Raadsvoorstel kredietaanvraag herinrichting Overtoom

Raadsvoorstel gemeente IJsselstein _______________________________________________________________________ Agendapunt: Kredietaanvraag voor de herinrichting van de Overtoom Zaaknummer: 280363 Programma: Binnenstad Commissie: Ruimte Portefeuillehouder: Peter Bekker Onderdeel van: Herinrichting Overtoom Informatie bij: Susann Huber _______________________________________________________________________________

Onderwerp Budgetaanvraag voor de herinrichting van de Overtoom Samenvatting In dit raadsvoorstel vraagt het college om vaststelling van kredieten voor de herinrichting van de Overtoom. De aanleiding is de huidige verkeersonveiligheid, lage verblijfskwaliteit en verouderde technische infrastructuur. Het ontwerp, ontwikkeld via een uitgebreid participatietraject, verbetert de veiligheid voor fietsers en voetgangers en transformeert het versteende plein naar een groene, klimaatbestendige entree van de binnenstad. De functionaliteit voor de weekmarkt en evenementen blijft hierbij gewaarborgd. De totale kosten bedragen € 541.525, waarvan de dekking bestaat uit subsidies, bestaande investeringen en vrijvallende kapitaallasten. __________________ Voorstel a. Investeringskredieten vast te stellen voor de herinrichting van de Overtoom en de aanleg van stroomvoorzieningen, verdeeld in: • Investeringskrediet Wegen voor € 225.250. En deze in 30 jaar af te schrijven vanaf 2029. • Investeringskrediet Elektrakasten voor € 75.000. En deze in 15 jaar af te schrijven vanaf 2029. b. Het investeringskrediet “Snellere fietsverbinding regio (fietsbrug Hollandse IJssel (2025)” verlagen tot € 100.000. En de vrijgevallen kapitaallasten inzetten voor dit voorstel. c. De begrotingswijziging 26014 “Overtoom” vast te stellen.

Aanleiding voor dit voorstel Verkeersonveiligheid Er komen veel klachten over de verkeersveiligheid op de Overtoom. In een inventarisatie van onveilige verkeerssituaties door RTV Utrecht (2019) kwam de Overtoom naar voren als locatie met veel klachten over de verkeerssituatie en ook de gemeente ontvangt regelmatig klachten over deze locatie. De gemeenteraad heeft in 2020 een motie aangenomen om de verkeersveiligheid op de Overtoom te verbeteren. Daarvoor is destijds door de raad een bedrag gereserveerd van €40.000,-.

Pagina 1 van 9

In 2021 is een onderzoek verricht naar de verkeersveiligheid op het plein en hoe die met relatief simpele maatregelen verbeterd zou kunnen worden. Tot een uitvoering hiervan is het nooit gekomen vanwege de hoge kosten ten opzichte van de beperkte maatregelen. Daarnaast waren er nog te veel onzekerheden over de toekomst van het plein. Toekomstbeeld binnenstad In het Toekomstbeeld Binnenstad 2040 is de mogelijkheid geschetst om de Overtoom, afhankelijk van de keuzes rond de ontsluiting van de binnenstad ook in te richten op verblijfskwaliteit. In het Toekomstbeeld staat, dat een heldere routing naar de binnenstad en een prettige ervaring bij aankomst belangrijk zijn: “Of je nu lopend, met de fiets, de auto of het OV komt: de Overtoom is voor veel mensen de eerste aankomstplek voor de binnenstad.” Naast de ambities op het gebied van verkeersveiligheid en verblijfskwaliteit zijn er ook andere aanleidingen waarvoor aanpassingen aan het plein nodig zijn. Zo voldoet de publieke stroomvoorziening voor evenementen en de markt niet meer aan de wettelijke normen en is de technische staat zodanig dat het systeem vernieuwd moet worden. Daarnaast heeft u eerder al besloten om de bollards als toegangscontrole te vervangen door camerahandhaving. Deze vervanging wordt binnenkort opgepakt. _______________________________________________________________________________

Relevante eerdere besluiten/besluitgeschiedenis • De gemeenteraad heeft in 2020 een motie aangenomen om de verkeersveiligheid op de Overtoom te verbeteren • In de Programmabegroting 2025 is een voorbereidingskrediet voor de herinrichting opgenomen van €100.000. Wettelijk kader of beleidskader • Uitvoeringsprogramma Verkeersveiligheid • Toekomstbeeld binnenstad (vastgesteld november 2023) • Visie- en uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie 2023-2028 • Samenwerken in IJsselstein - De IJsselsteinse participatieaanpak • Nota “Waardering en Afschrijving” Alternatieven De Overtoom niet opnieuw inrichten Het is mogelijk om de Overtoom niet opnieuw in te richten. De huidige vraagstukken blijven dan bestaan, te weten: • Fietsers en voetgangers blijven de verkeerssituatie op het plein als onduidelijk en onveilig ervaren. • De verblijfskwaliteit blijft laag. • De vele verharding draagt niet bij aan een klimaatbestendige stad. • De technische infrastructuur, te weten de stroomvoorziening en de toegangscontrole (bollards) moeten desondanks vernieuwd worden, omdat deze hoe dan ook aan vervanging toe zijn. Argumenten We voldoen aan de doelstellingen uit de programmabegroting De centrale doelstelling voor het ontwerp van de Overtoom is: • Verbeteren van de verkeerssituatie met behoud van de huidige functies • Verblijfskwaliteit verbeteren

Pagina 2 van 9

Hierbij moet rekening gehouden worden met het verbeteren van de overgang en toegang naar de binnenstad en het klimaatbestendig inrichten van het plein. Baljon Landschapsarchitecten heeft deze doelstellingen vertaald in een ontwerp voor het plein. Het ontwerp ziet er op hoofdlijnen als volgt uit.

De herinrichting betekent een aanzienlijke kwaliteitswinst. De nadruk ligt hierbij op het verbeteren van de verkeersveiligheid en de verblijfskwaliteit. Wat betreft de verkeersveiligheid verbetert zowel het veiligheidsgevoel als de objectieve veiligheidssituatie. De nieuwe inrichting is overzichtelijker door: 1. het aanbrengen van natuurstenen belijning bij het fietspad; 2. de realisatie van twee oversteekplaatsen waar voetgangers voorrang krijgen en fietsers moeten afremmen; 3. de situering van de oversteken en een versmalling bij de Achtersloot en de Hogebiezen, wat doorgaand fietsverkeer over het plein afremt; 4. de strategische plaatsing van straatmeubilair en plantenvakken, waardoor fietsverkeer fysiek gestuurd en kriskrasgedrag ontmoedigd wordt; 5. de geleiding van het fiets- en autoverkeer via rijlopers over het plein, wat de voetganger meer ruimte geeft om veilig te kunnen verplaatsen en verblijven. 6. het inkorten van het rode asfaltfietspad (Basiliekpad), waardoor het plein gevoelsmatig eerder begint, de fietser alerter is en naar verwachting eerder zal afremmen. Daarnaast transformeert het plein van een geheel versteende vlakte naar een veel groenere, meer uitnodigende verblijfsplek en een aantrekkelijke toegangspoort tot de binnenstad. De aanplant van twee grote bomen creëert aan de noordkant schaduwrijke zitplekken.

Aan de zuidkant worden grote plantvakken aangelegd met groen en kleinere Pagina 3 van 9

bomen. De toevoeging van zitelementen – die deels ook een verkeersgeleidende functie hebben – nodigt uit tot ontmoeting en verblijf. Ondanks deze vergroening blijft de functionaliteit gewaarborgd: er is ruimte voor de markt (in aangepaste opstelling) en voor evenementen. Een centraal geplaatste, verplaatsbare bomenbank zorgt voor extra flexibiliteit wanneer de ruimte nodig is voor grotere evenementen. Er ligt een gedragen ontwerp Het voorliggende ontwerp is het resultaat van een zorgvuldig proces waarin technische haalbaarheid, gebruikswensen en maatschappelijke input zijn samengebracht. Wij spreken van een integraal en gedragen plan op basis van de volgende pijlers: Participatietraject Er draagvlak voor dit plan ontstaan door een uitgebreid participatietraject. • In juli 2025 is de hele stad uitgenodigd om in een brede bijeenkomst input te leveren. Direct omwonenden, ondernemers, organisatoren van evenementen en overige bewoners van IJsselstein hebben daar gehoor aan gegeven. • Daarnaast was er de mogelijkheid digitaal input te leveren. • Uit geïnteresseerden is een werkgroep geformeerd. Deze heeft aan de hand van de input uit de brede bijeenkomst meegedacht in een verdiepende sessie in september 2025. • Met deze input is het definitieve ontwerp gemaakt.

• De werkgroep is op 20 januari 2026 nogmaals bijeengekomen om een persoonlijke terugkoppeling te krijgen op de geleverde input en hoe deze is verwerkt in het ontwerp. Daarnaast zijn er diverse vaste gebruikers van het plein. Met hen zijn specifieke wensen eisen besproken. Deze zijn vertaald in het voorliggende ontwerp: • Met de marktondernemers is overeenstemming over de nieuwe opstelling na de herinrichting van het plein. • De behoeften van organisatoren van grote evenementen zijn geïnventariseerd en ingepast, waardoor het plein zijn functie als evenementenlocatie behoudt. • Met het Fulcotheater is overlegd over de inpassing van bezoekers(stromen). Integraal ontwerp door multidisciplinaire aanpak Naast input vanuit de bevolking en stakeholders zijn alle voor het herontwerp relevante aspecten onderzocht en vertaald in het plan voor het plein. Hierdoor is het plan niet alleen ruimtelijk wenselijk, maar ook technisch en financieel efficiënt. Dit is zichtbaar op de volgende aspecten: •

•

•

Verkeer & Veiligheid: Er is een zorgvuldige balans gevonden tussen verkeersveiligheid voor langzaam verkeer (fietsers/voetgangers), auto's die over het Overtoom naar de binnenstad rijden, hulpdiensten en de noodzaak voor bevoorrading (laden/lossen) van ondernemers. Vergroening en klimaatadaptatie: Vergroening is een grote wens die uit de participatie naar voren is gekomen, om de verblijfskwaliteit te verbeteren. Daarnaast zijn delen van het plein beleidsmatig als ‘zinloze verharding’ aangemerkt. Daarom voegen we, waar technisch en praktisch mogelijk, groen in de grond toe. Dit draagt bij aan een betere waterhuishouding en hittestressbestendigheid. Technische Infrastructuur: De stroomvoorziening op het plein vraagt veel en kostbaar onderhoud. Dat komt deels door ouderdom, deels door de technische constructie. Door deze te vernieuwen en bovengronds aan te leggen en te plaatsen op de locaties Pagina 4 van 9

• •

waar ze nodig zijn, voorkomen we verder ongepland onderhoud. Ook voorkomen we onveilige situaties door kabels die over fietspaden of grote delen van het plein liggen. Met de geplande vervanging van de bollards door kentekencamera’s is in het ontwerp en de technische infrastructuur rekening gehouden. Sociale Veiligheid: In het kader van toezicht is rekening gehouden met de zichtlijnen voor camera’s. Het ontwerp voorkomt grote obstakels die ‘dode hoeken’ zouden creëren. Kunst: De locatie van het aanwezige kunstwerk is gerespecteerd. Gezien de specifieke context van deze plek is ervoor gekozen het kunstwerk in de huidige setting te behouden.

Kanttekeningen en/ of risico’s De volgende risico’s zijn geïdentificeerd. Subsidies worden niet verleend Voor de onderdelen groen en verkeersveiligheid is een subsidie bij de provincie Utrecht aangevraagd. Deze heeft nog geen besluit hierover genomen. Tegelijk is het aangevraagde bedrag wel opgenomen in de begroting van dit project. Voor de te verwachten subsidiebijdragen is een aanname gedaan. In vooroverleggen met de subsidieverstrekker is besproken dat de maatregelen in het plan aansluiten bij de doelen van de subsidie en daarom gerede kans maken op een subsidiebijdrage. Mocht dit onverhoopt gebeuren dan is een aanvullend investeringskrediet nodig. Bezuiniging op het ontwerp is niet mogelijk. Tegenvallende planning De kosten kunnen hoger uitvallen dan gepland, doordat de uitvoering pas op een later moment kan plaatsvinden (zie onderdeel planning). Een strakke organisatie van de uitvoering kan dit voorkomen. _______________________________________________________________________ Uitvoering Kosten De totale kosten voor de herinrichting van de Overtoom ramen wij op € 541.525. Van dit bedrag is €241.275 al gedekt binnen de huidige budgetten en door aangevraagde subsidies. Voor het resterende deel -€300.250- vragen wij 2 investeringen aan uw raad. In het overzicht hieronder zijn deze kosten per onderdeel verantwoord. Onder de tabel is dat uitgewerkt.

Totale kosten Dekking Verkeer & wegen € 285.250 Nieuwe investering gedekt uit vrijgevallen kapitaallasten Subsidie Groen € 138.875 Subsidie Bestaande investering Vrijgevallen kapitaallasten Straatmeubilair €38.000 Bestaande investering Openbare verlichting € 4.400 Vrijgevallen kapitaallasten Elektrakasten € 75.000 Nieuwe investering gedekt uit vrijgevallen kapitaallasten Totaal € 541.525 Pagina 5 van 9

Toelichting per onderdeel: • Verkeer en wegen Voor dit onderdeel stellen wij voor een nieuwe investering vast te stellen van €225.250. Deze investering zal volgens de nota “Waardering en Afschrijving” in 30 jaar worden afschreven vanaf het jaar 2029. De kapitaallasten voor deze nieuwe investering worden gedekt uit vrij te vallen kapitaallasten (waarover hieronder een toelichting). Daarnaast verwachten wij een subsidie (€ 60.000) om het overige deel van de te maken kosten te dekken. •

Groen De kosten voor dit onderdeel bedragen €138.875. Deze kosten worden gedekt door een verwachte subsidie (€80.000), een bijdrage vanuit een investering van het cluster klimaat (€50.000) en daarnaast wordt de overgebleven €8.875 gedekt door vrij te vallen kapitaallasten (zie hieronder). Wanneer de verwachte subsidie van €80.000 onverhoopt niet verleend wordt, vragen wij voor deze kosten een aanvullend investeringskrediet bij uw raad aan.

•

Straatmeubilair De kosten voor dit onderdeel bedragen €38.000. Deze worden in zijn geheel gedekt door de investering “vervanging straatmeubilair” die uw raad heeft vastgesteld bij het raadsvoorstel “IBOR”.

•

Openbare verlichting De kosten voor dit onderdeel bedragen €4.400 en omvatten de kosten voor het verplaatsen van lichtmasten. Deze kosten worden gedekt door vrij te vallen kapitaallasten (zie hieronder).

•

Elektrakasten Voor dit onderdeel stellen wij voor om een nieuwe investering vast te stellen ter hoogte van €75.000. Deze investering wordt in lijn met de nota “Waardering en Afschrijving” in 15 jaar afschreven vanaf het jaar 2029. De kapitaallasten voor deze nieuwe investering dekken wij uit vrij te vallen kapitaallasten.

Dekking van nieuwe investeringen uit vrij te vallen investeringen Zoals wij hierboven aangaven is voor sommige investeringen in het plein onvoldoende budget beschikbaar. Wij stellen daarom voor om de investeringen in de Overtoom gedeeltelijk te dekken uit kapitaallasten uit een andere investering. In de begroting 2025 is namelijk een investering opgenomen voor de aanleg van een nieuwe fietsbrug over de Hollandse IJssel. Wij verwachten dat onze bijdrage aan deze brug veel goedkoper uitvalt door een grotere bijdrage vanuit het Rijk. Onze bijdrage zal naar verwachting maximaal € 100.000 bedragen. Hierdoor kunnen we de bestaande investering voor de fietsbrug verlagen. Door het verlagen van deze al begrote investering, en daarmee de begrote kapitaallasten, vallen voldoende kapitaallasten vrij om onder andere de nieuwe investeringen voor de Overtoom te dekken. Hieronder staan de bedragen uit bovenstaande opsomming in tabelvorm weergegeven. Het betreffen de bedragen waarvoor geen dekking is uit subsidie of eerder vastgestelde investeringen. Het jaarlijkse positieve “verschil” valt vrij ten laste van het begrotingssaldo.

Pagina 6 van 9

Nog te dekken kosten Nieuwe 2026 investering Verkeer & wegen Groen Openbare verlichting Elektrakasten

Vrijgevallen kapitaallasten Verschil

2027

2028

225.250

2029

2030

2031

7.508 7.508 7.508

2032

2033

7.508 7.508

8.875 4.400 75.000

5.000 5.000 5.000 5.000 5.000

22.000 22.000 22.000 22.000 22.000 22.000 22.000 22.000 22.000 22.000 8.725 9.492 9.492 9.492 9.492 9.492

Planning Na besluitvorming over dit voorstel gaan wij uit van de volgende planning. De planning wordt in aanzienlijke mate bepaald door de planning van Stedin. Hierop hebben wij als gemeente zeer beperkt invloed. Processtap Budgetbesluit gemeenteraad

Planning Maart 2026

Uitvoeringsontwerp vaststellen

Q2/3 2026

Aanvraag voor technische infrastructuur (aangepaste stroomvoorzieningen) indienen bij Stedin

Q2/3 2026

Voorbereidende onderzoeken Start realisatie fysieke maatregelen Oplevering opnieuw ingericht plein

Q3 2026 Q1 2028

Opmerkingen

Let op: hierop volgt 18 maanden doorlooptijd. Wij gaan in deze planning uit van uitvoering in één fase, omdat dit met de inzichten van nu voor alle partijen wenselijk lijkt en kostenefficiënt is.

Q2/3 2028

Duurzaamheid Met de herinrichting van de Overtoom maken we het plein toekomstbestendig en daarmee duurzamer in de breedste zin van het woord. We treffen klimaat adaptieve maatregelen en zorgen ervoor dat het plein veilig en toegankelijk is voor gebruikers van alle leeftijden. Tegelijkertijd behouden we de economische kracht van het plein, onder andere door ruimte te blijven bieden aan de weekmarkt en evenementen. Waar mogelijk maken we gebruik van bestaande materialen, aangevuld met duurzame materialen wanneer hergebruik niet mogelijk is. Participatie Om te komen tot het voorliggende ontwerp is een uitgebreid en zorgvuldig participatietraject doorlopen. Dat is eerder in dit voorstel beschreven.

Pagina 7 van 9

Communicatie Over het voornemen tot herinrichting en de bijbehorende tussenstappen hebben wij gecommuniceerd via een speciaal ingerichte pagina op de gemeentelijke website. Daarnaast zijn schriftelijke reacties ontvangen via een daarvoor ingericht mailadres. De verslagen van de participatiebijeenkomsten zijn eveneens op de website gepubliceerd en daarmee voor iedereen toegankelijk. Evaluatie Na oplevering van het plein wordt het project geëvalueerd. Tussentijds wordt stilgestaan bij de mijlpalen in het project.

_______________________________________________________________________

Bijlagen 1) Begrotingswijziging 26014 Overtoom

Pagina 8 van 9

De raad van de gemeente IJsselstein; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van IJsselstein van 27 januari 2027, zaaknummer 280363 BESLUIT: a. Investeringskredieten vast te stellen voor de herinrichting van de Overtoom en de aanleg van stroomvoorzieningen, verdeeld in: • Investeringskrediet Wegen voor € 225.250. En deze in 30 jaar af te schrijven vanaf 2029. • Investeringskrediet Elektrakasten voor € 75.000. En deze in 15 jaar af te schrijven vanaf 2029. b. Het investeringskrediet “Snellere fietsverbinding regio (fietsbrug Hollandse IJssel (2025)” verlagen tot € 100.000. En de vrijgevallen kapitaallasten inzetten voor dit voorstel. c. De begrotingswijziging 26014 “Overtoom” vast te stellen. Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente IJsselstein, gehouden op 12 maart 2026

de griffier,

de voorzitter,

Arnout J.O. van Kooij MMC

Ester Weststeijn

Pagina 9 van 9