Gebiedsatlas gemeente IJsselstein

Gebiedsatlas gemeente IJsselstein Verkenning wind- en zonne-energie

Gebiedsatlas gemeente IJsselstein Verkenning wind- en zonne-energie

Inhoud

Inleiding Deel A IJsselstein Noord Het gebied rond de Hollandse IJssel

6

11

Bodem en water, Reliëf, Natuur

Culturele waarden

Cultuurhistorie en archeologie, recreatie, topotijdreis

Beleidsanalyse 

Mogelijkheden volgens vastgesteld beleid

Relevante studies

Masterplan Hollandse IJsselgebied, Energielandschap Rijnenburg, Landschap van Verlangen

Landschappelijke conclusies Landschappelijke structuur 

14



Deel B IJsselstein Zuid  Het gebied langs de A2

17 20

Landschappelijke structuur

Defensieradar en Luchtvaart

48

52

Milieu windenergie

54

Deel C Conclusies en Oplossingsrichtingen

62

Geluid, Slagschaduw, Netwerk aansluitingen, Infrastructuur

23 Mogelijkheden op basis van landschap, techniek en beleid 24 28

33

Ondergrond en natuur

36

Culturele waarden

39

Cultuurhistorie en archeologie, recreatie, topotijdreis

46

Belemmeringen voor windenergie

Landschapsanalyse Bodem en water, Reliëf, Natuur

Windturbines in de regio

Impact bestaande en toekomstige windturbines

Technische analyse

Technische analyse Ruimte voor zonne-energie

42

Landschappelijke conclusies

Landschapsanalyse Ondergrond en natuur

Beleidsanalyse 

Mogelijkheden volgens vastgesteld beleid

Inleiding

6

Waar in de gemeente IJsselstein is ruimte voor duurzame energieproductie? En welke technieken mogen daarvoor worden ingezet? Gemeente IJsselstein wil het komende jaar deze vragen beantwoorden. In 2021 stelde gemeente IJsselstein al het toets- en uitnodigingskader duurzame energie op. Hierin zijn de eerste ruimtelijke afwegingen gedaan voor het vormen van wind- en zonne-energiebeleid in de gemeente IJsselstein. Er zijn zoekgebieden geselecteerd en randvoorwaarden voor initiatiefnemers opgesteld. Voor de gemeente IJsselstein werken Wing en Pondera twee zoekgebieden voor zonne-energie en windenergie verder uit. Dit zijn het gebied rond de Hollandse IJssel als zoekgebied voor zonnevelden en de A2-zone als zoekgebied voor windturbines. De begrenzing van deze gebieden is te zien op het kaartje hiernaast.

Zoekgebied Stroomrug

van eventuele plaatsing ervan en naar de mogelijkheden die er zijn vanuit het netwerk bezien. Deze gebiedsatlas bundelt deze twee analyses en geeft vervolgens een aantal conclusies. Deze bestaan uit voorstellen over de wijze waarop de energieopgave in deze zoekgebieden ingevuld kan worden. Deze gebiedsatlas is opgesteld met het doel om de informatie uit de bureauanalyse en de kaarten die zijn geproduceerd te bundelen. Daarnaast is het een inhoudelijke start van het beleidsproces dat in 2024 plaatsvindt. In dit proces wordt stapsgewijs naar een uitgangspuntennotitie windenergie en een uitnodigingskader zonne-energie gewerkt.

7

Onderdeel van de verkenning die Wing en Pondera uitvoeren is een bureaustudie naar de belemmeringen en kansen in deze gebieden voor het opwekken van duurzame energie. De bureaustudie bevat een ruimtelijke analyse en een technische analyse. De landschapsarchitecten van Wing en de technisch adviseurs van Pondera hebben afzonderlijk van elkaar de gebieden bestudeerd en zijn vervolgens tot gezamenlijke conclusies gekomen. De ruimtelijke analyse geeft inzicht in de kenmerken van de gebieden, de kwaliteiten, het huidige landgebruik en het landgebruik uit het verleden. Er is gekeken naar de thema’s ondergrond en natuur, culturele waarden, landgebruik en functies en naar de landschappelijke structuur. De technische analyse geeft inzicht in de mogelijkheden voor duurzame energieproductie in de twee gebieden. Er is gekeken naar fysieke en beleidsmatige ruimte voor windturbines, de milieu-impact

Zoekgebied Snelweg

Figuur 1 | Zoekgebieden gemeente IJsselstein

Deel A IJsselstein Noord 8

Het gebied rond de Hollandse IJssel

9

Deel A IJsselstein Noord

Het gebied rond de Hollandse IJssel Het plangebied in IJsselstein Noord, met de Hollandse IJssel en zijn hooggelegen stroomrug, is een bijzonder stukje van het Groene Hart. Rond de Hollandse IJssel is nog iets voelbaar van de historische kracht van de rivier die hier bijna 1000 jaar geleden hoge en lage terreinen heeft aangelegd. Diezelfde lange periode heeft ook de mens hier werk verricht. Er is geboerd, gegraven en gebouwd. Nemen we deze lange geschiedenis in ogenschouw dan is het bijzonder wat hier nog ligt: een mooi, open maar ook uniek stukje van het Groene Hart en van de Lopikerwaard. Het is ook een gebied waarin de stadsrand zichtbaar en voelbaar is. Verkeersdrukte, nieuwe stadse bewoners en de hijgende aandrang van Utrecht dat nu op de horizon die opdoemt uit plannen en visies.

10

Het is geen sinecure om hierin zonne-energie een plek te geven. Zonne-energie is een functie die velen associëren met techniek. Het is duurzaam en nodig maar niet aantrekkelijk. Het moet zich een plek veroveren in het landschap waarin immers heel veel energie verbruikt wordt, maar waar past het en hoe geven we het vorm? Deze vraag verkennen we hier.

Figuur 2 | Zoekgebied zon, stroomrug

11

Landschapsanalyse 12

13

Ondergrond en Natuur

bodem en water, relief, natuur De natuurlijke ondergrond is sterk bepaald door de Hollandse IJssel, met de omliggende stroomrug en de poldervlakte hier omheen. De rivier meanderde hier door het landschap tot ongeveer 1000 jaar geleden waarbij oeverwallen werden gevormd door een rivierloop die zich af en toe verplaatste en die bij hoog water zand en kleideeltjes afzette. De IJssel is bedijkt maar werd al in 1285 afgedamd. De dijken waren toen nog laag en na de afdamming zijn hier nooit hoge rivierdijken nodig geweest. Vanaf de lage dijken, met plaatselijk veel aanliggende bebouwing zijn nu veel hoogteverschillen in de omgeving waar te nemen.

14

De bodem bestaat grotendeels uit zavelige kleigronden die redelijk goed waterdoorlatend zijn en daardoor geschikt zijn voor akkerbouw en fruitteelt. Wel is er in de afgelopen eeuwen flink gegraven in de stroomrug waardoor er aanzienlijke verschillen zijn tussen hoge en lage gelegen velden. De lage delen, zoals tegenover Marnemoende, zijn plaatselijk wel heel nat. In het begin van deze eeuw zijn er twee plassen gegraven die nu een landgoedje en recreatiegebied Marnemoende bevatten met natuur op de oevers. Natuur is verbonden aan de rivier en zijn aanliggende vlaktes die onder invloed staan van de rivier. Op de oostelijke oever en in een zone ten westen van de IJssel is er bestaand natuurgebied geclassificeerd. Kleine houtige landschapselementen zorgen op diverse plekken voor een prettige variatie in het landschap (foto vorige pagina) In de afgelopen jaren is er veel aanplant geweest ten

noorden van de noordelijke IJsseldijk. Dit is onderdeel van een plan van onder andere Staatsbosbeheer en provincie om recreatiemogelijkheden te ontwikkelen in IJsselstein en rondom Utrecht. Natuur Figuur 5 toont de delen van het zoekgebied die zijn aangewezen als onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland (NNN), de Groene contour, bestaande natuur en te ontwikkelen natuur volgens de provinciale verordening. Vanwege de strenge voorwaarden die eraan zijn verbonden aan NNN gebieden, zijn zonnevelden praktisch gezien uitgesloten. De Groene contour omvat gebieden die de provincie graag zou willen omvormen tot natuur. Hoewel deze gebieden momenteel geen officiële natuurstatus hebben, vormen ze geen belemmering voor de ontwikkeling van zonnevelden. Echter, het blijft een afweging of dit wenselijk is. Het zoekgebied bevat geen Natura 2000-gebieden, maar er zijn wel meerdere groengebieden aanwezig, zoals duidelijk wordt uit het huidige ruimte- en grondgebruik.

Legenda | Bodem Legenda | Hoogte terrein

Zware zwavel Zware klei Water

-1 m NAP 0m NAP 1m NAP 2m NAP > 3m NAP

Bebouwd

Figuur 3 | Bodem

Figuur 4 | Hoogtekaart

De Hollandse IJssel is een hooggelegen gebied met de rivierbedding in het midden, dat met zijn akkerbouw en door het ontbreken van sloten sterk verschilt van de polderlandschappen hieromheen. Het is een stukje rivierenlandschap in het Groene Hart. Legenda | Natuur Bestaande natuur

Te ontwikkelen natuur

Natuurzoekgebied (groenecontour)

Natuurzoekgebied (NNN)

Figuur 5 | Natuur

15

Culturele waarden

Cultuurhistorie en archeologie, recreatie, topotijdreis In het voorgaande zijn er al geschiedenissen verteld die samenhangen met het aanzien van het landschap. De rivier en de omliggende dijken legden de basis voor het landschap waarin de mensen wonen en werken. Niet onbelangrijk in de geschiedenis is dat de Hollandse IJssel ook een transportader was. Openbaar vervoer ging lange tijd over het water en de trekschuit verbond Montfoort en Oudewater, via IJsselstein met Utrecht. Op dit moment is het jaagpad langs de rivier een belangrijke wandelverbinding. Hiermee is er een belangrijke functie van het gebied benoemd: een zone voor recreatieve verbindingen. Er liggen belangrijke fiets en wandelgebied voor mensen uit de omgeving. Zowel de dijken als het jaagpad tonen een intensief gebruik op mooie dagen. Op het water wordt gevaren.

In het gebied zijn er verspreid kansen om archeologisch materiaal te vinden. Enkele potentiële vindplaatsen hebben een beschermde status. Ook gebouwde monumenten zijn talrijk. Er staan 6 gebouwde rijksmonumenten aan de Achtersloot en 3 rijksmonumenten aan de Noordelijke IJsseldijk. Ook de noordpunt van het plangebied aan de Nedereindse weg betreft een rijksmomument. Daarnaast zijn er ook enkele gemeentelijke monumenten. Dit tesamen toont dat het om een lint van aanzienlijke historische betekenis gaat. Tevens laat de figuur zien dat er binnen het zoekgebied een aantal locaties zijn met status van archeologische monumenten. Voor archeologie geldt dat dit geen harde belemmering betreft, maar meer een aandachtspunt voor de realisatiefase.

16

17

Legenda | Cultuur Fietspad

Archelogische vindplaats

Voetpad

Speerpunt Limes

Sloep route

Monumenten

Kano route

Veel bezochten plaatsen Stacaravan park

Figuur 6 | Culturele waardenkaart

Legenda | Routes

Legenda | Routes

Fietspad

Kano route

Sloep route

Wandelpad

Figuur 7 | Fiets- en sloep routes

Figuur 8 | Kano- en wandel routes

Een reeks van topografische kaarten uit topotijdreis toont de ontwikkeling in het plangebied. De grootste verandering in de afgelopen decennia vormt de groei van de kern IJsselstein. De afgelopen 2 decennia is er weinig veranderd aan de stedelijke rand van IJsselstein langs de IJssel. Aan de noordoever is de laatste uitbreiding ongeveer 45 jaar geleden en aan de zuidoever vond dit plaats ongeveer 25 jaar geleden. Daarnaast is recent de recreatieve ontwikkeling zichtbaar. Faciliteiten aan het water, fietspaden met een nieuwe brug bij Marnemoende en ook de nieuwe bosgebieden bij de noordelijke IJsseldijk geven ruimte aan de dorpsbewoners.

18

Aan de zuidzijde van de IJssel ligt een caravanpark dat een centrale plek inneemt in het gebied. Recreatieve routes passeren ongehinderd dit terrein. Observatie van luchtfoto’s toont aan dat in de loop der jaren steeds beplanting wordt verwijderd binnen dit recreatiepark om de zon toegang te verlenen tot het terrein.

Figuur 9 | Topotijdreis 1931

Figuur 10 | Topotijdreis 1962

Figuur 11 | Topotijdreis 1990

Figuur 12 | Topotijdreis 2021

Ook zichtbaar is trouwens de agrarsiche ontwikkeling buiten het plangebied. Links op de kaart van 2021 wordt een nieuw boerderijenlint getoond in polder Broek.

19

Beleidsanalyse

Mogelijkheden volgens vastgesteld beleid

20

De gemeente beschrijft in haar omgevingsvisie (2021) ‘Het buitengebied Hollandsche IJssel ligt ten oosten van de weg Achtersloot en ten noorden van het stedelijk gebied. Het gebied loopt door tot de gemeentegrenzen met Utrecht (Rijnenburg) en Montfoort. Dit betreft met name het rivieren- en uiterwaardenlandschap rond de Noord-IJsseldijk. Agrarische bedrijven (bouwpercelen) zijn in dit gebied nog beperkt aanwezig. Dit gebied is voor recreatie en natuur steeds belangrijker geworden voor bewoners van IJsselstein en Utrecht (en onderdeel van het programma Recreatie om de stad Utrecht). Er worden de laatste jaren steeds meer recreatieve en natuurfuncties ingepast die vragen om een andere landschappelijke inrichting, zoals het IJsselsteinsebos en de jachthaven. Rondom de Achtersloot is sprake van een gemengd cultuurlandschap. Hier is sprake van een afwisseling van agrarische bedrijven, recreatie en woningen. Ook kent het landschap kernkwaliteiten die we willen behouden. Bij nieuwe ontwikkelingen dient versterking van deze kernkwaliteiten plaats te vinden. De cultuurhistorische kwaliteiten van het buitengebied worden behouden en versterkt. De duurzame instandhouding van het cultuurhistorische erfgoed is uitgangspunt. De beste verhalenvertellers zijn de monumenten en andere cultuurhistorisch waardevolle bebouwing.

Wij staan in beginsel positief tegenover initiatieven die ten doel hebben het behouden van dergelijke waardevolle bebouwing.’ ‘Beleidsprioriteiten omgevingsvisie • Een belangrijk aandachtspunt bij ontwikkelingen in dit gebied is de balans tussen de nieuwe functies en de bestaande functies. Het gebied rondom de Achtersloot heeft potentie om zich te ontwikkelen tot een stedelijk uitloopgebied in de vorm van verbrede landbouw, recreatieve routes en dagrecreatieve functies in vrijkomende agrarische bebouwing.

• Het landelijk gebied van IJsselstein is waardevol, zowel voor landschap als natuur. De natuurwaarden zijn met name gekoppeld aan de Hollandsche IJssel. Hier omheen liggen verschillende waardevolle natuurgebieden die wij graag willen behouden en waar mogelijk versterken. Wij faciliteren hier graag initiatieven om natuur- en landschapswaarden te versterken. • Wij streven naar het realiseren van een gezond en veerkrachtig watersysteem met het oog op een aantrekkelijke en gezonde leefomgeving. Dit uiteraard binnen de ontwikkelingsmogelijkheden van een duurzaam watersysteem, een duurzame waterketen en overige aanpalende beleidsterreinen.’ In de Omgevingsvisie en in de visie landelijk gebied wordt ook ruimte gecreeerd voor opwekking van zonne-energie. De polder Broek aan de westzijde van de Achtersloot wordt beschermd tegen energie. De volgende grote ontwikkelingen in de regio zijn van belang: - Ontwikkeling Masterplan Hollandse IJssel NoordWestHoek: transformatie van de noordzijde van de IJsseldijk naar meer recreatie is gewenst en al geprogrammeerd. - Ontwikkeling Rijnenburg: In Rijnenburg wordt gestreefd naar de ontwikkeling van een nieuwe woonwijk, met ruimte voor 22.000 tot 25.000 woningen en kantoren, evenals faciliteiten voor bedrijven, winkels en uitgestrekte groenvoorzieningen. De bouw van deze wijk wordt gepland om na 2035 te starten.

- RES U16: Er zijn toezeggingen gedaan over energieopwekking. Wind is harder nodig dan zon. - Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden kijkt naar de eventuele verlegging van de waterkeringen langs de Hollandshe IJssel.

21

Figuur 13 | Omgevingsvisie gemeente IJsselstein

Relevante studies

Masterplan Hollandse IJsselgebied, Energielandschap Rijnenburg, Landschappen van Verlangen Naast het beleid waar in het vorige hoofstuk op is ingegaan, is er ook gekeken naar relevantie studies en plannen in en om het zoekgebied. In de Heicopsche polder is er een lopend project voor de plaatsing van 4 windturbines. In figuur 14 is is de locatie van deze turbines weergeven.

22

Figuur 14 | Plan voor nieuw te bouwen windturbines

In figuur 15 is het masterplan van de Hollandse IJssel te zien. Er wordt een nieuw recreatiegebied ontwikkeld met bos open velden en mogelijkheden voor wandelen, fietsen en ondernemen. De realisatie van dit plan is opgenomen in het natuurbeheerplan 2024 van de provincie Utrecht. Dit plan ligt in het zoekgebied en zal beperkingen opleveren voor de realisatie van een zonnepark, maar kan ook kansen bieden om het zonnepark in te passen tussen opgaande beplanting.

23

Figuur 16 geeft de plankaart weer van Karres en Brands, die gemaakt is in opdracht voor Landschappen van Verlangen. Landschappen van Verlangen is een project van AORTA, PARK-Utrecht, MooiSticht en Ben Kuipers Landschapsarchitect in samenwerking met vijf deelnemende gemeenten in de Lopikerwaard: Woerden, Lopik, IJsselstein, Montfoort en Oudewater. Het hier getoonde idee laat zien hoe zonnepanelen op een innovatieve wijzen verweven kunnen worden met de oeverwal. Figuur 16 | Landschappen van Verlangen, Karres en Brands

Figuur 15 | Nieuwe natuur Hollandse IJsselgebied

Landschappelijke conclusies

Landschappelijke structuur en mogelijkheden Het landschap ten noorden van IJsselstein vormt een bundel van rivier, cultuurhistorie en recreatief gebruik. De landbouw is lange tijd een vanzelfsprekende gebruiker geweest van dit gebied, maar geleidelijk aan zien we het agrarische areaal teruglopen. Een opvallende verschuiving is de transformatie van landbouw naar recreatie, zoals te zien bij de haven Marnemoende, een belangrijk recreatief punt dat een voorbeeld is van deze trend.

24

is ingezet is deze zone steeds meer deel aan het uitmaken van de IJsselzone. Plannen wijzen op verdere ontwikkeling in deze richting, waardoor de recreatieve waarde van het gebied nog meer zal toenemen.

Aan de westzijde kan onderscheid worden gemaakt tussen twee licht verschillende zones parallel aan de IJssel. Er is een agrarische zone, met natuurwaarden, langs de rivier op enige afstand van de weg (Achtersloot). De zone kent weinig sloten en kan worden beleefd door een fietspad en vanaf het wandelpad langs de rivier. Daarnaast is er de zone langs de weg die aansluit op de erven van woningen en boerderijen en die ook doorsneden is met sloten. Dit is een overgangszone naar de polder ten westen van de Achtersloot. Tegelijk is in de bebouwing een langzame culturele verandering te zien van agrarische bebouwing naar meer en meer burgerbewoning. Hierbij sluit aan de camping die nu een opvallende plek inneemt midden in het gebied. Recreatieve routes passeren ongehinderd dit terrein. Het fietspad, dat veelvuldig wordt gebruikt, fungeert als een belangrijke toegangspoort tot het verkennen en beleven van de omgeving langs de rivier. Opvallend is de tranformatie langs de Noordelijke IJsseldijk. Het gebied ten noorden van de dijk hoorde landschappelijk meer bij de polder Rijnenburg dan bij de oeverwal van de IJssel alhoewel de bodem een overgang laat zien. Door de recreatieve ontwikkeling langs de dijk die door gemeente, provincie en Staatsbosbeheer

25

Legenda | Landschapsconclusies Dichte bebouwingslint Agrarische zone

Open bebouwingslint Ontwikkelings zone natuur

Overganszonne

Figuur 17 | Landschappelijke conclusies

Technische analyse 26

27

Ruimte voor zonne-energie

Technische en Ruimtelijke analyse In aanvulling op de landschappelijke analyse van het gebied is een technisch, ruimtelijke analyse gedaan naar de mogelijkheden voor zonne-installaties in het noordelijk gebied. Hierbij is gekeken naar de fysieke, beleidsmatige en juridische aspecten die de ruimte voor de realisatie van zonneparken in het gebied beperken. Op basis daarvan is bepaald welke globale ruimte er is om zonne-energie te realiseren.

28

Woningen in het gebied Er is bepaald welke objecten er in het gebied aanwezig zijn en in welke mate deze een belemmering vormen voor de realisatie van zonne-energie. In figuur 18 zijn de woningen, inclusief bijbehorende percelen (bruin) met woonbestemming weergegeven. Duidelijk wordt dat met name aan zuid- en westrand van het zoekgebied woonbebouwing aanwezig is. Daarnaast geldt dat ook voor het middengebied dat als het ware de stroomrug volgt. Ruimtegebruik Aanvullend is gekeken naar het huidig ruimtegebruik van de gronden in het gebied. Daaruit komt naar voren dat het gebied hoofdzakelijk agrarische gronden kent. In principe geldt voor deze gronden dat er ruimtelijke mogelijkheden bestaan voor de realisatie van zonneparken. Het oostelijk deel van het plangebied kent een aantal bos-/ groengebieden en het middelste deel wordt door water gekenmerkt. Deze delen worden minder geschikt geacht voor de realisatie van zonneparken. Het gebied 4, gelegen aan de rand van IJsselstein, wordt overwogen voor de realisatie van flexwoningen, en momenteel bevindt zich hier het terrein van de IJVO (IJsselsteinse Vakantieweek). Hoewel dit geen technische voorwaarden zijn, vormen deze factoren

zeker belemmeringen voor de ontwikkeling van zonnepanelen. Het zuidelijk deel kent een aantal recreatiegebieden, onder andere een camping. Ook hier geldt dat deze minder geschikt worden geacht voor de realisatie van zonneparken.

5,5 Ha

Potentiële gebieden voor zonne-installatiese In figuur 18 zijn de voorgaande aspecten in een kaart opgenomen. Door het over elkaar heen leggen van de verschillende aspecten kunnen de gebieden worden gedestilleerd waar de realisatie van zonneparken fysiek en ruimtelijk mogelijk is. De met rood aangegeven gebieden in figuur 18 laten zien om welke 4 gebieden dat globaal gaat. Ook is het maximaal aantal ha aan ruimte per gebied opgenomen in de kaart. De oppervlakte geeft weer welke ontwerpruimte er per gebied is voor de realisatie van zonneparken. Uiteraard kan daar, rekening houdend met de doelstelling en de combinatie met windenergie, op verschillende wijzen invulling aan worden gegeven. Dit krijgt een nadere uitwerking in scenarios. Momenteel voert HDSR een studie uit naar het verleggen van de waterkering aan de zuidwestzijde van de IJssel, waarbij wordt overwogen de oever te verplaatsen naar de kade waarop het fietspad zich bevindt. Het effect hiervan zal nog worden onderzocht.

31,5 Ha 29

126,3 Ha 16,4 Ha

Figuur 18 | Potentiële gebieden voor zonne-installaties

Deel B IJsselstein Zuid 30

Het gebied langs de A2

31

Deel B IJsselstein Zuid Het gebied langs de A2

Het plangebied in IJsselstein Zuid bestaat uit het historische trace van de Hollandse IJssel doorsneden door de infrastructuur van A2 en N210, en daartussen verschillende reststukken die in meer of mindere mate een private of publieke functie vervullen. Het plangebied dat hier is bepaald is in grote mate opgehangen aan de snelweg en wordt steeds meer beinvloed door grootschalige bedrijven aan de rand. Het onttrekt zich aan natuurlijke grenzen zoals die worden gevormd door de Kromme IJssel, dijken of erven. Ook de gemeentegrens die hier ligt op de A2 speelt een rol in de vorming van het plangebied. Het plangebied verkennen we met het oog op inzet voor windenergie. We zullen zien dat ruimte voor windenergie beperkt is. 32

33

Figuur 19 | Zoekgebied wind, snelweg

Landschapsanalyse 34

35

Ondergrond, Natuur, Culturele waarden bodem en water, relief, natuur De ondergrond wordt bepaald door de Hollandse IJssel die hier een grote meander laat zien. Al vele eeuwen is deze meander niet meer echt functioneel. In het noorden ligt de IJssel die voor watertoevoer en vaarverkeer bonden is met Jutphaas via een watergang in noordoostelijke richting. Vanaf dat punt is de meander, tot aan de Lekdijk een geomorfologisch relict waarin geen water meer stroomt. Wel is dit gebied aantrekkelijk voor mens en dier vanwege de begroeiing die hier aan de rand van weg en stad heeft kunnen ontstaan.

36

Relief Hoogteverschillen zijn vooral aanwezig als gevolg van de infrastructuur en in de bedrijfsbebouwing die flinke hoogtes heeft. Doordat er ongelijkvloerse kruisingen zijn onder en over de snelweg heen kan er soms hoog over het gebied worden gekeken. Van invloed is hier ook de radiotoren. De niet-te-bevatten hoogte van deze toren relativeert alle hoge objecten in de omgeving. Natura-2000 Er liggen geen Natura-2000 gebieden binnen het plangebied voor windenergie. Natura 2000-gebieden hebben echter een externe werking, wat betekent dat ook windturbines buiten deze gebieden van invloed kunnen zijn op de natuurlijke waarden waarvoor deze gebieden zijn aangewezen. Figuur 22 laat de omliggende Natura-2000 gebieden zien. Gezien de afstand van het plangebied tot deze Natura-2000 gebieden, kan dit mogelijk een invloed hebben op het realiseren van windturbines. Natuurnetwerk Nederland (NNN & Groene contour) Daarnaast liggen er enkele Natuurnetwerk Nederland (NNN)-gebieden verspreid binnen (en rondom) de gemeentegrenzen. In het NNN geldt het ‘nee, tenzij’-

principe. Dit houdt in dat ingrepen waarbij de oppervlakte of de wezenlijke kenmerken en waarden van de NNN significant worden aangetast, niet zijn toegestaan, tenzij er geen alternatieven zijn en er sprake is van een groot openbaar belang. Het NNN kent geen externe werking. In het ‘Akkoord van Utrecht’ is afgesproken om meer natuur toe te voegen om de huidige natuurgebieden groter te maken en beter met elkaar te verbinden. Zo kunnen dieren en planten zich makkelijker verplaatsen en beter overleven. De Groene Contour is een gebied van 3000 hectare waarvan is afgesproken het om te vormen tot natuur en toe te voegen aan het NNN. Figuur 22 laat NNN en de Groene contour gebieden in en rondom het plangebied voor windenergie zien. Soortenbescherming Naast gebiedsbescherming is ook de soortenbescherming van belang. Hierbij gaat het om alle soorten die beïnvloed kunnen worden door de bouw en exploitatie van de windturbines zoals allerlei grondgebonden soorten (vooral bij de bouw), vogels (waaronder trekvogels en weidevogels) en vleermuizen. Er zijn in het studiegebied geen gebieden aangewezen als leefgebied voor weidevogels. op basis van gedetailleerde informatie over het voorkomen en gebiedsgebruik van soorten in het gebied.

Legenda | Bodem Zware zwavel

Legenda | Hoogte terrein

Zware klei Water Bebouwd

Figuur 20 | Bodem

Legenda | Natuur Bestaande natuur Natuurzoekgebied (groenecontour) Te ontwikkelen natuur

Figuur 22 | Natuur

-1 m NAP 0m NAP 1m NAP 2m NAP > 3m NAP

Figuur 21 | Hoogtekaart

37

Culturele waarden

Cultuurhistorie en archeologie, recreatie, topotijdreis In deze verkenning is voor het aspect cultuurhistorie gekeken naar de aanwezigheid van Rijksmonumenten en Rijksbeschermde dorps- en stadsgezichten. Binnen het plangebied voor windenergie zijn er geen Rijksmonumenten aanwezig. Wel zijn rondom het plangebied enkele Rijksbeschermde dorps- en stadgezichten gelegen, namelijk IJsselstein, Vianen en Vreeswijk. De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) adviseert een toetsafstand van 1.800 meter, wat betekent dat binnen deze afstand een nadere beoordeling van de beïnvloeding van de cultuurhistorische waarde moet plaatsvinden. Dit is derhalve geen voorgeschreven norm en vormt daarom geen ‘harde belemmering’, echter wel een belangrijk aandachtspunt. 38

Naast de cultuurhistorische waarde is gekeken naar de archeologische waarden binnen het plangebied. Zoals te zien in Figuur 23 ligt er een archeologisch monument binnen het plangebied. Het gaat om ‘terrein van archeologische waarde’. Over het algemeen kan in de uitvoeringsfase doorgaans goed rekening worden gehouden met eventuele archeologische waarden door aanvullend archeologisch onderzoek. Ook dit vormt derhalve geen harde belemmering. Legenda | Cultuur Fietspad Voetpad

Archelogische vindplaats

Sloep route

Monumenten

Kano route

Veel bezochten plaatsen

Pond route

Beschermd stadsgezich 1800m contour

Figuur 23 | Culturle waardenkaart

In het gebied liggen enkele recreatieve routes die met name het oude rivierpatroon volgen. Een opvallend punt is de kruising van de recreatieroute langs de Kromme IJssel en de snelweg A2. Deze onderdoorgang vormt een belangrijke toegangspoort tussen Nieuwegein en het buitengebied. Met blauw is de huidige wateraanvoer en vaarroute te zien vanaf de Hollandse IJssel via de Doorslag naar het

Merwedekanaal in Nieuwegein. De veelbezochte plaatsen in de kaart zijn -van zuid naar noord-: een monumentale boerderij met huisverkoop, een volkstuincomplex en een parkeerplaats naar het wandelgebied.

39

Ontwikkeling in de tijd De historische kaartenreeks toont een totale omvorming van het gebied tussen Nieuwegein en IJsselstein in de afgelopen eeuw. Op de kaarten is zichtbaar hoe infrastructuur en stadsontwikkeling hand in hand het gebied rond de A2 en rond de IJsselmeander hebben verkleind en begrensd. Met de snelweg kwam er ook een zandafgraving en rond 1980 kwam er een rioolwaterzuivering tot ontwikkeling aan de westzijde van de snelweg. Door infrastructuur en uitbreiding van bebouwing is er een relatief lege zone ontstaan tussen de A2 en IJsselstein.

40

Figuur 24 | Topotijdreis 1931

Figuur 25 | Topotijdreis 1962

Figuur 26 | Topotijdreis 1990

Figuur 27 | Topotijdreis 2021

41

Beleidsanalyse

Mogelijkheden volgens vastgesteld beleid Visie Kromme IJsselstreek De Kromme IJssel ligt centraal in het zoekgebied. Het landschap van de Kromme IJssel is een hooggewaardeeerd landschap en is in zijn totaliteit zeer belangrijk voor het omringende stedelijke gebied. Naast dat het een groenblauw recratief netwerk vormt heeft het ook waarde als groot natuurlijk systeem. In de Ontwerp Omgevingsvisie Provincie Utrecht is het landschap van de Kromme IJssel dan ook aangeduid als onderdeel van ‘te versterken grote natuursystemen, ontwikkeling groen-blauwe recreatieve structuur en versterking van de verbinding stad en land’. Dit landschap bevindt zich langs de rand van het zoekgebied. 42

Omgevingsvisie IJsselstein 2019 De gemeente beschrijft in haar omgevingsvisie (2021) ‘Het buitengebied zuid ligt ten zuiden van de N210, de A2, de Lek en de gemeentegrens met Lopik die bestaat uit de weg Biezendijk. Het kleinschalige buitengebied heeft een divers karakter en een stedelijke invloedsfeer: polder Over-Oudland, Kromme IJssel/ Enge IJssel, Geinpolder met rioolwaterzuiveringsinstallatie. Naast een agrarische functie heeft het gebied een functie in de ecologische hoofdstructuur en als (recreatief) uitloopgebied. De lintstructuren, blokverkaveling en fruitteelt langs de Kromme IJssel zijn in het gebied van landschappelijke en cultuurhistorische waarde. Daarnaast zijn de Lekdijk en de uiterwaarden zijn van landschappelijke, infrastructurele en ecologische waarde.

een stedelijk uitloopgebied in de vorm van verbrede landbouw, recreatieve routes en dagrecreatieve functies in vrijkomende agrarische bebouwing. • Het landelijk gebied van IJsselstein is waardevol, zowel voor landschap als natuur. De natuurwaarden zijn met name gekoppeld aan de Hollandsche IJssel. Hier omheen liggen verschillende waardevolle natuurgebieden die wij graag willen behouden en waar mogelijk versterken. Wij faciliteren hier graag initiatieven om natuur- en landschapswaarden te versterken. • Wij streven naar het realiseren van een gezond en veerkrachtig watersysteem met het oog op een aantrekkelijke en gezonde leefomgeving. Dit uiteraard binnen de ontwikkelingsmogelijkheden van een duurzaam watersysteem, een duurzame waterketen en overige aanpalende beleidsterreinen.’

43

De volgende grote ontwikkelingen in de regio zijn van belang: - Uitbreiding bedrijventerrein, plan de Kroon - Ontwikkelingen innovatieve groen-stedelijks woonmilieus - Verbinding met het IJsselbos door ontwikkeling Kromme IJssel Park

Beleidsprioriteiten • Een belangrijk aandachtspunt bij ontwikkelingen in dit gebied is de balans tussen de nieuwe functies en de bestaande functies. Het gebied rondom de Achtersloot heeft potentie om zich te ontwikkelen tot Figuur 28 | Omgevingsvisie gemeente IJsselstein

In het gebiedsperspectief Kromme IJsselgebied is de ontwikkeling beschreven van een bewoond gebied langs de N210 en een parkgebied tot de dijk ten zuiden daarvan. Hier doorheen ligt de Kromme IJssel met de ambitie om een verbeterde kruising met de A2 te realiseren. Dit zou dan als een waardige toegangspoort tot het gebied kunnen fungeren. Naast dit is het gebied langs de A2 ook aangeduid als gebied voor energie opwekking. Plan de Kroon Tussen de N219 en de A2 wegen vindt nu de aanleg plaats van bedrijvenpark de Kroon met 9 hectare bedrijvigheid. Hierbij zullen de relicten van het historische landschap hier niet of nauwelijks meer zichtbaar zijn. In het plan is nog geen ruimte gereserveerd voor windenergie.

44

HDSR Aan de IJsseldijk worden werkzaamheden gepland door HDSR: een gemaal nabij het Klaphek en een vernieuwing van de RWZI.

Figuur 29 | Bedrijventerrein de Kroon

Figuur 30 | Bedrijventerrein de Kroon

45

Windturbines in de regio

Impact bestaande en toekomstige windturbines

46

Windturbines zijn hoog en door hun beweging trekken ze veel aandacht. Rondom IJsselstein liggen al enkele windparken: drie turbines in Benschop, drie turbines in knooppunt Vianen en twee rijtjes bij A27 en het Amsterdam Rijnkanaal bij Houten. In de toekomst komt daarbij een opstelling langs de A12 te Utrecht. Een eventuele turbine in IJsselstein zal net als die andere turbines invloed hebben op de omgeving. Deze invloed is moeilijk hard te duiden. Sowieso is er pas sprake van invloed wanneer er zicht is op de turbine. Turbines zijn dan tot op zekere afstand dominant op hun omgeving. Hiervoor bestaat geen norm. In de kaart hiernaast is een afstand gehangteerd van circa 2 km (afgeleid van 10x tiphoogte van 200m hoge turbine). Deze zone wil dus niet zeggen dat hier hinder ervaren wordt. Hindercirkels voor geluid, veiligheid en slagschaduw zijn aanzienlijk kleiner in omvang. Zie daarvoor ‘belemmeringen’.

47

Doordenkend hierop is zichtbaar dat 1 solitaire turbine bij IJsselstein een flinke invloed kan hebben op de omgeving. De invloed hiervan zou veel kleiner zijn als deze ene turbine toegevoegd zou kunnen worden aan een rijtje turbines in de omgeving. Dit is echter moeilijk want de naburige parken zijn geen deel van de gemeente IJsselstein. Bovendien is het opmerkelijk dat deze locatie niet is opgenomen in de recente planmer voor windturbinelocaties van de provincie Utrecht. Vermoedelijk omdat daarin alleen locaties zijn geselecteerd voor meerdere turbines omdat de focus van het beleid voornamelijk gericht is op het ontwikkelen van grootschalige windenergieprojecten.

Figuur 31 | Invloedsferen omligende windturbines gemeente IJsselstein

Landschappelijke conclusies landschappelijke structuur

In het gebied kunnen we onderscheid maken tussen 3 deelgebieden. Restgebied In het noorden zijn er twee ruimtes van 5 tot 10 hectare groot die volledig worden omsloten en worden doorsneden door infrastructuur. Er staat nog bebouwing en wat beplanting die behoort tot het landschap dat hier ooit was. Nu lijken dit ontheemde plekken. Het gebied is volop in ontwikkeling tot bedrijventerrein. Mogelijk is hier ruimte te behouden voor zonne-energie op grote daken. Daarnaast kan verkend worden of taluds en bermen interessant zijn, in het gebied ten noorden van het plangebied. 48

Het kromme IJsselgebied Aan de zuid west zijde is de Kromme IJssel nog goed te ervaren door onder meer de IJsseldijk die hier nog markant aanwezig is en doordat hier fruitteelt zit met bijbehorende bebouwing die zich volledig onttrekt aan

de rumoerige omgeving. Er is een verbinding met de Lekdijk die niet heel duidelijk is maar die potentie heeft om een belangrijk historisch verhaal te verduidelijken namelijk de oosprong van de Hollandse IJssel op de oever van de Lek. Dit landschap lijkt niet geschikt voor zonne-energie. Relevanter lijkt het hier om een postzegel authentiek landschap te behouden op de overgang van kernen en op de rand van stad, infra en buitengebied. Verstopte functies en de brug. In het zuidelijke punt van het plangebied ligt een zandwinplas, een rioolwaterzuivering en een snelweg afrit. Dit is een ontoegankelijk utilitair landschap in de oksel van de infrastructuur en aan de voet van de dijk en van het snelweg talud. Rivier en A2 vormen hier een grootse kruising die relevant is omdat van de brug een zicht bestaat op de oevers van de rivier en daarachter het stedelijk gebied van Nieuwegein en IJsselstein.

49

Legenda | Landschapsconclusies Kromme IJssel

Fiets verbinding

Snelweg gebied Kromme IJsselgebied Funtie onder snelweg

Figuur 33 | Landschappelijke conclusies

Technische analyse 50

51

Defensieradar en Luchtvaart

Belemmeringen voor windenenergie In een straal van 75 km vanaf een radarpost heeft een bouwwerk dat boven de 113 meter reikt een verklaring van geen bezwaar nodig van het Ministerie van Defensie. Het plangebied ligt binnen het toetsingsgebied van de Defensie radarposten van TAR Schiphol West, Volkel, Herwijnen, Soesterberg en Nieuw Milligen. Te zijner tijd zal een radarverstoringsonderzoek door TNO uitwijzen wat de verstoringsgraad is en of het daadwerkelijke effect op de radars aanvaardbaar is. Doordat de gemeente binnen vijf radarposten valt is er kans dat verstoring van één post door andere posten kan worden opgevangen. Een hoger aantal posten betekent doorgaans dat de minimale dekkingsgraad van 90% gewaarborgd kan worden. Het ligt in de lijn der verwachtingen dat er geen belemmeringen aanwezig zijn voor windenergie in het kader van defensieradar. Immers in de omgeving zijn ook al andere windparken gerealiseerd.

52

Het studiegebied ligt ook niet dicht bij een luchthaven of andere hoogte-gevoelige plaatsen. Hierdoor lijken er geen belemmeringen aanwezig te zijn voor windenergie in het kader van defensieradar en luchtvaart.

Figuur 32 | Defensieradar en luchtvaart

53

Technische Analyse

Geluid, Slagschaduw, Externe veiligheid en Infrastructuur In de analyse wordt onderscheid gemaakt tussen zogenaamde ‘harde’ en ‘zachte’ belemmeringen. Bij ‘harde’ belemmeringen is sprake van afstanden die afgeleid zijn van wet- en regelgeving. Binnen deze afstanden is het lastiger (maar niet geheel onmogelijk) om windenergie te realiseren. Buiten deze afstanden vormt het betreffende aspect veelal geen beperking of kan met beperkte mitigerende maatregelen, voldaan worden aan de wettelijke eisen. Dit geldt onder meer voor infrastructuur, risicovolle objecten en woningen.

54

Zachte belemmeringen zijn belemmeringen die randvoorwaarden/ aandachtspunten geven en waar de realisatie van windenergie (in bepaalde gevallen) mogelijk is. Voor deze meer zachte belemmeringen, zoals bijvoorbeeld gebieden die behoren bij het Natuurnetwerk Nederland en/of Natura 2000- gebieden, is op basis van de aanwezige gebiedskenmerken in deze fase een (kwalitatieve) inschatting gemaakt van de risico’s en aandachtspunten. Windenergie is hier niet per definitie uitgesloten maar op locatieniveau zal uit vervolgonderzoek moeten blijken of en in welke mate er effecten zijn en of deze te mitigeren zijn. Met behulp van een geografisch informatiesysteem (GIS) is de beschikbare ruimte voor de plaatsing van windturbines in het onderzoeksgebied geanalyseerd.

Hierbij is rekening gehouden met relevante omgevingsaspecten, zoals woningen, natuur en cultuurhistorie, maar ook met de aan te houden afstanden op basis van beleid en wetgeving. De mogelijkheden en onmogelijkheden voor windenergie in een gebied zijn afhankelijk van een aantal (ruimtelijke) aspecten die de plaatsingsmogelijkheden van windturbines kunnen bepalen of beperken. Voor de meeste van deze aspecten geldt dat de afmetingen van de windturbines bepalend zijn voor de (on)mogelijkheden voor windenergie in het desbetreffende gebied. Voor de analyse in deze verkenning zijn verschillende referentieturbines gekozen om verschillende opties in kaart te brengen (Tabel 1). Externe veiligheid en infrastrctuur Voor de afstanden van windturbines en windparken tot infrastructuur en overige externe veiligheidsrelevante objecten, is uitgegaan van de toetsafstanden uit de Handreiking Risicozonering Windturbines (HRW) en bijbehorende Handleiding Risicoberekening Windturbines. De praktijk leert dat er vaak mogelijkheden zijn om windturbines op een kortere afstand dan de veiligheidsafstand van objecten te plaatsen.

Figuur 34 | Externe veiligheid en infrastructuur referentieturbine 1 (tiphoogte 160m)

55

Figuur 35 | Externe veiligheid en infrastructuur referentieturbine 2 (tiphoogte 170m)

Tabel 1 | Referentietubines Figuur 36 | Externe veiligheid en infrastructuur referentieturbine 3 (tiphoogte 225m)

56

Windturbines kunnen hinder voor de leefomgeving veroorzaken in de vorm van geluid en slagschaduw. De mate van hinder is van verschillende factoren afhankelijk; voor een verkenning van de mogelijkheden kan gebruik worden gemaakt van vuistregels. De normen voor geluid en slagschaduw uit het Activiteitenbesluit zijn, naar aanleiding van het zogeheten Nevele-arrest, niet langer zonder meer toepasbaar bij besluitvorming omtrent windparken. In oktober 2023 is het Ontwerpbesluit Windturbines Leefomgeving gepubliceerd waarin nieuwe (concept-) normen zijn gepresenteerd. De normen die hierin worden aangegeven vormen de basis voor de vuistregels die ten behoeve van dit principeverzoek zijn gehanteerd. Nieuw in de conceptnormen is een afstandsnorm, die aangeeft dat minimaal een afstand van tweemaal de tiphoogte geldt voor gevoelige objecten. Onder gevoelige objecten vallen woningen, scholen en ziekenhuizen. In de conceptnormen is de 2x tiphoogte afstand een harde norm en daarmee in de meeste gevallen bepalend voor de plaatsingsmogelijkheden. Om die reden is deze afstand voor hinder als maat gebruikt voor het in kaart brengen van de plaatsingsmogelijkheden. De mogelijkheden zijn verbeeld in kaart 34, 35, 36 voor respectievelijk windturbines met tiphoogte 160, 170 em 225 meter.

Als blijkt dat er mogelijkheden voor de realisatie van windenergie zijn, zal op basis van specifieke locaties in een latere fase getoetst worden of ook aan de geluidsnorm Lden kan worden voldaan. Geluidsgevoelige objecten Het geluid van windturbines wordt voornamelijk veroorzaakt door de bewegende rotorbladen van de windturbine. De omvang van de geluidseffecten is van meerdere factoren afhankelijk, waaronder de afstand tot gevoelige objecten. Voor geluid wordt er getoetst aan de standaardwaarde van 45 dB Lden en 39 dB Lnight. De Lden (Engels: Level day-evening-night) is een maat van geluidbelasting. Hierbij vindt een weging plaats

van de momenten waarop geluidbelasting optreedt; de geluidsproductie tijdens de avond en nacht wordt zwaarder meegewogen dan het geluid overdag. In Nederland werd tevens getoetst aan Lnight om verstoring van nachtrust te voorkomen. Er mag van worden afgeweken naar boven (niet hoger dan 47 dB Lden en 41 dB Lnight) en naar beneden, maar enkel op grond van cumulatie of bijzondere lokale omstandigheden. Slagschaduw De draaiende rotorbladen van windturbines kunnen een bewegende schaduw op hun omgeving werpen. Deze ‘slagschaduw’ kan onder bepaalde omstandigheden als hinderlijk worden ervaren. De mate van hinder wordt onder meer bepaald door de frequentie en de intensiteit van de flikkering en de blootstellingsduur. Daarbij zijn de afstand tot de turbines, de stand en aanwezigheid van de zon en het al dan niet draaien van de windturbines bepalende aspecten. In de nieuwe conceptnormen staat dat er niet meer dan 6 uur per jaar en 20 minuten per dag aan slagschaduw mag worden veroorzaakt. Omdat slagschaduwhinder in de praktijk gemitigeerd kan worden door het toepassen van een stilstandsvoorziening, is slagschaduw in het algemeen geen beperkende factor waar bij de positionering van windturbines rekening mee gehouden hoeft te worden.

Daarmee is het aanhouden van de afstanden voor geluid in eerste aanleg ook voldoende voor slagschaduw, aangezien daarmee de grootste slagschaduweffecten al worden ondervangen. Er zal dan in de praktijk vaak nog wel een stilstandsvoorziening nodig zijn. Dit gaat over het algemeen samen met een beperkt verlies aan elektriciteitsproductie van enkele tienden van procenten en vormt meestal in de praktijk geen probleem voor de financiële haalbaarheid van een windpark.

Figuur 37 | Contour 2x tiphoogte. Afstand tot gevoelige objecten van referentieturbine 160 meter = 320 meter

Figuur 40 | Afwijking van Contour 1x tiphoogte. Afstand tot gevoelige objecten referentieturbine 170 meter x 1 = 170 m

57

Figuur 38 | Contour 2x tiphoogte. Afstand tot gevoelige objecten van referentieturbine 170 meter = 340 meter)

Figuur 39 | Contour 2x tiphoogte. Afstand tot gevoelige objecten van referentieturbine 225 meter = 450 meter

Figuur 41 | Afwijking van Contour met 1,5x tiphoogte. Afstand tot gevoelige objecten referentieturbine 170 meter x 1,5 = 225 m

Figuur 42 | Geen afwijking van Contour 2x tiphoogte. Afstand tot gevoelige objecten referentieturbine 170 meter x 2 = 340 m

Ruimte tussen gevoelige objecten op kaart De verschillende contouren tot gevoelige objecten per referentieturbine worden weergegeven in Figuur 37, 38 en 39. De kaarten geven weer dat de 2x tiphoogte afstand bepalend is voor de plaatsingsruimte. Bij een tiphoogte van 160 en 170 meter is er nog beperkt ruimte beschikbaar binnen het onderzoeksgebied. Bij een grotere tiphoogte is er geen ruimte beschikbaar.

Figuur 43 | Impact molenaarswoning 1, contour 2 x tiphoogte referentieturbine 170 meter x 2 = 340 m

58

Figuur 44 | Impact molenaarswoning 2, contour 2 x tiphoogte referentieturbine 170 meter x 2 = 340 m

Figuur 45 | Impact molenaarswoning 1 en 2, contour 2 x tiphoogte referentieturbine 170 meter x 2 = 340 m

Optie kleinere afstanden hanteren en bedrijfsbestemming de kroon In de kaartjes 40, 41 en 42 zijn afwijkende mogelijkheden getoond: Welke mogelijkheden zijn er als er een kleinere afstand tot gevoelige objecten wordt aangehouden? Bijvoorbeeld 1 of 1,5 maal de tiphoogte voor een tubine met een tiphoogte van 170 meter. Het is nog wel de vraag of het mogelijk is om met deze normen te werken. Binnen het overgangsrecht kan mogelijk de gemeente zich beroepen op deze normen maar dat vergt wel steekhoudende onderbouwing. Overigens is in deze kaartjes ook al de nieuwe bestemming van bedrijfsgebouwen opgenomen waarbij huidige woonbestemmingen verdwijnen. Dit zorgt voor een veruiming van mogelijkheden. Optie molenaarswoningen De kaartjes met nummer 43, 44 en 45 tonen mogelijkheden wanneer er molenaarswoningen worden bestemd, namelijk woningen die onderdeel worden van het windpark en daarmee niet uitgesloten hoeven worden van hinder. Dit kan na verandering van eigendom of wanneer eigenaren deelnemer worden van het windpark. De rode stippen en het lichtgekleurde gebied geven aan hoe het aanwijzen van een molenaarswoning de mogelijkheden voor een windturbine zouden vergroten.

Overgangsrecht In deze studie is de nieuwe (concept) afstandsnorm van minimaal 2x tiphoogte gehanteerd. Het is een harde norm maar het overgangsrecht kan mogelijkheden bieden om van deze afstandsnorm af te wijken.

59

60

Deel C Conclusies en Ruimtelijke voorstellen

61

Deel C Conclusies en Oplossingsrichtingen

Mogelijkheden op basis van landschap, techniek en beleid

62

De voorgaande twee delen tonen mogelijkheden en beperkingen voor zowel het plaatsen van zonneparken (deel A) als windturbines (deel B). Bij windenergie worden zoekgebieden vaak sterk beperkt tot er uiteindelijk één locatie overblijft, wat resulteert in een meer selectieve plaatsing van windturbines. In het geval van IJsselstein noord lijken er echter meer mogelijkheden te zijn om tot een geschikte locatie te komen voor zonne-energie, waarbij meer ruimte openblijft voor verschillende plaatsingsmogelijkheden.

2 Zonnepark en bomenpark. Ten noordwesten van het bosgebied kan een zonnepark mogelijk een onderdeel worden van de uitbreiding van de boszone conform het masterplan uit 2018. Dit kan in prinicipe gelden voor het hele gebied tot aan de provinciale weg en de Nedereindseweg, dus nog verder doorlopend naar het noord westen. Hier ligt een kans voor een gebied waarin zonne-energie en natuur en recreatieve functies verweven worden. Daarvan zijn er nog niet veel voorbeelden.

Het kaartje rechts geeft enkele impressies van manieren om zonneparken een positie te geven in het gebied. In alle gevallen zijn de belangrijkste natuurgebieden en historische gebieden vermeden. Rechts op de kaart is met vierkanten aangegeven welk oppervlakte gewenst is om de beoogde doelstelling van IJsselstein te halen. Voor dit doel is 35 hectare zonne-energie nodig, of 18 hectare zonne-energie in combinatie met een windturbine van 170 meter tiphoogte, waarbij het gaat om de windturbine langs de snelweg.

3 Compacte parken op de klei. Er zijn locaties denkbaar waar compacte parken kunnen ontstaan op de oeverwal. Aangezien de meest beschermde gebieden tegen de rivier aanliggen en er ook sprake is van dijkverlegging, zien we de mogelijkheid voor zon meer op het westelijke deel van deze zone.

1 Park aan het dorp. Tegen de rand van IJsselstein en ten noorden van de Noordelijke IJsseldijk kan een zonnepark een overgang vormen van dorp naar buitengebied. Mogelijk kan dit worden gecombineerd met een verbinding tussen wijk en bos gebied. Overigens zijn voor dit gebied meerdere ruimteclaims in ontwikkeling waardoor het niet erg kansrijk lijkt. Het is bijvoorbeeld de locatie waar jaarlijks de IJsselsteinse vakantieweek (IJVO) worden georganiseerd.

2

1

Op de kaart variëren de oppervlaktes van de gebieden van klein naar groot, met respectievelijk 5,5 ha, 16,3 ha, 31,5 ha en 126,3 ha. Gezien de benodigde 35 ha, kan de niet volledig worden ingevuld met een van de kleinere locatieopties. Het is mogelijk dat er meerdere parken nodig zijn. Op de kaart wordt bij optie 3 aangegeven hoeveel 15 hectare op schaal zijn.

3

Figuur 46 | Ruimtelijke voorstellen zon

63

Wanneer de ruimtelijke belemmeringen over elkaar heen worden gelegd, wordt goed zichtbaar waar de (on)mogelijkheden voor windenergie zijn in het oostelijke gebied. Binnen het plangebied blijft er bij referentieturbine van 160 m een klein gebied over waar geen belemmeringen zijn. Dit is weer gegeven in de belemmeringenkaart. Voor referentieturbine van 170m en 225m geldt dat er geen ruimte beschikbaar is waarvoor geen belemmeringen gelden. Nader onderzoek te plaatse moet verkennen hoe de turbine ter plekke inpasbaar is. In IJsselstein is mogelijk ruimte voor 1 turbine tussen dorp en snelweg. Deze turbine is niet opgenomen in de recente planmer voor windturbinelocaties van de provincie Utrecht. Vermoedelijk omdat daarin alleen locaties zijn geselecteerd voor meerdere turbines. Solitaire turbines zijn niet geliefd in het ruimtelijk beleid[1]. Er bestaat voorkeur voor het bundelen van meerdere turbines bij elkaar. Hierdoor is namelijk de invloed van turbines op de ruimte minder groot dan als verspreide turbines afzonderlijk voor veel schaalcontrast zorgen in hun omgeving.

64

65

Voetnoot: [1] behalve als een solitaire turbine een bakenfunctie kan vervullen (markering, herkenningspunt).

Figuur 48 | Mogelijke plaatsing windturbine

Figuur 47 | Ruimtelijke voorstellen wind

Literatuurlijst Omgevingsvisie IJsselstein. (2021). In gemeente IJsselstein, IJsselstein.nl. Bureau Helsdingen, 2019. Cultuurhistorische inventarisatie Achtersloot Bosch en van Rijn 2022, Haalbaarheid windenergie A2 IJsselstein provincie Utrecht, 2024 Natuurbeheerplan Generation Energy, 2023 Kaarten ijsselstein. Ruimtevolk/ Flux 2023 Gebiedsperspectief Kromme IJsselstreek. U16, 2021RES 1.0 SBB , Sweco, 2018, masterplan Hollandse IJsselgebied g emeente IJsselstein, 2021. Toets- en afwegingskader voor het grootschalig opwekken van duurzamem elektriciteit gemeente IJsselstein, 2191 Visie landelijk gebied Anteagroep en RHDHV, 2020 Ruimtelijk kwaliteitskader Gekanaliseerde Hollandsche IJssel

66

67