie levert een belangrijke bijdrage aan het behalen van deze reductiedoelstelling. Met de RES samenwerking beogen we de CO2-uitstoot in de RES regio Utrecht te beperken door meer duurzame elektriciteit op te wekken en te werken aan een aardgasvrije toekomst. De RES levert op de wijze een bijdrage aan de internationale, nationale en lokale klimaatdoelstellingen. Daarnaast draagt de RES bij aan een schone en onafhankelijke energievoorziening voor de toekomst. De RES Herijking is een tussenstap waarmee we richting geven aan een de energietransitie. Argument 2: Samenwerking in de RES heeft meerwaarde voor IJsselstein De energietransitie is een complexe opgave die we niet alleen kunnen oplossen. Keuzes die we maken in IJsselstein hebben gevolgen voor onze buurgemeenten en andersom. Daarnaast zijn we allemaal afhankelijk van het zelfde elektriciteitsnet. Met de samenwerking in de RES kunnen we de energietransitie in samenhang beschouwen en kennis en expertise bundelen.

De samenwerking is effectief en leid tot betere keuzes voor de energietransitie. Argument 3: De RES Herijking volgt de besluiten die in IJsselstein zijn genomen De gemeente IJsselstein draagt 50 GWh (0,05 TWh) bij aan de regionale ambitie van 1,8 TWh. Die bijdrage blijft ongewijzigd ten opzichte van de RES 1.0. 20% tot 25% daarvan wordt gerealiseerd met zonnepanelen op daken en daarvan is zo’n 7 GWh reeds gerealiseerd. De resterende 40 GWh vullen we in met zonnevelden. De onderbouwing van de IJsselstein bijdrage is de afgelopen jaren wel gewijzigd. Sinds het vaststellen van de RES 1.0 hebben we een aantal zoekgebieden verder uitgewerkt. Naar aanleiding daarvan zijn het Kromme IJsselgebied voor zonne-energie en de A2-zone voor windenergie afgevallen. Het gebied rond de Hollandsche IJssel is nog wel een zoekgebied voor zonnevelden. Voor dit gebied werken we een uitnodigingskader uit dat het college in het najaar van 2025 aan de raad voorlegt. Het zoekgebied rondom de Hollandsche IJssel is dan ook als zoekgebied opgenomen in de RES Herijking. In oktober 2024 heeft u ook besloten op zoek te gaan naar alternatieve oplossingen en zoekgebieden. Deze alternatieve oplossingen en zoekgebieden brengen wij op dit moment in kaart. In het najaar van 2025 verwachten wij u daar nader over te informeren.

Ten behoeve van deze verkenning zijn er twee extra zoekgebieden voor zonneveld meegenomen in de PlanMER. Hierbij gaat het om het Kromme IJsselgebied en de Polder Broek en Blokland. Deze twee gebieden hebben in de RES Herijking de status van verkenningsgebied. Dit geeft ons de ruimte om na de verkenning die nu word uitgevoerd een weloverwogen besluit te nemen en te bepalen of we de komst van zonnevelden in deze gebieden mogelijk willen maken. Tot slot lopen er in IJsselstein ook een aantal concrete projecten. Daarbij gaat het in de eerste plaats om het zonneveld onder de Gerbrandytoren, daarnaast onderzoeken we samen met Rijkswatersstaat de mogelijkheden voor zonnevelden langs de snelweg. Ook deze projecten zijn als zoekgebied opgenomen in de RES Herijking. Daarmee volgt de RES Herijking de besluiten die in IJsselstein zijn genomen. De RES Herijking vormt op het gebied van opwek dan ook een herbevestiging van eerdere besluiten. In een uiterst geval biedt de samenwerking ook de mogelijkheid om in gesprek te gaan met onze buurgemeenten wanneer wij zelf niet in staat blijken om de ambitie te realiseren. Als een gemeente haar bijdrage niet voor 2030 realiseert, dan blijft dit restant echter wel staan voor realisatie na 2030. Het biedt dus weliswaar een uitweg op korte termijn maar ontheft ons niet van de verplichtingen op de langere termijn.

Pagina 3 van 6

Argument 4: De RES Herijking vormt een basis om samen te werken aan het energiesysteem van de toekomst In 2021 kregen we te maken met netcongestie voor de teruglevering van elektriciteit. In navolging daarvan kregen we in het najaar van 2022 ook te maken met netcongestie voor de afname van elektriciteit. De vraag naar elektriciteit neemt onverminderd toe en deze wordt steeds vaker decentraal geproduceerd met behulp van zonnepanelen en windturbines. Netcongestie heeft ons versneld geconfronteerd met de beperkingen van het huidige elektriciteitsnet. Naast de uitbereiding van het elektriciteitsnet zullen we op een andere en efficiëntere manier moeten omgaan met ons energiesysteem. Dat betekent dat we op een andere manier moeten kijken naar nieuwe woonwijken, bedrijventerreinen en projecten voor de opwek van energie. Daarbij zal het nog belangrijker worden om de energievraag te beperken, vraag en aanbod bij elkaar te brengen en te voorkomen dat elektriciteit onnodig over verschillende netvlakken wordt getransporteerd. De transitie naar een nieuw energiesysteem is een geleidelijk proces en het eindbeeld waar we naar toe werken is nog niet geheel duidelijk. De RES Herijking bevat eerste uitgangspunten voor het energiesysteem van de toekomst en biedt de handvaten om dat de komende jaren gezamenlijk concreter te maken.

Het onderwerp energiesysteem zal dan ook een prominente plek in de RES houden en stap voor stap concreter worden. Dit sluit ook aan bij de Interbestuurlijke Samenwerkingsagenda Energiesysteem. Hierin is afgesproken dat de RES regio’s zich doorontwikkelen tot energieregio’s waarin het thema energiesysteem een prominente rol krijgt.

Kanttekeningen en / of risico’s Kantekening 1: Voor het behalen van de doelstellingen zijn we sterk afhankelijk van derden Voor de realisatie van onze doelen en ambities zijn we sterk afhankelijk van inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en medeoverheden. In onze aanpak houden we daar rekening mee. Parallel daaraan vragen we medeoverheden zoals het Rijk om de juiste condities te scheppen. Tegelijkertijd moeten we erkennen dat de praktijk soms weerbarstig is. Hierdoor moeten we bij tijd en wijle een extra inspanningen doen om onze doelstellingen te bereiken. Maar heel af en toe betekent het ook dat we onze aanpak moeten herzien. Dit is inherent aan de transitie waar we in zitten. Kantekening 2: Wet- en regelgeving zijn constant in ontwikkeling Nu de problemen in het energiesysteem toenemen is de maatschappelijke sturing op het systeem meer dan ooit in beweging. Overheden krijgen en pakken daarbij steeds meer verantwoordelijkheid voor het energiesysteem. Dit zien we terug in de wet- en regelgeving die in ontwikkeling is waaronder de Wet Collectieve Warmte en de energiewet. Deze nieuwe wetten bieden gemeenten het noodzakelijke instrumentarium voor de volgende stap in de transitie. Deze nieuwe wetten zijn echter nog aan wijzigingen onderhevig omdat zij nog niet zijn vastgesteld.

De RES Herijking is opgesteld naar de huidige inzichten maar de uitvoering zal uiteindelijk meebewegen met deze ontwikkelingen.

_______________________________________________________________________

Pagina 4 van 6

Uitvoering Kosten Het vaststellen van de RES Herijking heeft geen financiële consequenties. Dat neemt niet weg dat het werk aan de energietransitie wel degelijk financiële consequenties heeft. Deze worden uitgewerkt in de Visie en Uitvoeringsagenda Duurzaamheid en Energie die wij binnenkort aan u voorleggen.

Planning De RES Herijking vormt de basis voor de regionale samenwerking in de komende jaren. Aan de hand hiervan werken we toe naar een nieuwe actualisatie die uiterlijk in 2029 wordt voorgelegd. Parallel daaraan werken we in IJsselstein aan de lokale projecten die voortvloeien uit de RES Herijking.

Duurzaamheid IJsselstein verbind zich aan (inter)nationale klimaatafspraken en streeft ernaar om in 2050 een klimaatneutrale gemeente te zijn. De energietransitie levert hieraan een belangrijke bijdrage. Middels de RES wordt daar voor een deel invulling aan gegeven.

Participatie Conform de afspraken uit de RES 1.0 heeft er op regionaal niveau participatie plaatsgevonden met regionaal georganiseerde stakeholders. Hun input is meegenomen bij het opstellen van de RES Herijking. Daarnaast hebben wij de concept RES Herijking en planMER ter inzage gelegd evenals de daaraan voorafgaande Nota Reikwijdte Detailniveau. Inwoners en stakeholders zijn over deze stukken geïnformeerd met een publicatie in het gemeenteblad, via de website van de provincie en de website van de RES. Aanvullend daarop hebben de laatste jaren diverse lokale participatietrajecten plaatsgevonden over de opwek van duurzame elektriciteit en de warmtetransitie. Deze participatietrajecten hebben op hun beurt geleid tot lokale besluitvorming. Deze besluiten verwerkt in de RES Herijking. Op die manier heeft er indirect ook participatie plaatsgevonden voor de RES Herijking.

Communicatie Omdat de RES Herijking in grote mate de lijnen uit de RES 1.0 volgt, zal er geen aparte communicatie over de RES Herijking plaatsvinden. In plaats daarvan zal de communicatie over de RES Herijking worden opgepakt bij de projecten die voortvloeien uit de RES Herijking. Uiteraard zal de gemeentelijke website wel geactualiseerd worden.

Evaluatie De RES Herijking vormt de basis voor de regionale samenwerking en aan de hand hiervan werken we toe naar nieuwe actualisatie die uiterlijk in 2029 wordt voorgelegd.

_______________________________________________________________________ Bijlagen: -

RES Herijking met daarin ook o De PlanMER o De nota van beantwoording NRD Bijlage o De nota van beantwoording RES Herijking o Het advies commissie MER op PlanMER RES Herijking regio Utrecht o De reactie advies commissie MER op PlanMER RES Herijking regio Utrecht

Pagina 5 van 6

De raad van de gemeente IJsselstein; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 3 juni 2025, zaaknummer 258411

BESLUIT: De RES Herijking (inclusief bijbehorende bijlagen) vast te stellen en de RES 1.0 daarmee te vervangen

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente IJsselstein, gehouden op 10 juli 2025

de griffier,

de voorzitter,

Arnout J.O. van Kooij MMC

Agnes Jongerius

Pagina 6 van 6