Raadsvoorstel integrale visie openbare ruimte 2021 - 2031

Raadsvoorstel agendapunt Aan de raad van de gemeente IJsselstein

Zaaknummer: Programma: Commissie: Portefeuillehouder: Informatie bij: E-mail/tel.nr.: Evaluatiedatum:

966284 Ruimte en Wonen

Datum: 4 mei 2021 Blad: 1 van 8

Ruimte P.J. Bekker J.L.M. Voorberg - van Leeuwen a.voorberg@ijsselstein.nl 1713 2026

Onderwerp Integrale visie openbare ruimte 2021 - 2031 Samenvatting Met deze integrale visie openbare ruimte (IVOR) neemt gemeente IJsselstein een belangrijke stap richting een openbare ruimte die ons verbindt en die bijdraagt aan een gezonde en leefbare woon- en werkomgeving, voor nu én in de toekomst. Het vaststellen van een IVOR is een bijzondere prestatie; voor IJsselstein is het voor het eerst dat er een integrale visie is opgesteld, en het aantal gemeenten dat al een IVOR heeft, is beperkt, maar groeiend. De ambities die zijn opgenomen in de IVOR en de uitwerking daarvan in thema’s en inrichtingsprincipes, zorgen voor een duidelijk kader voor inwoners, gebruikers, ontwikkelaars en beheerders voor de komende 10 jaar. Deze IVOR is tot stand gekomen door een uitgebreid proces met inwoners, stakeholders en experts binnen en buiten de gemeente. Het eindresultaat is een ambitieuze én realistische integrale visie op de openbare ruimte. Hiermee zetten we een belangrijke eerste stap tot ook daadwerkelijk realiseren van de doelstellingen. Een vervolgstap is een Integraal beheerplan openbare ruimte (IBOR) waarin het ‘hoe’ centraal staat. Inleiding Aanleiding De openbare ruimte in IJsselstein is voor iedereen. Iedere dag opnieuw wordt in de openbare ruimte gespeeld, gewerkt en geleefd.

Onze maatschappij en daarmee ook de wensen en behoeften van de gebruikers (inwoners en ook andere bezoekers) zijn continu in beweging. Een goed ingerichte openbare ruimte beantwoordt aan de vraag van haar gebruikers, kan inspireren, aanzetten tot een gezonde leefstijl en gewenst gedrag beïnvloeden. Met de inrichting en het beheer van de openbare ruimte willen we daarin meebewegen. In deze Integrale Visie Openbare Ruimte (IVOR) verwoorden we onze ambities voor de komende tien jaar (2021-2031). Er zijn meerdere aanleidingen om een integrale visie openbare ruimte op te stellen. Inspelen op maatschappelijke thema’s De openbare ruimte kan bijdragen aan veel maatschappelijke thema’s. In deze IVOR leggen we nadrukkelijk de link met thema’s als vergrijzing, veiligheid, klimaatverandering en de energietransitie.

Raadsvoorstel

Blad: 2 van 8

Als we in een vroegtijdig stadium van de ontwikkeling en inrichting goed samenwerken en de juiste keuzes maken wordt de openbare ruimte multifunctioneel. Multifunctioneel betekent dat we functies als het ware kunnen samenvoegen op één plek. Zo zijn er nog meer belangrijke maatschappelijke thema’s waar de openbare ruimte een bijdrage aan kan leveren, mits er rekening mee gehouden wordt bij de inrichting en het beheer. Denk aan een circulaire economie, door het toepassen van circulair materiaal en door grondstoffen scheiden mogelijk te maken; of aan de energietransitie, door ruimte te bieden aan nieuwe vormen van duurzame energie en door met energieneutraal materieel te werken En daarnaast ook thema’s die meer sociaal van aard zijn, zoals omgaan met vergrijzing, eenzaamheid en het effect op onze gezondheid. Genoeg aanleiding om wensen en behoeften tijdig samen te brengen en de inrichting en het beheer van de openbare ruimte op een integrale manier uit te voeren. Huidige beleid voldoet niet meer Een andere aanleiding om deze integrale visie openbare ruimte op te stellen, is het verouderde en niet complete bestaande beleid vanuit de gemeente. Voor verschillende deelterreinen is beleid ontwikkeld, maar het ontbreekt momenteel aan een overkoepelende, integrale visie op onze openbare ruimte.

Daarnaast is veel bestaand beleid verouderd en voldoet dit niet meer aan de huidige wensen en behoeften. Er is behoefte aan een integraal beleid om zo ook kaders te scheppen om meer integraal te kunnen werken. Verschillende wensen en behoeften op elkaar afstemmen Wensen en behoeften vanuit verschillende vakgebieden zoals grijs, groen, water en sport, kunnen soms botsen. Daardoor is de totstandkoming van de IVOR een grote puzzel. Zo willen we graag een openbare ruimte met veel groen, maar ook genoeg ruimte om de auto te kunnen parkeren. Daarnaast hebben inrichtingskeuzes die we maken boven de grond invloed op de beschikbare ruimte onder de grond. Zo is bijvoorbeeld de ruimte voor kabels en leidingen vaak in concurrentie met groeiruimte voor bomen of plaatsing van ondergrondse afvalcontainers. Deze puzzel hebben we in deze IVOR proberen te leggen. Centrale vraag Er was kortom behoefte aan een integrale visie op de openbare ruimte, die voor de komende 10 jaar kaders biedt voor beleid, beheer, ontwerp. De visie moest ambitie hebben, en tegelijkertijd realistisch zijn. In deze IVOR komt dit samen, door het schetsen van de openbare ruimte van de toekomst, het benoemen van ambities en deze te vertalen naar inrichtingsprincipes. Beleidskader Er is bewust aansluiting gevonden bij de Omgevingsvisie. De IVOR bouwt voort op de Omgevingsvisie IJsselstein.

Een aantal thema’s uit de Omgevingsatlas is vertaald naar de visie op de openbare ruimte. Er is specifiek aandacht voor samenwerking; een element dat in de Omgevingswet prominent naar voren komt. De openbare ruimte heeft raakvlakken met veel andere beleidsvelden. Daarom is er input gehaald uit andere beleidsnota´s, zoals de Mobiliteitsvisie, Urgentieagenda, Speelruimtebeleidsplan, Koersdocument sociaal domein en Veiligheidsbeleid. Leeswijzer De inhoud van de IVOR is te lezen in de bijlage. Ook is er een uitgebreide participatie bijlage bijgevoegd. In dit raadsvoorstel worden de belangrijkste elementen benoemd.

Raadsvoorstel

Blad: 3 van 8

Wat willen we bereiken? Met de IVOR geven we richting aan een openbare ruimte die ons verbindt en die bijdraagt aan een gezonde en leefbare woon- en werkomgeving, voor nu én in de toekomst. We leggen samen de kaders vast voor de komende tien jaar voor de toekomstige inrichting en het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Een goede samenwerking en breed draagvlak zijn hierbij cruciaal. De doelstellingen van deze IVOR zijn: • Een visie voor de openbare ruimte vaststellen (waar willen we naar toe?); • Op basis van de omgevingsvisie belangrijke thema’s uitdiepen en binnen die thema’s keuzes maken, het beoogd effect benoemen en de belangrijkste inrichtings- en beheerrichtlijnen vaststellen; • Basis leggen voor het integrale beheerplan openbare ruimte; • Een integrale visie op de openbare ruimte vraagt om een goede en integrale samenwerking tussen verschillende afdelingen en disciplines. Dat geldt voor zowel de driehoek ontwerp, uitvoering en beheer; als voor de driehoek beleid, beheer en organisatie. In de Programmabegroting 2021 onder Programma 3: wonen en ruimte, is onder ´openbare ruimte & leefomgeving’ aangegeven dat er een integrale visie openbare ruimte opgesteld zou worden. Dit draagt bij aan meerdere doelen: beschermen natuur en toename biodiversiteit in IJsselstein; behoud en verbeteren van de kwaliteit van de groene omgeving.

Ook geeft het kaders voor de beheerplannen (doel: Actualiseren en realiseren beheersplannen openbare buitenruimte). Inhoudelijke doelstellingen uit de IVOR De kern van de visie inclusief de ambities zoals opgenomen in de IVOR zijn: Gemeente IJsselstein is een compacte stad en wordt gewaardeerd door inwoners. Gezelligheid is een veel genoemde term uit het participatietraject. IJsselstein kent daarnaast een karakteristiek centrum en een aantal wijken met een duidelijk eigen stijl. De kern is centraal gelegen met verschillende vervoersmogelijkheden naar de buurgemeenten Nieuwegein en Utrecht. Aangrenzend aan de compacte kern bevindt zich de openheid van het Groene Hart. IJsselstein is een stad waarmee inwoners en ondernemers zich verbonden voelen. Waar de sociale samenhang kracht heeft. Waar de ruimtelijk-historische uitstraling een ‘thuis’ biedt. En waar de gemeente als partner aan de zijde van inwoners en ondernemers staat. Dit komt ook naar voren in hoe wij onze openbare ruimte zien. Onze visie voor de openbare ruimte luidt: “IJsselstein heeft een openbare ruimte die ons verbindt en die bijdraagt aan een gezonde en leefbare woon- en werkomgeving, voor nu én in de toekomst.” De huidige openbare ruimte van IJsselstein heeft een aantal kwaliteiten die bijdragen aan de visie. Deze goede elementen willen we behouden en versterken.

Om de visie waar te kunnen maken, moeten we op een aantal aspecten extra stappen zetten. Naast inhoudelijke wensen, is het noodzakelijk om efficiënt om te gaan met de middelen die we hebben. Dit vraagt ook om het maken van keuzes. Om invulling te geven aan de visie, hebben we daarom de volgende ambities geformuleerd: 1. De cultuurhistorische waarden in IJsselstein blijven zichtbaar en vormen een inspiratiebron voor toekomstige ontwikkelingen in de openbare ruimte. 2. De openbare ruimte is toekomstbestendig; klimaatadaptief, duurzaam en groen natuurlijk zijn de norm. 3. IJsselstein is een gezonde, veilige en vitale stad waar ruimte is voor ontmoeting, ontspanning en beweging.

Raadsvoorstel

Blad: 4 van 8

4. Samen werken we aan een openbare ruimte van en voor iedereen.

Waarom willen we dit? 1. Argumenten Het ontbreekt in IJsselstein tot op heden aan een integrale visie op de openbare ruimte. Daarnaast zijn veel bestaande beleidskaders verouderd en is niet voor elk onderwerp afdoende vastgesteld beleid. Veel maatschappelijke uitdagingen hebben hun weerslag op de openbare ruimte; aan de andere kant kan de openbare ruimte een bijdrage leveren aan diezelfde maatschappelijke uitdagingen. Denk aan klimaatverandering, duurzaamheid, vergrijzing, ontmoeting en gezondheid. Met alleen sectoraal beleid voor bijvoorbeeld groen en bomen kunnen we onvoldoende inspelen op deze uitdagingen. Daarom hebben we gekozen voor een integrale visie openbare ruimte. Dit geeft kaders voor nieuwe ontwikkelingen maar ook voor het beheer. 2. Alternatieven Geen IVOR vaststellen Het niet vaststellen van een IVOR lijkt het college geen reëel alternatief, gezien bovenstaande argumenten en de vraag om een IVOR vanuit zowel raad als ambtelijk apparaat. Een IVOR in de vorm van een visie op hoofdlijnen Een andere vorm van IVOR was mogelijk geweest, bijvoorbeeld door alleen ambities te formuleren. Er is bewust voor gekomen om ook de eerste vertaalslag te maken naar inrichting en beheer om zo ook handvatten te bieden voor de praktijk. 3. Kanttekeningen Deze IVOR geeft kaders voor de openbare ruimte van de (nabije) toekomst.

Het was niet mogelijk een reële financiële doorrekening te maken op basis van deze IVOR. Daarvoor is een IBOR (integraal beheerplan openbare ruimte) nodig. Daarin wordt bepaald hoe we gaan beheren, en wordt op basis van actuele areaalgegevens een meerjarenonderhoudsplan en daarna uitvoeringsplan per vakgebied opgesteld. Wat gaat het kosten? Er zijn geen directe financiële consequenties van deze IVOR en van dit besluit. De kosten voor het opstellen van de IVOR zijn binnen begroting gedekt. De financiële effecten van keuzes in de IVOR worden concreet bij het opstellen van de IBOR. Bij de ambities en inrichtingscriteria is ‘realisme’ als rode draad gehanteerd, om zo te voorkomen dat we luchtkastelen bouwen die we niet kunnen waarmaken. Voor het opstellen van de IBOR is budget beschikbaar uit stelpost ‘nieuw beleid openbare ruimte’. Wat gaan we daarvoor doen? In de IVOR is een hoofdstuk ‘organisatie’ opgenomen. In dit hoofdstuk wordt aangegeven wat ervoor nodig is om de IVOR tot een succes te maken. Twee belangrijke elementen: • Opstellen Integraal beheerplan openbare ruimte: om de visie waar te maken, zal er ook in het beheer veel meer integraal gewerkt moeten worden. Een IBOR is hier een goed middel voor. Deze IVOR geldt daarvoor als uitgangspunt. Eerder is al aangegeven dat we dit willen opzetten en de eerste voorbereidingen hiervoor zijn al in gang gezet.

Op basis van de IBOR worden de nog ontbrekende uitvoeringsplannen opgesteld, waaronder die voor groen en bomen.

Raadsvoorstel

Blad: 5 van 8

• Integraal werken: vanuit de IBOR zal er daadwerkelijk integraal gewerkt moeten gaan worden. Zowel tússen beheerders onderling (groen en wegen bijvoorbeeld), tussen ontwerp / projecten en beheer en tussen beleid en beheer. Het is goed te melden dat hier al mooie stappen in gezet worden (zie bijv. beheerplan wortelopdruk). Nieuwe werkwijze Eerder bent u in een brief geïnformeerd over een nieuwe werkwijze rondom de beheerplannen (zaak 935163). Hieronder is de daarin al beschreven beoogde werkwijze nogmaals weergegeven. Een kwalitatief goed ingerichte openbare ruimte is belangrijk voor de beleving in de stad, maar is ook cruciaal voor een prettige, duurzame en toekomstbestendige stad. Er is een sterke samenhang tussen verschillende onderdelen (bijvoorbeeld wegen en groenvoorzieningen) in de openbare ruimte, daarom is het van belang dat het onderhoudsniveau van de verschillende onderdelen op elkaar zijn afgestemd. In de IVOR worden de ambities voor de komende tien jaar (2021-2031) verwoord. Met het vaststellen van de visie ligt er een goede basis om de openbare ruimte integraal te beheren. Zo is er één visie voor alle onderdelen in de openbare ruimte en kunnen daarom kaders worden opgesteld om de openbare ruimte integraal te beheren. Na het vaststellen van de visie, zijn we voornemens een integraal beheerplan openbare ruimte (IBOR) op te stellen.

De bedoeling is dat dit integrale beheerplan één keer in de 5 jaar aan u wordt aangeboden ter vaststelling, waarbij de financiële kaders door u worden vastgesteld in het reguliere begrotingsproces. In de huidige werkwijze (het laten vaststellen van afzonderlijke beheerplannen), kan de verbinding en de integraliteit van de beheerplannen niet aan elkaar gekoppeld worden, omdat ze afzonderlijk zijn vastgesteld. Met de nieuwe werkwijze (één integraal beheerplan voor de openbare ruimte) bent u veel beter in de gelegenheid om te sturen op hoofdlijnen en is het beheerplan openbare ruimte het beleidskader en financieel kader voor de onderliggende beheerplannen. Ieder jaar wordt vervolgens in de reguliere cyclus gerapporteerd over de stand van zaken van het beheerplan openbare ruimte en kunt u sturen op de beleidskaders en de financiële kaders. Het college is met deze werkwijze in de gelegenheid om de openbare ruimte op integrale wijze te beheren. Hieronder is de beoogde werkwijze visueel weergegeven.

Raadsvoorstel

Visie (10 jaar) vastgesteld door de raad

Blad: 6 van 8

Beleid- en Financieel Kader (5 jaar) vastgesteld door raad

Uitvoeringskader (5 jaar) met een minimale doorkijk van 10 jaar vastgesteld door college Beheerplan

Integrale Visie Openbare Ruimte (IVOR)

Integraale Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR)

Wegen

VISIE

“WAT en HOE”

Beheerplan Openbare Verlichting

Beheerplan Verkeerslichten

“WAAR en WANNEER”

Beheerplan Wortelopdruk

Beheerplan Oeverbescherming

Beheerplan kunstwerken Beheerplan Baggeren

Beheerplan Groen

In 2021 wordt er een klimaatscan uitgevoerd, wat vervolgens uitgewerkt wordt in een klimaatadaptatieplan (uiterlijk 2022 gereed). Daarin worden concrete stappen aangegeven voor het klimaatadaptief maken van IJsselstein. Daarnaast nemen we bij projecten en in het beheer waar mogelijk al elementen uit de IVOR mee. In principe is de looptijd van de IVOR 10 jaar. De IVOR zal na 5 jaar worden geëvalueerd en waar nodig worden bijgesteld.

Duurzaamheid Kern van de Integrale visie openbare ruimte is om een openbare ruimte te creëren die ons verbindt en die bijdraagt aan een gezonde en leefbare woon- en werkomgeving, voor nu én in de toekomst. Duurzaamheid is dus één van de belangrijkste doelstellingen. Door deze IVOR, de ambities en de inrichtingsprincipes, dragen we bij aan een duurzame leefomgeving.

Communicatie en participatie van het voortraject Er heeft een uitgebreid participatietraject plaats gevonden om de IVOR tot stand te brengen. Bij het raadsvoorstel is een participatie bijlage gevoegd waarin dit wordt toegelicht.

Raadsvoorstel

Blad: 7 van 8

Het participatieproces is verdeeld in 3 fases: input ophalen, visie opstellen, visie vaststellen. Er is een projectwebsite opgezet met informatie over de IVOR. Hier is ook de vragenlijst op getoond en zal de IVOR geplaatst worden gedurende het besluitvormingstraject. Communicatie besluit en eventueel vervolg participatietraject Wanneer de IVOR is vastgesteld, wordt hierover gecommuniceerd via de lokale krant, de website en sociale media. Ook voor de IBOR zal een participatietraject worden gevolgd. Hier wordt u nog over geïnformeerd. Voorstel De raad voor te stellen de Integrale Visie Openbare Ruimte 2021 – 2031 ‘de ruimte die ons verbindt’ vast te stellen. Overzicht bijlagen: 1. Integrale Visie Openbare Ruimte 2021 – 2031 ‘de ruimte die ons verbindt’ (meegezonden) 2. Bijlage participatieproces (meegezonden) 3. Concept Persbericht (meegezonden)

Raadsbesluit

blad : 8 van 8

De raad van de gemeente IJsselstein; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 4 mei 2021, zaaknummer 966284 BESLUIT: De Integrale Visie Openbare Ruimte 2021 – 2031 ‘de ruimte die ons verbindt’ vast te stellen. Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente IJsselstein, gehouden op 17 juni 2021

de griffier,

de voorzitter,

A.J.O. van Kooij

mr. P.J.M. van Domburg