Bijlage 3 CV2 Programma Van Eisen voormalige lts 26 mei 2021
Tekst van het document
Voormalige lts
Ruimtelijke kaders Team Ruimte en Projecten mei 2021
2
Zicht op voor- en zijgevel (inclusief kunstwerk) van het hoofdgebouw
1. Inleiding
5
1.1
Aanleiding
5
1.2
Opgave
5
1.3
Begrenzingen en ligging plangebied
7
2. Wederopbouwwijk Nieuwpoort
9
2.1
Inleiding
9
2.2
Korte geschiedenis
9
2.3
Karakteristiek
10
3. Voormalig schoolgebouw
11
3.1
Karakteristiek
13
3.2
Waardebepaling
14
4. Eisen en wensbeeld
19
4.1
Inleiding
19
4.2
Architectonische en stedenbouwkundige kaders
19
4.3
Wensbeeld
20
Bronnen
21
VOORMALIGE LTS
Ruimtelijke kaders 3
hi bi stor nn is en ch sta e d
wederopbouwwijk Nieuwpoort voormalige lts
4
Situering ten opzichte van historische binnenstad en de wijk Nieuwpoort (bron: streetsmart)
1.
INLEIDING
1.1
Aanleiding
In de karakteristieke wederopbouwwijk Nieuwpoort, gelegen
Onderhavig document bevat de kwalitatieve kaders voor de
direct ten zuidoosten van de historische binnenstad van
betreffende transformatie en de daarbij behorende uitvraag
IJsselstein, is aan de Mr. Abbink Spainkstraat 36-38 de
richting de markt en zal als bijlage opgenomen worden bij de
voormalige Lagere Technische School gelegen. De school
selectieleidraad.
is in opdracht van de Vereniging tot Bevordering van het Nijverheidsonderwijs in 1958-’59 gebouwd naar een ontwerp
1.2
Opgave
van architect A.P. van den Brink uit Laren. Door de jaren heen
Momenteel, zo’n zeventig jaar na de realisatie, zijn de
heeft het gebouw meerdere functies gehad. Zowel de wijk
wederopbouwwijken,
Nieuwpoort als het voormalige schoolgebouw hebben een
en
belangrijke cultuurhistorische waarde voor IJsselstein.
ingrijpende vernieuwingsoperaties. De uitdaging hierbij is
als
sociaal-economische
gevolg
van
maatschappelijke
veranderingen,
object
van
om ontwikkelingen en vernieuwing hand in hand te laten Ondanks dat het geen monument betreft heeft de gemeente
gaan met respect voor het bijzondere karakter van deze
IJsselstein de wens om de voormalige schoollocatie te
wijken. Doel is de bijzondere eigenschappen, de kwaliteiten
transformeren naar een nieuwe functie met behoud van
van de wederopbouwwijken en de beeldbepalende panden
cultuurhistorische waarden. Het ensemble is niet meer
(waaronder het de voormalige lts), in de toekomst herkenbaar
geschikt voor een school en de behoefte aan extra ruimte
aanwezig te laten blijven om als cultureel erfgoed een rol
voor maatschappelijke functies is beperkt. Daarnaast leent
van betekenis te zijn. Een transformatie van het voormalige
het ensemble, mede door de moeilijke toegankelijkheid
schoolgebouw dient dan ook te passen bij de historische
van het hoofdgebouw voor minder validen, zich mimder
context van de wijk Nieuwpoort en het pand.
voor het gebruik als maatschappelijke functie. Gezien de behoefte aan woningbouw lijkt een transformatie naar een woonfunctie, waarbij de voorkeur uitgaat naar een invulling met (kleine)appartementen, dan ook de meest voor de hand liggende en wenselijke functie. Een maatschappelijke of meer bedrijfsmatige functie is minder waarschijnlijk maar wordt niet uitgesloten. Dit geldt voor zowel het hoofdgebouw als bijgebouw (gymgebouw).
5
euw
Nieuwpoort
6
Positionering plangebiedgeprojecteerd in de stad geprojecteerd topografische ondergrond Globale planbegrenzing op luchtfotoop(bron: www.cyclomedia.com)
1.3
Begrenzingen en ligging plangebied
De voormalige lts bevindt zich in de wijk Nieuwpoort die is gelegen direct ten zuidoosten van de historische binnenstad van IJsselstein. Het gebouw is gelegen aan de Mr. Abbink Spainkstraat 36 en grenst aan de oostzijde aan de historisch belangrijke Paardenlaan. Aan de zuidzijde van het gebouw bevinden zich de relatief nieuwe eigentijdse woningen aan de Heer Arendstraat. Aan de west- en noordzijde wordt het gebouw omgeven door de oorspronkelijke woningen van de wijk Nieuwpoort. Deze wijk is de eerste nieuwbouwwijk van IJsselstein uit de wederopbouw en is qua bouwstijl en
r ste
ee
M
verkaveling typerend voor de periode 1940-1960.
Ab
at
nk
bi
tra iss
a str nk
ai
Sp
lor
F er
at
He
at
tra ds
n
er
He
e Ar
Begrenzingen plangebied geprojecteerd op luchtfoto (bron:streetsmart)
n
a nla
de
ar Pa
7
Notaris Oostingstraat vormt een relatief groene verbinding met het Mondriaanplein 8
Luchtopname Nieuwpoort omstreeks 1986 (bron beeldbank HKIJ NL-IJssHKIJ-08375)
2. WEDEROPBOUWWIJK NIEUWPOORT 2.1
Inleiding
2.2 Korte geschiedenis
Er zijn reeds twee cultuurhistorische onderzoeken uitgevoerd
De gemeente IJsselstein is ontstaan in 1814. In dat jaar werd
ten opzichte van de zon geplaatst. Het gesloten bouwblok
naar de ontstaansgeschiedenis en cultuurhistorische waarden
de oude baronie van IJsselstein opgedeeld in drie gemeenten:
werd als het ware geleidelijk opgeknipt, maar de traditionele
van de wederopbouwwijk Nieuwpoort en het ensemble. Het
IJsselstein, Benschop en NoordPolsbroek. Oorspronkelijk heeft
ontsluiting via de woonstraat bleef. Er ontstonden vele wijken
betreffen onderstaande documenten:
de wijk Nieuwpoort deel uitgemaakt van de veste, maar na de
met rijtjeshuizen waarvan de achtertuinen aan elkaar grensden
•
Bijdragen tot de geschiedenis van IJsselstein Stad en
verwoesting van 1417/1418 is dit deel van de stad niet meer
(rug-aan-rug).
Land, uitgave nr. 165, december 2019, Historische Kring
herbouwd.
IJsselstein ‘Cultuurhistorische inventarisatie Nieuwpoort’
Na de Tweede Wereldoorlog (en de terugkeer van burgemeester
en ‘Het voormalige lts-gebouw in IJsselstein
Abbink Spaink) werd het uitbreidingsplan voortvarend ter hand
Voormalige lts Mr. Abbink Spainkstraat 36-38 te IJsselstein
genomen. Nieuwpoort was als specifieke uitbreidingslocatie
– Cultuurhistorisch onderzoek, Jojanneke Clarijs d.d.
hierbij nadrukkelijk in beeld. De goedkeuring van het plan
oktober 2020
door de gemeenteraad vond plaats in februari 1947.
•
Bij de beschrijving van de wederopbouwwijk Nieuwpoort
Begin 1949 werden de eerste woningen in Nieuwpoort door
(hoofdstuk
met
de bewoners betrokken. De laatste woningen werden in
bijbehorende waardebepaling (hoofdstuk 3) is gebruik
1958 gerealiseerd. In totaal zijn er 383 gemeentewoningen
gemaakt van beide documenten.
gebouwd. In 1956 werd de wijk door een ‘voor alle rijverkeer
2)
en
het
voormalige
schoolgebouw
geschikte’ brug met de oude stad verbonden. In de wederopbouwwijken is afgestapt van de vooroorlogse gesloten bouwblokken, waarin rond een binnenterrein de woningen in een aantal bouwlagen werden gegroepeerd. Na de oorlog was de verbetering van de woonomstandigheden een belangrijk doel. Hierbij waren principes als licht, lucht en ruimte, hoewel niet nieuw, belangrijk voor de ontwikkeling van de woningen en de uitbreidingswijken. Dit betekende dat gezocht werd naar nieuwe bouwen verkavelingswijzen. In de wederopbouwwijken is daarom vaak het principe van de ‘open bebouwing’ toegepast. Dit was een geleidelijke ontwikkeling. Al vóór de oorlog werd de zg. ‘strokenbouw’ geïntroduceerd. Hierbij zijn parallelle, vrijstaande woningrijen zo goed mogelijk 9
2.2
Karakteristiek
Nieuwpoort volgens het ‘shake hands principe’ (mengvorm
lagen enkele bijzondere gebouwen: het rijkspolitiebureau, de
Nieuwpoort, bestaande uit laagbouw afgewisseld met een
tussen de traditionele en moderne bouwmethoden) gebouwd,
lts en lage flats met winkels. Ter plaatse van het voormalige
aantal galerijwoningen, neemt een bijzondere plaats in
doordat er functionalistische ideeën zijn toegepast.
klooster was een plantsoen aangelegd.
tegenstelling tot die andere wijken vormt Nieuwpoort geen
Nieuwpoort vormde de eerste uitbreidingswijk van IJsselstein
De huizen werden vormgegeven in de stijl van de Delftse
duidelijk architectonisch geheel. De bouwtijd duurde van
uit de wederopbouw. De stedenbouwkundige opzet was
School. Dit was een traditionalistische stijl, met tuitgevels,
1949 tot en met 1958. De ontwikkeling die Nieuwpoort door
(en is nog altijd) kenmerkend voor de wederopbouw. Het
roeden verdeelde vensters, zadeldaken, schoorstenen in een
de tijd heeft meegemaakt, is dan ook terug te zien in de
geometrisch stratenpatroon volgde de rechthoekige vorm van
ritme en toepassing van baksteen en dakpannen. Naarmate de
architectuur. De gebouwen die van vlak na de oorlog dateren,
het gebied. Er bestond een hiërarchisch onderscheid tussen
wijk zich verder ontwikkelde, werd de vormgeving iets strakker
lijken van een rijkere architectuur te zijn dan de latere
de woonstraten en de Mr. Abbink Spainkstraat als hoofdas met
en minder traditionalistisch, zoals tot uiting komt in de
bebouwing. De architectuur in de Nieuwpoort is wat betreft
een breder en groener profiel. De bebouwing stond in stroken
raampartijen. De wijk is daardoor minder een architectonische
de vormgeving van de eerste uitbreiding voor het grootste
dicht langs de straten. Achter de veelal grondgebonden
eenheid dan andere wederopbouwwijken in IJsselstein.
gedeelte traditionalistisch. Al is de vormgeving voornamelijk
woningen lagen achtertuinen. Langs de rand van de wijk
Verreweg de meeste gebouwen in de Nieuwpoort zijn
traditionalistisch, toch zijn veel naoorlogse woningen in de
stonden enkele lage flats. Aan de Mr. Abbink Spainkstraat
sinds de jaren vijftig al een keer aan renovatie onderhevig
tussen de verschillende naoorlogse wijken in IJsselstein. In
geweest. Hoewel er in de afgelopen decennia dus wel een aantal originele details verdwenen is, vertegenwoordigen de meeste gebouwen in Nieuwpoort nog zeer sterk de ideeën en inzichten uit de jaren veertig en vijftig. Juist deze overgang van vooroorlogse naar naoorlogse en van traditionalistische naar ‘shake hands architectuur’ is zeer kenmerkend voor Nieuwpoort en geeft deze wijk een unieke positie binnen IJsselstein. Bij nieuwe planvorming voor deze wijk dienen deze waarden van zowel de wijk zelf als van de afzonderlijke gebouwen een duidelijke rol te spelen. Opvallend in deze wijk zijn het gebouw van de voormalige lts en het Kloosterplantsoen.
10
Aleida van Culemborgstraat omstreeks 1960 (bron beeldbank HKIJ NL-IJssHKIJ-07162)
3. VOORMALIG SCHOOLGEBOUW
De bestaande kantine is verbouwd tot twee theorielokalen.
Karakteristiek
Op het binnenterrein is een vleugel aangebouwd met twee
De afmetingen van het huidige hoofdgebouw bedragen
3.1
handvaardigheidslokalen, de lasserij en de plaatwerkerij.
afgerond 38 bij 11 meter. De goothoogte bedraagt 12,5 meter
Het gebouw is daarna nog enkele malen aangepast en
en de nokhoogte 16 meter. Daarmee biedt het gebouw ruimte
De lts werd als een van de laatste gebouwen in de wijk
uitgebreid. Een belangrijke aanpassing vond plaats in 2001 toen
aan een kelder en drie bouwlagen met daarboven een kap.
gerealiseerd. In het stedenbouwkundige ontwerp was het
het gebouw geschikt werd gemaakt voor de huisvesting van de
De oppervlakte van het gebouw, inclusief het bijbehorende
schoolgebouw van meet af aan al een prominente plek
IJSW. De achter het hoofdgebouw gelegen schoollokalen zijn
aangrenzend gebied bedraagt 2.131 m².
toebedeeld. Dit onderstreepte het belang dat men toekende
gesloopt om plaats te maken voor de nieuwe woonbebouwing
Het gebouw is geconstrueerd in een combinatie van
aan de maatschappelijke functie van de school. De lts werd
aan de Heer Arendstraat.
metselwerk en een partieel draagskelet van stalen kolommen
Karakteristiek
namelijk gesitueerd aan de belangrijkste as in de wijk: de
in de bakstenen gevels. De voormalige lts is gebouwd volgens
Mr. Abbink Spainkstraat was de hoofdontsluiting en de verbindingsweg van de nieuwbouwwijk met het oude centrum van IJsselstein. Daarnaast bevond het schoolgebouw zich aan de buitengrens van de nieuwe wijk. Het schoolgebouw was en is een zeer beeldbepalend element in Nieuwpoort. De redenen zijn gelegen in het forse volume van het hoofdgebouw ten opzichte van de overige bebouwing in de wijk en de situering aan een open voorterrein aan een kruispunt. Historie Bij besluit van 29 oktober 1957 werd door het toenmalige college van burgemeester en wethouders aan de Vereniging tot Bevordering van het Nijverheidsonderwijs te IJsselstein een bouwvergunning op grond van de Wederopbouwwet verleend voor het oprichten van een Lagere Technische School (lts) met gymlokaal. De lts kampte vanaf de opening met ruimteproblemen, met name een tekort aan praktijklokalen. In 1964 wordt een noodgebouw met twee lokalen gehuurd. De eerste grote uitbreiding wordt in 1970 opgeleverd. De uitbreiding omvat o.a. twee theorielokalen, twee hand vaardigheidslokalen, een meubelmakerij, een instructielokaal voor de afdeling bouwkunde en een kantine voor 300 personen. Bijgebouw (gymgebouw) omstreeks 1961 gezien vanaf de Paardenlaan (bron beeldbank NL-IJssH-
11
12
het principe van een traditionele ‘gangenschool’ met aan een
Het interieur is deels nog intact. Zo zijn de natuurstenen
Architectuur
gang grenzende klaslokalen en een centraal trappenhuis.
vloerafwerking in de gangen en de lambrisering van het
De architectuur kenmerkt zich door bakstenen gevels en
De lokalen zijn op het zuiden en zuidwesten georiënteerd,
metselwerk origineel. De hekwerken van de trap zijn versierd
pannen zadeldaken. De lange gevels van het hoofdgebouw en
langs de gangen die uitkomen op een centraal trappenhuis in
met draaiwerk die de verschillende vakken verbeelden.
de dwarsvleugel (gymgebouw) zijn asymmetrisch ingedeeld
het midden van het gebouw. De school heeft een kenmerkende
Afgezet tegen de in 1957 verleende vergunning, mag het
met kleine en grote vensterpartijen. Het hoofdgebouw
hoofdingang die ook uitkomt op het centrale trappenhuis. De
hoofdgebouw en de gevelindeling als gaaf en intact worden
heeft verbijzonderingen bij de hoofdingang, de kopgevels
gevels worden gekenmerkt door gele baksteen, met in de beide
aangeduid. Het gebouw is een belangrijk voorbeeld van de
en het trappenhuis in de achtergevel. Het exterieur van het
kopgevels (sier)metselwerk met keramisch kunstwerken in de
wederopbouwstijl.
hoofdgebouw en de dwarsvleugel zijn relatief gaaf behouden
noordgevel. De originele stalen raamkozijnen zijn omsloten
gebleven.
door betonnen elementen.
Het lts-gebouw is vormgegeven in de naoorlogse shakehands
Waardevol ensemble: groene voorruimte, hoofgebouw en bijgebouw (gymgebouw)
architectuurstijl. Deze stijl kenmerkt zich door een combinatie
Ook de variatie in venstergrootte en –type binnen één gevel,
de andere zijgevel.
van
de luifel boven de entree en de uitkragingen bij de goot zijn
Na de bouw is de indeling van het hoofdgebouw meerdere
karakteristiek voor de wederopbouw.
malen aangepast, maar is de gangstructuur behouden
traditionele
en
moderne
elementen.
Traditionele
elementen van het schoolgebouw zijn de tuitgevels, de toepassing van baksteen en de met pannen gedekte
gebleven. Sterker, op de begane grond is een lange gang
zadeldaken. Moderne elementen zijn het gedeeltelijke stalen
Voortvloeiend uit de functieverdeling werd het hoofdgebouw
gecreëerd, waar die er oorspronkelijk niet was.
skelet, de betonnen vloeren, de prefab plafondelementen, de
als belangrijkste bouwdeel vormgegeven. Het had een
betonnen omlijstingen en de grote vensterpartijen met stalen
dominant volume en kende op prominente plekken een
Kunstwerk
ramen. Een dergelijke combinatie van traditionele en moderne
verbijzondering: rond de hoofdingang in de voorgevel, het
Opvallend aan het schoolgebouw is de monumentale
elementen kwam bij veel naoorlogse middelbare scholen voor.
kunstwerk op de zijgevel richting de wijk en siermetselwerk in
toepassing van beeldende kunst op de kopgevels van het hoofdgebouw. Het bestaat uit siermetselwerk in een patroon van ruiten en driehoeken in verschillende metselverbanden en variërende kleuren baksteen, al dan niet geglazuurd. In de noordelijker zijgevel zijn in het patroon van het siermetselwerk keramische mozaïeken opgenomen. Ze beelden een gezicht uit, twee ogen, twee handen en een geodriehoek met passer. Het kunstwerk is een voorbeeld van de vele monumentale kunstwerken in openbare of semiopenbare gebouwen uit de wederopbouwperiode.
Kunstwerk noordelijke zijgevel (bron beeldbank HKIJ NL-IJssHKIJ-07739 en NL-IJssHKIJ-07742)
13
3.2 Waardebepaling Cultuurhistorische waarden De voormalige lts is van belang als bijzondere uitdrukking van sociaal-economische ontwikkelingen, namelijk die van het lagere technische onderwijs in IJsselstein in de tweede helft van de twintigste eeuw. Het schoolgebouw is van belang als bijzondere uitdrukking van een historisch-ruimtelijke ontwikkeling. Het pand is een belangrijk onderdeel van Nieuwpoort, de eerste naoorlogse uitbreidingswijk in IJsselstein. Nieuwpoort beslaat het terrein van een middeleeuwse stadsuitleg, die eeuwenlang onbebouwd is gebleven. De school is van belang als bijzondere uitdrukking van een typologische ontwikkeling, namelijk als voorbeeld van een naoorlogse gangschool. Karakteristiek voor dit destijds zeer gangbare gebouwtype zijn de lokalen langs een gang en de geaccentueerde hoofdingang met erachter een centraal trappenhuis. Het gymnastieklokaal werd later als specifieke functie in een afzonderlijke vleugel ondergebracht. Architectuur- en kunsthistorische waarden De voormalige lts is van belang voor de geschiedenis van de architectuur en bouwtechniek. Het gebouw is vormgegeven in de naoorlogse shake-hands architectuurstijl. Deze stijl kenmerkt zich door zowel traditionele als moderne elementen in de vormgeving en constructie. De school is van belang wegens de hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het ontwerp.
Deze zijn gelegen in de gevarieerde massacompositie, afwisselende gevelindelingen en zorgvuldige detaillering. Met relatief vrij eenvoudige middelen is gezocht naar een verrijking van de architectuur. Het 14
Zicht op hoofdentree omstreeks 1997 (bron beeldbank HKIJ NL-IJssHKIJ-07160)
hoofdgebouw kent enkele verbijzonderingen. Aan de gevels zijn de oorspronkelijke achterliggende functies afleesbaar. Het pand is van belang wegens de monumentale kunst op de zijgevels. Het siermetselwerk en de mozaïeken zijn een integraal onderdeel van de architectuur en hebben een symbolische betekenis in relatie tot de oorspronkelijke lts-functie. De aanwezigheid van monumentale kunst is kenmerkend voor openbare of semi- openbare gebouwen uit de wederopbouwperiode. Het schoolgebouw is van belang wegens de samenhang tussen exterieur en interieur. In het hoofdgebouw resteren de kenmerkende gangstructuur met centraal trappenhuis en diverse oorspronkelijke afwerkingen van vloeren, wanden en trappen.
(bron beeldbank HKIJ NL-IJssHKIJ-07746)
Situationele en ensemblewaarden De
voormalige
lts
(cultuurhistorisch,
is
van
betekenis
functioneel,
als
essentieel
architectuurhistorisch
en visueel) onderdeel van een ensemble, namelijk van Nieuwpoort. De stedenbouwkundige structuur van wegen, bebouwingsvlakken en groen van deze uitbreidingswijk is als één geheel ontworpen. Binnen het ontwerp kreeg de school een prominente plek aan een hoofdas toebedeeld. De overige bebouwing in de wijk is gevarieerd, maar allemaal in de stijl van de Delftse School. Tussen het hoofdgebouw, het bijgebouw (gymgebouw), het groene voorterrein en de tuinmuur bestaat een stilistische, historisch-functionele en ruimtelijke samenhang.
Zicht op de groene ruimte voor het hoofdgebouw met de tuinmuur als erfafscheiding (bron beeldbank HKIJ NL-IJssHKIJ-07747)
15
16
De voormalige lts heeft een bijzondere betekenis voor het
Van het hoofdgebouw en de dwarsvleugel zijn het volume,
interne structuur van de dwarsvleugel is verdwenen.
aanzien van zijn omgeving. De school is beeldbepalend door
de constructie en de gevels met hun indeling, vormgeving,
Ook is het gebouw van belang vanwege de herkenbaarheid
de situering aan een open voorterrein en het grote volume
materialen en detaillering grotendeels gaaf behouden. De
van de oorspronkelijke schoolfunctie. De specifieke functie
van het hoofdgebouw. Het vormt een markant oriëntatiepunt.
achtergevel van het hoofdgebouw heeft op de begane grond
van technische school is door de sloop van de praktijklokalen
wijzigingen ondergaan. In het hoofdgebouw resteert een
niet meer afleesbaar, maar nog wel te herkennen in de
Gaafheid en herkenbaarheid
deel van de oorspronkelijke indeling en interieurafwerking.
monumentale kunst aan het hoofdgebouw.
Het schoolgebouw is van belang wegens de architectonische
De opzet van gangschool met centraal trappenhuis is nog
De school is van belang in relatie tot de structurele en visuele
gaafheid en herkenbaarheid van het ex- en interieur. De
herkenbaar, net als enkele klaslokalen. De oorspronkelijke
gaafheid van de stedelijke omgeving, namelijk Nieuwpoort.
oorspronkelijke opzet van hoofdgebouw met twee vleugels
De stedenbouwkundige structuur van de wijk is behouden
op een ruim bemeten schoolterrein is nog ten dele aanwezig.
gebleven. De school vormt nog altijd een ensemble met de
Zicht op voorgevel hoofdgebouw omstreeks 1997 (bron beeldbank HKIJ NL-IJssHKIJ-08201)
wederopbouwwoningen aan de noord- en westzijde. De Mr. Abbink Spainkstraat is een hoofdas in de wijk gebleven, al zijn de winkels en dergelijke er niet meer. De historische Paardenlaan ligt nog steeds langs het schoolterrein. Het schoolterrein aan de achterzijde heeft echter een transformatie ondergaan tot woonwijk. Zeldzaamheid De voormalige lts is van belang wegens de relatieve zeldzaamheid in typologisch opzicht binnen de context van IJsselstein, namelijk als lts van het type gangschool uit de wederopbouw in shake-hands architectuurstijl. Hoofdgebouw vs bijgebouw (gymgebouw) Aan het hoofdgebouw kan meer belang worden toegekend dan aan de dwarsvleugel (bijgebouw). Het hoofdgebouw vertegenwoordigt de meeste waarden. Het is hiërarchisch gezien het belangrijkste bouwdeel. De oorspronkelijke schoolfunctie en typologie van gangschool zijn er het beste in te herkennen. Het hoofdgebouw is het rijkst vormgegeven en voorzien van monumentale kunst. Door zijn volume en situering speelt het een belangrijke stedenbouwkundige rol. De eerder genoemde waarden zijn met name gelegen in de situering; het volume; de indeling, vormgeving, materialisering en detaillering van de voor- en zijgevels en ten dele van de achtergevel; de monumentale kunst; en de constructie.
Inpandig zijn vooral het centraal trappenhuis, de gangstructuur, enkele klaslokalen en de oorspronkelijke vloeren wandafwerking in het trappenhuis en gangen van waarde.
Zicht op voorgevel hoofdgebouw omstreeks 1997 (bron beeldbank HKIJ NL-IJssHKIJ-08202)
17
18
Uitgangspunten
4. EISEN EN WENSBEELD 4.1 Inleiding De gemeente heeft een aantal kaders (minimale eisen) voor de
De bestaande haaksparkeerplaatsen aan de achterzijde
waardoor de bouwmassa ondergeschikt blijft aan
gewenste architectonische en stedenbouwkundige kwaliteit
(direct ten oosten van de Heer Arendstraat) mogen
het hoofdgebouw (maximale goothoogte 6 meter en
opgesteld. In dit hoofdstuk zijn voor de (her-)ontwikkeling
meegerekend worden aangezien deze toebedeeld kunnen
maximale bouwhoogte 9 meter) uitgangspunt;
een aantal minimale eisen benoemd en wordt het ideale
worden aan de voormalige schoolfunctie 7.
wensbeeld geschetst.
Er moet
•
voldaan worden aan de gemeentelijke
parkeernorm.
Zie
voor
parkeernormen
en
moet de oriëntatie van de nieuwe bouwmassa conform de huidige oriëntatie zijn;
•
is de positionering van de nieuwe bouwmassa op
4.2 Architectonische en stedenbouwkundige kaders (minimum eisen)
randvoorwaarden mobiliteitsplan de in voorbereiding
vergelijkbare afstand van het hoofgebouw als de
zijnde nieuwe ’Beleidsregel Parkeernormen IJsselstein’.
oorspronkelijke bouwmassa (dit om het doorzicht op
De (her-)ontwikkeling dient te voldoen aan onderstaande
Daarbij mag (een deel van) het parkeren volgens het
de achterliggende eigentijdse woningen aan de Heer
minimale eisen, deze zijn, voor zover mogelijk, ook
huidige gebruik in de omgeving verondersteld worden
Arendstraat te beperken);
8.
weergegeven op de tekening op pagina 18. 1.
2. 3.
4.
5.
6.
Qua duurzaamheidsaspecten zal de herontwikkeling
•
dienen de dakvlakken ‘gaaf’ te blijven. Dakkappelen
Behoud ensemblewerking hoofdgebouw, groen ingerichte
moeten voldoen aan de geldende wet- en regelgeving.
en dakramen zijn dan ook niet gewenst (hooguit aan
voorruimte met bestaande bomen en het tuinmuurtje als
Deze eisen liggen hoger dan van toepassing zijn op het
de zuidzijde van het bijgebouw, zeker niet aan de
erfafscheiding
bestaande gebruik van de school. Dit leidt automatisch
zijde van het hoofdgebouw)
Behouden groene karakter en bestaande bomenstructuur
tot een verduurzaming. Verder wordt door behoud
aan waterzijde (zijde Paardenlaan)
sloop
afvalstromen
aan de gezamenlijk openbare ruimte (noordzijde). De
Van het hoodfgebouw dienen de voorgevel (inclusief
voorkomen. Aanvullende duurzaamheidsmaatregelen in
ruimte dient zorgvuldig vormgegeven en afgestemd
kozijnen), beide zijgevels met kunstwerken, de dakvlakken
de voorstellen worden meegewogen bij de beoordeling
te worden op de bestaande voorruimte
en de kenmerkende detaillering behouden te worden
van de inzendingen.
daarmee
samenhangende
•
dient de ontsluiting van de woonfunctie te grenzen
dienen eventuele tuinen gepositioneerd te worden
De voorkeur gaat uit naar het behoud van het gehele
aan de waterzijde waarbij de tuinen landschappelijk
hoofdgebouw dienen passend te zijn bij de architectonische
gebouwenensemble bestaande uit het bestaande hoofd-
zijn ingepast (met behoud van bestaande bomen)
vormgeving van het gebouw en de ruimtelijke context
en bijgebouw. Indien het bijgebouw (gymgebouw) niet
In het hoofd- en bijgebouw is naast de woonfunctie ook
gehandhaafd blijft:
wederopbouwarchitectuur in Nieuwpoort en het
een maatschappelijke dan wel bedrijfsmatige functie
•
mag de terug gebrachte bouwmassa qua footprint
hoofdgebouw (bijvoorbeeld middels een eigentijdse
toegestaan
niet groter zijn dan de oorspronkelijke footprint van
vertaling van de Delftse School).
Realiseren van een passende parkeeroplossing aan de
het bijgebouw;
Eventuele
ingrepen
aan
de
achtergevel
van
het
achterzijde van het hoofdgebouw (Heer Arendstraat) zodat de voorruimte in de huidige staat behouden blijft.
9.
en
•
•
•
dient de verschijningsvorm te passen bij de
is een nieuwe eenvoudige massaopbouw, bestaande uit
maximaal
twee
bouwlagen
met
zadeldak 19
4.3 Wensbeeld Zoals beschreven is het streven om het ensemble zoveel
A. Behouden bijgebouw (dus behoud hoofd- en bijgebouw)
B. Behouden oorspronkelijke elementen interieur
mogelijk te behouden. Hierbij kan een onderscheid gemaakt
Met het behouden van het bijgebouw (gymgebouw) blijft
Slechts delen van het interieur zijn nog oorspronkelijk. Het
worden tussen eisen en wensen. Eisen, zoals het behoud van
het oorspronkelijke ensemble grotendeels intact. De wens
wordt als een meerwaarde gezien als deze oorspronkelijke
het hoofdgebouw, bijbehorende voorgevel en kopgevels met
is ook de gevels van het bijgebouw intact te laten. Indien
elementen (centraal trappenhuis, de gangstructuur, enkele
kunstwerken, zijn reeds benoemd in paragraaf 4.2. In deze
er wijzigingen in de gevels aangebracht worden zal dit lager
klaslokalen en de oorspronkelijke vloer- en wandafwerking in
paragraaf is in volgorde van belangrijkheid beschreven welke
gewaardeerd worden dan wanneer deze in de oorspronkelijke
het trappenhuis en gangen ) ingepast worden.
elementen de voorkeur hebben om te behouden.
staat behouden blijven.
Hoe meer van deze oorspronkelijke elementen ingepast worden des te hoger de waardering. Bij
de
waardering
wordt
onderstaande
volgorde
van
belangrijkheid aangehouden: 1.
behoud centraal trappenhuis (inclusief hekwerken)
2.
behoud gangstructuur
3.
behoud
oorspronkelijke
vloer-
en
wandafwerking
trappenhuis en gangen 4.
20
Lts omstreeks 1960 (bron beeldbank HKIJ NL-IJssHKIJ-00372)
behoud enkele oorspronkelijke klaslokalen
BRONNEN •
Bijdragen tot de geschiedenis van IJsselstein Stad en Land, uitgave nr. 165, december 2019, Historische Kring IJsselstein ‘Cultuurhistorische inventarisatie Nieuwpoort’ en ‘Het voormalige lts-gebouw in IJsselstein
•
Voormalige lts Mr. Abbink Spainkstraat 36-38 te IJsselstein – Cultuurhistorisch onderzoek, Jojanneke Clarijs d.d. oktober 2020
•
Beeldenbank Historische Kring IJsselstein, http:// hkij.collectiebank.nl
21