Raadsvoorstel Invoering inkomenstoets in de Wmo voorziening Huishoudelijke Ondersteuning

Gemeente

41nsselstein Raadsvoorstel gemeente IJsselstein Agendapunt: Zaaknummer: Programma: Commissie: Portefeuillehouder: Onderdeel van: Informatie bij:

Invoering inkomenstoets huishoudelijke ondersteuning 47554 5: Wmo Samenleving M.B. Foekema MSc Y. du Pon

Onderwerp Invoering inkomenstoets in de Wmo voorziening Huishoudelijke Ondersteuning per 01-01-2023. Samenvatting Het college heeft het voornemen om met ingang van 2023 het inkomen te toetsen van inwoners die huishoudelijke ondersteuning aanvragen. Het college wil deze ondersteuning daarmee betaalbaar en beheersbaar houden en de beperkte capaciteit van de ondersteunende aanbieders vooral ten goede laten komen aan inwoners met een kleine beurs. De raad wordt voorgesteld de verordening jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning gemeente IJsselstein 2022 te wijzigen. Het ministerie werkt aan een wetswijziging, die de hiervoor genoemde problemen zou moeten wegnemen. Die wijziging zal naar verwachting niet voor 2025 in werking treden. Daarom willen wij de eigen financiële mogelijkheden (eigen kracht) betrekken bij het onderzoek naar de noodzaak van de voorziening.

Voorstel Het wijzigingsbesluit Verordening jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning gemeente IJsselstein 2022 vast te stellen. Aanleiding voor dit voorstel Momenteel betalen inwoners van IJsselstein, zoals landelijk afgesproken, 19 euro eigen bijdrage per maand om ondersteuning vanuit de Wmo te krijgen. Dit wordt het abonnementstarief genoemd. Het abonnementstarief is sinds 1 januari 2020 definitief van kracht. De invoering van het abonnementstarief heeft gevolgen voor het beleid, de uitvoering en - zoals inmiddels is gebleken de financiën van gemeenten. De vraag naar huishoudelijke ondersteuning is mede hierdoor explosief gegroeid. Er is een forse stijging van het aantal inwoners die een beroep doen op huishoudelijke ondersteuning. Uit onderzoek blijkt dat vooral veel vermogenden met inkomens in de categorieën van 30.000 - 40.000 euro en 50.000 - 100.000 een beroep deden op de gemeentelijke regeling voor huishoudelijke hulp'. Door de toenemende vraag zijn er capaciteitsproblemen bij de leveranciers ontstaan die naar verwachting de komende jaren alleen maar toenemen. Ook kunnen niet alle inwoners de geïndiceerde hulp krijgen. Daarnaast is het beslag op de financiële middelen van de gemeente sterk gegroeid. Door het grote beroep op huishoudelijke ondersteuning zien we een toename van de kosten.

Waar voor de invoering van het abonnementstarief de uitgaven rond de 1,5 miljoen lagen, verwachten wij in 2022 uit te komen rond de 2,6 miljoen. Een stijging van bijna 75% in 4 jaar tijd. Deze situatie is niet uniek voor IJsselstein. Alle gemeenten worstelen met dit probleem. Ook de VNG adviseerde gemeenten op 23 november 2020 al om beheersmaatregelen te nemen. Een aantal gemeenten hebben destijds al een inkomenstoets ingevoerd. Destijds hebben wij deze stap niet genomen, omdat wij eerst wilden afwachten of dit door het ministerie en rechter geaccepteerd zou worden. Nu blijkt dat het invoeren van beheersmaatregelen gedoogd wordt. Ook de staatssecretaris erkent dat er beheersmaatregelen nodig zijn om de Wmo voorziening huishoudelijke ondersteuning beheersbaar Pagina 1 van 5

' bron: Significant (2022). De boeggolf voorbij. Vierde meting van de monitor abonnementstarief Wmo. In opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

en betaalbaar te houden. Daarom heeft hij aangekondigd in 2025 het abonnementstarief te vervangen door een inkomensafhankelijke bijdrage. Het plan is om bij huishoudens met een inkomen boven 185% van het sociaal minimum de eigen bijdrage te laten stijgen naarmate het inkomen hoger wordt. Wachten tot de wijziging in 2025 is doorgevoerd, heeft echter grote gevolgen: a. b. c.

Capaciteit: de zorg voor de inwoners die het meest nodig hebben komt verder onder druk te staan door een tekort aan personeel; Verwachtingen/teleurstelling: meer inwoners gaan gebruik maken van de abonnementstarief en zullen vanaf 2025 naar verwachting geconfronteerd worden hoge eigen bijdragen; Financieel: de overschrijding van het begroting van de Wmo blijft waarschijnlijk groeien met hetzelfde groeitempo van het afgelopen jaar (15% per jaar), in casu 390k extra voor 2023 en additioneel 450k voor 2024.

Daarom willen wij met ingang van 01-01-2023 twee maatregelen nemen: 1) Een inkomenstoets invoeren als extra beheersmaatregel in de Wmo voorziening Huishoudelijke Ondersteuning. 2) Pilot Stimulering Zelfredzaamheid. Het doel van deze pilot is voor de periode tot invoering van de inkomensafhankelijke bijdrage inwoners te stimuleren hun huidige informele zorg te continueren en geen beroep te doen op de Wmo voorziening, zie daarvoor het raadsvoorstel met zaaknummer 56062. Beide maatregelen zijn uitgewerkt in twee afzonderlijke raadsvoorstellen. Dit raadsvoorstel handelt over de inkomenstoets. Er wordt concreet voorgesteld om voor alle nieuw af te geven indicaties, of de te verlengen indicaties of inwoners die zich opnieuw melden met een lopende indicatie mee te nemen en voor de maatwerkvoorziening hulp bij het huishouden een aanvullende beheersmaatregel in te voeren, namelijk de eigen financiële mogelijkheden (eigen kracht) te betrekken bij het onderzoek naar de noodzaak van de voorziening. In dat geval wordt een verdere invulling gegeven aan de begrippen eigen kracht, zelfredzaamheid en eigen mogelijkheden als bedoeld in de Wmo en de gemeentelijke verordening maatschappelijke ondersteuning.

Hiertoe wordt in hoofdstuk 4 onder artikel 7, lid 8 toegevoegd, luidend: "Bij de maatwerkvoorziening huishoudelijke ondersteuning wordt bij de beoordeling van de eigen kracht en eigen mogelijkheden tevens de eigen financiële mogelijkheden (zelfredzaamheid) meegewogen. Een inkomensgrens wordt gehanteerd voor huishoudens met een inkomen boven de 185% van het sociaal minimum." Verder wordt er een beleidsregel toegevoegd, waarin toegelicht wordt hoe de inkomenstoets toegepast moet worden. De beleidsregels worden vastgesteld door college na aanpassing van de verordening door de raad. Tevens blijkt dat ouderen die zich in een financieel kwetsbare positie bevinden, vanaf de pensioengerechtigde leeftijd, niet tot weinig gebruik maken van inkomensvoorzieningen'. Bij het onderzoeken van het inkomen kan het Sociaal Team, bij de conclusie dat de inwoner onder een bepaald bedrag zit, wijzen op de mogelijkheden van de regeling Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen. Hierdoor kan de inkomenstoets helpen bij het tegengaan van armoede bij minima onder ouderen. Relevante eerdere besluiten/besluitgeschiedenis — Collegevoorstel 56062 1 22-11-2022. Wettelijk kader of beleidskader — Uitvoeringsbesluit Wmo 2015; — Verordening jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning gemeente IJsselstein 2022.

1 bron: Nationale Ombudsman (2022). Met te weinig genoegen nemen.

Pagina 2 van 5

Alternatieven Naast het niet invoeren van de inkomenstoets is het ook mogelijk om andere inkomensgrenzen te hanteren. Zoals de inkomensgrenzen van de gemeenten waar de inkomenstoets is ingevoerd (Leusden, Krimpenerwaard, Krimpen aan de IJssel). De voorgestelde inkomensgrenzen komen overeen met het plan van de wetwijziging vanaf 2025, daarom lijkt ons dit het meest passend. Er kan ook gedacht worden aan een overgangsregeling voor de inwoners die voor 01-01-2023 al in het bezit waren van een indicatie voor huishoudelijke ondersteuning, maar hier bij de verlenging, louter op basis van het nieuwe artikel 7 lid 8 geen recht meer op hebben. Bijvoorbeeld door deze groep eenmalig in aanmerking te laten komen voor de Stimulering Zelfredzaamheid. Argumenten 1. De Wmo komt weer ten goede aan de inwoners voor wie de Wmo ooit bedoeld was en bedoeld is. De huidige wet Wmo 2015 heeft (net als de oude wet Wmo 2007) nadrukkelijk het karakter van een wet die bedoeld is om inwoners te ondersteunen die dat nodig hebben in het dagelijks leven. Inwoners die zelf en in hun omgeving geen mogelijkheden hebben om in een oplossing voor de ondersteuningsvraag te voorzien. Met de invoering van het abonnementstarief is er voor wat betreft de maatwerkvoorziening hulp bij het huishouden, een nieuwe groep waar te nemen die eigenlijk ten onrechte een beroep doet op de Wmo.

Dit is de groep inwoners die voorheen zelfde noodzakelijke huishoudelijke hulp regelde en betaalde, maar die nu kiezen voor een maatwerkvoorziening huishoudelijke hulp. Hiermee worden de kosten afgewenteld op de gemeente; 2. Het meewegen van de financiële eigen kracht zal leiden tot een daling van de uitgaven voor de maatwerk voorziening huishoudelijke ondersteuning omdat hierdoor vaker aanvragen worden afgewezen. Hierdoor blijft de voorziening betaalbaar; 3. Het verminderen van de vraag naar formele huishoudelijke hulp ontlast de aanbieders die deze zorg moeten bieden. Door het personeelsgebrek is men nu al niet in staat aan de vraag te voldoen, waardoor wachtlijsten ontstaan en zorg niet altijd geleverd kan worden. Kanttekeningen en 1 of risico's Kanttekening: Wij willen deze maatregel invoeren tegelijkertijd met het starten van een pilot om zelfredzaamheid te stimuleren, namelijk de pilot Stimulering Zelfredzaamheid. Risico's: 1. In het verleden heeft de minister aangegeven dat gemeenten geen inkomenstoets mochten invoeren. Inmiddels wordt het gedoogd door de nieuwe staatssecretaris en heeft hij zelf ook aangegeven dat inkomen vanaf 2025 een element is dat invloed heeft op de verstrekking. Wij achten het risico daarom zeer klein dat deze wijziging wordt aangevochten bij de bestuursrechter; 2.

Er zal een toename kunnen ontstaan van bezwaren tegen de afwijzing van de voorziening. Zeker bij inwoners die na verlenging van de indicatie op grond van het nieuwe artikel 7 lid 8 geen recht meer hebben op ondersteuning. Juridische consequenties Het invoeren van een inkomenstoets is in strijd met de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo). Een wetswijziging over dit onderwerp wordt pas per 01-01-2025 voorzien. Dit voorstel anticipeert daarop, maar neemt de strijdigheid met de wet niet weg. Dat betekent dat bezwaren die worden ingediend tegen de inkomenstoets gegrond zijn en dat ook de rechter dit niet zal accepteren. De tekst van de aanpassing van de verordening is door Juridische Zaken beoordeeld en akkoord bevonden. De wijziging van de beleidsregels kan het college pas besluiten als de raad de verordening heeft gewijzigd. Invoering met terugwerkende kracht wordt afgeraden aangezien het gaat om een belastende aanpassing van de verordening. Dan is terugwerkende kracht in strijd met de rechtszekerheid.

Pagina 3 van 5

bron: Nationale Ombudsman (2022). Met te weinig genoegen nemen.

Uitvoering Kosten Aan deze wijziging zitten geen directe kosten verbonden. We verwachten daarnaast een besparing te realiseren op de kosten voor de voorziening. Planning De wijziging gaat in per 01-01-2023. Aanvragen worden vanaf deze datum beoordeeld volgens de aangepaste verordening. Het Sociaal Team is betrokken en wordt geïnformeerd. Duurzaamheid Deze maatregel draagt bij een duurzame uitvoering van de Wmo. Door het gebruik te beperken tot de inwoners die het echt nodig hebben, blijft de regeling betaalbaar en uitvoerbaar voor de doelgroep waarvoor deze bedoeld is. Participatie Informeren

Raadplegen

Adviseren

Co-productie

Meebeslissen

Raad

Inwoners Derden PSIJ

x

x x

Communicatie Na vaststelling van de gewijzigde Verordening en Beleidsregels worden deze op de gebruikelijke wijze gepubliceerd. De nieuwe regels treden vanaf 01-01-2023 in werking. Het Sociaal Team zal inwoners die een aanvraag doen voor huishoudelijke ondersteuning wijzen op de inkomenstoets, dit is onderdeel van het onderzoek. Over de nieuwe Beleidsregels en het Besluit hoeft, afgezien van de gebruikelijke publicatie, niet afzonderlijk te worden gecommuniceerd. Evaluatie nvt

Bijlagen 1. Wijzigingsbesluit van Verordening jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning gemeente IJsselstein 2022. 2. Advies PSIJ.

bron: Nationale Ombudsman (2022). Met te weinig genoegen nemen.

Pagina 4 van 5

De raad van de gemeente IJsselstein; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 22-11-2022, 47554. BESLUIT: 1. Aan de het wijzigingsbesluit verordening jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning gemeente IJsselstein 2022 artikel 29a toe te voegen: Artikel 29a. Overgangsbepaling voor artikel 7 lid 8 Inwoners die op 1januari 2023 beschikken over een Wmo-voorziening voor huishoudelijke ondersteuning en die bij een verlenging daarvan in 2023 op basis van het nieuwe artikel 7 lid 8 van deze verordening daarop geen recht meer hebben kunnen - als ze daarom verzoeken - eenmalig (tot uiterlijk 31 december 2023) in aanmerking komen voor een bijdrage op grond van de pilot Stimulering Zelfredzaamheid." 2. En dit wijzigingsbesluit Verordening jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning gemeente IJsselstein 2022 inclusief artikel 29a vast te stellen. Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente IJsselstein, gehouden op 15-12-2022

de voorzitter

Domburg

1

bron: Nationale Ombudsman (2022). Met te weinig genoegen nemen.

Pagina 5 van 5