Raadsvoorstel  Integraal beheerplan openbare ruimte (IBOR)  en Bomenbeleid

Raadsvoorstel gemeente IJsselstein _______________________________________________________________________ Agendapunt: Integraal beheerplan openbare ruimte (IBOR) en Bomenbeleid Zaaknummer: 167376 Programma: 3 - Wonen en Ruimte Commissie: Ruimte Portefeuillehouder: P.J. Bekker Onderdeel van: Programmabegroting 2024 Informatie bij: B. Renes en H. Hijmering _______________________________________________________________________ Onderwerp Integraal beheerplan openbare ruimte (IBOR) en Bomenbeleid Samenvatting Het beheer van de openbare ruimte is een belangrijke taak voor de gemeente, als juridisch eigenaar daarvan. Met dit integrale beheerplan is er een overkoepelend plan voor het beheer van de buitenruimte, waarin de beheerniveaus voor de diverse onderdelen van de openbare ruimte (groen, wegen, speelvoorzieningen etc.) tegen elkaar kunnen worden afgewogen. De inwoners zijn samen ook ‘eigenaar’ van de openbare ruimte. Met dit plan geven we uitvoering aan de integrale visie op de openbare ruimte (IVOR) uit 2021, waarin diverse ambities en opgaven voor de openbare ruimte zijn geformuleerd. Die ambitie wordt gekoppeld aan een budget dat de raad jaarlijks voor het beheer ter beschikking stelt. Er gaat veel geld in om en het is belangrijk om inwoners een veilige, gezonde en prettige leefomgeving te geven. De inwoners zijn samen ook ‘eigenaar’ van de openbare ruimte.

Een uitvloeisel van het IBOR is het gemeentelijke bomenbeleid. Gezien de inhoudelijke samenhang met het IBOR en het in samenhang doorlopen proces van totstandkoming leggen wij u het bomenbeleid in ditzelfde voorstel ter vaststelling voor. _______________________________________________________________________ Voorstel 1. Het Integraal beheerplan openbare ruimte vast te stellen, en de daarmee samenhangende financiële besluiten: a. Het vormen van afzonderlijke voorzieningen voor IBOR voor groot onderhoud (zie bijlage “reserves en voorzieningen”). b. De reserves civiel technische kunstwerken en baggeren vrij te laten vallen voor de voorzieningen IBOR. Zie bijlage “reserves en voorzieningen”. c. Een eenmalige bedrag uit de algemene reserve te onttrekken van € 1.967.447 en dat te storten in de voorzieningen voor het groot onderhoud IBOR. d. De (vervangings-)investeringen vast te stellen voor 2024 voor een bedrag van €1.607.143,-. De (vervangings-)investeringen 2025-2028 worden verwerkt in de begroting 2025 en verder. e. Vast te stellen begrotingswijziging nummer 24024 2. Het Bomenbeleid vast te stellen.

Pagina 1 van 10

Aanleiding voor dit voorstel In de Programmabegroting 2024 staat dat ter versterking van de regie op de openbare ruimte een Integraal beheerplan openbare ruimte (hierna: IBOR) wordt gemaakt. Met dit IBOR is er een overkoepelend plan voor het beheer van de buitenruimte, waarin de beheerniveaus voor de diverse onderdelen van de openbare ruimte (groen, wegen, speelvoorzieningen etc.) tegen elkaar kunnen worden afgewogen. Daarnaast is duidelijk hoeveel geld nodig is voor het onderhoud van de openbare ruimte op het gewenste onderhoudsniveau. Dit budget wordt dan ook vastgelegd op basis van dit beleid. In de Programmabegroting 2024 is bepaald de gemeente dat ter versterking van de regie op de openbare ruimte bomenbeleid vaststelt naast een Integraal Beheerplan Openbare Ruimte. Dit is in wezen een bevoegdheid van het college. Vanwege de samenhang met het IBOR en vanwege onze toezegging leggen wij u het bomenbeleid evenwel ter besluitvorming voor. _______________________________________________________________________

Relevante eerdere besluiten/besluitgeschiedenis Financiële verordening gemeente IJsselstein 2023 Wettelijk kader of beleidskader Gemeentewet, artikelen 108, 147 en titel IV Integrale visie openbare ruimte (IVOR) Omgevingsvisie Besluit Begroting en Verantwoording (hierna: BBV) Alternatieven Nvt Argumenten Het integrale beheerplan biedt een integraal afwegingskader Alle te beheren onderdelen van de gemeentelijke buitenruimte zijn opgenomen in het IBOR. Daarmee wordt het ambitieniveau vastgelegd en er wordt een prijskaartje aan gehangen. Hiermee voldoen we aan het streven uit artikel 16 van de Financiële verordening om eens in de vijf jaar onderhoudsplannen voor kapitaalgoederen vast te stellen. Als u dat doet in een integraal beheerplan, geeft dat de mogelijkheid het beheer en onderhoud van de kapitaalgoederen onderling tegen elkaar af te wegen. Het integrale beheerplan bestaat uit drie verschillende componenten. Deze kosten bestaan uit: • Dagelijks onderhoud Hieronder vallen bijvoorbeeld het periodiek maaien en snoeien, vegen van straten en pleinen, en reparaties aan straatmeubilair. Dit zijn kosten die ieder jaar weer terugkeren. • Groot onderhoud Groot onderhoud gaat om een 'grote beurt' van bijvoorbeeld wegen en bruggen. Vaak gebeurt dat halverwege de totale afschrijvingstermijn, vaak na een periode van 10-25 jaar. • Vervangingsinvesteringen.

Pagina 2 van 10

Eens in de zoveel tijd (zeg na bijvoorbeeld 50 jaar) vervangen we o.a. wegen, civiele kunstwerken, etc. Dan leggen we bijvoorbeeld de weg helemaal opnieuw aan of vervangen we de brug. Het dagelijks onderhoud baseren we op een ambitieniveau dat u als gemeenteraad vaststelt. Het groot onderhoud en de vervangingsinvesteringen komen niet voort uit een ambitieniveau. Al deze voorzieningen worden periodiek geïnspecteerd en gecontroleerd. Als blijkt dat zij niet meer voldoen aan de wettelijke eisen, is groot onderhoud of vervanging nodig. Het ambitieniveau dagelijks onderhoud is in participatie tot stand gekomen In het proces van totstandkoming heeft op een aantal momenten een gesprek met de samenleving plaatsgehad: • Beeldvorming – 21 september 2023 • Quick scan in de buitenruimte met interne en externe betrokkenen – 4 oktober 2023 • Thema-avond gemeenteraad – 8 februari 2024 • Afrondende sessie met participanten – 10 april 2024 Als bijlage bij dit voorstel vindt u een overzicht van de reacties uit de afrondende sessie met de participanten op zowel het IBOR als het bomenbeleid. De participanten kunnen op hoofdlijnen instemmen met het beleid. Het bestaand budget is als uitgangspunt voor het IBOR genomen Wij hebben u bij de Kaderbrief 2025 geïnformeerd over het financieel perspectief van de gemeente.

De rijksoverheid houdt ons een financieel perspectief voor waarbij we vanaf 2026 tegen een fors tekort aanlopen. Vandaar dat 2026 ook wel het ‘ravijnjaar’ genoemd wordt. Dit beperkt onze financiële mogelijkheden tot incidentele uitgaven. Vanaf 2026 is er landelijk voor gemeenten structureel zo’n € 3 miljard minder beschikbaar voor het uitvoeren van gemeentelijke taken. Wij vinden het niet reëel om in die situatie in onze gemeente structureel meer geld uit te gaan geven aan het beheer van de openbare ruimte. Daarom hebben wij als financieel uitgangspunt voor het IBOR genomen dat aan deze taak structureel niet meer geld mag worden uitgegeven. De doorrekening van het IBOR –dat tot op het niveau van de bestaande contracten heeft plaatsgevonden- heeft ook uitgewezen dat dit voor het dagelijks beheer en onderhoud een reëel uitgangspunt is. Wel is er voor groot onderhoud voor de komende vijf jaar extra budget nodig. Wij gaan hierop bij de kosten nader in. Bij de ambitie op dagelijks onderhoud is een keuze gemaakt uit twee scenario's: huidig onderhoudsniveau en scenario gebaseerd op de participatie Het uitgangspunt voor het opstellen van dit IBOR is, zoals gezegd, om budgetneutraal uit te komen. Wij werken op dit moment vanuit een ambitieniveau • Gemiddeld C • Reiniging B • Begraafplaatsen A. Het huidige budget is hierop gebaseerd.

Bij de totstandkoming van het nieuwe beleid heeft participatie met belanghebbenden plaatsgevonden. Uit de participatie komt de wens het onderhoudsniveau te verhogen. Gegeven de financiële krapte hebben wij gezocht naar mogelijkheden om -met name- te schuiven tussen de diverse budgetten en een aantal budget-neutrale maatregelen door te voeren, waarmee we recht proberen te doen aan de wensen en adviezen. Vertaald in onderhoudsniveau ziet dit scenario er voor het dagelijks beheer en onderhoud als volgt uit:

Pagina 3 van 10

• • • • • • • • • • •

Bedrijventerrein C Begraafplaats B Binnenstad B Buitengebied C Hoofdwegen C Parken en plantsoenen C Sport C Winkelcentrum C Woongebied C, waarbij Groen en reiniging B Ruw gras en begrazen C Riolering en Civiele kunstwerken C.

Dit scenario kost iets meer dan het bestaande budget, nl. gemiddeld € 65.000 per jaar. De grootste wijzigingen ten opzichte van het huidige onderhoudsniveau zijn: • Groen gaat deels van C naar B • Reiniging grotendeels van B naar C • Binnenstad van C naar B • Begraafplaats van A naar B In dit scenario zijn niet dus alle wensen uit de participatie overgenomen. De maatregelen worden in hoofdstuk 4 van het IBOR opgesomd. Wensen voor een hoger niveau van dagelijks onderhoud kunnen alleen gedekt worden als aanvullend budget beschikbaar komt In hoofdstuk 4 zijn ook maatregelen genoemd, die extra budget vragen. Wij willen nader onderzoeken in hoeverre en in welk tempo wij deze uitgaven willen en kunnen gaan plegen. Dit hangt mede af van het bredere financiële meerjarenperspectief. Groot onderhoud en vervangingen gaan meer kosten dan op dit moment begroot In het IBOR is niet alleen gekeken naar het ambitieniveau voor het dagelijks onderhoud. Ook is onderzocht welke budgetten nodig zijn om groot onderhoud te kunnen plegen en vervangingsinvesteringen te doen. Inspecties en onderzoek liggen hieraan ten grondslag. Uit deze inspecties blijkt dat het huidige budget voor groot onderhoud en vervangingsinvesteringen met name voor wegen en straten ontoereikend is.

Als uitwerking op het IBOR heeft het college bomenbeleid opgesteld Bomenbeleid is bedoeld om duidelijk te maken hoe we als gemeente omgaan met het beheer en onderhoud van bomen op gemeentegrond. We stellen expliciet geen beleid op voor bomen in privé. Ons bomenbeleid omvat visie, ambities èn een eerste uitwerking. De focus van het beleid ligt op het onderhouden en verduurzamen van het bestaande leefgebied van de bomen, het versterken van het bomenbestand en het beschermen van waardevolle bomen. Het beleid gaat ook in op hoe we dat dan doen. Op onderdelen is dit beleid heel concreet. Zo is er een overlastprotocol, waarin is aangegeven hoe we als gemeente willen omgaan met bomen die overlast geven. Ook hebben we bepaald onder welke voorwaarden we bomen als (extra) waardevol beschouwen. Aan deze bomen besteden we extra aandacht en bescherming. Als laatste hebben we een aantal spelregels opgenomen voor de communicatie met inwoners bij het snoeien en kappen van bomen en de spelregels voor zelfbeheer door inwoners. Het beleid is vaak een vastlegging en verduidelijking van wat we vaak in de praktijk al doen. Pagina 4 van 10

Het beheer van de openbare ruimte was de afgelopen jaren ondergebracht bij de RMN. Vorig jaar is het beheer teruggekomen naar de gemeente. Vanaf het moment dat de gemeente het areaal weer in beheer had, is ook beheerd. Er was echter ook achterstallig onderhoud dat in een periode van 3 jaar wordt weggewerkt. Dat heeft in de praktijk geleid tot vragen van inwoners, omdat er relatief veel werd gesnoeid en gekapt. Er is de afgelopen periode ook een uitvoeringspraktijk ontstaan, waarbij veel aandacht is voor natuurlijk beheer en het beheer zoveel mogelijk in dialoog met de samenleving wordt uitgevoerd. Alleen, er staat nog weinig op schrift, waarop betrokkenen kunnen terugvallen. Door dit nu te doen wordt duidelijk wat van de gemeente mag worden verwacht. Met dit beleid willen we ook aan deze behoefte tegemoet komen. Op een aantal onderdelen zal het college het bomenbeleid uitwerken. Het gaat onder andere om: • Het vaststellen van een actuele lijst waardevolle bomen • Bijwerken overlastprotocol • Vertaling van beleid en protocollen in omgevingsplan en beleidsregels • Afspraken rondom beheer van de fruitbomen(collectie). Het vaststellen van een actuele lijst waardevolle bomen en het maken van duidelijke afspraken rondom fruitbomen hebben onze hoogste prioriteit. Het budget dat nodig is voor het onderhoud van de bomen is meegenomen in het IBOR.

Het proces rond het bomenbeleid is parallel verlopen aan het IBOR. De participanten zijn ook dezelfde. Kanttekeningen en/of risico’s Een integraal beheerplan is niet noodzakelijk, wel gemakkelijk Het BBV schrijft niet voor dat gemeenten beheerplannen moeten hebben voor het onderhouden van kapitaalgoederen. Vanuit het oogpunt van risicobeheersing en inzicht in de financiële positie, is het echter aan te raden dat er altijd recente beheerplannen zijn. Wanneer een gemeente een voorziening wil vormen om lasten van groot onderhoud gelijkmatig te verdelen (egaliseren) over meerdere begrotingsjaren, is een recent beheerplan zelfs vereist. Een beheerplan is immers van belang om de omvang van de voorziening te bepalen die nodig is om het toekomstig groot onderhoud te kunnen bekostigen. In de situatie van onze gemeente zijn beheerplannen dus nodig. Als alternatief van een integraal beheerplan kunnen voor de diverse kapitaalgoederen aparte beheerplannen worden opgesteld. Dit is echter arbeidsintensiever en komt een integrale afweging niet ten goede. Er is onvoldoende financiële ruimte om alle wensen uit de participatie over te nemen Als alle wensen uit de participatie worden overgenomen, komt het erop neer dat alle onderhoudsniveaus op tenminste niveau B uitkomen. Wij vinden dit financieel niet verantwoord.

U heeft als gemeenteraad in 2021 extra budget voor het beheer van de fruitcollectie ter beschikking gesteld, dit valt nu onder het IBOR en is beschikbaar voor dat doel. ______________________________________________________________________

Pagina 5 van 10

Uitvoering Kosten IBOR In de programmabegroting 2024 is in totaal jaarlijks zo’n € 5.3 miljoen beschikbaar om de kosten van het IBOR te dekken. De drie componenten komen als volgt terug in de begroting: 2024 Budgetten huidige begroting

2025

2026

2027

2028

5.365.030 5.532.763 5.480.271 5.532.684 5.532.684

Dagelijks onderhoud (incl. salariskosten) 4.516.261 Groot onderhoud 1.012.496 Vervangingen 0 Totaal 5.528.757

4.175.383 1.296.549 60.831 5.532.763

4.165.749 1.209.944 104.578 5.480.271

4.203.261 1.150.253 179.171 5.532.684

4.140.517 1.077.293 314.874 5.532.684

Verschil

0

0

0

0

-163.727

Dagelijks onderhoud Deze kosten voor het dagelijks onderhoud en de salariskosten van de medewerkers van de buitendienst worden rechtstreeks van het budget van €5,3 mln betaald. Voor het groot onderhoud en de vervangingsinvesteringen gaat dit via een andere methodiek. Groot onderhoud Deze kosten betalen we uit een voorziening. Dit doen wij omdat de kosten voor groot onderhoud jaarlijks per discipline flink kunnen schommelen. Om geen grote schommelingen in onze begroting te krijgen, doteren of “sparen” we via de voorziening om de kosten voor groot onderhoud te betalen. Doteren houdt in dat wij jaarlijks een zelfde bedrag in de voorziening storten waardoor we grote(re) uitgaven voor groot onderhoud in de toekomst kunnen opvangen. Deze dotatie dekken we ook uit de €5,3 miljoen. Vervangingsinvesteringen Deze investeringen kosten doorgaans veel geld. In de gemeentelijke nota "Waardering en afschrijving" is geregeld dat wij deze investeringen mogen activeren. Dit houdt in dat wij deze over een meerjarige periode afschrijven en deze kapitaallasten (afschrijving en rente) in het desbetreffende jaar meenemen in de begroting. In tabel 1 kunt u lezen dat deze kapitaallasten worden gedekt uit de €5,3 mln. Hieronder vindt u een overzicht van de (vervangings)investeringen, die komen uit technische inspecties en afschrijving op basis van levensduur.

Wij stellen u voor om in te stemmen met de (vervangings)investeringen voor het jaar 2024. De (vervangings)investeringen 2025-2028 worden verwerkt en ter besluitvorming aangeboden bij het vaststellen van de begroting 2025 e.v.

Pagina 6 van 10

Financiële opgave Met de doorrekening van het IBOR krijgen we een actueel beeld van de verwachte kosten. Op een tweetal onderdelen zien wij een tekort: 1. Tekort budget IBOR in de begroting 2024 Zoals u ziet is er in het jaar 2024 een tekort op het totaalbudget. Dit tekort vangen wij in 2024 op binnen programma 3. 2. Voorziening groot onderhoud is onvoldoende gevuld Zoals hierboven beschreven dekken we de kosten voor groot onderhoud uit de voorziening door hier jaarlijks voor te “sparen”. In de tabel hieronder ziet u hoeveel wij de laatste jaren al gespaard hebben. Dit spaarbedrag is opgebouwd uit de vrijval van 2 reserves en al bestaande voorzieningen. Zie hiervoor de bijlage “reserves en voorzieningen”. Daarnaast doteren we de komende jaren een bedrag om het groot onderhoud uit te kunnen voeren. Uit de laatste doorrekeningen en inspecties is echter gebleken dat er onvoldoende budget is om het groot onderhoud voor de komende jaren te betalen. Daarom willen we u voorstellen om eenmalig een bedrag van € 1.967.447 te storten in de voorzieningen voor het groot onderhoud van IBOR en dit bedrag te onttrekken uit de algemene reserve.

Pagina 7 van 10

2024 Saldo voorziening groot onderhoud

2025

2026

2027

2028

1.251.078

Dotatie voorziening Uitgaven groot onderhoud Extra dotatie uit de algemene reserve

1.012.496 1.296.549 1.209.944

1.150.253 1.077.293

1.813.665 2.411.087 2.512.762

992.772

1.225.820

Stand voorziening

2.417.356 1.302.819 0

157.482

8.955

1.967.447

Effect onttrekking aan de algemene reserve Hiervoor stelden wij u voor om een bedrag te onttrekken aan de algemene reserve. De vraag is natuurlijk wel of dit wenselijk en verstandig is. Hiervoor kijken wij vooral naar het effect hiervan op het weerstandsvermogen en de solvabiliteitsratio. Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen kan worden gedefinieerd als de mate waarin de gemeente in staat is om substantiële tegenvallers op te vangen zonder dat dit betekent dat het beleid veranderd moet worden. Na de onttrekking uit de algemene reserve komt ons weerstandsvermogen uit op 2,4 in 2024. Het nieuwe weerstandsvermogen van 2,4 ligt boven de gewenste norm van 1,5. In dit geval betekent het saldo van 2,4 dat wij 2,4 keer het vermogen hebben om de ingeschatte risico’s op te vangen. Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan de financiële verplichtingen te voldoen. Na de onttrekking uit de algemene reserve komt ons solvabiliteitsratio uit op 27,7%. In de begroting 2024 was de solvabiliteitsratio berekend op 29,1%. Dit cijfer ligt doorgaans rond de 30% bij gemeenten. De solvabiliteit van onze gemeente blijft na de onttrekking dit gemiddelde benaderen. Planning De veranderingen op dagelijks beheer en onderhoud uit het IBOR zijn niet van vandaag op morgen doorgevoerd.

Er zijn lopende contracten en afspraken, plus personeel zal deels op een andere manier moeten worden ingezet. Voor de componenten verwachten wij de volgende veranderingen: • Groen: deels eigen personeel, deels raamcontract > verwachting is dat dit vanaf 2025 kan worden geïmplementeerd. • Reiniging: deze taak ligt bij RMN als onderdeel van de dienstverleningsovereenkomst (DVO) -> in DVO 2025 aanpassen • Binnenstad: taken hier liggen met name bij de eigen dienst -> dit kan vanaf 2025 worden geïmplementeerd • Begraafplaats: werk wordt grotendeels door eigen personeel uitgevoerd, zal een aanpassing vragen op de bezetting daar. Duurzaamheid In het IBOR is samenhang gezocht met de gemeentelijke ambities op het gebied van duurzaamheid. Deze zijn zoveel mogelijk overgenomen in het IBOR. Op een aantal onderdelen vindt ook financiering vanuit het duurzaamheidsbeleid plaats.

Pagina 8 van 10

Participatie In het voorbereidingstraject van het IBOR en het bomenbeleid heeft participatie met diverse doelgroepen plaatsgevonden. Er is voor gekozen, vanwege de specifieke materie, om niet alle inwoners hiervoor uit te nodigen. Dat is eerder wel gebeurd voor de integrale visie openbare ruimte. Op 10 april 2024 heeft een laatste participatieronde plaatsgevonden, waarbij de concepten van het IBOR en het bomenbeleid zijn besproken. De hoofdlijn van de reacties van de deelnemers en het gemeentelijke antwoord erop zijn verwerkt in een bijlage bij dit raadsvoorstel. Hieruit hebben wij vruchtbare correcties en aanvullingen gehaald. De hoofdlijn van beleid hebben wij wel gehandhaafd. Wij zien dat de samenwerking rond en communicatie over het beheer van de openbare ruimte constante aandacht behoeft. Wij zijn met GPIJ en KNIJ in gesprek om deze samenwerking verder te verbeteren. Daarnaast hebben wij in het bomenbeleid een protocol opgenomen voor de communicatie rond het groenbeheer. Communicatie Na vaststelling van het IBOR zal via de gebruikelijke kanalen worden gecommuniceerd. Evaluatie In de planning- en controlcyclus zullen wij rapporteren over de uitvoering van het beheer openbare ruimte. _______________________________________________________________________

Bijlagen 1. 2. 3. 4.

IBOR IJsselstein definitief (v10.0) Bomenbeleid 1 mei 2024 (v8.0) Resultaten participatie Integraal Beheerplan Openbare Ruimte en Bomenbeleid Verslag Externe beeldvormingssessie en Quickscan IBOR Gemeente IJsselstein__174716__ 5. Terugkoppelingsverslag externe stakeholderbijeenkomst Bomenbeleid (hoofdlijnen) 6. Reserves en voorzieningen 7. Begrotingswijziging 24020 IBOR

Pagina 9 van 10

De raad van de gemeente IJsselstein; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 7 mei 2024, zaaknummer 167376,

BESLUIT: 1. Het Integraal beheerplan openbare ruimte vast te stellen, en de daarmee samenhangende financiële besluiten: a. Het vormen van afzonderlijke voorzieningen voor IBOR voor groot onderhoud (zie bijlage “reserves en voorzieningen”). b. De reserves civiel technische kunstwerken en baggeren vrij te laten vallen voor de voorzieningen IBOR. Zie bijlage “reserves en voorzieningen”. c. Een eenmalige bedrag uit de algemene reserve te onttrekken van € 1.967.447 en dat te storten in de voorzieningen voor het groot onderhoud IBOR. d. De (vervangings-)investeringen vast te stellen voor 2024 voor een bedrag van €1.607.143,-. De (vervangings-)investeringen 2025-2028 worden verwerkt in de begroting 2025 en verder. e. Vast te stellen begrotingswijziging nummer 24024 2. Het Bomenbeleid vast te stellen.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente IJsselstein, gehouden op 13 juni 2024.

de griffier,

de voorzitter,

A.J.O. van Kooij MMC

mr. P.J.M. van Domburg

Pagina 10 van 10