Raadsvoorstel Procesvoorstel uitwerken zoekgebieden energieopwek

Raadsvoorstel gemeente IJsselstein _______________________________________________________________________ Agendapunt: Procesplan uitwerken zoekgebieden energie opwek Zaaknummer: 11035 Programma: Ruimte en Projecten, Energietransitie Commissie: Ruimte Portefeuillehouder: E. Tas Onderdeel van: Informatie bij: J.L. Dortland _______________________________________________________________________________ Onderwerp: Procesvoorstel uitwerken zoekgebieden energie opwek Samenvatting: Onze gemeente heeft de ambitie om in 2050 een klimaatneutrale gemeente te zijn. Om dit doel te bereiken werken we onder andere aan de opwek van duurzame elektriciteit met behulp van zonnevelden en/of windturbines. In 2020 en 2021 hebben er gesprekken plaatsgevonden over de opwek van duurzame elektriciteit. Deze gesprekken hebben, samen met technische analyses, geresulteerd in het Toets- en afwegingskader duurzame energie dat op 20 mei 2021 is vastgesteld door uw raad. In dit document zijn de ambities, uitgangspunten en zoekgebieden vastgelegd.. In het Toets- en afwegingskader is de ambitie vastgelegd om in 2030 0,05 TWh duurzame elektriciteit op te wekken. Deze ambitie vormt tevens de bijdrage van IJsselstein aan de regionale ambitie van 1,8 TWh (RES U16).

Met betrekking tot het noordoostelijk buitengebied (het gebied rond de Hollandsche IJssel) is in het Toets- en Afwegingskader gesteld dat een verdiepingsslag zou moeten worden gemaakt. Anderzijds is voor het zuidelijk gebied gesteld dat aansluiting zou moeten worden gezocht bij het gebiedsperspectief voor het Kromme IJsselgebied. Het gebiedsperspectief is recentelijk aan uw raad aangeboden en in het perspectief is de A2 zone opgenomen als een geschikt gebied voor energie opwek. Voor beide gebieden moet concreet worden gemaakt onder welke voorwaarde de gemeente ruimte wil bieden voor energie opwek. Aan de hand daarvan kunnen initiatieven worden beoordeeld en vergund. Het uitwerken van de twee zoekgebieden zal plaatvinden in een zestal fases: - Fase 1: Ontwerpend onderzoek - Fase 2: Van scenario’s naar keuzes zon/wind en dilemma’s (noord en zuid) - Fase 3: Besluitvorming Uitgangspuntennotitie windenergie (zuid) door gemeenteraad - Fase 4: Van dilemma’s naar kaders (noord) - Fase 5: Uitnodigingskader zonnevelden ter inzage (noord) - Fase 6: Besluitvorming Uitnodigingskader zonnevelden door gemeenteraad In het procesvoorstel, dat als bijlage is toegevoegd, wordt het proces nader uiteengezet en worden de individuele fases nader toegelicht.

Pagina 1 van 7

Voorstel: 1. Het procesplan uitwerken zoekgebieden energie opwek vast te stellen en op basis hiervan tot een Uitgangspuntennotitie windenergie en Uitnodigingskader zonnevelden te komen; 2. De kosten voor dit proces te dekken uit de financiële middelen die de gemeente via de CDOKE regeling heeft ontvangen voor de uitvoering van het klimaatakkoord Aanleiding voor dit voorstel: In het Toets- en afwegingskader zijn zoekgebieden aangewezen voor energie opwek. Deze moeten de komende jaren nader worden uitgewerkt. Met dit procesvoorstel leggen we vast hoe we de zoekgebieden verder uitwerken en hoe we inwoners daar bij betrekken. Zoals toegezegd wordt dit voorstel eerst aan uw raad voorgelegd alvorens het proces wordt gestart.

Relevante eerdere besluiten/besluitgeschiedenis: - Het Toets en Afwegingskader duurzame energie (zaak 944211) - De RES 1.0 (zaak 944233) - Toekomstperspectief Kromme IJsselgebied (zaak 80011) Wettelijk kader of beleidskader: Beleidskader: Toets- en Afwegingskader duurzame energie. Rol van de raad in het vervolgproces: Aan de hand van het in de bijlage beschreven vervolgproces werken we toe naar een Uitgangspuntennotitie windenergie en een uitnodigingskader voor zonnevelden. Beide documenten worden ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad en vormen de randvoorwaarden waarop er in de jaren daarna medewerking wordt verleend aan zon en/of windprojecten. Voorafgaande aan beide besluitvormingsmomenten vindt een raadsinformatieavond plaats. Deze avonden worden benut om de resultaten van de participatie te delen en met elkaar in gesprek te gaan over de voorliggende dilemma’s.

Pagina 2 van 7

Argumenten: Argument 1: Aan de hand van het voorgestelde proces wordt invulling gegeven aan de ambities. Onze gemeente heeft de ambitie om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Om dit te bereiken wil de gemeente het aandeel duurzame elektriciteit vergroten. Hiertoe heeft de raad in het Toets- en afwegingskader ambities vastgesteld en zoekgebieden aangewezen. In 2030 willen we 0,05 TWh duurzame elektriciteit opwekken door middel van grootschalig zon op dak (>15kWp) zonnevelden of windturbines. Deze ambitie vormt tevens de gemeentelijke bijdrage aan de regionale ambitie (U16) van 1,8 TWh. Met het opstellen van een Uitgangspuntennotitie windenergie en een Uitnodigingskader zonnevelden zetten we een nieuwe stap naar het realiseren van de ambitie. Daarmee concretiseert de gemeenten niet alleen haar eigen ambitie, maar levert zij ook haar bijdrage aan de regionale ambitie. Argument 2: Toekomstige projectvoorstellen kunnen aan de hand van een Uitgangspuntennotitie windenergie en een uitnodigingskader zonnevelden kunnen toekomstige projectvoorstellen beter worden beoordeeld De opwek van duurzame elektriciteit dient met respect voor mens, natuur en omgeving plaats te vinden.

Het opstellen van een Uitgangspuntennotitie windenergie en een Uitnodigingskader zonnevelden biedt de mogelijkheid om de uitgangspunten en randvoorwaarden, waaronder zonnevelden en/of windturbines mogelijk worden gerealiseerd, te concretiseren. Daarmee kunnen we sturen op de kwaliteit van projecten en is het eenvoudiger deze te beoordelen. Op deze wijze kunnen we ook sturen op de kwaliteit van projecten en voorkomen we ad hoc beoordelingen van initiatieven. Argument 3: met het voorgestelde proces zet de gemeente een volgende stap in de participatie rond energie. In 2020 en 2021 hebben gesprekken plaatsgevonden over de opwek van duurzame elektriciteit. De opwek van duurzame energie vraagt, zoals ook gesteld in het Toets- en afwegingskader, een permanent gesprek met de samenleving. Het opstellen van een Uitgangspuntennotitie Windenergie en Uitnodigingskader zonnevelden biedt de kans om het gesprek over energie opwek voort te zetten. Tegelijkertijd kan de participatie worden benut om de kennis van inwoners te vergroten wat hen beter in staat stelt om in de toekomst goed mee te denken met initiatiefnemers. Argument 4: We blijven in gesprek over windenergie In de RES 1.0 werd geconstateerd dat er in de plannen van de RES U16 een grote nadruk ligt op zonne-energie. Dit behoeft in de komende jaren aandacht.

Een overmatige inzet op zonne-energie brengt relatief hoge kosten met zich mee voor de energie-infrastructuur en zorgt voor een inefficiënte benutting van de netcapaciteit. Voor de provincie was dit aanleiding om gemeenten op te roepen met nieuwe plannen te komen voor windenergie. In het voorgestelde proces blijven we in gesprek over windenergie en houden wij daar zoveel mogelijk regie op.

Pagina 3 van 7

Alternatieven: Het procesplan kan op vele manieren worden aangepast. Grofweg gezien kan er gesteld worden dat er drie alternatieven zijn. - Een intensiever participatietraject - Een minder intensief participatietraject - Niet opstellen van een Uitgangspuntennotitie windenergie en een Uitnodigingskader zonnevelden Een intensiever participatie traject betekent dat het proces het karakter van een burgerberaad/burgerforum zal krijgen. Dit brengt op de eerste plaats extra kosten met zich mee. Om een dergelijk proces succesvol te doorlopen is van groot belang dat de gespreksgroep een afspiegeling van de samenleving is. Dit betekent dat de gemeente mensen gericht moet gaan uitnodigen en dat niet genodigde niet aan het proces kunnen deelnemen. Tot slot zal de gemeenteraad zich bij een burgerberaad in enige maten moeten committenten aan de uitkomsten. Anderzijds kan er gekozen worden voor een minder intensieve participatie. Dit reduceert de kosten maar stelt de gemeenten minder goed in staat om inwoners mee te nemen in de inhoudelijke dilemma’s. Ervaring uit het voorgaande traject leert dat de participatie hierdoor oppervlakkiger worden met het risico dat zij vervalt in weinig waardevolle algemeenheden. Daarnaast leid dit mogelijk tot meer bezwaren in de uitvoering (vergunning verlening). Het laatste alternatief is om gedeeltelijk of geheel af te zien van het voorgestelde proces.

Door geen Uitgangspuntennotitie windenergie op te stellen kan de gemeente geen regie houden rond windenergie. Daarnaast zou zij relatief slecht onderbouwd stelling moeten nemen in het debat rond windenergie. Het niet opstellen van een Uitnodigingskader zonnevelden zou dan weer betekenen dat de gemeente de zoekgebieden op basis van het Toets- en afwegingskader moet openstellen. Dit bespaart wel is waar kosten maar omdat de voorwaarden uit het Toets- en afwegingskader relatief vaag zijn zal de gemeente minder goed in staat zijn om initiatieven goed te beoordelen. Wanneer uw raad besluit gedeeltelijk of geheel af te zien van het opstellen van een Uitgangspuntennotitie windenergie en/of Uitnodigingskader zonnevelden zal het procesplan in lijn daarmee worden aangepast.

Kanttekeningen en / of risico’s: Kantekening 1: Andere ambities rond de Hollandsche IJssel Het gebied rond de Hollandsche IJssel is in het IRP ook aangewezen als Groene Scheg. Dit betekent dat er in dit gebied wordt gezocht naar ruimte voor natuur en recreatie ontwikkeling. Met het project Groen Groeit Mee probeert de provincie hier invulling aan te geven. Deze ontwikkeling kan mogelijk conflicteren met de ruimte die nodig is voor zonnevelden. Om dit voor te zijn, zal er in het proces veelvuldig afstemming zijn met het Groen Groeit Mee project om de samenhang tussen de twee trajecten te bewaken. Kantekening 2: Netcongestie In het najaar van 2021 heeft netbeheerder TenneT congestie afgekondigd voor de opwek van duurzame energie. Het elektriciteitsnet dreigt vol te raken. TenneT en Stedin (regionaal netbeheerder) werken hard aan oplossingen voor de korte en langere termijn om aansluitingen voor duurzame energie projecten weer mogelijk te maken. In 2029 zou het probleem structureel moeten zijn opgelost en in de tussentijd zoekt TenneT hard naar mogelijkheid om extra ruimte te creëren. Dit leidt tot enige onzekerheid over de aansluitbaarheid van toekomstige projecten. Dit zal in acht moeten worden genomen en in samenspraak met Stedin zal hier zo goed mogelijk op worden ingespeeld. Dit vormt echter geen aanleiding om de zoekgebieden niet uit te werken.

Door de zoekgebieden verder uit te werken wordt concreet waar de opwek van duurzame energie zal plaatsvinden wat de netbeheerders beter in staat stelt om de benodigde investeringen te doen.

_______________________________________________________________________

Pagina 4 van 7

Kosten: Voor het voorliggende proces is verspreid over 2024 en 2025 € 90.000 nodig (exclusief kosten ambtelijke inzet). Deze kosten worden met name gemaakt om een adviesbureau in te huren dat de gemeente in dit proces kan ondersteunen. De kosten zijn te dekken met de middelen die gemeente IJsselstein via de CDOKE regeling van het rijk ontvangt voor de uitvoering van het klimaatakkoord. Om de kosten die de gemeente maakt te beperken zal een subsidie van € 40.000 worden aangevraagd bij de provincie Utrecht. Wanneer dit succesvol wordt gedaan kunnen de kosten voor de gemeente IJsselstein worden teruggebracht tot € 50.000. De € 40.000 die hiermee eventueel word bespaard kan dan voor andere doeleinde worden ingezet. Op dit moment kan echter nog geen garantie worden afgegeven over het verkrijgen van de provinciale subsidie. De beleidsuitvoering kan mogelijk aanvullende kosten met zich meebrengen maar dit is afhankelijk van nog te maken beleidskeuzes. Planning: Voor de planning verwijzen wij u graag naar het procesplan dat als bijlage is toegevoegd Duurzaamheid: We hebben de ambitie om in 2050 een klimaatneutrale gemeente te zijn. Op basis van de Uitgangspuntennotitie windenergie en het Uitnodigingskader zonnevelden kunnen de planologische procedures worden opgestart om daadwerkelijk ruimte te maken voor de opwek van energie.

Met het opwekken van meer duurzame elektriciteit levert dit voorstel indirect een bijdrage aan doelstelling 7 en 13 van de Sustainable Development Goals (betaalbare en duurzame energie en Klimaatactie). Daarnaast wordt er gedurende het proces gekeken naar koppelkansen op het gebied van ecologie, educatie waardoor de projecten van bredere maatschappelijke waarde zijn en een bijdrage leveren aan meerdere Sustainable Development Goals.

Pagina 5 van 7

Participatie: Het opwekken dan duurzame energie gaat in de nabije toekomst zichtbaar gevolgen hebben voor het landschap en de leefomgeving. Het is dan ook van groot belang om met inwoners in gesprek te blijven over de voorwaarden waaronder de gemeente ruimte biedt voor de opwek van duurzame energie. Omdat de ontwikkeling van zonnevelden en/of windturbines steeds concreter wordt, kiezen we ervoor de participatie te intensiveren ten opzichte van het Toets- en afwegingskader. Dit zorgt er voor dat de participatie minder snel in algemeenheden vervalt. Dit helpt tevens een kennisbasis te leggen bij inwoners waardoor zij in de toekomst beter in staat zijn om mee te denken met initiatiefnemers. Tegelijkertijd blijft energietransitie een technisch onderwerp. Tijdens het Toets- en Afwegingskader is gebleken dat het lastig is om een breed deel van de samenleving bij dit onderwerp te betrekken. Hierdoor is de groep aanwezige bij een bijeenkomst zelden representatief. Om die reden wordt niet gekozen voor coproduceren. In een dergelijk proces is een goede afspiegeling van de maatschappij randvoorwaardelijk. Desalniettemin wordt wel gepoogd om een zo breed mogelijk deel van de samenleving te betrekken. De tabel hieronder wordt per fase weergegeven welke participatietrede er wordt gehanteerd. Voor meer informatie over de participatie kan het procesplan worden geraadpleegd.

Tabel 1: overzicht participatie trede per proces fase Fase 1: ontwerpend onderzoek Fase 2: Van scenario’s naar keuzes zon/wind en dilemma’s (noord en zuid) Fase 3: Besluitvorming uitgangspunten notitie windenergie Fase 4: Van dilemma’s naar kaders (noord) Fase 5: Uitnodigingskader zonnevelden ter inzage (noord) Fase 6: Besluitvorming Uitnodigingskader zonnevelden

Inwoners Informeren Adviseren

Omwonende Informeren Adviseren

Stakeholders Raadplegen Adviseren

Informeren

Informeren

Informeren

Adviseren

Adviseren

Adviseren

Raadplegen

Raadplegen

Raadplegen

Informeren

Informeren

Informeren

Communicatie: Communicatie over dit raadsbesluit zal op reguliere wijze plaatsvinden. Aanvullend daarop zal op de website kenbaar worden gemaakt dat twee zoekgebieden verder worden uitgewerkt. In aanloop naar de start van het proces (begin 2024) zullen inwoners uitgebreider op de hoogte worden gebracht over het proces en de participatie. Evaluatie: n.v.t. _______________________________________________________________________ Bijlagen Het procesplan is als bijlage aan dit raadsvoorstel toegevoegd. Aanvullend daarop is een scenario document toegevoegd inzicht bied in de omvang van de IJsselsteinse opgave en hoe die kan worden ingevuld. Dit laatste document is eerder met u gedeeld tijdens de thema-avond van 26 januari.

Pagina 6 van 7

De raad van de gemeente IJsselstein; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 30 mei 2023, zaaknummer 11035 BESLUIT: 1. Het procesplan Uitwerken zoekgebieden energie opwek vast te stellen en op basis hiervan tot een Uitgangspuntennotitie windenergie en Uitnodigingskader zonnevelden te komen; 2. De kosten voor dit proces te dekken uit de financiële middelen die de gemeente via de CDOKE regeling heeft ontvangen voor de uitvoering van het klimaatakkoord

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente IJsselstein, gehouden op 6 juli 2023

de griffier,

de voorzitter,

A.J.O. van Kooij CMC

mr. P.J.M. van Domburg

Pagina 7 van 7