Raadsvoorstel Integraal Regionaal Perspectief U10

Raadsvoorstel

blad : 1 van 7

Aan de raad van de gemeente IJsselstein 9-

Zaaknummer: Programma: Commissie: Portefeuillehouder: Informatie bij: E-mail/tel.nr.: Evaluatiedatum:

1052597 Ruimte

Datum: 2 november 2021 Blad: 1 van 7

Ruimte P.J. Bekker F. Both f.both@ijsselstein.nl 1725

Onderwerp Integraal Regionaal Perspectief U10

Samenvatting De inwoners van de regio Utrecht leven in een prachtige omgeving en in een gemeente en regio die groeit. Om dit ook voor de toekomst te garanderen zijn gezamenlijke keuzes nodig, maken we afspraken hoe de regio ziet in 2040 en hoe we samenwerken om dat te bereiken. Het IRP voorziet daarin. U wordt gevraagd in te stemmen met het Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP). De zienswijzen van de 16 raden vormden de basis voor dit definitief IRP. Een belangrijk moment waarin de stappen worden gezet tot een gezamenlijk perspectief op de toekomst. Het is ons eigen, gezamenlijk toekomstperspectief van 16 gemeenten, met als doel om nu en in de toekomst de groei van de regio op een gezonde en duurzame wijze op te vangen. Wat in het IRP staat is de uitkomst van een intensief en gezamenlijk proces van de 16 gemeenten. Met lokaal beleid en ambities als basis en met regionale keuzes komen we tot een optimale ontwikkeling van regio als geheel. Met de instemming van de 16 gemeenteraden ontstaat er lokaal commitment op de integrale regionale ontwikkelrichting tot 2040. Het IRP is dan op haar beurt een gezamenlijke basis voor gemeentelijke omgevingsvisies en uitwerkingen voor de komende jaren. En het IRP heeft een adaptief karakter en wordt met een vaste ritmiek geactualiseerd. Hiermee is het een belangrijke schakel richting de uitvoering in verschillende allianties.

Voor IJsselstein is van belang dat de eerder ingediende zienswijze goed is verwerkt. Wei zijn er aandachtspunten die in de verdere uitwerking en uitvoering van het IRP meegenomen moeten worden. Voorgesteld wordt om in te stemmen met het IRP en een brief aan de U10 te sturen waarin de aandachtspunten voor de uitwerking en uitvoering helder worden verwoord.

Inleiding Door de samenwerkende U10 gemeenten is gewerkt aan het Integraal Regionaal Perspectief (IRP). De colleges verzoeken hun raad om in te stemmen met het IRP. De zienswijzen die in voor het zomerreces zijn ingediend, zijn benut om het definitieve IRP op te stellen.

Wat willen we bereiken? Instemmen met het IRP zodat de IJsselsteinse en regionale belangen die hierin zijn opgenomen, opgepakt kunnen worden. Daarnaast willen we borgen dat in het vervolgproces de juiste stappen worden gezet.

Waarom willen we dit? 1. Argumenten 1.1 Zienswiize IJsselstein Uit het document 'Beoordeling reactie op zienswijze IJsselstein' blijkt dat de alle punten uit de zienswijze van IJsselstein zijn verwerkt in het IRP of dat hiervan is aangegeven dat de aandachtspunten vanuit IJsselstein meegenomen worden in de volgende fase van het REP. De aandachtspunten die voor een goede uitwerking in de volgende fase van belang zijn, zijn de volgende: - aandacht voor realisatiekracht gemeenten bij verdere uitwerking en uitvoering; - betaalbaarheid groenopgave; - aandacht voor passende OV oplossingen; - hogere investeringen in OV bepleiten; - realistische kijk op ruimtegebruik op bedrijventerreinen; - tijdig evalueren voortgang woningbouw irt Rijnenburg. Het is wenselijk om deze aandachtspunten in een brief aan de U10 op te nemen en daarnaast mee te nemen in ambtelijke en bestuurlijke gesprekken met de Odru, waar relevant. 1.2 Aanpassinqen IRP Het IRP is ten opzichte van het ontwerp aangepast. Het betreft vooral aanscherpingen in tekst. Wat betreft inhoud zijn de belangrijkste wijzigingen aangegeven in de bijlage 'BIJLAGE 2b Reactie belangrijkste zienswijzen'. De belangrijkste wijzigingen voor IJsselstein zijn het integreren van het thema energie, keuzes over regionale bedrijventerreinen, scherpte in de groenopgave en aanscherping redeneerlijn Vitale kernen.

Deze aanpassingen zijn voor IJsselstein positief. 1.3 Aandachtspunten Groenopgave De groenopgave is niet scherp geformuleerd. De concrete invulling en uitwerking hiervan kan voor IJsselstein verschillend uitpakken. Zo zal een minimumvereiste aan invulling van een Groene Scheg voor IJsselstein veel betekenen gezien de ligging van een Groene Scheg aan de oostzijde van de gemeente. Gezien het belang van de gemeenten waar en Groene Scheg loopt, zullen deze gemeenten samen moeten werken aan deze concrete invulling. Vitaliteit Verschillende gemeenten met een vitaliteitsopgave hebben een grotere bouwopgave opgenomen in het IRP dan strikt genomen noodzakelijk is om het aantal inwoners gelijk te houden. Vitaliteit gaat echter verder dan alleen demografie. Nabijheid van voorzieningen is van belang om het aantal vervoersbewegingen te beperken. Het wegvallen van voorzieningen door een afname van bijvoorbeeld jonge gezinnen die hier gebruik van maken, maakt een kern minder interessant voor deze doelgroep waardoor een verdere afname van het aantal inwoners ontstaat. Om dit gevolg te voorkomen moeten gemeenten vanwege vitaliteit ook voor de regio bouwen, soms buiten de huidige kernen. Gezien het provinciale standpunt dat woningen voor de regio bij knooppunten gerealiseerd moeten worden, is een stevige onderbouwing van het begrip vitaliteit noodzakelijk.

Voor IJsselstein is het van belang dat een goede uitwerking van het begrip vitaliteit in regionaal verband op korte termijn wordt opgepakt. Gezien het belang voor de woningbouwopgave van IJsselstein is het van belang om hierin een trekkersrol op te pakken. Recreatie Recreatie is onderbelicht in het IRP. Hoewel het als mogelijkheid wordt benoemd bij onder meer groen en landschap en sporadisch terugkomt in de uitwerking in deelgebieden, ontbreekt een integrate visie op recreatie. Bij de uitwerking van het thema Groen en landschap moet hier aandacht voor zijn. Zowel als verdienmodel als vanuit de verschillende doelgroepen en daarmee samenhangende ruimtevraag en inrichtingsvraagstukken die hieruit voortvloeien. In het collegeprogramma van IJsselstein is aangegeven dat wij regionaal de krachten willen bundelen met betrekking tot het thema recreatie. Mobiliteit-fietsroutes Bij de uitwerking van regionale fietsroutes is het wenselijk om de ontwikkelzone voor deze routes niet te beperken tot alleen de verharding, maar juist te verbreden. Dit maakt het mogelijk om koppelkansen

te benutten bij de realisatie van de fietsroute, zoals een groenopgave, waterbergingsopgave, recreatieopgave of verkeersveiligheidsopgave. Mobiliteit-Grote Wiel De aandacht voor het Grote Wiel is te beperkend voor het functioneren van OV in de regio. Samen met Houten en Nieuwegein, evenals met de Lopikerwaard, willen wij inzetten op OV verbindingen tussen kernen random de stad Utrecht. Doel hiervan is het verminderen van regionaal (OV) verkeer dat via Utrecht moet reizen. Door alleen OV voorzieningen in de stad Utrecht te versterken (het Kleine Wiel), blijft de effectieve reistijd voor regionale vervoersbewegingen met OV een obstakel ten opzichte van de auto. Dit vraagt een extra investering in het OV. Deze investering is een logisch gevolg van het streven van alle overheden naar een mobiliteitstransitie waarin de auto minder vaak wordt benut. Mobiliteit-tram In de fasering van de uitvoering van het IRP is versnelling van de tramlijn in IJsselstein niet opgenomen in fase 1. Het is van belang om zeker te stellen dat de versnelling van dit deel van de tramlijn in de eerstvolgende fase wordt opgepakt. Financiering De financiering is niet rond. Daarmee is de financiering een van de grootste obstakels om tot volledige uitvoering van het IRP te komen.

Gezien de IJsselsteinse ambities die in het IRP zijn opgenomen zoals woningbouw en bereikbaarheid, is het wel van belang dat voldoende financiering wordt gevonden. Zo nodig zal een plan B opgesteld moeten worden om de hoogst haalbare doelen te kunnen bereiken als regio. Om voldoende financien te krijgen, zal een sterke lobby nodig zijn. Hier wil de U10 wel op inzetten, maar de belangrijkste vraag daarbij is wel wat de gemeenten hier in bij kunnen dragen. Vanuit IJsselstein kunnen we inzetten op beperkte ambtelijke ondersteuning en medefinanciering. Bestuurlijk kan worden ingezet op lobby via de partijlijnen. 1.4 Status IRP Het perspectief is adaptief, dus de inhoud wordt in de toekomst geconcretiseerd, waar nodig aangepast aan de (lokale) omstandigheden en periodiek geactualiseerd. Door instemming van de raden ontstaat lokaal commitment op de integrale regionale ruimtelijk opgave. Het IRP is onze gezamenlijke regionale basis voor de samenwerking op inhoud en proces, waarmee we als U10 de regie kunnen houden over de samenwerking met elkaar en met rijk, provincie en andere partners. 1.5 Proces Vaststelling IRP nog deze bestuursperiode De gemeenteraden van alle U10-gemeenten behandelen het voorstel tot instemming met het IRP dit najaar, uiterlijk voor 1 januari 2021. Gestreefd wordt naar een spoedig en in ieder geval nog deze bestuursperiode vastgesteld IRP.

Daarmee ontstaat naast een regionaal gedragen basis voor gesprekken met onder andere externe partners (zoals het rijk) ook een helder kader voor het regionaal beleid voor de volgende bestuursperiode. Het IRP vormt straks binnen de U10samenwerking de inhoudelijke basis voor de overdracht van de huidige naar de volgende bestuursperiode. RES-besluit verwerken in IRP In de RES (Regionale Energie Strategie)-regio U10 hebben onlangs 15 van de 16 gemeenten (gemeente Montfoort stemde tegen) ingestemd met de RES 1.0. De adviezen over locaties waar eventueel windenergie of zonne-energie kan worden opgewekt en de doelstelling om in de RES U10regio 1,8 TWh duurzame elektriciteit op te wekken worden straks bij de verdere uitwerking van het IRP meegenomen. 1.6 Actualiteit/Kanttekeninoen Lokaal/Regionaal Het IRP schets een regionaal kader waaraan straks lokaal, subregionaal (in deelallianties) en regionaal uitvoering wordt gegeven. Regionale krachtenbundeling is noodzakelijk om lokale ambities te kunnen realiseren. Een zeker spanningsveld tussen lokale geluiden en belangen en regionale plannen is in een regionaal samenwerkingsverband van een omvang van 16 onvermijdelijk (zie het recente besluit tegen de RES 1.0 van Montfoort). Alle belangen tijdig aandacht en ruimte geven en blijven bespreken is van cruciaal belang voor de netwerksamenwerking.

Actuete ontwikkelingen Gedurende het traject van het opstellen van het IRP en straks ook bij de uitwerking daarvan stond en staat de wereld niet stil. Zo leiden de corona-crisis en de mogelijke gevolgen daarvan geregeld tot (landelijke) discussie over het toekomstperspectief met betrekking tot onder andere mobiliteit en woonbehoeften. Daarnaast is er in Utrecht eerder dit jaar naar aanleiding van de vaststelling van de RSU (Ruimtelijke Structuur Utrecht) een discussie ontstaan over de wenselijkheid van groei in stad en regio Utrecht. Dergeiijke ontwikkelingen en geluiden zullen bij de verdere uitwerking van het IRP worden betrokken als daartoe aanleiding bestaat. 1.7 Conclusies In het IRP zijn de IJsselsteinse ambities en belangen afdoende geborgd en opgenomen, gelet op de status van het IRP. Om de IJsselsteinse ambities en belangen ook in de toekomst te borgen, is een scherpe reactie naar de U10 wenselijk. In deze reactie worden aandachtspunten meegegeven waar in de uitwerking van het IRP afdoende rekening mee gehouden moet worden. Het vervolgproces vraagt om goede monitoring en evaluatie, waarbij ook de raden op gezette tijden betrokken moeten worden. 2. Alternatieven Niet instemmen met het IRP of aanpassingen vragen. In het eerste geval zal de regio zich niet sterk maken voor de IJsselsteinse ambities en belangen die nu in het IRP zijn opgenomen.

Wanneer aanpassingen van het IRP worden gevraagd door een gemeente, zal dit in ieder geval tot vertraging leiden in de vervolgstappen die noodzakelijk zijn om de ambities uit het IRP te realiseren. Aangezien de IJsselsteinse ambities zijn verwerkt in het IRP, zijn beide alternatieven niet wenselijk. 3. Kanttekeningen 3.1. Provinciale proqramma's De Provincie gaat werkt aan regionaal programma voor wonen en werken op basis van de POVI; daar komt ook een zienswijze traject voor. Het gaat dan weliswaar geografisch om een bredere scope, en om een meer sectorale aanpak, maar het vereist afstemmingen/of samenwerking tussen regionale en provinciale ruimtelijke keuzes. Dit heeft aandacht in de vervolgfase. 1.2. Afhankeliik van investerinqen derden Voor de benodigde investeringen is de regio mede afhankelijk van andere partijen. Dit maakt het behalen van de ambities onzeker. Ondanks het feit dat er nog onvoldoende zicht is op (Rijks)financien, is er een grote maatschappelijke urgentie om met de richting van dit IRP op gebied van onder andere de woonopgave stappen te blijven zetten in de uitvoering. In de volgende fase van het IRP zal er daarom aandacht moeten zijn voor een integraal regionaal programma, investerings- en lobbystrategie. Om onderdelen, zoals de groen- en mobiliteitsopgave en de woningbouwopgave, die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, te kunnen realiseren.

In de vervolgfase krijgt dit nadere uitwerking. 1.3. Concretiserinq noodzakeliik Op een aantal punten vraagt het IRP om concretisering, zoals het vervolg op de RES 1.0. En de nadere uitwerking van zoeklocaties naar regionale bedrijventerreinen, de omgang en investeringen in de mobiliteitsmaatregelen en de concrete programmering van vitaliteit waarbij ook integrale afwegingen een rol spelen. Het perspectief is adaptief, wat betekent dat het nog concreter wordt ingevuld en aangescherpt op basis van de (lokale) ontwikkelingen en uitwerkingen in de uitvoeringsfase. In de vervolgfase, het programmeren worden deze onderdelen geconcretiseerd, integraal afgewogen en vertaald in een adaptief ontwikkelpad. De eerste actualisatie is voorzien na periode van twee jaar, er wordt onderzocht wat een passende ritmiek is voor de periode daarna. 1.4. Gedeeltelijke particioatie Participatie met regionale stakeholders heeft plaatsgevonden binnen fase 3 en is deels gekoppeld aan de fase van het programmeren. Regionale stakeholders hebben behoefte om mee denken en werken aan de vervolgstap: de realisatiestrategie en de uitvoering. En zijn partner bij planuitwerking en realisatie.

De participatie met inwoners is gekoppeld aan de participatie op lokale omgevingsvisies met eigenaarschap bij gemeenten, waarbij de onderdelen uit het IRP gekoppeld worden aan in de concrete lokale vraagstukken Dit is deels afgerond of loopt en deels moet het nog worden opgestart. Het gesprek met inwoners en partijen (=participatie) random de uitvoering is een continu proces dat ook in de vervolgfase om een passend vervolg vraagt.

1.5. Onzekerheden en risico's Gemeenten en regionale stakeholders zien financiele risico's en of onrendabele toppen op het vlak van binnenstedelijk bouwen, verdichten van bedrijventerreinen, verbeteren van de bereikbaarheid en investeringen in groen. Het IRP en de uitvoeringsstrategie daarin moet daarom ook worden gezien als onze gezamenlijke regionale basis voor de toekomst, waarmee we als U10 de regie houden over de samenwerking onderling en met rijk, provincie en andere partners om de hoofdkeuzes scherper te maken en om de benodigde investeringen voor de uitvoering te krijgen.

Wat gaat het kosten? De kosten voor de deelname aan het project U10 IRP REP en de procescoordinatie vanuit U10 om te komen tot een uitgewerkt plan voor Fase 4 van het traject betreffen € 35K incidenteel voor 2022 voor ons als gemeente Ijsselstein. Voorgesteld wordt deze kosten te dekken vanuit de reserve Flankerend beleid. Daar zit per 1-1-2022 nog € 350K in gereserveerd waarop nog geen concrete aanspraken liggen. Binnen de begroting is naar aanleiding van het ZBB traject geen vrije ruimte meer aanspreekbaar voor deze incidentele kosten. Voor 2021 worden er€ 3.500,- aan extra middelen gevraagd. Deze middelen worden binnen de bestaande budgetten gedekt en deze mutatie zal verwerkt worden in de Decembernota 2021.

Wat gaan we daarvoor doen? In het IRP is in hoofdstuk 4 een uitvoeringsstrategie en financieringsstrategie opgenomen. Beide kennen nog onzekerheden en vragen nadere afstemming tussen de gemeenten. Hoewel de lobby voor grootschalige infrastructurele- en OV maatregelen door de regio al ter hand is genomen, is van een goede samenwerking in de uitvoering nog geen sprake. De nadere uitwerking en uitvoering van het IRP vraagt om concrete afspraken tussen gemeenten, waarbij wordt voorgesteld om in allianties te gaan werken. Voor IJsselstein zijn de allianties in de Lopikerwaard en Centrale As van belang. Daarnaast is een goede uitwerking van het thema Vitaliteit van belang om de ambities van IJsselstein waar te maken. Op deze onderdelen zal dan ook de focus liggen vanuit IJsselstein.

Duurzaamheid In het concept IRP is nadrukkelijk rekening gehouden met duurzaamheid. Het uitgangspunt voor het IRP is; Gezond leven in een stedelijke regio voor iedereen. Dit heeft zijn vertaling gevonden op de verschillende thema's en uitwerkingen. Het integrale karakter borgt dat duurzaamheid ook bij de uitvoering goed aan bod zal komen.

Communicatie en participatie van het voortraject De aspecten die in het IRP zijn opgenomen en direct van invloed zijn op IJsselstein, komen voort uit vastgesteld beleid door de raad en zijn ook verwerkt in de Omgevingsvisie IJsselstein. Lokale participatie heeft plaatsgevonden bij het opstellen van dit beleid. Door de regio zijn regionale stakeholders betrokken bij het opstellen van het IRP. Door de gemeenteraad is een zienswijze ingediend op het ontwerp IRP.

Communicatie besluit en eventueei vervolg participatietraject In november 2021 is een persbericht uitgegaan. De uitwerking van het IRP kan lokale gevolgen hebben. In dat geval zijn wij als gemeente aan zet om de participatie te organiseren. Participatie in bovenlokale programma's, projecten en processen als uitwerking van het IRP wordt afgestemd met de deelnemende gemeenten. Het IRP wordt benut als lobbydocument richting andere partijen om hun medewerking en (financiele) ondersteuning te verkrijgen.

Voorstel 1. In te stemmen met het Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP) inclusief uitvoeringsstrategie voor de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen van de regio Utrecht tot 2040; 2. de aandachtspunten voor de vervolgfase van het REP in bijgaande brief mee te delen aan de U10; 3. in te stemmen met de kosten verbonden aan het opbouwen van het integraal programmeren in 2022, conform de financiele verdeelsleutel op basis van inwoneraantal; 4. de begrotingswijziging 2022 IRP U10 vast te stellen en de incidentele kosten voor 2022, zijnde € 35.000, te dekken uit de reserve flankerend beleid.

Overzicht bijlagen: De belangrijkste bijlage is BIJLAGE 1 Integraal Ruimtelijk Perspectief. Hoofdstuk 1 geeft een weergave van het proces om te komen tot het IRP. In hoofdstuk 2 worden de visie, ambitie en keuzes aangegeven. Hoofdstuk 3 geeft een verdieping in deelgebieden. Voor IJsselstein zijn hierin de deelgebieden Woerd, Waard en Vijfheerenlanden en De Centrale As van belang. In hoofdstuk 4 worden de vervolgstappen aangegeven om tot uitwerking en uitvoering van het IRP te komen. De overige bijlagen vanuit de U10 zijn bedoeld ter onderbouwing van het IRP. Voor IJsselstein zijn hierin voor de reactie op de zienswijze van IJsselstein van belang, welke ook is opgenomen in de Beoordeling reactie op zienswijze IJsselstein (zie Bijlagen gemeente IJsselstein). Biilaaen qeleverd door U10 • BIJLAGE 1 Integraal Ruimtelijk Perspectief • BIJLAGE 2a Overzicht zienswijzen raden op concept IRP • BIJLAGE 2b Reactie belangrijkste zienswijzen • BIJLAGE 3 Toetsing IRP aan aangepast beoordelingskader REP • BIJLAGE 4 Participate Integraal Ruimtelijk Perpectief • BIJLAGE 5 Achtergrondinformatie van U10 over IRP Naast de bijlagen van het IRP, zijn ook bijlagen opgenomen die worden benut voor persvoorlichting en communicatie. • Persbericht Integraal Ruimtelijk Perspectief • Kernboodschap IRP • QenA IRP Bijlagen gemeente IJsselstein Onderstaande bijlagen zijn door de gemeente opgesteld. • • •

Beoordeling reactie op zienswijze IJsselstein Brief instemming IRP Begrotingswijziging 2022 IRP U10

Raadsbesluit

blad : 7 van 7

De raad van de gemeente IJsselstein; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 2 november 2021, zaaknummer 1052597

BESLUIT: 1. In te stemmen met het Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP) inclusief uitvoeringsstrategie voor de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen van de regio Utrecht tot 2040; 2. de aandachtspunten voor de vervolgfase van het REP in bijgaande brief mee te delen aan de U10; 3. In de brief aan de bestuurlijke opdrachtgevers REP U10 de volgende passage toe te voegen: Door IJsselstein wordt erop aangedrongen de planning voor Rijnenburg als woningbouwlocatie naar voren te halen zodra het maar enigszins kan, bijvoorbeeld als blijkt dat woningbouw op andere locaties niet mogelijk is of als blijkt dat het realiseren van een energielandschap niet mogelijk is; 4. in te stemmen met de kosten verbonden aan het opbouwen van het integraal programmeren in 2022, conform de financiele verdeelsleutel op basis van inwoneraantal; 5. de begrotingswijziging 2022 IRP U10 vast te stellen en de incidentele kosten voor 2022, zijnde € 35.000, te dekken uit de reserve flankerend beleid. 6. In de brief aan de bestuurlijke opdrachtgevers REP U10 het tekstgedeelte: "Mobiliteittram in de eerstvolgende fase" te vervangen door: "In de fasering van de uitvoering van het IRP is de versnelling van de tramlijn in IJsselstein niet opgenomen in fase 1.

Gezien het belang van het versnellen van de gehele tramlijn bepleiten wij dat de versnelling van de tramlijn al in de eerstvolgende fase wordt opgenomen in de regionale investeringsagenda en vervolgens wordt doorgeleid naar het bestuurlijk overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT)".

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente IJsselstein, gehouden op 16 december 2021