MEMO fietspad Molenvliet

Memo herinrichting recreatief fietspad Molenvliet 1. Aanleiding Fietspad Molenvliet/Knollemanshoek verbindt Knollemanshoek/Achtersloot met de Blokland/Oude Wetering. Al jaren zijn er meldingen van fietsers over de kwaliteit van het fietspad langs de Molenvliet, waarvan de gemeente IJsselstein onderhoud en beheer voert. Het zuidelijke gedeelte van het fietspad vertoont grote schades door scheuren en verzakkingen. De bermen zijn afgekalfd. Afgelopen augustus heeft de wegbeheerder geconstateerd dat het fietspad vanwege de schadebeelden te onveilig is geworden voor fietsers. Het fietspad is inmiddels met hekken afgesloten en kan niet meer worden gebruikt. Het fietspad ligt op grond van gemeente Montfoort en eigendom en beheer is in handen van gemeente IJsselstein. Het fietspad is in de jaren tachtig aangelegd in het kader van de ruilverkaveling. Met de kennis van toen is eruit vanuit gegaan dat de gemeente IJsselstein alleen beheerverantwoordelijke was van het fietspad. De gemeente heeft de afgelopen tijd alleen onderhoud op het fietspad (verharding) uitgevoerd en niet aan de bermen of oevers. De gemeente IJsselstein is eigenaar van zowel het fietspad als de bermen en de oevers (perceel). Dit was niet voorzien. Gemeente Montfoort heeft in 2020 een verzoek gedaan aan de gemeente IJsselstein om het fietspad over te nemen.

Hieraan is geen gevolg gegeven vanwege andere prioritering en het toen al bestaande achterstallige onderhoud. Inmiddels is een situatie ontstaan dat gebruik dus niet meer veilig is. In 2026 is ambtelijk gepeild of de gemeente Montfoort interesse heeft om het pad in eigendom te nemen, maar hiervan is geen sprake. In dit memo schetsen we de diverse mogelijkheden voor toekomstig gebruik met de afweging van argumenten hoe om te gaan met dit fietspad dat voornamelijk recreatief wordt gebruikt. We geven op basis van deze afwegingen een advies voor een voorkeursscenario voor de toekomstige inrichting.

2. Huidige inrichting 2.1 Situering fietspad Molenvliet Het verharde fietspad Molenvliet is gelegen tussen Blokland Oost en Knollemanshoek. Vanwege de beperkte breedte van het fietspad is het niet mogelijk om elkaar te passeren. Omdat de bermen afkalven en het onderhoud belemmert, liggen de bermen lager waardoor afstappen om elkaar veilig te passeren, veelal geen optie is.

1

Afbeelding 1: Impressie fietspad Molenvliet (Google Maps)

Afbeelding 2: Ligging fietspad Molenvliet

2

2.2 Juridische status Fietspad Molenvliet is op dit moment ingericht als een verhard fietspad. Op grond van artikel 18 van de Wegenverkeerswet ligt de bevoegdheid om een verkeersbesluit te nemen bij de beheerder van de weg, ongeacht of de weg waarvoor het besluit van toepassing is binnen of buiten het grondgebied van de betreffende wegbeheerder is gelegen. 2.3 Fysieke inrichting en grondpositie Het fietspad heeft een lengte van 1,4 kilometer, met een minimumbreedte van 1,2 meter en een maximumbreedte van 1.5 meter. Uit gegevens van het Kadaster blijkt dat de grond onder fietspad Molenvliet in eigendom is van de gemeente IJsselstein.

3. Indicatie huidig gebruik Om goed te kunnen beoordelen welke breedte het fietspad zou moeten hebben, is het van belang te weten hoeveel gebruik ervan wordt gemaakt. Op het Molenvliet fietspad zelf zijn geen fietstellingen verricht. Wel hebben we tellingen van fietsroutes in de buurt: op de Achtersloot rijden dagelijks ca. 500 fietsers en op de Broeksdijk rijden dagelijks ca. 250 fietsers. De Achtersloot is geliefd bij wielrenners. De route Broeksdijk-Stuivenbergweg-Blokland is de korte route tussen IJsselstein en Montfoort. Hieruit kunnen we afleiden dat slechts een zeer klein deel van de fietsers tussen Blokland en Knollemanshoek via de Molenvliet rijdt. De intensiteit zal naar schatting 50 of minder fietsers per dag bedragen. Voor een fietspad in twee richtingen is de minimale aanlegnorm 2,50 meter voor een utilitair fietspad. Voor een recreatief fietspad met een heel lage intensiteit, waar hiervan sprake is, kan een smallere verharding worden overwogen. In dit geval is dat met het ontbreken van een vlakke en draagkrachtige berm geen alternatief. Voor fietsers is het prettig als de maaswijdte in een gebied klein is, zodat zij een zo direct mogelijke route kunnen rijden. De oriëntatie van het fietspad sluit aan op de verkaveling. Dat sluit echter onvoldoende aan op andere fietspaden, waardoor deze verbinding nauwelijks van meerwaarde dient in het fietsnetwerk.

Het fietspad maakt geen deel uit van het regionale recreatieve fietsnetwerk (knooppunten) van het provinciale routebureau. Het belang vanuit recreatief fietsen is hiermee beperkt. Het klompenpad Eendenkooienpad, in het buitengebied van Montfoort en IJsselstein, loopt gedeeltelijk over het Molenvlietpad en deze takt enkele honderden meters ten zuiden van Knollemanshoek aan op het fietspad. Het fietspad wordt (vooral in de weekenden) zodoende eveneens gebruikt door tientallen wandelaars die over het verharde fietspad lopen.

4. Toetsing aan beleid Toetsing Toekomstvisie Recreatie en Toerisme 2025-2035 In de recent vastgestelde Visie Recreatie en Toerisme 2025-2035 is binnen speerpunt ‘Ontwikkelen routestructuren’ benoemd dat we in ieder geval de nadruk leggen op wandelen (met verbetering van mogelijkheden tot ommetjes, variatie, voorzieningen, veiligheid en beleving), maar verbeteren ook waar nodig de fietsinfrastructuur. Zo zetten we in op een beweegvriendelijke omgeving, die mensen verleidt om actief te bewegen. Zodoende is het van belang dat het Molenvlietpad ten minste opengesteld blijft voor recreatieve wandelaars. Aan het pad ligt een restant van de vroegere Hoekse molen met informatiepaneel, dat hiermee beleefbaar kan blijven. In het tekstkader is het historische belang van de plek beschreven.

3

Restanten Hoekse molen Duidelijk herkenbare locatie van de vroegere Hoekse molen aan de Heeswijksekade met een verhoging aan de Hoekse Molenvliet met bakstenen molenrestant waarin de plattegrond van een achtkante bovenkruier zichtbaar is. In het metselwerk een datumsteen uit 1801. De loop van de oorspronkelijke molenvliet onder de molen is zichtbaar, de huidige vliet loopt om de molenplaats heen. De eerste wipwatermolen op deze plaats is in 1589 gebouwd naar ontwerp van Simon Stevin. In 1656 is deze molen vervangen door een nieuwe, die in 1801 afbrandde na blikseminslag. De daarna gebouwde achtkante bovenkruier functioneerde tot 1924; in de onderbouw werd toen een elektrisch gemaal geplaatst en de bovenbouw werd gesloopt. Het restant van de Hoekse molen is in het kader van de vrij recente ruilverkaveling gesloopt. Het terrein is cultuurhistorisch van belang vanwege;de betekenis voor de lokale waterstaats- en bewoningsgeschiedenis. Bron: Monumentenlijst IJsselstein

Toetsing richtlijnen CROW De gemeente IJsselstein hanteert de normen voor fietspaden volgens de normen van het CROW. De breedte van fietspaden is hierbij afhankelijk van het type fietspad en de uitvoeringswijze. In dit geval gaan we uit van een vrijliggend fietspad. Hiervoor is de richtlijn opgesteld zoals te lezen in tabel 1. Eenrichtingsfietspad Spitsuurintensiteit in één richting (fietsers/uur) 0-150 150-750

Tweerichtingsfietspad Breedte 2.00 meter 2,50 meter tot 3,00 meter 3,50 meter tot 4,00 meter

Spitsuurintensiteit in twee richtingen (fietsers/uur) 0-50 50-150

met brommers Breedte

2,50 meter 2,50 2,50 meter tot 3,00 3,00 meter > 750 150-350 3,50 meter tot 4,00 4,00 meter > 350 4,50 meter 5,00 Tabel 1: Richtlijn breedtes fietspaden. Bron: CROW, Ontwerpwijzer fietsverkeer. V16 en V17 Het fietspad is een tweerichtingsfietspad en dus zou het zelfs bij slechts 0-50 fietsers per uur een minimale breedte moeten hebben van 2,50 meter. De gemiddelde breedte van het fietspad is ongeveer 1,2 meter. Daarbij komt kijken dat er weinig ruimte is om te verbreden doordat de bermen zeer smal zijn.

5. Problemen Het Molenvliet fietspad kent een aantal probleempunten op het gebied van verkeersveiligheid. De belangrijkste is dat het pad met gemiddeld ca. 1m20cm te smal is. Daarnaast speelt ook mee dat de bermen onverhard zijn. Er is dus geen uitwijkruimte. Hoewel het primair een fietspad is en ook als zodanig is aangeduid, gebruiken omwonenden het fietspad eveneens voor het uitlaten van de hond (aan de lijn), te hardlopen of om een ommetje te maken. Het fietspad is afgesloten omdat er schadebeelden te zien zijn in het fietspad, waardoor de veiligheid voor de gebruiker niet gewaarborgd kan worden. Daarnaast ontstaat er ook afkalving in de oevers, waardoor de ondergrond van het fietspad ook sterk is verslechterd. Onderhoudstechnisch blijft het ingewikkeld om verharding kwalitatief goed te kunnen onderhouden. Dit komt door de afstand die machines moeten overbruggen. Bij asfalt is hitte nodig en door de afstand koelt het te veel af.

4

Afbeelding 3: Impressie schades huidige situatie

6. Alternatieven voor fietsers Het fietspad is alleen gunstig gelegen voor mensen die van Montfoort-Zuid naar Leidsche Rijn en omgekeerd fietsen. Voor alle andere fietsers voegt de route weinig toe vanuit bereikbaarheid. Wel kan de route aantrekkelijk zijn vanuit beleving. De fietsroute van Knollemanshoek naar de kruising Stuivenbergweg / Blokland bedraagt 3,1 kilometer. Via de Achtersloot is dat 9 minuten fietsen. Via de Molenvliet bedraagt de route 2,5 kilometer. Dat is 600 meter korter, wat neer komt op enkele minuten extra fietstijd als deze verbinding vervalt.

5

Afbeelding 4: Fietspad en alternatieven

7. Mogelijke scenario’s toekomstige inrichting fietspad Molenvliet Niets doen is geen optie, omdat de fundering van het fietspad vervuild is en we rekening moeten houden met de milieuimpact. Voor alle scenario’s geldt dit. Er is milieuadvies over de vervuilde fundering ingewonnen bij de Omgevingsdienst Regio Utrecht (ODU). Het advies luidt dat uit het meegestuurde rapport (Grondslag, 29 oktober 2025) blijkt dat de aanwezige vervuiling niet in contact staat met het water. Hierdoor is de kans op uitloging van het materiaal zeer klein. Het advies is zodoende om de bestaande vervuiling zoveel mogelijk te laten zitten. Het huidige asfalt kan worden afgefreesd en vervolgens vervangen door een nieuwe asfaltlaag. Als er tijdens de werkzaamheden toch onverhoopt vervuilde fundering vrijkomen, dan moeten deze worden afgevoerd naar een erkende verwerker. Het is belangrijk om de periode waarin de slakkenlaag blootligt, zo kort mogelijk te houden. Dit voorkomt dat regenwater zorgt voor uitspoeling van stoffen uit de vervuilde fundering. Het fietspad Molenvliet kent op basis van de analyse drie problemen die opgelost moeten worden: 1) Afkalving en verval van het fietspad dient worden tegengegaan; 2) Er dient duidelijkheid te worden gegeven over hoe we omgaan met de vervuilde fundering; 3) Er dient duidelijkheid te komen over de routering en het type pad (fietsen en/of wandelen).

Vier scenario’s zijn denkbaar voor een toekomstige inrichting en oplossing van de problemen: 1) Herstel fietspad 2) Afwaardering fietspad tot voetpad 3) Afwaardering fietspad en omvorming naar halfverhard wandelpad 4) Afwaardering tot wandelpad en verwijdering asfalt zuidzijde

6

In scenario 1 zorgen we voor een herstel van het fietspad. Hiervoor dient het fietspad eruit te worden gehaald, het gehele dijkje moeten we vervolgens verstevigen, waardoor het weglichaam en de bermen kunnen worden verbreed. Vervolgens kunnen we dan het fietspad opnieuw aanbrengen. In scenario 2 wijzigen we door middel van een verkeersbesluit de functie van het fietspad naar een voetpad. Hierbij worden er aanvullende lokale maatregelen (zoals aanbrengen van een fietsssluis en bebording). In scenario 3 wordt de gehele verharding verwijderd en halfverharding aangebracht als afwaardering van het gehele fietspad tot wandelpad. Scenario 4 sluiten we de zuidzijde af en handhaven we de noordzijde van het pad als wandelpad. Hierbij wordt het fietspad aan de zuidzijde geheel ontmanteld en blijft de wandelroute (klompenpad) intact. ELEMENT

SCENARIO 1 HERSTEL FIETSPAD

SCENARIO 2 AFWAARDERING TOT WANDELPAD

Gebruik

-/- Toekomstig gebruik door aantal fietsers blijft laag

Beleving landschap

+/+ Gebied goed beleefbaar voor fietsers en wandelaars

+/+ Wandelaars van recreatief klompenpad gebruiken fietspad +/- Gebied alleen beleefbaar voor wandelaars, niet voor fietsers

SCENARIO 3 AFWAARDERING EN OMVORMING NAAR HALFVERHARDING +/+ Toegankelijkheid meer voor recreanten blijft geborgd +/- Gebied alleen beleefbaar voor wandelaars, niet voor fietsers

Beleving fundering Hoekse Molen

+/+ Restanten molen blijven zowel fietsend en te voet toegankelijk (inclusief informatiebord) -/- Vervanging van het zuidelijke deel is noodzakelijk. Het gehele pad is zo slecht, alleen de vervanging van de gehele wegopbouw is een optie. -/- Zeer hoge onderhoudskosten

+/- Restanten molen blijven toegankelijk (inclusief informatiebord)

+/- Restanten molen blijven toegankelijk (inclusief informatiebord)

+/- Beperkte ingrepen nodig, bv bebording en attentiewaarden vergroten.

-/- Volledige sloop van verharding is kostbaar

+/- Goede deel noordzijde blijft functioneel en slechte deel asfalt zuidzijde wordt verwijderd en vervangen door onverhard pad

+/- Hogere éénmalige onderhoudskosten. -/- Logistiek voor vervanging en onderhoud slecht bereikbaar vanwege smal en de ligging van het pad. +/- Fietsen is niet toegestaan, maar goed toegankelijk voor wandelaars

+/+ Structureel lagere onderhoudskosten -/- Logistiek voor demontage fietspad slecht bereikbaar

+/+ Structureel lagere onderhoudskosten

+/- Fietsen is niet toegestaan, maar goed toegankelijk voor wandelaars

+/- Fietsen is niet toegestaan, maar goed toegankelijk voor wandelaars

Investering

Onderhoud/ beheer Logistiek

-/- Logistiek voor vervanging slecht bereikbaar vanwege smal fietspad

Toekomstvisie Recreatie en Toerisme 2025-2035

+/+ We stimuleren recreatieve routestructuren en zowel fietsen als wandelen blijven mogelijk -/-€ 315.000

SCENARIO 4 AFWAARDERING TOT WANDELPAD EN VERWIJDERING ASFALT ZUIDZIJDE +/- Wel gebruik door wandelaars noordzijde, geen toegankelijkheid fietsers meer +/+ Gebied alleen beleefbaar voor wandelaars, natuurlijke uitstraling zuidzijde versterkt beleving landschap +/+ Restanten molen blijven toegankelijk (inclusief informatiebord), ook voor mindervaliden vanaf noordzijde

-/- Logistiek voor demontage fietspad slecht bereikbaar

+/- € 155.000 Indicatie -/-€ 325.000 -/-€ 428.000 kosten* Tabel 2: scenario’s met afweging argumenten beleid en uitvoering, waarbij -/- = nadelig effect, +/-= neutraal effect, +/+ = positief effect

7

*Kosten zijn indicatief op basis van ramingen van afdeling Civiele Zaken. Bij elk scenario geldt dat de beschoeiing aanvullend moeten worden meegenomen. Deze kosten zijn in alle varianten opgenomen.

8. Advies (inclusief financiën) voor voorkeurscenario Op basis van de beoordeling van de verschillende voor- en nadelen van de elementen en per scenario komen we tot een integraal advies vanuit beleid en uitvoering. We concluderen op basis van de verschillende inhoudelijke afwegingen dat scenario 4 de voorkeur heeft. In dit voorkeursscenario 4 blijft de wandelfunctie behouden (route klompenpad Eendenkooienpad blijft in stand) en de molenrestanten beleefbaar. We concluderen vanuit beleid dat deze fietsverbinding geen essentiële schakel vervult, noch recreatief of utilitair. Het huidige fietspad wordt weinig gebruikt en de omfietstijd na afsluiting is beperkt. Het zuidelijke deel (600m) wordt afgesloten voor fietsverkeer en de gehele verbinding heeft niet een langer een fietsfunctie meer. Deze wordt hiermee alleen toegankelijk voor wandelaars. Hierbij behouden we het asfalt op het noordelijke deel en verwijderen we het asfalt van het zuidelijke deel. Het nieuwe onverharde wandelpad krijgt op de zuidelijke zijde een natuurlijke uitstraling. Een natuurlijke uitstraling van het wandelpad aan de zuidzijde sluit goed aan op het reeds bestaande wandelpad in Montfoort.

Werkzaamheden betreffen dan het verwijderen van asfalt en de vervuilde fundering, waarbij we de bestaande grond gebruiken voor egalisatie en verlagen van de dijk, inzaaien en verkeersmaatregelen nemen, waarvoor € 155.000 nodig is. Een verkenning naar subsidiemogelijkheden bij provincie Utrecht en HDSR laat zien dat een provinciale subsidie voor biodiversiteit mogelijk kansrijk is. Dit benut een meekoppelkans, maar levert echter geen mindering van de investering op.

8