Ingekomen stuk inwoner - Wonen in IJsselstein 2022-2040; bijdrage aan Gemeenteraad

WONINGBOUW IN IJSSELSTEIN: 2022 2040 IJsselstein kan de laatste jaren niet meer voorzien in de grote vraag naar woonruimte door een gebrek aan plannen en woningbouwlocaties. Het inwonertal daalt gestaag en stedelijke voorzieningen en de gemeentebegroting staan onder druk. De vraag of IJsselstein op den duur een zelfstandige, vitale stad kan blijven, hangt af van welke koers de nieuwe Gemeenteraad uitzet. De mogelijkheden en plannen voor de nieuwbouw van woningen spelen daarbij een cruciale rol. In dit document worden de achtergronden en gevolgen geschetst van het woningbouwbeleid in de afgelopen jaren en suggesties gedaan voor woningbouw in de komende jaren. Voor nadere toelichting op de feiten en cijfers wordt verwezen naar de bijlage.

Bevolkingsontwikkeling en woningbouw IJsselstein is in de afgelopen 50 jaar sterk gegroeid van nog geen 10.000 inwoners in 1970 naar bijna 35.000 inwoners in 2010. Vooral door de bouw van nieuwe woningen in de wijken IJsselveld, Achterveld en Zenderpark is het aantal inwoners in de laatste decennia sterk gestegen. Vanaf 2010 stagneert de bouwproductie en vanaf 2018 neemt het inwonertal af. . De bevolking van IJsselstein is in de afgelopen 15 jaar flink verouderd en vergrijsd, het aantal 1 persoonshuishoudens en senioren neemt toe en het aantal huishoudens met jonge kinderen neemt af. In 1970 telde IJsselstein nog slechts 2600 woningen. Door de ontwikkeling van enkele grote wijken is de woningvoorraad snel gegroeid naar bijna 14.000 in 2010. Vanaf dat jaar is er relatief weinig gebouwd en is het woningtekort gestegen. Om het grote woningtekort en het dalende inwonertal een halt toe te roepen, heeft de gemeente in 2019 een woonvisie opgesteld met de ambitie om tot 2030 2.500 nieuwe woningen te bouwen. Daarvan moeten er ongeveer 600-800 worden gerealiseerd op binnenstedelijke locaties en 1700-1900 op uitbreidingslocaties. Uit de meest recente woningbouwplanning van de gemeente blijkt echter dat deze ambitie onrealistisch is. Naar schatting kunnen (in een optimistische variant) mogelijk 500 a 600 nieuwe woningen worden gebouwd tot 2030.

Dit aantal kan wellicht groter worden als er ook woonruimte op tijdelijke locaties wordt gerealiseerd en leegstaande panden worden benut.

Gevolgen voor IJsselstein De krimpende bevolkingsomvang en de toenemende veroudering en vergrijzing zal de komende jaren onverminderd doorzetten. De beperkte nieuwbouwproductie in IJsselstein in de komende Raadsperiode kan deze tendens niet stoppen. Deze ontwikkeling heeft flinke gevolgen voor IJsselstein op diverse terreinen. Somber perspectief voor alle groepen woningzoekenden Het woningtekort is omvangrijk voor alle soorten woningen en alle doelgroepen. De gemiddelde wachttijd voor een sociale huurwoning bedraagt meer dan 10 jaar en gemiddeld reageren er meer dan 100 mensen op elke vrijkomende huurwoning.Ook de vraag naar koopwoningen is groot, maar er komen steeds minder bestaande koopwoningen vrij omdat de doorstroming stagneert. Dit levert de komende jaren een somber perspectief op voor alle groepen woningzoekenden. Zowel starters als doorstromers maar ook senioren zijn de komende jaren in hun zoektocht naar een nieuwe woning grotendeels aangewezen op woningen in andere gemeenten. Maar ook daar is de woningdruk groot en bovendien schermen gemeenten hun woningmarkt steeds meer af door bijvoorbeeld nieuwe woningen te reserveren voor eigen woningzoekers. De stijgende woonlasten maken het voor veel woningzoekenden bovendien niet makkelijk om een betaalbare woning te verwerven.

Verdere daling van het Inwonertal en toenemende veroudering Door de beperkte nieuwbouwproductie zal in de komende raadsperiode het inwonertal van IJsselstein verder dalen met naar verwachting enkele honderden inwoners per jaar. Ook tot 2030 is de geplande nieuwbouw van woningen waarschijnlijk ontoereikend om deze inwonerdaling te stoppen. Indien op enkele ontwikkellocaties en tijdelijke locaties nog wat woningen opgeleverd worden, kan deze daling wat worden afgeremd. De huidige tendens van veroudering en vergrijzing van de bevolking zal echter doorzetten en op meer terreinen voelbaar worden Steeds minder leerlingen in het basis en voortgezet onderwijs De beperkte woningbouw vanaf 2010 heeft al flinke gevolgen gehad voor het basisonderwijs en deels het voortgezet onderwijs. Het aantal leerlingen in het basisonderwijs is vanaf 2010 afgenomen met bijna 30% en zal de komende jaren nog met enkele honderden afnemen. De daling van het aantal leerlingen in het voortgezet onderwijs is nog gering maar zal in de komende jaren juist sterk toenemen. Aangezien een flink aantal leerlingen buiten IJsselstein naar school gaat heeft dit voor scholen in IJsselstein minder gevolgen dan voor het basisonderwijs.

Stedelijke voorzieningen komen onder druk te staan Verenigingen zoals sportclubs, culturele instellingen en maatschappelijke organisaties merken al wel de gevolgen van het dalende inwonertal en de veroudering van de bevolking. Bij sportverenigingen daalt het aantal jeugdleden al fors. Dit patroon zal de komende jaren doorzetten. Het verenigingsleven zal het aanbod en soort activiteiten moeten aanpassen aan de dalende aantallen jongeren en de stijgende aantallen senioren. De meer stedelijke voorzieningen als theaters, bioscoop, museum, bibliotheek, horeca en toeristische attracties vervullen een deels regionale functie. Zij zullen wellicht minder gevolgen ondervinden, maar ook daar zal de veroudering van de bevolking gevolgen hebben voor omzet en programmering. De gezondheidszorg krijgt te maken met gemiddeld oudere klanten en dat kan de druk op de zorg vergroten met een andersoortige en waarschijnlijk meer complexe zorgvraag. De ondernemers die grotendeels afhankelijk zijn van de koopkracht van de lokale inwoners zullen dat in hun omzet en vraag naar producten ook ondervinden. Gemeentebegroting moeilijk sluitend te maken De begroting van IJsselstein in 2022 bedraagt ca. 85 miljoen. Het grootste deel van de inkomsten komt uit de algemene uitkering Gemeentefonds namelijk ca. €50 miljoen per jaar oftewel bijna €1500 per inwoner.

De daling van het inwonertal vanaf 2018 betekent al een vermindering van ruim. €1.000.000 uit het Gemeentefonds. De verdere daling van het inwonertal met enkele honderden personen per jaar betekent een jaarlijkse vermindering van de inkomsten uit het Gemeentefonds met enkele tonnen dat structureel en cumulatief. In de meerjarenbegroting 2022-2025 wordt uitgegaan van een ongeveer gelijkblijvend inwonertal van 34.000 maar dat is onrealistisch omdat het inwonertal nu al lager ligt. Een sluitende begroting wordt steeds lastiger zeker nu de gemeentelijke reserves uitgeput raken en de aangekondigde herijking van het gemeentefonds waarschijnlijk ongunstig uitpakt voor IJsselstein. Bezuinigingen en/of verhoging van gemeentelijke belastingen/heffingen zijn dan onvermijdelijk, omdat de kosten van de gemeente waarschijnlijk niet naar rato met de daling van het inwonertal kunnen worden teruggebracht. Steeds minder inwoners zullen dan de kosten van de voorzieningen moeten opbrengen.

Perspectief voor IJsselstein Het is van belang dat de nieuwe Gemeenteraad een duidelijke toekomstkoers uitzet, een koers waarbij duidelijk moet worden of en hoe IJsselstein een zelfstandige en vitale stad kan blijven met een gevarieerd aanbod aan kwalitatief goede voorzieningen en een gezonde financiële huishouding. Een goed doordacht en realistisch meerjarig woningbouwplan is daarbij een cruciaal onderdeel. Alleen als IJsselstein tijdig voldoende nieuwe woonruimten kan bouwen, kan op termijn het inwonertal, de voorzieningen en de lasten voor de burgers op een acceptabel niveau blijven. In de raadsperiode 2022-2026 worden slechts weinig nieuwe woningen opgeleverd en dat eerlijke verhaal zal aan inwoners uitgelegd moeten worden. Mogelijk kan in de raadsperiode 2026-2030 een inhaalslag worden gemaakt. Maar dan zal het woningbouwbeleid wel op een andere wijze vorm moeten krijgen zowel wat betreft de selectie en keuze van nieuwbouwlocaties, de organisatie/uitvoering van de woningbouw en de betrokkenheid van inwoners en uitvoerende partijen. Dat vergt een permanente inspanning van veel partijen die bovendien nauw zullen moeten samenwerken om de uitvoering te versnellen en om draagvlak bij inwoners te verwerven.

Ik doe de volgende voorlopige suggesties voor de woningbouw in de komende Raadsperiode Meerjarig, realistische woningbouwprogramma opstellen - in 2022 nieuw overzicht maken van woninglocaties binnen bestaand stedelijk gebied, d.w.z. naast al bekende locaties ook nieuwe locaties inventariseren zowel wat betreft verdichting in bestaande woonwijken als locaties voor tijdelijke woningbouw en mogelijkheden van verbouw panden en splitsing bestaande woningen; - in 2022 opnieuw beoordelen welke uitbreidingslocaties op grondgebied van IJsselstein beschikbaar/haalbaar zijn; - op basis van deze nieuwe actuele inventarisatie een totaal stedelijke afweging (via duidelijke selectiecriteria) maken op welke binnenstedelijke en uitbreidingslocaties in IJsselstein mogelijk gebouwd kan worden met indicatie van aantal/soort woningen - met provincie en omliggende gemeenten bespreken welke locaties tegen de gemeentegrens van IJsselstein mogelijk in aanmerking komen voor woningbouw met indicatie van omvang uitvoeringsjaar; - indien noodzakelijk het Rijk aanspreken op hun regiefunctie bij aanwijzing en benutting van nieuwe woningbouwlocaties; - in de Gemeenteraad en in afstemming met andere overheidslagen een realistisch en uitvoerbaar meerjarige woningbouwprogramma vaststellen voor de periode 20222030 .

Uitvoering woningbouwplannen versnellen voormalig terrein informatiecentrum Zenderpark direct benutten voor woningbouw snelle besluiten nemen over beoogde locaties voor tijdelijke woningbouw (IJVO c.s.) leegstaande panden (scholen Lage Biezen, Paardenveld, Zenderpark en leegstaande ruimten in ouderencentra) direct benutten voor tijdelijke woonruimte woningbouw op Paardenveld en Lage Biezen sneller ontwikkelen door plannen te faseren, meest kansrijke delen eerst te ontwikkelen (evt. met lagere aantallen); plannen aan de Randdijk en Europakwartier kleinschaliger ontwikkelen; delen die qua landschap, natuur en milieu geen goed woonmilieu opleveren schrappen woningbouw op Roba terrein met grote prioriteit opnieuw verkennen en aanpakken

Organisatie woningbouw - slagvaardiger de huidige bekende binnenstedelijke locaties ontwikkelen met strakke uitvoeringsplanning en prestatieafspraken; - beter gebruik maken van beschikbare versnellingsprocedures voor woningbouw - meer experimenteren met flexibele woonconcepten, modulaire bouw en verplaatsbare kleine woningen vooral op tijdelijke woningbouwlocaties - gemeentelijke organisatie versterken met expertise Rijk en provincie - concrete en harde prestatieafspraken maken met ontwikkelaars en woningcorporatie over uitvoeringsjaar nieuwbouw, samenstelling bouwprogramma, toewijzing etc. - benutten van (nieuwe) budgetten die beschikbaar zijn/komen vanuit provincie en Rijk. - stedelijke totaalafweging maken bij locatiekeuzes i.p.v.

afweging per locatie; - betere strategische nieuwbouwkeuzes maken door per locatie te kijken welke soorten woningen meest doorstroming binnen IJsselstein opleveren; Informatie en overleg met bewoners - bewoners in een vroeger stadium betrekken bij plannen en geluiden serieus nemen; - meer gebruik maken van kennis en expertise bewoners in de wijken en buurten - participatieverordening bij woningbouwplannen vaststellen - bewoners meer zeggenschap geven bij planvorming/inrichting van locaties; - particulier opdrachtgeverschap van bewoners bij kleinschalige projecten mogelijk maken; - beter benutten van mogelijkheid om inwoners voorrang te geven bij toewijzing nieuwbouw; - bewoningsplicht vastleggen bij kopers van nieuwbouwwoningen.

Tenslotte Raadsbreed is er overeenstemming dat woningbouw voor IJsselstein het belangrijkste thema is in de komende jaren en dat tempo gemaakt moet worden en geen tijd verspild mag worden met overbodige en langdurige discussies en procedures. Het is raadzaam voor het thema woningbouw een Raadsakkoord af te sluiten met een meerjarig uitvoeringsplan waaraan zoveel mogelijk politieke partijen zich vooraf verbinden. Dit Raadsakkoord is dan geen onderwerp meer van politieke discussies tussen coalitie en oppositie, waardoor de uitvoering ook sneller en efficiënter kan verlopen. IJsselstein kan daarmee ook krachtiger en zelfbewuster het gesprek met ander gemeenten, provincie en Rijk aangaan over de noodzaak van een toereikend (regionaal) bouwprogramma. Woningzoekenden krijgen een eerlijk en helder beeld van hun woonmogelijkheden en inwoners een duidelijk perspectief op een toekomstbestendige, vitale stad. Koos Lieshout 21 maart 2022