Raadsvoorstel meerjarig onderhoudsplan oeverbescherming gemeente IJsselstein

Raadsvoorstel agendapunt Aan de raad van de gemeente IJsselstein

Zaaknummer: Programma: Commissie: Portefeuillehouder: Informatie bij: E-mail/tel.nr.: Evaluatiedatum:

925281 03 Ruimte Wethouder Bekker T.J.M. van Dijk tjm.v.dijk@ijsselstein.nl 1649

Datum: 2 februari 2021 Blad: 1 van 7

Onderwerp Meerjarig onderhoudsplan oeverbescherming 2021-2030 Samenvatting Gemeente IJsselstein heeft 22,6 km oeverbescherming in beheer en onderhoud. Om inzicht te hebben in de status van de oeverbescherming en de te nemen maatregelen, is een beheerplan opgesteld. In dit raadsvoorstel wordt gevraagd het oeverbeheerplan vast te stellen met de daarbij behorende budgetten.

Inleiding Oeverbescherming is nodig om de waterwegen te beschermen tegen inkalvende taluds en de bermen te beschermen tegen uitspoeling. Om inzicht te hebben in de soorten oeverbescherming, de materialen, de onderhoudskosten en de vervangingsplanning is een meerjarig beheerplan opgesteld. Het vorige beheerplan oeverbescherming dateert uit 2010 en na 10 jaar is het goed om een actualisatie te doen. Daarom wordt voorgesteld een nieuw beheerplan oeverbescherming 2021 – 2030 vast te stellen.

Wat willen we bereiken? We willen op een verantwoorde manier de openbare ruimte in stand houden. Op grond van het Integraal Beheerkwaliteitsplan Openbare Ruimte, zoals dat door uw raad op 1 maart 2012 is vastgesteld, doen we dit op een sobere en doelmatige wijze zonder dat sprake is van kapitaalvernietiging. Dit kunnen we bereiken door het beheer en onderhoud in een planmatige wijze vorm te geven. Waardoor we beter inzicht hebben waar, wanneer er wat moet gebeuren. Beter kunnen beoordelen op nut en noodzaak van het onderhoud en alternatieven daar waar kan toe te passen. Een alternatief is bijvoorbeeld om in plaats van oeverbescherming een natuurlijk talud aan te leggen. Met het oog op nut, noodzaak en eventuele alternatieven is het meerjarig oeverbeschermingplan 2021-2030 opgesteld. Waarom willen we dit? De gemeente IJsselstein is verantwoordelijk voor 22,6 km oeverbescherming. Om het onderhoud conform de gestelde kaders uit te voeren, zijn financiële middelen nodig. Het beheerplan geeft aan hoeveel budget er de komende jaren nodig is om de oeverbescherming in stand te kunnen houden. Tegelijk is het beheerplan ook een verantwoording waaraan de financiële middelen aan wordt uitgegeven. Daarom wordt het beheerplan ter vaststelling aangeboden. Hieronder zal kort worden ingegaan op de inhoud van het plan.

Voor meer gedetailleerde informatie wordt u verwezen naar het plan zelf, die als bijlage aan dit voorstel is bijgevoegd.

Beheerplan oeverbescherming 2021-2030

Raadsvoorstel

Blad: 2 van 7

Gemeente IJsselstein heeft 103,6 km oever in beheer, daarvan heeft 81 KM een natuurvriendelijke oever en 22,6 km voorzien van een harde oeververdediging. Dit om de oever te beschermen tegen afkalven, door golfkrachten en andere invloeden die de stabiliteit van de waterkant in gevaar brengen. Het in kaart brengen van de staat van de oeverbescherming, wordt gedaan door middel van visuele inspecties. De uitvoering van de inspecties(kwaliteitsbeoordeling) en de daaruit voortvloeiende maatregelen met een kostenraming, is uitgevoerd door een deskundige externe partij. De inspectie daaruit voortvloeiende maatregelen vormen in het kort de basis voor het beheerplan. De kwaliteitsbeoordeling voor de harde oeverbescherming (beschoeiingen, damwanden e.d.) en de technische onderhoudstoestand is bepaald, door het toepassen van de NEN normering (NEN 2767). Verder wordt ‘in het veld’ gekeken naar het aantal gebreken, de ernst daarvan en er wordt beoordeeld of de oeverbescherming nog voldoende bescherming biedt voor de oever. Op basis daarvan worden maatregelen geformuleerd voor het onderhoud. De te verwachten kosten zijn gebaseerd op landelijk geldende eenheidsprijzen. Naast de harde oevers zijn ook de zachte oevers geïnspecteerd. Zachte oevers zijn veelal natuurvriendelijke oevers. Hierbij is gekeken of de oevers voldoende stabiel zijn (geen uitspoeling of instortingen).

Huidige staat van de oeverbescherming Om inzicht te geven in de huidige staat van de oeverbescherming van het areaal in de gemeente IJsselstein is onderstaand overzicht gemaakt. Functionaliteit Nieuw Goed Redelijk Matig Slecht Zeer slecht Natuurlijke oever

Groot onderhoud >20 jaar 5-10 jaar 3-5 jaar 2-3 jaar 1-2 jaar ZSM N.V.T Totaal areaal

Lengte in meter 359 13.621 2.731 2.986 1.332 591 81.990 103.610

Hieruit blijkt dat circa 16 kilometer oeverbescherming in een redelijk tot goede functionele staat is en circa 5 kilometer oeverbescherming is in een matige tot zeer slechte functionele staat. Hierbij biedt de oeverbescherming geen bescherming meer voor de oever. Waar het mogelijk is om een natuurvriendelijke oever te maken wordt er gekozen om de oeverbescherming niet meer terug te plaatsen, maar voor het aanbrengen van een natuurvriendelijk oever. Gedurende de looptijd betekent dit dat er ongeveer 6 km bestaande oeverbescherming komt te vervallen. Op onderstaande foto’s daar is de beschoeiing in een zeer slechte staat en bied geen bescherming meer voor de oever. Er is goed te zien dat de grond onder het halfverharde voetpad wegspoelt. Dit is een goed voorbeeld van zeer urgente onderhoudsmaatregel. Door de beheerder van de oeverbescherming wordt deze situatie met een hoge frequentie gemonitord

Raadsvoorstel

Blad: 3 van 7

Bovenstaande foto’s zijn gemaakt in de gekanaliseerde Hollandse IJssel (GHIJ). Men is er in het verleden vanuit gegaan dat de GHIJ volledig bij Rijkswaterstaat in beheer was inclusief de oeverbescherming. De oeverbescherming is daarom ook niet opgenomen in het in het meerjarig onderhoudsplan oeverbescherming 2010-2019 en er zijn daarom ook geen financiële middelen voor geraamd. Het beheer van de GHIJ is door Rijkswaterstaat overgedragen aan het Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden (HDSR). Met HDSR hebben we een nauwere samenwerking. Naar aanleiding van een verzoek om iets te doen aan de oeverbescherming bij de Oranjebrug zijn we erachter gekomen dat de gemeente IJsselstein verantwoordelijk is voor delen van de oeverbescherming in de GHIJ. Deze zijn opgenomen in het huidige oeverbeschermingsplan. Het blijkt dat er in de GHIJ 2,5 km oeverbescherming bij de gemeente IJsselstein in beheer is. Voor het onderhoud van deze oeverbescherming is er voor de komende jaren € 1.599.000,- extra budget nodig. Er is meer areaal dan aanvankelijk was begroot en is de reden van de hogere jaarlijkse kosten. Kanttekeningen Wanneer op dit voorstel negatief wordt besloten, dan leidt dit tot verdere afname van de kwaliteit van de oeverbescherming. Het grootste risico is dan dat bermen naast wegen.

(Denk aan bv de Achtersloot) gaan afschuiven de watergang in, met als gevolg dat wegen gaan verzakken met als risico, ongevallen, aansprakelijkstelling. Daardoor onnodig hoge kosten voor beheer wegen gaan ontstaan. Bermen gaan uitspoelen, dit komt dan ook in de watergang terecht met als gevolg onvoldoende diepte in de watergang, onvoldoende waterberging/doorstroming. Vissterfte en extra baggeren om aan de diepte van de legger van het waterschap te voldoen. Onnodig kostenverhogend daar de schade hersteld zal moeten worden en de oeverbescherming alsnog moet worden aangebracht.

Foto’s: Begin van Instortende berm naast de weg langs de Achtersloot. Wat gaat het kosten?

Raadsvoorstel

Blad: 4 van 7

Onderhoudskosten voor de komende 10 jaar voor groot en klein onderhoud Onderhoudskosten groot onderhoud (tabel 3.7 beheerplan). GHIJ Jaar van uitvoer Zsm 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 Eindtotaal

Lengte in m

Overige watergangen

128 501 176 18 29

Kosten vervangen beschoeiing in € 115.200 450.900 156.870 17.100 27.550

62 359 223 269 1.765

58.900 325.700 203.900 242.100 1.598.220

Lengte in m 44 908 2.386 1.630 1.753 988 953 1.516 126 0 458 10.761

Kosten vervangen beschoeiing in € 6.870 140.853 386.646 262.625 319.542 258.313 323.747 296.388 19.509 0 84.997 2.126.489

Onderhoudskosten klein onderhoud (tabel 3.8 beheerplan). Jaar van uitvoering 2021 2022

Lengte in meter 2.629 3.093

Kosten klein onderhoud beschoeiing in € 48.230 40.850

2023 2024 2025 2026 Eindtotaal

2.425 334 369 679 9.529

44.023 6.542 9.861 14.008 163.514

Totaal Lengte in m 172 1.409 2.562 1.648 1.782 988 953 1.578 485 223 727 12.526

Kosten vervangen beschoeiing in € 122.070 591.753 543.516 279.725 347.092 285.313 323.747 355.288 345.209 203.900 327.097 3.724.709

Raadsvoorstel

Blad: 5 van 7

Financiële paragraaf bestuursvoorstel beheerplan oevers Beheerplannen worden meestal financieel vertaald in een onderhoudsvoorziening. Hier is nu niet voor gekozen. Enerzijds omdat een voorziening een accurate lange termijn berekening behoeft om de hoogte voor de voorziening te bepalen en anderzijds omdat een voorziening regelmatig geactualiseerd dient te worden om de hoogte van de voorziening te kunnen toetsen. Gezien het grote aantal waterwegen in IJsselstein wordt deze (jaarlijkse) actualisatie zeer arbeidsintensief. Ook is door de kortere looptijd van het beheerplan een juiste berekening van de benodigde stand van een voorziening moeilijk inzichtelijk te krijgen. Om grote schommelingen te voorkomen is ervoor gekozen de in het beheerplan genoemde werkzaamheden (anders dan de GHIJ) gelijkmatig over de jaren te verspreiden en een onderhoudsbudget beschikbaar te stellen. De totale onderhoudslast over de periode 2021-2030 is 2,29 mln. Gemiddeld betekent dit 229K per jaar in deze 10 jaar. Door Tijhuis is een onderhoudsplanning gemaakt per jaar. Zie hiervoor tabel 3.7 (groot onderhoud) en 3.8 (klein onderhoud) in het beheerplan. Ook voor de aannames die bij deze planning zijn gebruikt, wordt verwezen naar het beheerplan. Omdat ook de kosten voor klein onderhoud sterk fluctueren zijn deze samengevoegd bij het groot onderhoud.

De te activeren kosten voor de GHIJ (afschrijving in 40 jaar) zijn: in 2021 768K, de structurele lasten zijn over 40 jaar gemiddeld 23K in 2027 831K, de structurele lasten zijn over 40 jaar gemiddeld 25K In de huidige begroting is 131K beschikbaar als dekking. Hieronder in de tabel samengevat: Jaar Kapitaallasten GHIJ Groot onderhoud regulier incl klein onderhoud Totaal kosten Dekking huidige begroting Saldo

2021

2022 26.867

2023 26.675

2024 26.483

2025 26.291

2026 26.099

2027 25.907

2028 54.579

2029 54.179

2030 53.780

229.000 229.000 130.848 -98.152

229.000 255.867 130.848 -125.019

229.000 255.675 130.848 -124.827

229.000 255.483 130.848 -124.635

229.000 255.291 130.848 -124.443

229.000 255.099 130.848 -124.251

229.000 254.907 130.848 -124.059

229.000 283.579 130.848 -152.731

229.000 283.179 130.848 -152.331

229.000 282.780 130.848 -151.932

Bij het vaststellen van het vorige beheerplan oeverbescherming in 2010 is er gekozen voor het oprichten van een voorziening ten einde de kosten van de oeverbescherming te kunnen dekken. In dit beheerplan, met een looptijd van 2010 t/m 2019, is een meerjarige schets gegeven van de benodigde budgetten. Voor de periode 2010 t/m 2015 was hiervoor een budget van € 130k benodigd. Voor de latere jaren was een stijging voorzien naar € 178k. Zie onderstaande tabel. Meerjaren raming 2010

2011

2012-2015

2016-2019

Na 2020

Totaal:

Totaal per periode

€ 119.235,34

€ 74.560,78

€587.642,95

€ 711.274,44

€2.057.596,89

€3.550.310,39

Bedrag per jaar

€ 119.235,34

€ 74.560,78

€ 146.910,74

€ 177.818,61

n.v.t.

n.v.t.

In 2016 is er in overleg met en op aangeven van de accountant bepaald dat de onderhoudsvoorzieningen niet over voldoende actuele onderbouwing beschikten en derhalve niet in stand gehouden konden worden. De voorzieningen zijn daarop overgezet in bestemmingsreserves ten einde het groot onderhoud te kunnen bekostigen. Bij deze aanpassing zijn de budgetten gehandhaafd zoals ze waren en is er voor de oeverbescherming dus ook geen ophoging van het budget doorgevoerd naar € 178k. In de loop van de tijd tot op heden is dit ook niet alsnog aangepast. Daarnaast is er door de actieve inzet op de actualisatie van het beheerplan gebleken dat er sprake is van een stuk areaal uitbreiding. Dit areaal is niet nieuw, maar net als de gekanaliseerde Hollandsche

Raadsvoorstel

Blad: 6 van 7

IJssel nooit voorzien in het vorige beheerplan. Met daarnaast ook nog de stijgende prijzen voor de uitvoer van het groot onderhoud geeft dit een onderbouwing van de voorgestelde stijging van het budget voor groot onderhoud met € 100k. Wat gaan we daarvoor doen? Wanneer ingestemd wordt met dit voorstel wordt een maatregeltoets opgesteld. In de maatregeltoets wordt afstemming gezocht met andere partijen/werkzaamheden (werk maken met werk en andere afwegingen die in de loop van de planperiode boven tafel komen (Koningshof/Schuttersgracht, vervangen riool Voorstraat, IJsselstraat, herinrichtingen). Deze afstemming resulteert in een jaarlijks uitvoeringsplan. Grote en of bijzondere afwijkingen worden in de voorjaars of najaarsnota meegenomen. Wanneer het plan is vastgesteld zal worden gestart met de uitvoering van de spoedreparaties als aangegeven in het beheerplan. Gelijktijdig zal er worden gestart met de voorbereidingswerkzaamheden voor het vervangen van de damwanden in de gekanaliseerde Hollandse IJssel (GHIJ). Daar de werkzaamheden in de GHIJ geen standaard beschoeiingswerk is in vergelijking met het vervangen van palen met schotten zal er veel voorbereidingstijd en budget voor nodig zijn. Momenteel is het Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden bezig met een viertal pilotprojecten in de GHIJ. We houden de werken van het HDSR nauwlettend in de gaten.

In overleg met HDSR bekijken we wat de beste oplossing is en of deze dan ook van toepassing kan zijn voor de gemeente IJsselstein. Vervolgens zal het werk worden uitgevoerd volgens het beheerplan.

Duurzaamheid Bij alle onderhoudswerkzaamheden hout met een FSC-label worden verwerkt. FSC staat voor Forest Stewardship Council, dat is een internationale organisatie die zich inzet voor het behoud en verantwoord bosbeheer wereldwijd. Hout met een FSC-label is afkomstig uit een bos waar verantwoord beheer wordt toegepast. In het plan wordt 6 km beschoeiing omgevormd tot seminatuurvriendelijke oever, waardoor er 6 km minder hout wordt verwerkt. We zijn aan het onderzoeken of het mogelijk is om de damwandplanken van de GHIJ kunnen worden hergebruikt door het slechte deel boven de waterlijn net onder water afzagen en er een nieuw deel weer op maken. Uitgaande dat damwandplanken 4 meter lang zijn en er een meter wordt afgezaagd dan scheelt dit theoretisch 75% hout. Dit laatste is afhankelijk van de gebruikte damwandplanken en de staat daarvan. Dit is momenteel nog niet te beoordelen Communicatie en participatie van het voortraject Bij het plannen van de uitvoeringswerkzaamheden wordt er voorafgaand aan de werkzaamheden gecommuniceerd met de belanghebbenden. Soms is de medewerking van perceeleigenaren nodig en dit vraagt om een zorgvuldige communicatie.

Voorstel 1. Het beheerplan oeverbescherming 2021-2030 vast te stellen; 2. Een krediet ad € 767.620 beschikbaar stellen in 2021; 3. Bijgevoegde begrotingswijziging vast te stellen. Overzicht bijlagen: 1. Rapportage oeverbeschermingsplan 2021-2030 2. Begrotingswijziging

Raadsbesluit

blad : 7 van 7

De raad van de gemeente IJsselstein; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 2 februari 2021, zaaknummer 925281 BESLUIT: 1. Het beheerplan oeverbescherming 2021-2030 vast te stellen; 2. Een krediet ad € 767.620 beschikbaar stellen in 2021; 3. Bijgevoegde begrotingswijziging vast te stellen. Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente IJsselstein, gehouden op 18 maart 2021.

de griffier,

de voorzitter,

A.J.O. van Kooij

mr. P.J.M. van Domburg