Bijlage 3 Gebiedspaspoort Cluster 2 Utrecht Noord interactief
Tekst van het document
Gebiedspaspoort
2. UTRECHT NOORD
Toekomstvisie 2040 Recreatieschap Stichtse Groenlanden en (aanliggend) Staatsbosbeheer
Gebiedspaspoort
CLUSTER 2
UTRECHT NOORD
Concept
Cluster 2 - Utrecht Noord
Doel Het gebiedspaspoort beschrijft het cluster Utrecht Noord met daarin de deelgebieden De Leyen, Maarsseveense Plassen, Noorderpark - Ruigenhoek, Gagelbos en Gagelpolder, Fort de Gagel en Fort Ruigenhoek. Het doel van het gebiedspaspoort is het inzichtelijk maken van de kenmerken, functies, kansen en knelpunten, eigendom en beheer voor de deelgebieden. Dit wordt gedaan aan de hand van een ruimtelijke analyse, recreatieve analyse en een financiële analyse. Het gebiedspaspoort dient als opstap voor de Toekomstvisie 2040 van Stichtse Groenlanden en Staatsbosbeheer.
Inhoudsopgave 1. Ruimtelijke analyse 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6
Ontstaansgeschiedenis van het gebied Structuurdragers Ruimtelijke samenhang Planologische kaders en ontwikkelingen Klimaat Kansen en knelpunten
2. Recreatieve analyse 2.1 2.2 2.3 2.4
Huidig gebruik Doelgroepen Impact van trends en ontwikkelingen Kansen en knelpunten
3. Eigendom en beheer 3.1 Beheerverantwoordelijkheden van recreatieve voorzieningen 3.2 Financiële analyse 3.3 Kansen en knelpunten
4. Richtinggevende uitspraken Bronnen Bijlage
1. Ruimtelijke analyse Ligging Cluster 2 is gelegen aan de noordrand van Utrecht, grenzend aan Maarssen en de Utrechtse wijk Overvecht. Het gebied wordt getypeerd door de karakteristieke langgerekte veenverkaveling en het waterrijke karakter. Aan de oostzijde wordt het gebied begrensd door de A27 en aan de zuidzijde door de Karl Marxdreef (N230). Zuidelijk van het gebied loopt de Vecht en noordelijk vind je de Loosdrechtse plassen. Poldergebied Overvecht en de Maarsseveense plassen vormen kenmerkende gebieden binnen dit cluster.
Buitengebied Maarsseveense plas (HUA, 1990)
Westbroekse Zodden
Fort Tienhoven
Bethunepolder
Kerkeindse polder
Molenpolder Maarsseveense Zodde Strandbad Maarsseveen Maarsseveense kleine plas
buitengebied Maarsseveense Plas Akker van Van den Hoven Gagelpolder
Noorderpark - Ruigenhoek Gagelbos
De Leijen
Fort Ruigenhoek
Ruigenhoekse polder
4
1.1 Ontstaansgeschiedenis van het gebied Tot 1000 | Veenkoepel
1800-1900 | Verdediging en kanalen
Over het meest oostelijk deel van het Hollands-Utrechts
Eind 19de eeuw werden de oude plannen voor een
veengebied, grenzend aan de Heuvelrug, is voordat het
verbindingskanaal tussen de Vecht en de Eem realiteit.
in cultuur werd genomen weinig bekend. De Vecht is
Tussen 1836 en 1869 werd de Tienhovensche Vaart
ruim vierduizend jaar geleden ontstaan als aftakking
verder verbreed tot kanaal. De nieuwe vaarweg
van de toen al duizend jaar bestaande Oude Rijn. Vanaf
is vervolgens nog een stukje richting Hilversum
die periode is ten oosten van de Vecht onder natte
doorgetrokken, totdat de provincie in 1882 besloot
omstandigheden een meters dik hoogveenpakket
geen geld meer daaraan uit te geven. Een belangrijke
gevormd.
ingreep in de 19de eeuw was de aanleg van de Nieuwe
1000-1600 | Opstrekkende veenontginningen
Hollandse Waterlinie. Op de ontginningsbases werden
Vanaf 12de eeuw werd het grote veenmoeras, vanaf
forten gebouwd die de droogblijvende scheikaden van de
de Vecht, ontgonnen in lange kavels die steeds verder
ontginningen moesten beschermen. Voorbeelden zijn de
werden doorgetrokken. De ontginningen hadden geen
forten De Klop en Tienhoven op de Hoofddijk, de forten
vaste dieptemaat, maar een vrije op strek die uiteindelijk
Voordorp, Blauwkapel, De Gagel en Maarsseveen op de
helemaal doorliep tot de flanken van de Utrechtse
Gageldijk en Fort Ruigenhoek op de Groenedijk.
Heuvelrug. Voor de afvoer van het veen en ontwatering
1900- 2000 | Stedelijke invloed
werden later nieuwe weteringen gegraven, haaks op de
Begin 20ste eeuw verstedelijkte het gebied ten
verkavelingsrichting. De veenontginning verliep vaak in
noorden van Utrecht en De Bilt. Omstreeks 1930
zogenaamde blokken die nu nog herkenbaar zijn in het
ontstond aan de noordkant van Utrecht Tuindorp als
gebied.
nieuwe woonwijk en lintbebouwing langs de weg naar
1600-1800 | Turfwinning
Hilversum. Tussen 1959 en 1966 werd Utrecht verder
Het veen in de Vechtplassen was van hoge kwaliteit. Al
uitgebouwd met het grootschalige Overvecht, dat op
vroeg, in de 14de eeuw, was het land in het noorden in
een opgespoten zandvlakte in carrés werd aangelegd
cultuur gebracht met het oog op turfwinning. Aan het
met open strookbebouwing in ruim groen. Langs de
begin van de 17de eeuw werd de turfwinning grootschalig
Gageldijk ontwikkelde zich een nieuwe stadsrand.
aangepakt vanwege de toenemende vraag uit Amsterdam.
Zandwinning voor Overvecht heeft tot de vorming van de
Grote veenplassen bij Loosdrecht en Ankeveen waren
Maarsseveense Plassen (1969) als recreatiegebied geleid.
hiervan het gevolg in het midden van de 18de eeuw. Op
Landschapsarchitect Hans Warnau was de ontwerper
kleine kleinere schaal werd er ook in Westbroek en in
van het recreatieterrein. Het uitloopgebied van de stad
Achttienhoven turf gewonnen en kanalen gegraven.
Utrecht ten noorden van de Gageldijk is inmiddels al behoorlijk getransformeerd tot het Noorderpark-
1940 (Topotijdreis, 2024)
1960 (Topotijdreis, 2024)
Ruigenhoek (2014).
1990 (Topotijdreis, 2024) Ontwerp Maarsseveense plassen, Hans Warnau 1969
6
1.2 Structuurdragers De hoofdstructuur van het hedendaagse landschap is in grote lijnen terug te voeren op het middeleeuwse ontginningspatroon van blokgewijze ontginning ten noorden van de Vecht. Dit had te maken met het verschil in tempo van de ontginningen, die in blokken aan de ontginners waren toegewezen. De boerderijlinten maakten hierdoor een ‘sprong’ ten opzichte van elkaar en kregen zogenaamde bajonetaansluitingen. In sommige blokken loopt de verkaveling dood op de percelen van aangrenzende ontginningen, wat eveneens wijst op tempoverschil. Typerende boerderijlinten in het gebied zijn de Gageldijk, Tienhoven en Westbroek.
Opstrekkende veenverkaveling in noord-zuid richting
Patroon van linten en polders (Brons en partners landschapsarchitecten, 2010))
8
Lintbebeouwing langs de Gageldijk (Googlemaps, 2024)
1.3 Ruimtelijke samenhang Het landschap aan de noordrand van Utrecht beschikt over een bijzonder historische gelaagdheid die het gebied een grote mate variëteit en een sterk identiteit geven. Een aantal karakteristieke kenmerken zijn: •
Het veenweidelandschap ten noorden van
Utrecht omvangrijk gebied waarin landbouw wordt gecombineerd met cultuur- en natuurbescherming, waterberging en recreatie. •
De verschillende turfwinningsgebieden rond
Westbroek zijn nu waterrijke beschermde natuurgebieden, zoals de Gagelpolder en de Molenpolder. Er zijn veenplassen, trilvenen, legakkers, pet- en trekgaten. •
Een belangrijke cultuurcomponent wordt
gevormd door de forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Goed zichtbaar in het gebied zijn de hoofdverdegingslinie langs de Gageldijk, de verspreid liggende forten en de later toevoegingen aan de zoals de kazematten.
Ruimtelijke analyse
10
12
De Leijen | speelplek in het bos
Noorderpark-Ruigenhoek | centraal fietspad door het park
Fort de Gagel | pad langs kazemat
Maarsseveense Plassen | Strandbad
1.4 Planologische kaders en ontwikkelingen - Utrecht Noord Huidig ruimtelijk beleid
Als we kijken naar cultuurhistorie zien we dat vrijwel het
Het landschap rond de cluster Utrecht Noord kent
gehele gebied onderdeel uitmaakt van UNESCO Waterlinie
verschillende beschermingscategorieën voor natuur,
Werelderfgoed. Langs de zuidelijke rand van dit cluster
waterkwaliteit en de cultuurhistorische waarden in het
zijn forten gelegen die onderdeel uitmaken van de Nieuwe
gebied. Onderstaand overzicht geeft op een beknopte
Hollandse Waterlinie. Hieronder valt bijvoorbeeld Fort
wijze weer waar deze waarden te vinden zijn en hoe deze
Blauwkapel, één van de grootste forten van de linie.
mogelijk van toepassing kunnen zijn op de (recreatie)
Blauwkapel is ook een beschermd stadsgezicht.
gebieden in de omgeving.
De verdedigingslinie is in het landschap goed te zien door de rij van forten, maar er zijn ook onderdelen
Een groot deel van dit cluster valt onder de bescherming
die minder goed zichtbaar zijn. Dit zijn bijvoorbeeld
van Natura 2000. Grote delen hiervan maken
de inundatievlaktes en de verboden kringen. Het
bovendien onderdeel uit van de zondering stiltegebied
document Gebiedsanalyse kernkwaliteiten Hollandse
en Natuur Netwerk Nederland (NNN). De waterkaart
Waterlinies Utrecht Noord geeft uitgangspunten en
laat mooi zien waar de laagtes in het gebied liggen.
ontwikkelrichtingen om deze beleving te versterken alsook
Een deel van deze laagtes maakt onderdeel uit van
te beschermen (Provincie Utrecht, 2021).
grondwaterbeschermingsgebied. Ten noorden van het cluster ligt een gebied dat valt onder de zondering kwetsbare strategische grondwatervoorraad. Dit betekent dat het waterpeil hier relatief hoog gehouden moet worden. Dit is terug te zien in het waterrijke karakter van het gebied.
Het gebied ten noorden van Utrecht bestaat uit relatief groen en open landschap. Het is een overgangsgebied van een traditionele linie in het noorden, waar de hoofdweerstandslijn langs de Vecht ligt,
Inhoudsopgave
De werking van het systeem indicatief in beeld
met breed inundatiegebied en forten die de accessen beschermen, richting een complexe dubbele linie richting het zuidoosten, waar vooruitgeschoven forten de vijand op afstand van de stad kon houden
1. Inleiding
in een moeilijk inundeerbaar gebied.
2. Karakter van het gebied 3. Kernkwaliteiten Hollandse Waterlinies 4. Kernkwaliteiten Omgeving Utrecht 5. Kernkwaliteiten Utrecht Noord
Legenda
6. Uitgangspunten voor ontwikkelingen Bronnen
UTRECHT NOORD | 31
Vogelvlucht van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Op de kaart zijn de hoofdweerstandslijn, forten met schootskringen, acccessen, inundatievelden, sluizen en andere bestaande kernelementen van de NHW Utrecht Noord nadrukkelijk weergegeven (Provincie Utrecht, 2021)
14
Bijlagen
30 | GEBIEDSANALYSE KERNKWALITEITEN HOLLANDSE WATERLINIES
Planologische kaders en ontwikkelingen - Deelgebied Maarsseveense Plassen Ruimtelijke ontwikkelingen
voornamelijk bij het beleefbaar maken en versterken van
Onderstaand overzicht geeft op een globale wijze inzicht in
de linieobjecten in het landschap. De relatie tussen de
de belangrijkste ruimtelijke ontwikkelingen in het gebied
Maarsseveense Plassen en de NHW zou verbeterd kunnen
en de wijze waarop deze een raakvlak kunnen hebben
worden, waardoor de recreatieve waarde van de linie
met de doorontwikkeling van de (recreatie) gebieden in dit
vergroot wordt. Tot slot kan de groeiende recreatiedruk
cluster. Voor verdere informatie zie ook de bronnenlijst in
in de regio bij de Maarsseveense Plassen kunnen worden
de bijlage:
verzorgd door een variatie aan recreatievoorzieningen aan te bieden op het recreatieterrein.
In 2017 is er door bureau Terra Incognita een beeldkwaliteitsplan opgesteld voor de Maarsseveense
•
Uitnodigende entrees van het Strandbad
Plassen, in opdracht van Recreatieschap Stichtse
Bebouwing van het recreatiegebied dient bij de entree
Groenlanden. Dit beeldkwaliteitsplan geeft houvast voor
van het strandbad te worden geclusterd in daarvoor
toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen op en rond de
bestemde bouwvlakken. Vernieuwing van de ingangen
plas. Dit is aan de hand van vier thema’s gedaan:
van het Strandbad zal zorgen voor een betere uitstraling van het gebied en er moet waar mogelijk de kwaliteit
•
Behoud en versterking natuur en landschap
van de entrees versterkt worden. De entrees kunnen
Het is belangrijk dat de gebiedjes direct rondom de
uitnodigender worden gemaakt door het creëren van
plassen zo groen mogelijk blijven waarbij de groenzone
doorzicht en licht op het einde. Tot slot is het van
met opgaand groen gehandhaafd dient te worden. De
belang om parkeerterreinen bij de entrees van het
openheid van de weilanden rond de plas dient behouden
recreatiegebied goed in te laten passen bij de omgeving.
te blijven. De open ruimtes geven het gebied namelijk zijn
(terra incognita, 2017)
kenmerkende landelijke karakter. Bestaande doorzichten vanaf omliggende wegen en de oevers van de plas die richting de open weilanden lopen dienen behouden te worden. Aan de noordkant van de Grote Plas kan er herstel komen in de coulisse structuur in het verlengde van de nog aanwezige trekgaten en het bestaande slotenpatroon •
Kleinschalig en groen karakter van de linten
Dit karakter moet behouden blijven en waar mogelijk versterkt. Gewenst is de afname van de aanwezige bedrijfsbebouwing en tuinbouwcomplexen aan de noordzijde van de Gageldijk. In het kader van de ruimtevoor-ruimte regeling van provincie Utrecht kunnen er nieuwe woningen worden gerealiseerd. Dit zou bijdragen aan de groene uitstraling en kleinschaligheid van de linten. Dit kan nog verder worden gerealiseerd door een zorgvuldige landschappelijke inpassing door een groene inkadering van het lint. Aan de voorkant van bebouwing op de linten dient representatief groen te worden aangehouden. Tot slot dragen bomen bij aan het groene karakter van de wegen. •
Gevarieerd recreatief aanbod op en rond de plas
De recreatieve relatie tussen de Maarsseveense Plassen en gebieden in de omgeving dient te worden versterkt. De opgave bij het militair erfgoed van de waterlinie ligt
16
Visiekaart Maarsseveense Plassen (Terra Incognita, 2017)
Planologische kaders en ontwikkelingen - Deelgebied Noorderpark - Ruigenhoek Bij een samenwerking tussen de gemeenten Utrecht
Toekomstperspectief deelgebied Fort de Gagel
en De Bilt, provincie Utrecht, Staatsbosbeheer en
•
Bereikbaarheid van het fort verbeteren
Recreatieschap Stichtse Groenlanden is in 2018 een
•
Uitvalsbasis maken voor diverse outdooractiviteiten
toekomstperspectief opgesteld voor het deelgebied
en een startpunt voor wandelen, fietsen en kanoën in
Noorderpark – Ruigenhoek. Binnen dit gebied zijn
het gebied.
nog vier andere sub-deelgebieden aangewezen waar
•
Een aantrekkelijke verbinding creëren langs De
de toekomstperspectieven van zijn omschreven. De
Klopvaart om fietsend of wandelend vanuit Overvecht
belangrijkste punten uit dit toekomstperspectief per
via Fort de Gagel het gebied te bezoeken
deelgebied worden hier op een rij gezet: Toekomstperspectief deelgebied Fort Ruigenhoek Noorderpark-Ruigenhoek -
•
Het fort kan een eigentijdse gebruiksfunctie krijgen
Verbeterpunten voor het totale gebied:
die passend is bij de waarden van het gebied binnen
•
Eenheid in het gebied brengen
de thema’s klimaat en natuur.
•
Identiteit versterken en bezoekers verwelkomen
•
Meer ruimte bieden voor leren en ontdekken
•
Horeca en basisvoorzieningen op orde brengen
•
Duidelijk vindbaarheid creëren
Toekomstperspectief deelgebied Ruigenhoekse Polder
•
Inzetten op gedeeld eigenaarschap en betrokkenheid
•
•
Economisch potentieel beter benutten
•
Divers recreatieaanbod bieden
•
Rust- en pleisterplaats zijn om de NHW in Noorderpark-Ruigenhoek te verkennen
Aanlegging van een golfbaan met bijbehorende midgetgolf en horecagelegenheid
•
Ruimte voor evenementen
•
Door meer aandacht te schenken aan
Toekomstperspectief deelgebied Gagelbos
natuurontwikkeling wordt de belevingswaarde van het
•
Ruimte voor evenementen
terrein vergroot
•
Aantrekkelijkere routes om de huidige routestructuur
•
Ontwikkelingen bij het tuincentrum bij Overvecht
te verbeteren
kunnen bijdragen aan recreatieve functies van dit
•
Duidelijkheid over losloopgebieden van honden
gebied
•
Omwonenden, gebruikers en ondernemers meer
•
betrekken bij het beheer •
Toegankelijkheid verbeteren voor mindervaliden in het Gagelbos
Ontwerptekening ambitieplan Ruigenhoek (2007)
Meer variatie en mogelijkheden in het recreatieaanbod
•
Horecafuncties in het gebied versterken met betrokken ondernemers
(Provincie Utrecht, Gemeente De Bilt, Gemeente Utrecht, Staatsbosbeheer, Recreatieschap Stichtse Groenlanden, 2018)
Toekomstperspectief Noorderpark- Ruigenhoek (2018)
18
Planologische kaders en ontwikkelingen - Utrechts Programma Landelijk gebied
1.5 Klimaat
Vanuit het Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG)
Om recht te doen aan de diversiteit van landschappen in
Om inzicht te krijgen in de grote uitdagingen die door
wordt er gewerkt aan grote vraagstukken zoals het
de provincie Utrecht is er een onderverdeling gemaakt. Dit
verminderen van stikstof, het verbeteren van de bodem-
cluster valt onder de veenweidegebied Het Groene Hart.
en waterkwaliteit, het versterken van de natuur en het
In toekomst wordt er hier ingezet op:
toekomstbestendig inrichten van ons landelijk gebied.
•
Momenteel wordt er gewerkt aan een integrale aanpak
minder uitstoot van koolstofdioxide (CO2)uit veenbodems door de grondwaterstand te verhogen
waarbij verschillende partijen worden meegenomen, denk
•
meer duurzame landbouw en minder intensief
aan agrariërs, inwoners, natuurorganisaties,
•
een deel van het gebied is geschikt gemaakt voor
waterschappen, gemeenten en buurprovincies. In 2025 wordt er een definitief plan verwacht.
weidevogels. •
er is een rijke blauwe dooradering; een netwerk van met elkaar verbonden natuurvriendelijke sloten,
In het concept UPLG zijn een aantal structurerende principes opgesteld die leidend zijn: •
voldoende en schoon water
•
inspelen op klimaatverandering
•
kwaliteit van de natuur verbeteren
•
minder stikstofuitstoot
•
duurzame landbouw
•
minder broeikasgassen uit veehouderij (methaan)
•
aansluiten bij andere projecten van de provincie
rivieren en plassen. •
de natuur in Natura 2000-gebieden is hersteld, en er zijn moerasgebieden en waterbuffers aangelegd.
(Provincie Utrecht, 2023)
klimaatverandering op de clustergebieden afkomen is gebruik gemaakt van de Klimaateffectatlas. De kaartbeelden laten zien waar de effecten van wateroverlast-hitte-droogte-overstroming in de komende decennia de meeste impact zullen hebben, en waar mogelijk maatregelen nodig zullen zijn: Het overgrote deel van dit cluster wordt gekarakteriseerd door een waterrijk veenweidelandschap. De intensieve bemaling van de afgelopen decennia heeft geleid tot lokaal laag gelegen gebiede. Dit zorgt voor wateroverlast, kwel en lokale verzilting. Bemaling van agrarisch grasland heeft bovendien als gevolg dat het veen verder inklinkt en CO2 naar de omgeving uitstoot. Bij een toekomstbestendige invulling is het van belang dat hier plek voor (tijdelijke) waterberging wordt gereserveerd.
Klimaateffecten op kaart (Provincie Utrecht, 2024)
Landschappelijke deelgebieden uit het concept Utrechts Programma Landelijk Gebied (Provincie Utrecht, 2023)
20
1.6 Kansen en knelpunten - Ruimtelijk Kansen: •
Er liggen kansen om een meer onderscheidende
•
Door in deelgebied de Leyen een seizoensgebonden
identiteit voor de verschillende gebieden te
mobiele horecavoorziening toe te staan kan er een
versterken en/of te ontwikkelen:
bredere doelgroep worden bediend.
- De Leyen: sport en wandelen en spelen (groter speeltoestel/speeltoren)
•
Meer jaarronde voorzieningen rond de Maarsseveense
- Maarsseveense Plassen: waterrecreatie
plas, bijvoorbeeld door de fietspaden los te koppelen
- Noorderpark - Ruigenhoek: landschapspark,
van een vrijliggend voetpad/belevingspad langs de
waterlinie (kazematten), sport en spel
oever, een ‘rondje plas’ dat het gehele jaar gebruikt
- Gagelbos en Gagelpolder: wandelen en avontuurlijk
kan worden. Nieuwe Speelvoorzieneningen op en in
spelen
het water van de plas. Vlonderpaden toevoegen op
- Fort de Gagel en Fort Ruigenhoek:
plaatsen waar er te weinig ruimte beschikbaar is.
waterlinielandschap • •
Behoud de agrarisch (open) gebieden tussen de
Er ligt een kans om recreatie beter te spreiden
verschillende recreatieve deelgebieden en combineer
door te werken aan een intensiteit zonering. Naast
ze waar mogelijk met groenblauwe dooradering.
het versterken van de aantrekkingskracht door gebiedsidentiteiten te verbeteren vraagt dit om het
•
Ontwikkel meer ommetjes in het noordelijk gelegen
versterken van recreatieve verbindingen. In dit
Natura2000 gebied Molenpolder (extensieve
cluster ligt er een grote kans om de verschillende
recreatie). Er zijn ook mogelijkheden om agrarische
gebieden in de noordrand aaneen te rijgen (natuur
bedrijfsvoering en recreatie en toerisme te
en recreatie). Een nieuwe vrij liggende fiets- en
combineren in dit gebied.
Maarsseveense plassen | ligwides zuidzijde
wandelroute, grotendeels over bestaande tracés, Knelpunten:
kan de nieuwe recreatieve ruggengraat gaan vormen tussen Fort Blauwkapel aan de oostzijde en de
•
De oostelijke deel van de Maarsseveense plassen,
Maarsseveense plassen aan westzijde, aangevuld met
met de smalle oeverzone, de verspreid liggende
een mogelijke uitbreiding richting de Loosdrechtse
ligweides, de compacte bospercelen en het smalle
plassen. Voor deze hele recreatieve noordrand ligt
gecombineerde fiets/voetpad levert in de huidige
er bovendien een grote kans om volwaardige noord-
situatie veel problemen op. Er is een gebrek aan
zuidverbindingen te realiseren zodat het gebied
sociale veiligheid en het pad wordt gebruikt door
beter wordt verbonden met de zuidelijk gelegen
scooter- en motorijders die in conflict komen met de
woongebieden van Overvecht en Maarssen (knelpunt:
badgasten.
barrière N230). Dit geld zowel voor natuur als voor recreatie; fiets- en wandelpaden.
•
De bestaande veldenstructuur met recreatief programma in het Noorderpark-Ruigenhoek fungeert
•
Voor het geisoleerde gebied de Leyen liggen er
te veel als keurslijf. Het staat de doorontwikkeling
kansen om dit te verbinden met nieuwe fiets- en
van het park in de weg. Zo dient de mogelijke
wandelroutes in de omgeving (recreatief) en met de
ontwikkeling en de inpassing van een zwemplas op
Utrechtse Heuvelrug (natuur).
een hoger abstractieschaal te worden onderzocht in nauwe relatie met cultuurhistorische waarden en de
•
Zorg voor heldere en uitnodigende entrees naar de
kenmerkende groen/blauwe structuur van het gebied.
verschillende gebieden. Zo ligt er bij de Leyen een kans om het gebied herkenbaar te maken vanaf de Provinciale weg. •
Houd in de gebiedszonering rekening met het broedseizoen. Dit vraagt om een flexibele inrichting.
22
De Leyen | Leegstaand paviljoen
2. Recreatieve analyse 2.1 Huidig gebruik Om inzicht te krijgen in welke recreatieve waarde de gebieden hebben, is per gebied de gebruikswaarde, belevingswaarde en attractiewaarde bepaald: •
Gebruikswaarde: wat voor activiteiten zijn er mogelijk?
•
Belevingswaarde: welke belevingssferen zijn er in het gebied?
•
Attractiewaarde: wat trekt bezoekers juist naar dit gebied?
De Leyen Gebruikswaarde: Start- of rustpunt voor wandelaars en fietsers. Faciliteiten: zandplaats, speelvoorzieningen, kiosk (gesloten), picknicktafels, beschikbaar voor openlucht-evenementen, wandelroutes (waaronder belevingsroute en route Utrechts Landschap), parkeerterrein en toiletgebouw (gesloten). Wandelroutenetwerk west sluit aan op de Leyen. Honden: toegestaan, maar aangelijnd. Belevingswaarde: De Leyen is een recreatiegebied gelegen in een bosrijkgebied. De focus ligt hier dan ook vooral op de natuurbeleving en rust, mede dankzij het ontbreken van (grote) voorzieningen. Attractiewaarde: De Leyen heeft weinig tot geen attractiewaarde. Op deze plek ligt de focus op dit moment vooral op rust. Het ontbreekt aan een belangrijke trekker of grote voorziening. Bezoekersaantallen: De Leyen trekt gemiddeld 44.000 unieke Nederlandse bezoekers per jaar. Het aantal bezoeken kan niet nauwkeurig worden weergegeven. Wel kan er gezegd worden dat hier sprake is van een lage bezoekersdichtheid.
24
Maarsseveense Plassen
boswachter, parkeerterrein, forelvijver, ChiChi - The Golf
Bezoekersaantallen: Noorderpark/Ruitgenhoek/Gagelbos
Gebruikswaarde: Faciliteiten: strandbad (betaalde
Venue, sportveldjes, waterpark, pumptrack en skatebaan.
trekt gemiddeld 139.000 unieke Nederlandse bezoekers
toegang) met speel- en sportvoorzieningen,
en 1,0-1,25 miljoen Nederlandse bezoeken per jaar
Fort Ruigenhoek
watersportmogelijkheden, diverse horeca locaties,
Belevingswaarde: Noorderpark-Ruigenhoek is een
(2022). Gemiddeld zorgt dit voor 2.300 bezoeken per
Gebruikswaarde: Regulier niet opengesteld. Faciliteiten:
food courts (geopend tijdens strandbadseizoen) en
natuur- en recreatiegebied gericht op sport en spel en
hectare. Dit is een lage bezoekersdichtheid.
evenementen (o.a. Tweetakt), activiteiten op gebied van
parkeerterrein (2.000 plaatsen), speeleiland met
natuurbeleving. Daarmee is het in vergelijking met de
waterglijbanen, waterdoolhof en kleuterbadjes,
Maarsseveense plasesn weer een heel ander gebied.
Waardering: Bezoekers beoordelen het gebied met
dagcamping en toiletgebouwen, mogelijkheden om
Het wordt ook wel gezien als de grootste achtertuin van
een 7,5. Dat is lager dan het gemiddelde van 7,9 (bron:
te vissen (vispas nodig). Naturistenstrand, Thermen
Utrecht en mensen kunnen hier in een groene omgeving
bezoekersonderzoek recreatiegebieden Utrecht).
Maarssen en TOP Maarsseveense Plassen gelegen naast
ontspannen. Er is een stukje verloren kerkhof, dit voegt
het strandbad.
iets toe aan het cultuurhistorisch verhaal.
podium- en beeldende kunst, rondleidingen voor groepen.
Belevingswaarde: Fort Ruigenhoek is een groot fort en het ligt verscholen in het groen van Noorderpark-Ruigenhoek.
Fort de Gagel
De cultuurhistorie kan hier in beperkte mate beleef
Gebruikswaarde: Faciliteiten: restaurant met terras,
worden in rondleidingen. Maar er is geen uitzonderlijke
toegestaan, bij de Kleine Plas het hele jaar los en zijn er
Attractiewaarde: Dit gebied is uniek omdat hier een
interactief informatiepunt, (zakelijke) evenementenlocatie,
belevingswaarde vanwege het feit dat het fort niet
zwemmogelijkheden.
combinatie plaatsvindt van sport en speelvoorzieningen.
teambuildingactiviteiten. Honden: aangelijnd toegestaan.
opengesteld is. Anderen forten rondom Utrecht zijn dit
Honden: buiten het strandbad bij de Grote Plas aangelijnd
Vooral de sportvoorzieningen (pumptrack, skatebaan,
wel, waardoor de cultuurhistorie daar beter beleefbaar is.
Belevingswaarde: De Maarsseveense Plassen bieden een
waterpark etc.) trekken bezoekers naar dit gebied toe,
Belevingswaarde: Fort de gagel is gelegen op een
diverse beleving rondom de Grote Plas en Kleine Plas. De
omdat je dit op andere plekken niet op deze manier vindt.
forteiland aan de rand van de stad en vooral voor de
Attractiewaarde: Omdat het fort niet opengesteld is heeft
inwoners van noord Utrecht een goed te bereiken plek.
het weinig attractiewaarde. Maar het feit dat het onderdeel
grote plas is echt gericht op reuring en vermaak rondom het strandbad en het buitengebied. De kleine plas biedt
Bezoekersaantallen: Noorderpark/Ruitgenhoek/Gagelbos
Op deze plek kun je de cultuurhistorie beleven, en door de
is van UNESCO Werelderfgoed en de Nieuwe Hollandse
daarentegen juist een veel rustigere omgeving in het
trekt gemiddeld 139.000 unieke Nederlandse bezoekers
invulling met horeca geldt hier weer een andere waarde
Waterlinie maakt het wel een unieke plek
groen. Voor de inwoners van het noorden van Utrecht is
en 1,0-1,25 miljoen Nederlandse bezoeken per jaar
dan bij de andere forten waar de focus niet ligt op horeca.
dit een belangrijk gebied waar zij vooral zomers recreëren.
(2022). Gemiddeld zorgt dit voor 2.300 bezoeken per
Dit maakt deze plek en invulling uniek.
Vergelijkbare plekken zijn in de nabije omgeving niet te
hectare. Dit is een lage bezoekersdichtheid. Attractiewaarde: Het fort an sich heeft een grote
vinden. Waardering: Bezoekers beoordelen het gebied met
attractiewaarde vanwege het feit dat het onderdeel is
Attractiewaarde: De grootste trekker in dit gebied is het
een 7,5. Dat is lager dan het gemiddelde van 7,9 (bron:
van UNESCO Werelderfgoed en de Nieuwe Hollandse
strandbad. Op deze plek zijn veel voorzieningen waar
bezoekersonderzoek recreatiegebieden Utrecht).
Waterlinie.
mensen vooral op zomerse dagen veel gebruik van maken. De combinatie van horeca, ligweides, zwemwater en
Gagelbos en Gagelpolder
speeltoestellen is uniek.
Gebruikswaarde: Faciliteiten: speelbos, wandelroutes en picknickplaatsen. Honden: hondenlosloopgebied.
Bezoekersaantallen: De Maarsseveense Plassen trekken gemiddeld 325.000 unieke Nederlandse bezoekers en
Belevingswaarde: Gagelbos en Gagelpolder vormen
1,0-1,25 miljoen Nederlandse bezoeken per jaar (2022).
een jong natuurgebied, direct gelegen ten westen
Gemiddeld zorgt dit voor 7.500 bezoeken per hectare.
van Noorderpark-Ruigenhoek waardoor het daar een
Dit is een hoge bezoekersdichtheid. Dit zorgt ervoor dat
verlengde van is. In het Gagelbos is het vooral gericht op
de Maarsseveense Plassen één van de meest bezochte
sport-en spel door het speelbos, en in de Gagelpolder
gebieden is van het recreatieschap.
vooral op natuurbeleving. Daarmee is het een mooie aanvulling op de beleving in Noorderpark-Ruigenhoek.
Waardering: Bezoekers beoordelen het gebied met een 7,8. Het gemiddelde in Utrecht is 7,9 (bron:
Attractiewaarde: Hoewel de attractiewaarde van dit
bezoekersonderzoek recreatiegebieden Utrecht).
gebied niet te vergelijken is met bijvoorbeeld het strandbad van de Maarsseveense Plassen trekt vooral
Noorderpark-Ruigenhoek
het speelbos in dit deelgebied de meeste bezoekers.
Gebruikswaarde: Faciliteiten: wandel- en
Dit unieke bos in een groene omgeving biedt een mooie
fietspaden, ruiterpaden, mogelijkheden voor kanoën,
speelplek voor kinderen.
picknickweiden, speelplekken, horeca (waaronder pannenkoekenrestaurant Pancake in the Parc), dagcamping, evenementen (o.a. Soenda), activiteiten met
26
Honden: niet toegestaan.
Noorderpark-Ruigenhoek | skatepark
2.2 Doelgroepen Leefstijlvinder in Nederland
De Leefstijlvinder is een manier om toeristisch-recreatieve doelgroepen te segmenteren. Het model geeft inzicht in hoe verschillende leefstijlen aankijken tegen vakantie en vrije tijd en biedt handvatten om recreanten op basis van hun wensen te sturen. De Leefstijlvinder onderscheidt 7 leefstijlen, elk met hun eigen wensen, gedrag en karakter. Onderstaande afbeelding geeft een overzicht van de leefstijlverdeling in Nederland.
Dominante leefstijl bewoners per gemeente (links) en per buurt / wijk (rechts) in gemeente Utrecht, De Bilt en Stichtse Vecht (bron: Leefstijlvinder 2024)
Aansluiting Leefstijlen vraag en aanbod Deze tabel geeft weer welke doelgroepen per gebied worden bediend (op basis van type landschap, aanwezigheid van voorzieningen en functie van het gebied).
Doelgroep De Leyen
Leefstijlen verdeling in Nederland (bron: Leefstijlvinder)
Rustzoekers, Inzichtzoekers en Harmoniezoekers door de basic voorzieningen en mogelijkheid om te rusten dichtbij huis.
In Utrecht wonen boven gemiddeld Avontuurzoekers (28,6%) en in De Bilt en Stichtse Vecht boven gemiddeld Stijlzoekers
Maarsseveense
Avontuurzoekers, Verbindingszoekers, Plezierzoekers en Harmoniezoekers door de vele voorzieningen
Plassen
voor jong en oud. Op niet zwemdagen voor plezierzoekers wellicht te weinig te doen.
Noorderpark-
Avontuurzoekers, Verbindingszoekers en Harmoniezoekers, Inzichtzoekers, Rustzoekers door de vele
Ruigenhoek
voorzieningen voor jong en oud.
graag onder gelijkgestemden, die waarden als ambitie,
Gagelbos en
Harmoniezoekers en Stijlzoekers door de focus op sport en spel.
geïnteresseerd in anderen. Ook omschrijven ze zichzelf
uitdaging en daadkracht met hen delen. Stijlzoekers
Gagelpolder
als intelligent en ondernemend. Ze vinden het lekker om
ondernemen graag luxe(re) activiteiten als golfen, een
Fort Gagel
Plezierzoekers, Stijlzoekers door de aanwezigheid van horeca en activiteiten voor groepen.
hun eigen gang te gaan, en vinden het dan ook niet erg om
sauna bezoeken of varen met een bootje. Fort Ruigenhoek
Inzichtzoekers door de rondleidingen en historiebeleving.
(ca. 25%) en Inzichtzoekers (ca. 20%).
Avontuurzoekers zijn creatief, avontuurlijk, eigenwijs en
alleen te zijn. Als ze met anderen optrekken, dan zijn dat het liefst creatieve en vernieuwende denkers, of mensen
Inzichtzoekers zijn bedachtzame, introverte, rationele
die weten wat ze willen. Ze hechten veel waarde aan
en leergierige mensen. In hun vrije tijd hebben ze veel
vrijheid, uniek zijn en genieten van het leven.
aandacht aan zelfontwikkeling en ze willen hun tijd dan ook graag bewust en nuttig besteden. Als ze activiteiten
28
Stijlzoekers zijn gedreven, doelgerichte, ambitieuze,
ondernemen doen ze graag nieuwe kennis en inzichten op.
ondernemende en zelfverzekerde mensen. Ze houden van
Ze vinden het niet erg om alleen te zijn, want dan kunnen
exclusiviteit, luxe en comfort. Tijdens hun vakantie of een
ze hun eigen gang gaan en hun hoofd leeg maken om weer
dagje weg worden ze graag geprikkeld, dus er mag veel te
helemaal op te laden. Ze houden van informatie: meten
doen zijn. Daarnaast zijn ze sportief: ze zijn graag zelf in
is weten! Ze houden van de natuur en bezoeken graag
beweging of bezoeken sportwedstrijden. Stijlzoekers zijn
musea of bezienswaardige gebouwen.
Evenementen: avontuurzoeker
2.3 Impact van trends en ontwikkelingen
2.4 Kansen en knelpunten - Recreatief
Groeiende recreatiebehoefte
Algemeen:
•
Toenemende druk op de Maarsseveense Plassen door woningbouw in de omgeving. Spreiding
•
en er medewerking is van andere eigenaren/partijen
te beperken (met name spreiding over meer zwemlocaties en meer recreatieve mogelijkheden in het vrije deel aan de oostelijke zijde van de plassen).
•
recreatieve structuur •
•
Toenemend belang van actief ‘buiten zijn’ vanwege Behoefte aan een meer beweegvriendelijke inrichting
•
wandel- en fietsrondjes en sport- en speeltoestellen. Diversiteit van activiteiten neemt toe •
Groeiende behoefte naar ruimte voor fietsen, wandelen en sporten. Kansen voor zonering en spreiding van bezoekers in Noorderpark-Ruigenhoek en vrijliggende wandel- en fietspaden.
kan ook de natuur (N2000) beter beleefbaar gemaakt
laten zoals het is of ontwikkelen
De poorten van de gebieden (recreatie en natuur)
Maarsseveense Plassen:
kunnen vanuit stedelijke gebieden duidelijker,
•
•
Er liggen kansen om de natuurwaarden te verhogen
struikgewas). fietssluis voor een barrière voor de parkeerruimte. Kansen om deze barrière weg te nemen door de plek
afgesloten is). Zonering geeft duidelijkheid en kansen
opener, uitnodigender en vriendelijker te maken (ook
voor inrichting en gebruik.
als alternatieve fietsroute langs de plassen en richting
In dit gebied liggen kansen om nieuwe recreatieve •
Kans: herijken van de exploitatie en het gebruik.
leggen, en bestaande verbindingen te verbeteren
•
Knelpunten: er is een upgrade nodig van de inrichting,
om te zorgen voor een cluster met beter verbonden
er is sprake van essentaksterfte en de diepte van de
deelgebieden.
plas is een aandachtspunt.
Kiosk staat leeg en wordt een nieuwe invulling voor
Bosgebied rondom de Leyen meer op de kaart zetten Buiten, 2019). Verbinding met De Bilt (wijken waar Harmoniezoekers wonen) verbeteren? Heeft de potentie om recreatie op de Heuvelrug te ontlasten. Parkeerplaats doorontwikkelen met voorzieningen als afvalbakken en een plattegrond. Er ligt een kans in samenhang met Baarn, door te zoneren en bijvoorbeeld autoverkeer aan de randen van gebieden op te vangen. Kansen voor een klimbos, speeltoestel en ontwikkelen van outdoor activiteiten.
•
Knelpunten hierbij liggen in de diverse doelgroepen, de beschikbare ruimte en verschillende belangen van
30
Molenpolder en de Zodde).
verbindingen voor fietsers en wandelaars aan te
als wandel- en speelbestemming (bron: Utrecht
•
Aan oostzijde Gageldijk vormt de slagboom en
deze er al door deel dat ‘vanwege natuurwaarden’
gebied.
•
•
door zonering verder toe te passen (gedeeltelijk is
biedt kansen voor een hogere attractiewaarde van het
•
Impuls geven aan groen in het vrije deel (opener bijv. met steigers, hellingen, etc. in plaats van via het
eventueel gesloopt worden. Horeca-ontwikkeling
•
•
maken en toegankelijkheid zwemwater verbeteren,
een onderneming te kunnen starten. Het gebouw kan
waterberging, extensieve landbouw etc.
Utrecht Buiten, 2019).
worden opgelost, bijvoorbeeld bij De Gagel.
gezocht. De vraag is of er voldoende aanloop is om
toenemende aandacht voor duurzaamheid,
Struinnatuur en outdoorbeleving realiseren (bron:
Parkeerproblematiek moet worden voorkomen of
De Leyen:
Aandacht voor klimaatverandering •
Kat in grasland voor Fort Ruigenhoek zorgt voor keuze:
en te behouden én recreatie en beleving te verhogen
ontsluiting kan verbeteren.
•
Vuilstortgebied van voormalige batterijfabriek Witte
om doorgaande én veilige routes te maken. Hiermee
worden. •
Voor alle deelgebieden geldt dat de recreatieve
gezondheid
en recreatie. •
aantrekkelijker, functioneler en duurzame beheerd
steeds populairder en bieden kansen voor de
Recreatiegedrag leidt tot noodzaak investeringen in
Kansen voor koppeling van agrarische bedrijfsvoering
worden. •
Bijzondere themaroutes worden binnen deze trend deelgebieden.
•
verbindingen, mits er wordt voldaan aan ‘kwaliteit’
van recreanten faciliteren om hinder en overlast
Toenemende behoefte aan beleving en betekenis
Er liggen kansen voor het ontwikkelen van routes/
deelnemers van het recreatieschap.
Noorderpark-Ruigenhoek: • •
•
Kans voor ontwikkeling van zwemwater in Ruigenhoek (wordt onderzocht door gemeente Utrecht).
•
Kans voor ontwikkelen MTB route Utrecht Vuursche.
Jaarlijks wordt evenement Soenda georganiseerd
•
Korte termijn plan: doorzetten lopende activiteiten
Gagelbos: wensen voor het gebied:
trekker, behoud fort, verdienmodel, tbv doelgroep)
•
(bron: Ontwikkelingsagenda NP-RH 2023-2033). •
informatievoorziening) (bron: Ontwikkelingsagenda
organisatie van dit evenement kwalitatief niet goed
omgeving, toekomstgericht, verdienmodel) (bron:
NP-RH 2023-2033).
Ontwikkelingsagenda NP-RH 2023-2033)
wordt gehouden met de omgeving). •
Speelbos versterken met kleine horeca als ontmoetingsplek.
Verbinden en verbeteren kinderspeelbos: meer
•
Toevoegen van beperkte seizoensgebonden horeca.
Korte termijn plan: uitwerking Poort de Gagel
onderhoud, toiletvoorziening, watertappunt,
•
Duidelijke zonering voor honden.
gemaakt worden. De fysieke draagkracht van
incl. toegankelijkheid Gagelbos (parkeren,
netter en meer uitnodigende kwaliteiten met meer
•
Inrichting parkeerterrein verbeteren om overlast en
terreinen is niet altijd geschikt voor de evenementen
informatievoorziening, imago, identiteit NHW,
picknickplekken en maaien op 225 mm.
die worden georganiseerd.
kunstwerk ontmoeting met een inundatieveld,
Kansen voor vrijliggende brede wandel- en fietspaden
gebruikmaken van ontwikkeling Fort de Gagel) (bron:
Gagel (bijv. geen extra horeca in Gagelbos i.v.m.
en verbetering van wandelpaden (paden met
Ontwikkelingsagenda NP-RH 2023-2033)
concurrentie Fort de Gagel).
•
•
Middellange termijn plan: versterken NHW-identiteit
•
Ruimte voor één groot evenement per jaar en meerdere kleine evenementen (waarbij rekening
Lange termijn plan: poort Groenekan (hoofdentree,
op Fort Ruigenhoek (beleving NHW, betrokkenheid
mergelkleurig grint hebben na regenbuien veel kuilen
•
Lange termijn plan: ontwikkelen Klimaatfort (poort,
in Noorderpark-Ruigenhoek. Het terrein is voor de
heeft onderhoud nodig en moet toekomstbestendig
•
•
Voorveldse polder.
genoeg (te maken met verzakking). Het terrein
•
Verbinding/relatie leggen met Fort Blauwkapel en
•
•
Zonering van recreatie bij Gagelbos en Fort de
(imago, Unesco, aanbod versterken doelgroep,
(bijv. aan de zijde van voormalig tuincentrum
Het hondenlosloopgebied in combinatie met andere
gebiedsidentiteit) (bron: Ontwikkelingsagenda NP-RH
Minstroom).
zonering zorgt voor knelpunten.
2023-2033). •
Middellange termijn plan: stimuleren duurzame
•
Passende werkplek bieden voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt.
•
Ruimtelijke oplossing zoeken voor de parkeerdruk
waardoor de begaanbaarheid verminderd).
Kwaliteitsverbetering van de kinderspeelplekken en
vervuiling te voorkomen.
Eigenaarschap en betrokkenheid van omwonenden stimuleren.
•
Toegankelijkheid van Gagelbos voor mensen met een beperking verbeteren.
Gagelbos en Gagelpolder:
Fort de Gagel: wensen voor het gebied:
Er liggen kansen om de samenhang in het gebied
•
creëren van schaduwplekken voor gezinnen (bijv. met
mobiliteit naar gebied (duurzaamheid,
extra bomen (voedselbomen), picknickbanken en
geen uitbreiding parkeerplaatsen) (bron:
te vergroten en de ligging dicht bij de stad beter te
en beleving van Nieuwe Hollandse Waterlinie.
gewone banken).
Ontwikkelingsagenda NP-RH 2023-2033).
benutten.
Uitvalsbasis voor sportieve outdoor (water)
•
Ontwikkeling als poort voor Noorderpark-Ruigenhoek
activiteiten. Toekomstperspectief Noorderpark-Ruigenhoek (2018): In het algemeen inzetten op:
Fort Ruigenhoek: wensen voor het gebied:
•
Eenheid in het gebied
•
•
Versterken identiteit en bezoekers verwelkomen
erfgoed voor kennisinstellingen, educatie, workshops,
•
Meer ruimte bieden voor leren en ontdekken
bijeenkomsten en een informatiecentrum.
•
Op orde brengen horeca en basisvoorzieningen
•
Creëren duidelijke vindbaarheid
Hollandse Waterlinie in Noorderpark-Ruigenhoek te
•
Gedeeld eigenaarschap en betrokkenheid
verkennen.
•
Benutten economisch potentieel
•
Bieden divers recreatieaanbod
Ruigenhoekse Polder: wensen voor het gebied: •
Ruimte voor één groot evenement per jaar en meerdere kleine evenementen (waarbij rekening wordt gehouden met de omgeving).
•
Belevingswaarde vergroten door meer aandacht voor natuurontwikkeling.
•
Aantal middelgrote georganiseerde activiteiten uitbreiden (waarbij rekening wordt gehouden met de omgeving).
•
Gevarieerd recreatie-aanbod met focus op sporten, spelen en ontspannen.
•
Voorzieningen treffen zodat mensen met een beperking kunnen vissen in het gebied.
Projectplan Noorderpark (bron: Groen Groeit Mee)
32
•
Ontwikkeling als levend en duurzaam ingericht
Functie als rust- en pleisterplaats om Nieuwe
3. Eigendom en beheer 3.1 Beheerverantwoordelijkheden van recreatieve voorzieningen De Leyen: in eigendom van Utrechts Landschap, beheer door SGL. Weinig voorzieningen en extensiever beheer. Maarsseveense Plassen: eigendom en beheer door SGL. Veel voorzieningen en intensief beheer. Noorderpark-Ruigenhoek: in eigendom van SBB, pacht en beheer door SGL. Veel voorzieningen en intensief beheer. Gagelbos en Gagelpolder: eigendom en beheer door SBB, behalve het doorgaande fietspad. Weinig voorzieningen en extensiever beheer. Forten: Eigendom en beheer voorzieningen in/rondom forten door SBB (Fort Gagel is geen eigendom van SBB). Verschillende activiteiten en voorzieningen en intensiever beheer. Oppervlakten Dit cluster valt binnen de begroting van SGL A. Deze begroting gaat in totaal over 647 hectare natuur- en recreatiegebied. Dit totaal is onderverdeeld in de volgende (ha) oppervlakte
Westbroekse Zodden
hoofddoeltypen: Cluster 1: Zuid-zuidoost
287,6 • Bos en beplanting: hectare Laagraven noordplas 48 (SGL-A) 24,3 Laagraven zuidplas (SGL) • Gras open ruimte: 175 hectare 17,3 Regiowout 5,7 • Water en(SGL) oevers: 212 hectare Waijensedijk (SGL) 35 hectare 4,8 • Wegen en paden: Golfclub de Utrechtse (SGL) 32,4 • Uitgifte n exploitatie: 177 hectare Heemstede Noord (SGL) 19,4 Nieuw Wulven (SBB) 106,3 Onderstaande tabel geeft inzicht in de oppervlakte (in Fort ’t Hemeltje (SBB) 7,7 hectare) van het gehele cluster en de onderliggende Fort Rhijnauwen (SBB) deelgebieden. Cluster 2 heeft een totaal oppervlakte van 31,3 Fort Vechten (SBB) 38,3 circa 1030 hectare.
Cluster 2: Noord-noordoost De Leijen (SGL) Ruigenhoekse polder (SGL) Buitengebied Maarsseveense plas (SGL) Strandbad Maarsseveen (SGL) Maarsseveense kleine plas (SGL) Fort Ruigenhoek (SBB) Noorderpark Ruigenhoek (SBB) Molenpolder (SBB) Maarsseveense Zodde (SBB) Bethunepolder (SBB) Fort Tienhoven (SBB) Westbroekse Zodden (SBB) Kerkeindse polder (SBB)
oppervlakte (ha) 1030,0 4,0 69,1 89,2 30,9 27,4 7,9 165,3 129,7 16,3 223,4 2,1 217,3 47,5 oppervlakte (ha)
Cluster 3: West 34
Strijkviertel (SGL)
73,2 20,2
Haarrijnse plas (SGL)
8,5
Fort Tienhoven
Bethunepolder
Kerkeindse polder
Molenpolder Maarsseveense Zodde Strandbad Maarsseveen Maarsseveense kleine plas
buitengebied Maarsseveense Plas Akker van Van den Hoven Gagelpolder
Noorderpark - Ruigenhoek Gagelbos
Fort Ruigenhoek
Ruigenhoekse polder
De Leijen
3.2 Financiële analyse
3.3 Kansen en knelpunten - Eigendom en beheer
Inkomsten: Vanuit sommige gebieden komen ook inkomsten uit
In onderstaande tabel is aangegeven welk ‘beheerregime’
exploitaties. De belangrijkste inkomsten uit de gebieden
van toepassing is op de gebieden:
De Leyen: •
in de renovatie en ontwikkeling van het recreatieve
zijn: •
aanbod op de Leyen, maar deze ontwikkeling
Erfpachtovereenkomsten met o.a. forelvijver,
heeft door verschillende redenen in 2020 en 2021
ChiChi en Pancake in the Parc op Ruigenhoek en Thermen Maarssen, mobiele telefoon mast en Maarsseveense Poort (met daarin kinderopvang) bij
stilgelegen. •
Huur- en gebruiksovereenkomsten voor verschillende activiteiten (o.a. evenementen zoals Soenda, jacht- en visrecht en snackuitgifte).
•
De opbrengsten van het Strandbad Maarsseveen. Deze zijn wel weersafhankelijk (bijv in 2022 hoger dan
Maarsseveense Plassen: •
De opbrengsten van het Strandbad Maarsseveen (waaronder snackuitgifte in het strandseizoen). Deze
•
veiligheidsproblemen. •
ruimte voor extra ontwikkelingen: bouwvlak 500m2 en bouwvlak 1000m2. Beide bouwvlakken liggen bij de zuidelijke entree van het strandbad. •
deel. Koppelen aan exploitatiemogelijkheden.
hoger dan de inkomsten. De benodigde financiering van de de beheerder en een eventuele ‘status’ van het gebied als RodS-gebied (Recreatie om de stad, een rijksprogramma
Noorderpark-Ruigenhoek: •
van beheer en regels zou fijn zijn (bijv. rond honden
Randstad).
en verhuur van het gebied). Versterken toezicht en regelgeving (bron: Ontwikkelingsagenda NP-RH 2023-
De financiering van de instandhouding van de gebieden deelnemers in het recreatieschap. Voor de gebieden met een RodS-status is een aparte bijdrage, maar door de (rijks)bezuinigingen vanaf 2012 is hierop een structureel tekort. De financiering van de Staatsbosbeheer-gebieden komt vanuit het Subsidiestelsel natuur en landschap (SNL). Specifiek voor de recreatievoorzieningen (zoals paden, bruggen, parkeerplaatsen) is hiervoor een voorzieningenbijdrage €48,31 per ha en toezichtbijdrage €22,43 per ha (Bij12, 2024). Deze standaardbijdrage is voor heel Nederland even hoog, ongeacht het gebruiksniveau, en is voor de Utrechtse gebieden te laag om het huidige voorzieningenniveau in stand te houden.
36
Meerdere beheerders van het gebied (zowel SGL als SBB) zorgt voor onduidelijkheid. Harmoniseren
voor aanleg en beheer van recreatiegebieden in de
van het Recreatieschap wordt gedragen door de
Aandacht voor goede aanpak en financiering van het vrije deel (oostzijde) i.v.m. de sociale problemen in dit
deze publieke natuur- en recreatievoorzieningen de kosten (resterende) kosten voor instandhouding is afhankelijk van
Het bestemmingsplan voor de Maarsseveense plassen is sinds 27 april 2018 onherroepelijk en biedt
geraamd in de begroting).
Over het geheel genomen zijn voor de instandhouding van
De parkeerplaats Zuidzijde zou verbeterd moeten worden (iom pachters), vanwege staat verharding en
zijn wel weersafhankelijk (bijv. in 2022 hoger dan
Financiering:
Aandacht voor beheer en onderhoud: beheerkosten van het Strandbad worden steeds hoger.
geraamd in de begroting). •
Overlast doordat het gebied (soms?) een ontmoetingsplek is voor sexafspraken
de Maarsseveense Plassen. •
In de afgelopen jaren is met subsidie geïnvesteerd
2033). •
Recreatiegebied Ruigenhoekse Polder valt onder het beheer- en ontwikkelplan Noorderpark-Ruigenhoek. Het gebiedsproces is op dit moment in volle gang.
4. Richtinggevende uitspraken | cluster 2 - Utrecht Noord Opgaven
Richtinggevende uitspraken cluster 2 - Utrecht Noord
4. Richtinggevende uitspraken | cluster 2 – Utrecht Noord De verschillende kansen en knelpunten, vatten we samen in een aantal opgaven. In de onderstaande tabel is Opgaven
Met de richtinggevende uitspraken geven we vanuit de gebieden invulling aan deze visie en scenario’s. We gaan in op zonering en kansrijke (gebieds)entrees, identiteit en verbindingen.
weergegeven welke opgaven spelen de verschillendevatten gebieden. De verschillende kansen eninknelpunten, we samen in een aantal opgaven. In de
onderstaande tabel is weergegeven welke opgaven spelen in de verschillende gebieden. 3.Realiseren / versnellen ambities en plannen voor de gebieden
4.Rekening houden met klimaatverandering
•
b. Klimaatadaptatiekansen
a. Beheer kostenstijgingen
d. Externe ontw
c. Achterblijvende inkomsten
b. Afhankelijkheden
a. Plannen
De Leijen
mobiliteitsvormen •
•
Pas recreatiezonering toe op de gebieden in Noorderpark-Ruigenhoek
•
Overweeg om de Leijen te transformeren naar natuur of extensiever in te richten en te beheren
•
Deelgebied de Molenpolder leent zich mogelijk voor meer extensieve vormen van recreatie
Identiteit •
Nieuwe toevoegingen aan het Noorderpark-Ruigenhoek zoals een zwemplas passen goed in het groen-blauwe imago van het gebied. Functies die meer verharding en of verdichting van de ondergrond vragen zijn op lange termijn
Noorderp. – Ruigh.
ongewenst vanwege de klimaatverandering.
Gagelbos- en polder
•
Fort Gagel
Ontwikkel een heldere hondenzonering toe over het gehele cluster (dit is een thema dat over alle clusters heen gaan, maar hier nadrukkelijk aan de orde is).
Fort Ruigenhoek
De opgave in dit gebied is het realiseren van gemaakte plannen en het opvangen van de recreatievraag binnen de (financiële) mogelijkheden.
De belangrijkste opgaven in dit gebied zijn het realiseren van de gemaakte plannen voor het opvangen van de
Verbindingen •
Richtinggevende uitspraken Cluster 2 Utrecht Noord
een inzet gericht op het optimaliseren van aanbod, meer variatie, verbindingen en het versterken van de balans qua recreatie. Dit kan door: De gebieden voor recreatief gebruik te intensiveren of juist te extensiveren (de horizontale as),
De opgaven vragen om een inzet gericht op het optimaliseren van aanbod, meer variatie en versterken op van de balans recreatie. Dit(dekan door: Staatsbosbeheer) te pakken, of datqua aan anderen te laten verticale as). 1. Extensiveren van gebieden 2. Intensiveren van gebieden 3. Inspelen op transitie-opgaven zelf ontwikkelen 4.InTransformeren en afstoten dit cluster ligt de prioriteit op gebieden waarbij keuzes gemaakt kunnen worden om de ontwikkelingen zelf (als Recreatieschap Stichtse Groenlanden en/of
waar je kunt intensiveren, en waar structurele unieke kwaliteiten van het linielandschap.
•
Investeer in het groenblauwe dooradering van het cluster als motor voor natuur en recreatie in de gebieden.
•
Behoud de agrarisch (open) gebieden tussen de verschillende recreatieve deelgebieden voor de variatie en gelaagdheid
•
Noorderpark. Financiële consequenties
• •
ontwikkel-as
recreatie-as
De richtinggevende uitspraken geven duiding aan de strategie/visie en gaan in op De Leijen kansrijke (gebieds)entrees, identiteit en verbindingen: door een derde partij
Harmoniseren van beheer van de verschillende gebieden (van SBB en het Recreatieschap) in NoorderparkExtensiveren of transformeren van De Lijen levert mogelijk structurele besparingen op die benut kunnen worden voor intensivering in dit cluster.
Noorderpark - Ruigenhoek
Fort Ruigenhoek
Een fijnmaziger wandelnetwerk kan meer bezoekers opvangen, bijvoorbeeld meer oost-west verbindingen in
Ruigenhoek: werk zonering uit en beheer de gebieden in samenhang.
Maarsseveense plassen
recreatie extensiveren
Wellicht nieuwe kansen voor het cluster als de noordelijke randweg wordt ontwikkeld
Biodiversiteit
•
inkomstenverhoging hand in hand gaan met de
Een nieuwe vrijliggende fietswandelroute, deels over bestaande tracés, kan de nieuwe recreatieve ruggengraat gaan vormen tussen Fort Blauwkapel aan de oostzijde en de Maarsseveense plassen aan westzijde.
•
toekomstige vraag (samen met andere stakeholders), binnen de (financiële) mogelijkheden. De opgaven vragen om
38
De oostelijke deel van de Maarsseveense plassen vraagt om een nieuwe inrichting waarmee de verschillende voorzien.
Maarsseveense Pl.
Zorg voor heldere en uitnodigende entrees naar de verschillende gebieden, en stimuleer duurzame
gebruiksgroepen beter over het gebied worden verspreid. In het westelijk deel zijn ontwikkelmogelijkheden c. Scheiding nat-recr
b. Geïsoleerde gebieden
2.Creëren van overzicht en sturen op variatie en balans a. Samenhang en balans
d. Handhaving, honden
c. Verbindingen
b. Update
a. Identiteit / beleving
1.Beperkte middelen voor beheer, maar wel meer en veranderende recreatiebehoefte.
Zonering en gebiedsentrees
recreatie intensiveren
Commerciële ontwikkeling bij de Maarsseveense Plassen (noordelijke entree) kan structurele inkomsten opleveren.
Bronnen
Bijlage Schetsen werkbijeenkomst 30 september, locatie Fort Rhijnauwen
•
Beeldkwaliteitsplan Maarsseveense plassen, in opdracht van het Recreatieschap Stichtse Groenlanden opgesteld door bureau Terra Incognita stedenbouw en landschapsarchitectuur uit Utrecht, 2017
•
. Historische beelden, kaarten en foto’s, Het Utrechts Archief https://hetutrechtsarchief.nl/
•
Gebiedsanalyse kernkwaliteiten Hollandse Waterlinies, kernkwaliteiten, uitgangspunten en ontwikkelingsrichting Utrecht Noord, Provincie Utrecht, 2021
•
Tastbare Tijd, cultuurhistorische atlas van de provincie Utrecht, Roland Blijdestijn Provincie Utrecht, 2005
•
Topotijdreis, 2024
•
Concept Utrechts Programma Landelijk Gebied, Provincie Utrecht, 2023
•
Beeldkwaliteitsplan Kromme Rijngebied + , door Brons en partners landschapsarchitecten, in opdracht van landschap Erfgoed Utrecht, Gemeenten De Bilt, Bunnik, Utrechtse Heuvelrug, Houten en Wijk bij Duurstede, mede mogelijk gemaakt door de provincie Utrecht, 2010
40
Gebiedspaspoort
2. UTRECHT NOORD Toekomstvisie 2040 Recreatieschap Stichtse Groenlanden en (aanliggend) Staatsbosbeheer