Raadsvoorstel Bestedingsdoelen Realisatiestimulans woningbouw

Raadsvoorstel gemeente IJsselstein _______________________________________________________________________ Agendapunt: Bestedingsdoelen Realisatiestimulans woningbouw Zaaknummer: 329086 Programma: Ruimte en projecten Commissie: Ruimte Portefeuillehouder: Edwin Tas Onderdeel van: n.v.t. Informatie bij: Nico Koot _______________________________________________________________________________ Onderwerp Bestedingsdoelen Realisatiestimulans woningbouw Samenvatting Het Rijk stelt met de subsidieregeling Realisatiestimulans geld beschikbaar om de bouw van betaalbare woningen te realiseren. Wij kunnen per betaalbare woning, waarvan de bouw voor 2030 start, € 7.000 ontvangen. Wij mogen de subsidie breed inzetten voor woningbouw en aanverwante doelen, zoals leefbaarheid, duurzaamheid en mobiliteit. Het voorstel is om deze middelen toe te voegen aan de reserve Woningbouwopgave en in te zetten voor projecten die woningbouw mogelijk maken of versnellen. De gemeenteraad stelt hiervoor de kaders vast, waarna het college per aanvraag een openbaar besluit neemt.

_____________________________________________________________________ Voorstel 1. De bestedingsdoelen voor de Realisatiestimulans woningbouw vast te stellen. 2. Het doel, de looptijd en de naamgeving van de bestaande bestemmingsreserve Woningbouwopgave aan te passen. Aanleiding voor dit voorstel Het Rijk heeft de subsidieregeling Realisatiestimulans ingevoerd om de bouw van betaalbare woningen mogelijk te maken. Deze regeling ondersteunt gemeenten financieel wanneer zij betaalbare woningen realiseren. In 2026 gaat het om betaalbare koopwoningen tot € 420.000 en betaalbare huurwoningen tot € 1.228 per maand. Gemeenten kunnen van 2026 tot en met 2030 subsidie aanvragen voor woningen waarvan de bouw in het jaar daarvoor is gestart. Daartoe houden we vanaf 2025 bij: • of een woning betaalbaar is; • wanneer de bouw is gestart. De subsidie is een generieke uitkering: het geld is niet geoormerkt, maar moet wel worden besteed aan woningbouw of aan onderwerpen die daarmee te maken hebben. Gedurende de duur van de regeling van 2025 tot en met 2029 kunnen met de huidige planning meer dan 750 betaalbare woningen in IJsselstein worden gerealiseerd. Daarvan heeft in 2025 bij ruim 150 woningen start bouw plaatsgevonden. De laatste stand van zaken heeft u in de meest recente raadsinformatiebrief kunnen nalezen.

Overwegingen bestedingsdoelen Een uitdaging voor een groot aantal woningbouwprojecten is, dat er geen netaansluitingen worden toegekend. Het is nog maar zeer beperkt mogelijk die woningbouwprojecten te realiseren zelfs als die voorrang hebben. Deze projecten kunnen in sommige gevallen worden geholpen door alternatieve maatregelen, waarbij bijvoorbeeld een kleinere aansluiting mogelijk is en die mogelijk wel kan worden verkregen.

Pagina 1 van 5

De middelen moeten wel bijdragen aan het mogelijk maken van de woningbouwopgave. Het Rijk geeft aan dat het logisch is om het geld te besteden aan projecten met publieke tekorten, zoals projecten met minimaal 70% betaalbare woningen en geclusterde of zorggeschikte woningen. Deze projecten hebben vaak financiële tekorten en richten zich op ouderen en andere aandachtsgroepen. Woningbouwprojecten kunnen ook realiseerbaar worden als fysieke onderdelen in een project door de gemeente worden overgenomen en gefinancierd door de realisatiestimulans. Dit kan door afspraken met deze ontwikkelende partijen te maken en onderdelen zelf uit te voeren. In een dergelijke situatie wordt staatssteunproblematiek voorkomen De bestedingsdoelen We ontvangen een bijdrage voor betaalbare woningen die gerealiseerd worden. In 2026 gaat het om betaalbare koopwoningen tot € 420.000 en betaalbare huurwoningen tot € 1.228 per maand. We stellen daarom voor dit geld weer te gebruiken om toekomstige woningbouw te faciliteren. Dit doen we door, wanneer de gemeente subsidie ontvangt, deze middelen toe te voegen aan de reserve Woningbouwopgave (Realisatiestimulans). Vanuit deze reserve kunnen de middelen worden ingezet voor de hieronder vermelde bestedingsdoelen. Onder de inhoudelijke doelen vallen ook de daarbij horende procesmiddelen zoals de vergroting van de capaciteit of inhuur van bureaus.

De voorbeelden onder elk doel laten zien wat hieronder kan vallen. 1. Alternatieve vormen van energievoorziening en verminderen van netcongestie • Maatregelen om netcongestie te verminderen om toch woningen te kunnen bouwen. 2. Mobiliteitsmaatregelen • Mobiliteitsmaatregelen die de knelpunten aanpakt, waardoor woningbouwprojecten anders niet gerealiseerd zouden kunnen worden. • Verbetering van doorstroming op mobiliteitsknelpunten. 3. Leefbaarheid en vitaliteit van buurten • Realisatie en herontwikkeling van ontmoetingsruimten, mede om geclusterde woningen te kunnen realiseren. • Fysieke maatregelen in woningbouwprojecten die ontmoeting stimuleren. 4. Fysieke leefomgeving • Verbetering van openbare ruimte, groen en toegankelijkheid voor ouderen. • Bijdragen aan wijkvoorzieningen. 5. Stimulans om de haalbaarheid van woningbouwprojecten te vergroten • Projecten met een tekort in de grondexploitatie om betaalbare woningen te kunnen realiseren tot de norm van 70% of hoger en projecten waarin gemeentelijke kosten niet kunnen worden verhaald. • De haalbaarheid van projecten vergroten door “werkzaamheden” van ontwikkelaars over te nemen. Het college beoordeelt elke inzet van de middelen Realisatiestimulans woningbouw binnen deze kaders en neemt een openbaar besluit over de toekenning.

In de begroting en in de Nota reserves en voorzieningen wordt vastgelegd wat de bestedingsdoelen zijn. ______________________________________________________________________________ Relevante eerdere besluiten/besluitgeschiedenis Niet van toepassing. Wettelijk kader of beleidskader Titel IV van de Gemeentewet Alternatieven Niet van toepassing.

Pagina 2 van 5

Argumenten • De Realisatiestimulans maakt het mogelijk om geld op te halen voor betaalbare woningbouw en om woningbouw te versnellen. • De regeling biedt veel vrijheid om het geld te besteden aan woningbouw en aan onderwerpen die daarmee te maken hebben. • De woningen die in aanmerking komen, worden toch al gebouwd. De aanvraag en verantwoording zijn eenvoudig. • De voorgestelde bestedingsdoelen geven duidelijkheid over hoe de middelen kunnen worden gebruikt. Kanttekeningen en/ of risico’s De belangrijkste kanttekening is dat bij een groot aantal ingeplande woningbouwprojecten er nog geen toegekende netaansluiting op het elektriciteitsnet is. Op dit moment worden de projecten geïnventariseerd door de provincie, die dat (nog) niet hebben. Realisatie van een project is daarvan mede afhankelijk, net als de opbrengsten en bestedingsdoelen aan woningbouwprojecten. Het is nog de vraag hoe en in hoeverre dit probleem op korte termijn kan worden opgelost. Het steunen van projecten kan betekenen dat de gemeente onrendabele toppen financiert bij corporaties of ontwikkelaars. Hierbij moet vooraf worden beoordeeld of er sprake is van staatssteun. De gemeente moet kunnen uitleggen waarom één partij wel steun krijgt en een andere niet. Dit kan bijvoorbeeld via een open selectieprocedure of wanneer aantoonbaar geen andere geschikte partij beschikbaar is.

Er zijn verschillende mogelijkheden om steun toch toe te staan: • AGVV (Algemene Groepsvrijstellingverordening) — steun is toegestaan voor bepaalde categorieën activiteiten. • DEAB (Dienst van Algemeen Economisch Belang) — corporaties en ontwikkelaars mogen steun ontvangen voor sociale en betaalbare woningbouw, tot een bepaald maximumbedrag per drie jaar. • De-minimisregeling — steun tot maximaal € 300.000 per onderneming over drie jaar. Bij elke toekenning moet worden beoordeeld welke regeling van toepassing is. _______________________________________________________________________ Uitvoering Voor het indienen van een subsidieaanvraag moet de gemeente kunnen aantonen dat een nieuwe woning betaalbaar is en wanneer de bouw is gestart. Deze informatie wordt nu nog niet standaard vastgelegd. Daarom wordt een aanvullend proces ingericht om deze gegevens op te halen bij de Omgevingsdienst (ODU) en via de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). Zo kan jaarlijks worden bepaald voor hoeveel woningen subsidie kan worden aangevraagd. De gemeente legt elk jaar in de SiSa‑bijlage van de jaarstukken verantwoording af over het aantal betaalbare woningen waarvan de bouw is gestart. De hoogte van de subsidie wordt gebaseerd op deze verantwoording. Een alternatief is de subsidieregeling Woningbouwimpuls (Wbi). Deze regeling is bedoeld voor grote projecten vanaf 200 woningen.

De aanvraag is ingewikkeld, er is veel concurrentie en cofinanciering is verplicht. De middelen moeten bovendien in het project zelf worden besteed. De Realisatiestimulans is eenvoudiger. De subsidie kan achteraf worden aangevraagd, heeft ruimere bestedingsdoelen en kent een eenvoudige verantwoording. Op dit moment mogen beide regelingen niet tegelijk worden gebruikt voor dezelfde woningen. In de nieuwe Wbi wordt dit wel mogelijk. Kosten We stellen voor om het doel en de looptijd van de bestaande bestemmingsreserve voor woningbouw aan te passen, zoals in onderstaande tabel is opgenomen. Het huidige saldo van € 200.000 blijft in de reserve en wordt ingezet voor de nieuwe doelen. De reserve wordt gevuld met Pagina 3 van 5

de subsidie die de gemeente ontvangt voor betaalbare woningen waarvan de bouw in het voorgaande jaar is gestart. Gedurende het jaar worden de verwachte inkomsten en uitgaven van de Realisatiestimulans woningbouw opgenomen in de reguliere planning en control producten. Bij de jaarrekening legt het college verantwoording af over de besteding van de middelen. Ook wordt op dit moment het saldo de inkomsten en uitgaven met de reserve verrekend.

Woningbouwopgave Type

Bestemmingsreserve

Doel

Was: Het kunnen realiseren van woningbouw in de breedste zin van het woord. Wordt: De bouw van betaalbare woningen mogelijk maken of versnellen.

Looptijd

Was: Onbeperkt Wordt: tot en met 2031. Realisatiestimulans

Voeding

Door afzonderlijk raadsvoorstel of opname in een document uit de planning en controlcyclus.

Bestedingswijze

Onttrekkingen/stortingen vinden plaats op werkelijk gemaakt kosten/inkomsten.

Minimale omvang € 0 Maximale omvang

N.v.t.

Planning Voor betaalbare woningen met start bouw in 2025 kan een aanvraag worden ingediend vanaf voorjaar 2026. De toegekende middelen worden dan in najaar 2026 ontvangen en zijn inzetbaar voor de bestedingsdoelen. Elk jaar kan over het voorafgaande jaar een subsidie worden aangevraagd. Duurzaamheid Niet van toepassing. Participatie Niet van toepassing. Communicatie Niet van toepassing. Evaluatie Niet van toepassing. ______________________________________________________________________ Bijlagen Geen

Pagina 4 van 5

De raad van de gemeente IJsselstein; Gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 7 april 2026, zaaknummer 329086 BESLUIT: 1. De bestedingsdoelen voor de Realisatiestimulans woningbouw vast te stellen. 2. Het doel, de looptijd en de naamgeving van de bestaande bestemmingsreserve Woningbouwopgave aan te passen. Aldus besloten in de openbare vergadering van de raad van de gemeente IJsselstein, gehouden op 28 mei 2026.

de griffier,

de voorzitter,

Arnout J.O. van Kooij MMC

Ester Weststeijn

Pagina 5 van 5