Bijlage 1 - Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein
Tekst van het document
Gemeente IJsselstein
Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein
i van vi
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
Gemeente IJsselstein
Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein
Opdrachtgever: Gemeente IJsselstein Contactpersoon: De heer R. Buiting Projectteam DTNP: De heer T. Wissink Mevrouw J. Doggen De heer P. Rosmulder Projectnummer: 2405.0123 Datum: 09 oktober 2023
Graafseweg 109 6512 BS Nijmegen T 024 - 379 20 83 E info@dtnp.nl W www.dtnp.nl Adviseurs voor Ruimte en Strategie
De aanloop
1
De acties
28
1.1
Aanleiding en proces
2
3.1
29
1.2
Conclusies diagnosedocument
4
Stap 1: Het publieke hart
31
1.3
Ambities voor de binnenstad
5
Stap 2: Landingsgebied recreatief bezoek
32
1.4
Uitgangspunten voor functionele verandering
6
Stap 3: Routing van bezoekersverkeer
33
Stap 4: Leefbare binnenstedelijke woonmilieus
34
Stap 5: Openbare ruimte
35
Wat, wanneer, wie?
Het toekomstbeeld
7
Toekomstbeeld
8
Algemeen
36
Signalen uit 2040
9
3.2
37
Stap 1: Het publieke hart
10
Stap 2: Landingsgebied recreatief bezoek
15
Stap 3: Routing van bezoekersverkeer
19
Stap 4: Leefbare binnenstedelijke woonmilieus
22
Stap 5: Openbare ruimte
25
Uitvoeringsagenda in tabelvorm
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
De aanloop
1.1
Aanleiding en proces
IJsselstein heeft een mooie historische binnenstad, waar inwoners terecht trots op zijn. Twintig jaar is er op de vorige visie, ‘Verbeterde Binnenstad’, gevaren, en met resultaat. Maar nu ontbreekt het, in woelige economische tijden, aan een actuele koers voor de lange termijn. Praktische en prangende vraagstukken als verkeer en vergunningen staan niet op zichzelf. Om het hart van IJsselstein ook in de toekomst te laten kloppen, is er behoefte aan een nieuwe stip op de horizon.
voor initiatieven. Met de resulterende uitvoeringsagen-
binnenstadstafel georganiseerd over welke rol men wil
da kunnen alle partijen gericht met elkaar om tafel om
nemen in de verdere uitvoering (20-09). De inzichten,
de binnenstad levendiger én leefbaarder te maken.
behoeften en initiatieven van de aanwezigen in deze drie binnenstadstafels zitten in het DNA van het
Proces en rolverdeling
resulterende toekomstbeeld en de bijbehorende
Het toekomstbeeld is in 3 fases tot stand gekomen:
uitvoeringsagenda.
1.
Voorbereiden (jan-april 2023);
2.
Verbinden
(april - juni 2023);
Twee stukken: Diagnosedocument én Toekomstbeeld
3.
Opstellen
(juli - september 2023).
Als ‘samenvatting’ van fase 1 en 2 is door DTNP eind juni een ‘Diagnosedocument’ opgesteld met een
Binnen de gemeente is er een ambtelijke projectgroep
uiteenzetting van de opgaven en ambities die er in de
opgericht waarmee de voortgang en inhoudelijke
binnenstad spelen. De inhoud van dat
thema’s (bijv. verkeer, groenonderhoud, bestemmings-
Diagnosedocument is belangrijk om de keuzes in dit
Weer 20 jaar verder kijken
plannen, etc.) gedurende het traject zijn besproken.
rapport te begrijpen.
De afgelopen 20 jaar is er aan het ambitieuze program-
Gemeente IJsselstein heeft voor fase 2 en 3 adviesbu-
ma Verbeterde binnenstad (2003) gewerkt. Sindsdien
reau DTNP ingeschakeld om de ideeën en ambities tot
Leeswijzer
is de wereld veranderd door onder andere de digitalise-
een samenhangende ruimtelijke ontwikkelvisie te
In het verdere hoofdstuk 1 worden de conclusies uit
ring, met gevolgen voor het consumptiegedrag en de
brengen.
het Diagnosedocument aangehaald en de ambities voor de binnenstad concreet gemaakt. In hoofdstuk 2
vrijetijdsbesteding. Ook zijn er opgaven in de ruimtelijke ordening, zoals het veranderende klimaat, die om
Tijdens de verbindende fase zijn daarvoor twee
wordt het ruimtelijk-functionele toekomstbeeld
aanpassingen vragen (vervoer, hitte, water, etc.). Deze
‘binnenstadstafels’ georganiseerd (24-04 en 26-06).
opgebouwd en in hoofdstuk 3 worden hier acties en
tijd vraagt om een nieuwe blik op het gebruik en de
Hierbij waren onder andere de bewoners, de BIZ
projecten aan verbonden.
daarbij passende inrichting van de binnenstad. Het
(ondernemers en pandeigenaren), maatschappelijke
doel is dan ook om duidelijke keuzes te maken over de
organisaties en de historische kring vertegenwoordigd.
gewenste ruimtelijk-functionele ontwikkeling van de
Na het opstellen van het conceptrapport en de
binnenstad. Hiermee is er weer een toetsingskader
concept-uitvoeringsagenda is een derde en laatste
2 van 40
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
Verbeterde Binnenstad uit 2003
Binnenstadstafel 1: denken vanuit verschillende doelgroepen
Binnenstadstafel 3: wie heeft waar een rol? (uitvoeringsagenda)
Dynamiek in de binnenstad na oplevering Schuttersgracht
Binnenstadstafel 2: gebiedskeuzes maken (lokaal of recreant)
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
Verwerking uitkomsten binnenstadstafel 1 (zie diagnosedocument)
3 van 40
1.2 Conclusies diagnosedocument Het historische, kleinschalige profiel van de binnenstad zorgt voor een krachtige uitgangspositie. De binnenstad kent nog relatief weinig leegstand. Wel is er een duidelijke transitie gaande van winkels naar verblijfsfuncties, wat een andere ruimtevraag betekent. Ook zijn er meer mensen in de binnenstad komen wonen.
dan ook om de recreatieve bezoekersdoelgroep meer naar
Puzzelen met doelgroepen en kwaliteiten
IJsselstein te trekken.
De binnenstad heeft al veel functies/gebruikers en bewoners per vierkante meter. Dat maakt het extra
Recreatieve doelgroep aanspreken reëel?
belangrijk de beschikbare ruimte zo goed mogelijk in te
IJsselstein heeft ingrediënten voor een recreatief profiel,
zetten. De uiteindelijke ruimtelijk-functionele visie zal
waaronder een gave historische binnenstad, de ligging in
focussen op de ruimtelijke inpassing van de
een aantrekkelijk gebied voor fiets- en waterrecreatie
behoeften van de verschillende bezoekers
(Marnemoende, Montfoort, Oudewater, etc.) en een leuke
én de binnenstadsbewoners. Ofwel: Waar rust en waar
Uitdaging behouden vitaal publiek aanbod
evenementenagenda. Wel moeten we constateren dat de
reuring? Waar even snel iets halen en waar struinen?
De binnenstad van IJsselstein drijft op haar eigen
binnenstad van IJsselstein er qua cultuur-historisch
inwoners. Aangezien die lokale doelgroep beperkt zal
profiel op nationaal niveau niet direct uitspringt. Niet
Een heldere routing voor die verschillende gebruikers is
groeien betekenen de autonome trends (o.a. digitalise-
alleen IJsselstein richt zich namelijk op de recreant, in
daarbij essentieel. Wat betreft bereikbaarheid vraagt de
ring) een dreigende verschraling van de diversiteit aan
veel historische binnensteden en vestingstadjes wordt of
recreant bijvoorbeeld iets anders dan de lokale frequen-
voorzieningen (met name winkels). Door de krapte op de
is flink geïnvesteerd in het beleefbaar maken van histo-
te bezoeker. Door strategische keuzes te maken over
woningmarkt is er voor eigenaren ook een financiële
risch erfgoed (bijv. Hanzesteden of in de omgeving o.a.
wie waar te accommoderen, kunnen alle puzzelstukken
prikkel om commercieel vastgoed uit de markt te nemen.
Vianen, Culemborg, Wijk bij Duurstede, Schoonhoven,
echt in elkaar gaan vallen. Wat daarbij helpt is dat het
Op die manier zouden investeringen in het historische
Woerden).
recreatieve bezoek relatief goed te combineren is met
vastgoed kunnen worden geborgd, maar ongebreidelde transformatie beperkt de ruimte voor publieksfuncties.
de reeds bestaande kwaliteiten van de historische Op regionaal niveau bieden het grote en groeiende
binnenstad. Een fijn historisch binnenstedelijk woonge-
achterland met ‘Utrechtse stedelingen’ binnen fietsaf-
bied is bijvoorbeeld ook een prima struingebied, en bij
Door doelgroepen van buiten IJsselstein meer aan te
stand en de eigen kwaliteiten echter wel voldoende
een prettige lokale ontmoetingsplaats kan ook een
spreken kan het draagvlak voor publieke voorzieningen
perspectief. Als IJsselstein zich de komende jaren richt op
recreant goed lunchen. Het sluit elkaar niet uit. De
worden vergroot. Voor een regionale winkelfunctie zijn er
het aantrekken van die doelgroep is dat een realistische
opgave is om het recreatieve bezoek door de bestaande
echter al veel sterkere centra vlakbij, zoals City Plaza
eerste stap in de verdere ontwikkeling van het recreatieve
kwaliteiten heen te vlechten, en die zo verder te verster-
Nieuwegein (10 minuten rijden) en de binnenstad van
profiel. Bertha van Heukelom hield ooit de buitenstaan-
ken.
Utrecht (20 minuten rijden). De beter passende ambitie is
ders buiten de deur, nu is het tijd ze te verwelkomen.
4 van 40
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
1.3 Ambities voor de binnenstad De gemeente IJsselstein en de lokale betrokkenen stellen zich gezamenlijk
Toekomstbestendig publiek gebied
als doel om de binnenstad te versterken op de volgende thema’s:
Het hoofdvoorzieningencentrum van de gemeente Toekomstbestendig publiek gebied
•
Zo divers mogelijk aanbod aan publieksfuncties;
Prioriteit ligt bij het sterk houden of versterken van de binnenstad als:
•
Winkel- en horecaconcentratiegebied van de gemeente;
•
Het hoofdvoorzieningencentrum van de gemeente;
•
Bezoekgemak voor frequent bezoek inwoner;
•
Dé ontmoetingsplek van IJsselstein;
•
Alle bovenwijkse publieksfuncties (bieb, theater, etc.).
•
Een aantrekkelijk recreatief bezoekdoel voor de regio.
Dé ontmoetingsplek voor alle IJsselsteiners Een leefbare binnenstad
•
Verblijfskwaliteit en vrijetijdsfuncties;
Een binnenstad wordt leefbaar als het een plek is
•
Evenementenlocatie;
•
•
Toegankelijk.
waar de voordelen van wonen in een historische binnenstad de boventoon voeren (beeldkwaliteit, levendigheid);
•
waar aandacht is voor klimaatadaptatie (hittestress, waterberging)
Een aantrekkelijk recreatief bezoekdoel voor de regio
en -mitigatie (energie, vervoer).
•
Verblijfskwaliteit en cultureel aanbod;
•
Beleefbare historie, een gaaf stadsgezicht;
•
Routing, landingsplekken en marketing voor de recreant.
Beleefbaar historisch profiel Het subdoel voortvloeiend uit bovenstaande doelstellingen is het goed beleefbaar houden dan wel maken van de bestaande historische kwalitei-
Het zo goed mogelijk ruimtelijk verbinden van deze bezoekmotieven en de
ten. Zaken die hier aan bijdragen zijn o.a.:
functies die daarop aansluiten, is nodig om het centrum toekomstbestendig
•
Publieke functies huisvesten in historisch vastgoed (erfgoed);
te maken. Een straat die alleen een winkelstraat is, is kwetsbaar, net zoals
•
Investeringsperspectief in historisch vastgoed hoog houden;
een straat vol souvenirshops en horeca met slecht weer stil en leeg is. Het
•
Een autoluw(er) profiel realiseren (verblijfs- en beeldkwaliteit);
is de ambitie is om zoveel mogelijk verschillende publieke functies binnen
•
De groenblauwe (lees: planten en water) grachtenstructuur benadruk-
de grachten te huisvesten (en zo nodig bestaande functies te verplaatsen).
ken (hittestress, waterberging, verblijfskwaliteit); •
Historische beeldkenmerken/elementen/structuren benadrukken
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
5 van 40
1.4 Uitgangspunten voor functionele verandering Tot nu toe is de krimp in winkelaanbod grotendeels opgevangen door de horeca. In een visie op de binnenstad in 2040 moet rekening worden gehouden met een situatie waarin de behoefte aan fysieke plekken verder is gewijzigd. Daarom wordt flexibiliteit ingebouwd. Op korte termijn: optimaliseren bestaande structuur De binnenstad is in transitie. Dat betekent ook een veranderende vraag aan vestigingsmilieus. Binnen het publieke circuit van de binnenstad vraagt dat om keuzes, daarmee ontstaan er goed werkende gebieden én investeringsperspectief voor ondernemers en vastgoedeigenaren.
Extra draagvlak: welkom recreant! Ten tweede wordt de recreant aangesproken. Op deze manier wordt aanvullend draagvlak aangeboord, zodat het voorzieningenaanbod vitaal kan blijven.
Lange termijn: waar nodig transformatie begeleiden Om het investeringsperspectief in het historische vastgoed overeind te houden, wordt voor bepaalde gebieden aangegeven waar transformatie naar niet-publieke functies kan worden overwogen (wonen/werken). Hiermee ontstaat ademruimte voor de nog onzekere toekomst.
6 van 40
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
Het toekomstbeeld
Toekomstbeeld Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein
In 2040 zijn sommige dingen nog vanzelfsprekend: molen De Windotter draait, De Plaats is knus, Apestad heeft een slotheer en de Benschopperstraat is druk. Daar mogen we er één aan toevoegen: IJsselstein is een begrip in de regio. De verborgen parel schittert in het hoogseizoen niet meer alleen voor de IJsselsteiners. Misschien is er net een hippe lunchroom te veel, maar wees niet bang, het blijft hier ons kent ons. Een op elkaar ingespeelde organisatie van eigenaren, ondernemers, bewoners, verenigingsleven en gemeente zetten hun schouders er onder, met de evenementenkalender als grote trots. De IJsselsteinse binnenstad heeft zich dan ook goed weten aan te passen aan de nieuwe tijden. Je vindt er verrassend vernieuwende concepten voor zo’n historisch stadje. De groene zone van IJssel tot Kasteelpark is een favoriet gebiedje voor bewoners, picknickliefhebbers en recreanten geworden. Niets zo mooi als je sloepje aanmeren en een historische setting instappen... In dit hoofdstuk gaan we vanaf pagina 10 in vijf stappen naar dit toekomstbeeld. 8 van 40
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
Signalen uit 2040 Samantha - Inwoner IJsselveld Al jaren woon ik met mijn gezin in IJsselveld-West. De grote boodschappen doen we in de Clinckhoeff, maar we komen ook graag in de binnenstad met het gezin. De fietsen zetten we voor de Kloosterstraat in de stalling, dan ben ik zo in de Benschopperstraat. Op vrijdag zijn we daar vaak te vinden voor de weekmarkt en stiekem ook om het weekend in te luiden met een ijsje. Als ik dan toch in het centrum ben, loop ik meestal ook even langs de Action of de Hema of gaan we even naar de bieb. Op de terugweg moeten we van de kinderen vaak nog even langs de speeltuin Kloosterplantsoen. Je kunt veel combineren zo dicht bij elkaar, en het is er gewoon gezellig, ideaal!
Gerard - inwoner Utrecht-stad Door vrienden werden wij getipt om eens langs de rivier richting IJsselstein te fietsen. Op een zonnige zaterdag zijn we op pad gegaan. Via zo’n smal bruggetje werden we naar een plek gewezen om onze fiets veilig weg te zetten. Leuk zo’n pittoresk haventje bij de kerk, bijzondere toren ook blijkbaar. Het toeristisch informatiepunt was makkelijk te vinden. Zij hebben ons op het museum gewezen, toen wij dat zagen, waren we wel onder de indruk. Na een tijdje rond te hebben gelopen vonden we een heerlijk plekje in de zon met uitzicht op de oude molen. Aan het eind van de middag wilden we terug naar huis gaan, maar toen zagen we een plein met een prachtige muurschildering. Een ober heeft ons toen verleid om er een avondje van te maken... geen spijt van! Ali - binnenstadsbewoner IJsselstein Een paar jaar geleden ben ik aan het Kronenburgplantsoen komen wonen. Het groen voor de deur vind ik heerlijk. Het is een rustige plek en ‘s avonds loop ik vaak nog een rondje langs de kerk richting de IJssel. Tijdens de evenementen of op het terras kom ik geregeld buren tegen, heerlijk om zo in het leven te zijn. Het is ook prettig dat er weinig verkeer voor mijn deur rijdt. Bezoek verwijs ik naar parkeergarage Eiteren, vanaf daar lopen ze zo mijn voortuin, zoals ik het Kronenburg plantsoen wel noem, in.
Zelf heb ik ook een abonnement in Eiteren, maar het is fijn dat ik met mijn auto ook bij mijn huis kan komen. Een paar jaar terug heb ik bijvoorbeeld samen met de buren de huizen geïsoleerd, dan wil je er wel bij kunnen komen. Spannend hoor, dat isoleren bij zo’n oud pand, maar ik heb goed contact met de gemeente. Zo houden we het hier samen mooi!
9 van 40
Stap 1: Het publieke hart Toekomstbeeld stap 1: Het publieke hart van de binnenstad
Door focus aan te brengen is er ook in de toekomst een dynamisch publiek hart in de binnenstad van IJsselstein. Dit is de plek waar ondernemers met vertrouwen in de toekomst kunnen investeren, zodat bezoekers een aantrekkelijk aanbod aan voorzieningen kunnen blijven verwachten. Binnen dit hart wordt onderscheid gemaakt tussen: •
Het hoofdcircuit: Hier is het de ambitie om zoveel mogelijk (verschillende typen) publieke voorzieningen, die liefst ook overdag open zijn, te concentreren.
Publieke hart van de binnenstad
Die concentratie draagt bij aan een vestigingsmilieu met voldoende passanten, zodat ook functies
Hoofdcircuit
die afhankelijk zijn van impulsaankopen, zoals modewinkels, kansrijk blijven. In dit gebied is het de
Flexibele schil
ambitie om voor iedereen goed toegankelijk te zijn. •
De flexibele schil: Hier is invulling met publieke
Sterk winkelaanbod
functies ook de ambitie, maar hier is wel een meer doelgericht bezoekmilieu passend (minder afhankelijk
Terraslocaties
van veel passanten). Dat betekent in de praktijk ook een andere functiemix (zie verderop). Mocht er op de
Plaats; hét centrale plein
lange termijn toch significante, structurele leegstand optreden in de binnenstad, dan kunnen hier delen
Bronpunt Overtoom
getransformeerd worden naar bijvoorbeeld wonen, zodat het publieke hart compacter wordt (in volgorde
Nachthorecagebied
Doelenstraat, Kerkstraat). 10 van 40
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
Buiten het publieke hart (hoofdcircuit+flexibele schil)
Hoofdcircuit: Overtoom-De Plaats
is het perspectief voor invulling met publieksfuncties
Het sterkste stuk van het publieke circuit van de
beperkt, en dergelijke functies dragen hier het minst
binnenstad loopt vanaf bronpunt de Overtoom (super-
bij aan de ambities (concentratie, functiesynergie).
markt, theater, stadhuis, parkeergarage, OV-bronpunt
In deze gebieden wordt transformatie naar private
én fiets-ontsluitingsroute van Zenderpark) over de
functies (wonen en werken) mogelijk. Op deze wijze
Benschopperstraat naar De Plaats; hét centrale
wordt verzekerd dat er investeringsperspectief blijft in
(terrassen)plein voor het Historisch Stadhuis. Dit deel
al het historische vastgoed én er voldoende druk op het
van de binnenstad kent de beste ontsluiting, de
publieke hart (vooral binnen de gracht) blijft bestaan.
hoogste passantenaantallen en zowel de commerciële
Dit betekent bijvoorbeeld dat de IJsselstraat in de
(supermarkt, diversiteit winkels, horeca etc.), maat-
toekomst volledig een woonstraat zou mogen worden.
schappelijke (gemeentehuis, theater, bieb) als de
Die transformatie mogelijk maken betekent, gezien de
historisch-recreatieve kwaliteiten van het centrum
gespannen woningmarkt, hoogstwaarschijnlijk dat er
(Waag/Klooster, Historisch Stadhuis) zijn er te vinden.
woningen aan de binnenstad toegevoegd zullen worden.
Het goed functioneren van dit deel van het centrum is
Benschopperstraat: voor iedere doelgroep relevant
voorwaarde voor de verdere visie op de binnenstad. Wanneer de publieke bestemming van een pand
Het beter gebruiken van het erfgoed is hier (en elders
in dit gebied langere tijd niet gebruikt wordt
in de binnenstad) een belangrijke opgave.
(bijvoorbeeld in gebruik als woning) vervallen de
Bezorghoreca kan rond de Overtoom worden gehuis-
planologische mogelijkheden voor publieke invulling. De
vest, om (verkeers)overlast binnen de grachten te
mogelijkheden voor ambachtelijke bedrijvigheid (lage
voorkomen. Recent is dat voor Domino’s gedaan.
milieucategorie) blijven behouden. Voor het merendeel van het gebied buiten het publieke hart is de woon-
Hoofdcircuit: Molenstraat-Schuttersgracht-Weidstraat
en werkfunctie trouwens nu al toegestaan (middels
Met de herontwikkeling van de Schuttersgracht/
bestemmingsplan) en als zodanig in gebruik (Walstraat,
Molenstraat is er een sterk rondje ontstaan in het
Kronenburgplantsoen, etc.).
zuiden van de binnenstad, met bijvoorbeeld de Action (grootste bezoekersaantallen binnen de gracht) en
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
Historische gebouwen meer beleefbaar maken 11 van 40
horeca zoals Loft88, met voor IJsselstein een relatief
is dan ook hét gebied voor innovatie binnen het publieke
groot terras. Ook qua type vastgoed is het een belang-
hoofdcircuit, hier wordt meer mogelijk gemaakt dan
rijke aanvulling. De huidige uitstraling en inrichting van
traditionele winkels, diensten en horeca (bijvoorbeeld:
de openbare ruimte wordt in negatieve zin als ‘functio-
VR-beleving, arcadehal, open showroom (niet op af-
neel’ ervaren. Vooral de Molenstraat heeft de potentie
spraak)). Initiatieven voor dat type innovatieve binnen-
een verblijfsgebied te worden en het aanzicht van de
stadsvoorziening worden zo mogelijk gefaciliteerd a.
binnenstad aan de zuidzijde te verfraaien (in combinatie met gebied Overtoom en de molen). Samen met De
Een aanvullend bezoekdoel (naast Hema) op de kop van
Plaats/Vingerhoekhof is dit de beste locatie voor een
de Utrechtsestraat (ter hoogte van de Kerkstraat) is
terrassengebied dat zowel voor de lokale bezoeker als
belangrijk voor het toekomstperspectief en de eigen
de recreant aantrekkelijk is. Door de ontwikkeling van
identiteit van de straat. Dat bezoekdoel is liefst iets
de Schuttersgracht en de uitbreiding van de terassen
anders dan een winkel, zodat wordt aangesloten bij de
aan het Vingerhoekhof is ook de Weidstraat een
functie van de binnenstad als lokale ontmoetingsplek
belangrijkere centrumstraat geworden.
(sociaal-maatschappelijk) én/of als recreatief bezoekdoel
Molenstraat heeft potentie als verblijfsgebied
(zie stap 2).
Hoofdcircuit: Utrechtsestraat De Utrechtsestraat is tot aan de Kerkstraat onderdeel
Hoofdcircuit: Vingerhoekhof
van het publieke hoofdcircuit en samen met de
De Vingerhoekhof is samen met De Plaats dé centrale
Benschopperstraat de locatie voor de weekmarkt. Het
terraslocatie van IJsselstein. Dat mag meer worden
wensbeeld is dat de functies in de Utrechtsestraat
benadrukt. Vanaf de Weidstraat zal de aanwezigheid van
zoveel mogelijk overdag en weekrond open zijn. Als
de Vingerhoekhof als bijzondere plek dan ook worden
‘winkelstraat’ is de ruimtelijke positie van de
aangekondigd met een grote muurschildering.
Utrechtsestraat echter niet het sterkst. Zo is Eiteren de minder bezochte parkeergarage en is Hema de enige echte publiekstrekker in dit gebied. De Utrechtsestraat
12 van 40
a
Natuurlijk wel met ambtelijke toets aan inpasbaarheid i.v.m. verkeers-, milieu- en geluidsoverlast.
Schuttersgracht onderdeel rondje frequente benodigdheden
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
De Vingerhoekhof vervult samen met De Plaats ook de rol als centrale evenementenlocatie in de krappe binnenstad (zie ook stap 5). Momenteel heeft de Vingerhoekhof nog deels een achterkanten-uitstraling, zowel in bebouwing als door de huidige logistieke (laden/lossen) en parkeerfunctie (zie ook stap 3). Om de verblijfskwaliteit hier te verbeteren is verfraaiing en vergroening gewenst (zie ook stap 5). Mochten er zich kansen voordoen om achterbebouwing weg te nemen dan wel meer smoel te geven aan het Vingerhoekhof, dan is dat het onderzoeken waard.
Flexibele schil: Kerkstraat
Schakelpunt Weidstraat/Vingerhoekhof vraagt om muurschildering
Referentie muurschildering Deventer (bron: hanzesteden.nl)
Versnipperd gebruik Vingerhoekhof oogt rommelig
Kerkstraat ademruimte; meer doelgericht bezoekersprofiel
De Kerkstraat is de ademruimte van het hoofdcircuit. Dit is bijvoorbeeld de logische plek om als beginnend ondernemer je winkelconcept uit te proberen, maar ook voor bijvoorbeeld meer doelgericht bezochte functies in de persoonlijke dienstverlening of voor avondhoreca biedt de Kerkstraat een passend vestigingsmilieu. De Kerkstraat heeft veel te winnen bij de ambities voor een nieuwe functie op de kop van de Utrechtsestraat, om zo aangehaakt te blijven bij de rest van het publieke hart. Ook een meer recreatief profiel biedt kansen (zie stap 2). Aangezien in de Kerkstraat geen grote passantenaantallen verwacht hoeven te worden, is meer vergroening hier goed mogelijk.
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
13 van 40
Flexibele schil: Doelenstraat
Nachthorecagebied: Voorstraat
De Doelenstraat is de eerste locatie waar zo nodig
De Voorstraat doet niet mee als straat in het ‘circuit’
aanzienlijke commerciële meters uit de markt kunnen
van de binnenstad tijdens winkelopeningstijden. Pas
worden genomen (transformatie), zonder dat dit de
later in de avond gaat de Voorstraat enkele dagen in de
structuur van het publieke hart al te veel beïnvloedt.
week leven. Landelijk hebben cafés in kleinere steden
Transformatie naar een niet-publiek woon/werkgebied
en dorpen het zwaar, door de zoektocht van de
is een mogelijkheid. Er is echter ook een andere
consument naar nieuwe en unieke ervaringen (concur-
potentiële niet-winkeltoekomst voor de Doelenstraat.
rentie van festivals, evenementen en grote steden). Dat IJsselstein een nachthorecaprogramma heeft, is dan
De Doelenstraat is dan wel geen onderdeel van het
ook een kwaliteit die zo goed mogelijk behouden moet
commerciële hoofdcircuit, maar biedt dicht op dat
worden, zeker ook om de jongere doelgroep in de
circuit een vestigingsmilieu dat in de toekomst (zie stap
streek aan de binnenstad te blijven verbinden, iets waar
3) verder weinig voorkomt in de binnenstad, namelijk de
veel centrumgebieden mee worstelen. Naast nachtho-
autobereikbare centrumschil. Dat betekent vestigings-
reca zijn er geen andere publieksfuncties gewenst in
potentie voor functies die in het circuit lastiger zijn in te
de Voorstraat, het is immers geen onderdeel van het
passen (bereikbaarheid, huurniveau, metrages, etc.).
publieke hart. Wanneer structurele leegstand zou
Hierbij kan gedacht worden aan grotere sociaal-maat-
ontstaan in de huidige horecapanden is transformatie
schappelijke functies of de clustering van zorgfuncties,
naar woon-werkfuncties wenselijk.
Doelenstraat: te huur.
sportfaciliteiten, etc. Ook (ambachtelijke) bedrijvigheid met een lage milieucategorie is goed denkbaar. Momenteel zit er in de Doelenstraat onder andere een flinke elektronicawinkel. Dit is een sterke aanvulling op het winkelprofiel en zolang dat haalbaar is, is voortzetting van deze situatie een goede zaak voor de positie van het centrumgebied. 14 van 40
Doelenstraat: grote elektronicawinkel
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
Stap 2: Landingsgebied recreatief bezoek Toekomstbeeld stap 2: Het landingsgebied voor recreatief bezoek
Fietsroutes, De IJssel, het museum, de Pasqua lini-toren, de smalle IJsselbrug, het Kasteelpark, de kruidentuin, het Kronenburgplantsoen; het noordelijke deel van de binnenstad is het passende gebied om de recreant te laten landen en het verhaal van IJssel tot Stein te vertellen. Daarvoor moet er wel wat gebeuren! Wensbeeld noordelijke binnenstad Het wensbeeld is een bijzonder, lommerijk struingebied met ruimte om te zitten, leren, spelen, waar je mooie foto’s maakt en waar het erfgoed goed wordt onderhouden en open is voor bezoek. Bezoekers landen zo in de historie van IJsselstein, met haar grachten en torens, alvorens de binnenstad in te stappen en al het aanbod daar te ontdekken. Vanaf de routes voor wandel-, fiets- en waterrecreatie langs de IJssel zal de recreant in de toekomst vakkundig verleid worden de binnenstad te bezoeken. Voor die
! Uitzondering voor passende initiatieven !
routing zijn bepaalde knooppunten in de noordelijke
Specifiek rond de rode cirkels en in historisch erfgoed
binnenstad belangrijk (rode cirkels kaart). Ondernemers
kan buiten het publieke hart uit stap 1, als uitzondering
spelen samen slim in op de recreanten door arrangemen-
meegedacht worden over het ontwikkelen van publieke
ten aan te bieden. Ingrepen om de recreant in het noorden
functies. Dit geldt alleen voor op de recreant gerichte
beter te faciliteren zitten het functioneren van de zuidelijke
concepten (fietsverhuur, hotel/b&b, VVV, etc.).
binnenstad niet in de weg.
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
15 van 40
Nieuw centraal ‘landingsgebied’ recreant! Ter hoogte van de huidige parkeerplaats achter de kerk wordt een gebied ontwikkeld waar de recreatieve bezoekers kunnen ‘landen’. Dit grote gebied tussen IJssel en Stein ligt aan het prachtige Kronenburgplantsoen en naast het oudste gebouw binnen de grachten, de St. Nicolaaskerk. Die kwaliteiten kunnen veel beter worden ingezet. Zo ontstaat grip op de routing van die bezoekers door de binnenstad. Het gebied sluit ook goed aan op het circuit
bron: inijsstelein.nl bron: inijsstelein.nl
(Utrechtsestraat), en de beoogde ontwikkeling op de hoek met de Kerkstraat. Zo ontstaat zowel in de
Bestaande situatie parkeerplaats achter de kerk
Noordelijk gebied heeft kwaliteit om recreant aan te spreken
Utrechtsestraat als in de Kerkstraat nieuw perspectief. •
Maaiveldparkeren wordt vervangen door groene verblijfskwaliteit. Dit is de aangewezen plek gezien de nabijheid van de ondergebruikte parkeergarage Eiteren. Deze ingreep is een win-win-win (vergroening, inpassing recreatie, autoluwer profiel, zie ook stap 3).
•
Voor de fietsrecreant langs de IJssel is dit een aantrekkelijkere aankomst in de binnenstad dan door de IJssel- en de Voorstraat.
•
Voor kleinere boten (sloepjes) wordt een nieuwe passanten-aanlegplaats direct aan de binnenstad gecreëerd (voor grotere boten wordt een aanlegplek aan de Hollandsche IJssel gezocht).
16 van 40
bron: Google Earth, bewerking DTNP
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
Hoek Utrechtsestraat-Kerkstraat Een bepalende plek voor de koppeling tussen de recreatieve zone en het hoofdcircuit is de kop UtrechtsestraatKerkstraat, circa 100 meter vanaf de nieuwe landingsplaats. De uitstraling en aantrekkingskracht van deze plek is mede bepalend voor de Kerkstraat (zie stap 1). Ambitie is om één of twee van de hoekpanden een maatschappelijk-culturele of recreatieve invulling te geven. Hiervoor kan gedacht worden aan een boutique
Museumlocatie valt nog niet op maar heeft potentie
hotel, maar ook een museum, een souvenirwinkel, de VVV, fietsverhuur of combinaties van bovenstaande typen functies zouden waardevol zijn. Hoe meer open de
Schakel tussen circuit en recreatieve landingsplaats
uitstraling en hoe ruimer de openingstijden hoe beter.
Museum als eye-catcher Museum IJsselstein heeft in potentie een mooie locatie. Het ligt aan het water en kan op deze plek de Havenstraat goed uitlichten. De vind- en zichtbaarheid van het museum vanaf de hoofdroutes moet echter beter. Ook de uitstraling van de steeg daarnaartoe vraagt om aandacht. Vanaf Panoven/Eiteren zou het museum in het oog moeten springen. Een idee uit de tweede binnenstads tafel is om het hele gebouw goud te schilderen, zoals bij museum Weert. Een dergelijke creatieve én haalbare ingreep zou het museum meer waarde geven in het recreatieve profiel van de binnenstad van IJsselstein. 18 van 40
bron: The Roosevelt, Middelburg
bron bni.nl
Toekomst: hotel!?
Toekomst: opvallen! referentie Museum Weert 2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
Stap 3: Routing van bezoekersverkeer Toekomstbeeld stap 3: de routing van de bezoekers in verschillende modaliteiten
De binnenstad van IJsselstein is gastvrij en toegankelijk. Door de juiste routing van bezoekersverkeer kan ruimte worden vrijgespeeld voor verblijfskwaliteit. Bereikbaarheid is altijd een beladen thema, maar mensen blijken zich goed aan te kunnen passen. Blij je te zien! De ontsluiting van de binnenstad is het ‘welkom’ voor de bezoeker. Een heldere routing naar de binnenstad (waar moet ik zijn?) en een prettige ervaring bij aankomst (netjes, gemakkelijk) zijn daar onderdeel van. Helemaal bij aankomst bij de binnenstad zelf, ofwel bij een van de vier historische ‘entrees’/bruggen, moet de bezoeker dat welkom van IJsselstein beleven.
Naar een autoluwere binnenstad De auto vraagt enorm veel ruimte, een schaars goed in de binnenstad. Inzet is een meer autoluwe binnenstad en zo meer ruimte voor verblijfskwaliteit, veiligheid en vergroening. Om haar ambities te realiseren wil de gemeente op termijn de autobezoeker opvangen buiten de grachten en daarbinnen ontmoedigen. Binnen de grachten ligt het primaat bij het bestemmingsverkeer toelaten (bewoners, expeditie). Tegelijkertijd is het de ambitie om frequent bezoek te blijven faciliteren en de binnenstad voor
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
19 van 40
iedereen jaarrond toegankelijk te houden. Dat is een
Fietsbezoek (ca. 50% van bezoeken)
balansoefening die vraagt om uitwerking in een verkeers-
De lokale fietsbezoeker is het levensbloed van de
circulatieplan (VCP). In dit Toekomstbeeld leggen we de
binnenstad. Deze moet en kan binnen de grachten
uitgangspunten hiervoor vast.
worden gefaciliteerd. De doorgaande fietsroutes door de binnenstad creëren echter ook overlast. Doel is de
Wandelen (25% tot 100% van de bezoeken)
veiligheid op de drukste momenten te verbeteren en
Het moet prettig zijn om naar de binnenstad te lopen
vanuit alle richtingen goede stallingsopties te bieden.
(circa 25% van bezoeken) en daar rond te wandelen. Zo
De lokale fietser laat zich echter lastig sturen en hopt
goed als iedereen is op enig punt in de binnenstad een
het liefst van deur tot deur. In de compacte binnenstad
wandelaar, of je nou lopend komt of met de fiets, de auto
van IJsselstein is het echter eigenlijk heel makkelijk via
of het OV. Aandachtspunten zijn:
zijstraten dicht bij elk bezoekdoel te komen, zonder
•
Toegankelijkheid met de rollator/rolstoel, etc., vanaf
door de hoofdstraat te hoeven ‘sjeezen’. Om de fietser
de parkeerbronpunten, maar bijvoorbeeld ook vanaf
te begeleiden en goed af te vangen zijn de ingrepen:
woonzorgcentra als Ewoud en Isselwaerde.
•
Omleggen doorgaande fietsroute.
Veiligheid: binnen de grachten, en al helemaal binnen
•
Nieuwe beveiligde stalling op de hoek Weidstraat/
•
het hoofdcircuit, moet het veiligheidsgevoel groot zijn. Een prettige plek is op zijn minst een veilige plek.
Op hoek met Weidstraat fietsenstalling maken (nu P)
Schuttersgracht/Voorstraat (dicht op De Plaats); •
De wat gedateerde uitspraak “je moet je kind om een
Stalling op hoek Kloosterstraat/Kronenburg plantsoen, aansluitend aan Kasteelpark;
stuk kaas durven sturen” geeft het juiste beeld. Hier
•
Stalling bij recreatieve landingsplaats;
ligt een duidelijke relatie met het auto- en expeditie-
•
Bestaande stalling bij de Benschopperbrug.
verkeer binnen de grachten. •
Routing van recreatieve bezoekers: de binnenstad is
Experiment uitbreiding fietsverbod
klein, dus het is goed mogelijk de recreant langs alle
Momenteel is er op vrijdag en zaterdag een verbod op
interessante plekken te leiden. Dat vraagt om een
fietsen in de Benschopperstraat en Utrechtsestraat.
duidelijke routing.
Voorstel is een experiment uit te voeren in het hoogseizoen van 2024 (mei-aug). Het verbod wordt dan
20 van 40
Fietsen belangrijkste modaliteit in de binnenstad
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
uitgebreid naar de overige dagen na venstertijden. De ervaringen kunnen worden gebruikt om een geïnformeerde keuze te maken over het fietsregime.
Autobezoek (ca. 25% van bezoeken) Doel van de gemeente is om binnen de grachten een autoluwere binnenstad te creëren, maar de binnenstad wel bereikbaar te houden voor iedereen. Parkeren door bezoekers binnen de grachten wordt ontmoedigd.
Doorgaande fietsroute omleggen om knelpunten te verlichten
Daarom wordt aan alle kanten van het hoofdcircuit parkeergelegenheid geboden. Gehandicaptenparkeren en bewonersparkeren blijft mogelijk binnen de grachten. •
Experiment in de Benschopperstraat en Utrechtsestraat
Bezoekers parkeren primair in de parkeergarages, waar het de eerste twee uur gratis parkeren is. Deze functioneren als ‘parkeermagneten’, wat vraagt om een duidelijke bewegwijzering.
•
Op maaiveld kan aan weerszijden van De Plaats net buiten de grachten door bezoekers worden geparkeerd bij het Kasteelpark en in het verlengde van de Doelenstraat a.
Dit is de gewenste situatie waar bezoekers, bewoners en ondernemers de komende jaren samen naar toe kunnen groeien (zie ook uitvoeringsprogramma). a
Deze locaties liggen op circa 150-170 meter van De Plaats. Voor een bezoek van een half uur tot een uur (40% van de bezoeken aan de binnenstad) is dat een acceptabele loopafstand.
VCP: hoeveel en welke plekken nodig voor welke doelgroepen?
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
Beter gebruiken parkeergarage Eiteren
21 van 40
Stap 4: Leefbare binnenstedelijke woonmilieus Toekomstbeeld stap 4: leefbare woonmilieus in de binnenstad
Een binnenstad is een woonwijk, maar geen normale woonwijk. Mensen die kiezen om in een historische binnenstad te wonen hebben daar de voor- én nadelen van; is iets overlast of levendigheid? In de balans tussen publiek gebied en woonwijk valt altijd wat te verbeteren en ook de klimaatverandering vraagt de komende decennia om aanpassingen. Zonering: wonen in het leven en wonen in de luwte Hoe groter de bezoekersstromen, hoe ingewikkelder de ruimtelijke opgaven voor woongenot worden. In de toekomstige binnenstad van IJsselstein wordt daarom onderscheid gemaakt tussen woonmilieus: •
wonen in het leven tussen de assen ‘Benschopperstraat-Utrechtsestraat’ en ‘Schuttersgracht-Voorstraat-IJsstelstraat’
•
wonen in de luwte aan weerszijde daarvan (bijv. de Hofstraat of de Walkade).
Wonen in het leven betekent, meer dan in de luwte, de
Binnenstedelijke woonmilieus
aanwezigheid van publiek, zowel overdag als ’s avonds. Als bewoner kies je in dit gebied dus voor minder
Wonen in het leven
publieke groenruimte, afval niet voor de deur zetten, meer laden en lossen, meer evenementen, en waar-
Wonen in de luwte
schijnlijk staat je auto niet om de hoek. 22 van 40
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
Win-win-win?
gebied, maar des te meer wanneer het ook gaat om
De leefbaarheid gaat er met het toekomstbeeld voor het
een ‘historische sfeerbeeld’ voor de recreant;
overgrote deel van de binnenstadsbewoners op vooruit: •
Het toekomstbeeld zet in op een autoluwer profiel binnen de grachten en het toevoegen van verblijfs-
•
•
Veilig: er is extra toezicht door BOA’s en politie in de binnenstad om de veiligheid te borgen?;
•
Bereikbaar: Bezoekers kunnen met de auto uiteinde-
en groenruimte. Dit komt ten goede aan de leefbaar-
lijk niet meer binnen de grachten komen, bestem-
heid voor bewoners (tegengaan van hittestress,
mingsverkeer wel. De precieze parkeerpuzzel voor
waterberging bij extreem weer, rondje kunnen
bewoners zal in het parkeerbeleid en verkeerscircula-
wandelen in het groen, veiligheid op straat, etc.);
tieplan moeten worden gelegd. Voor nieuwe wonin-
Het toekomstbeeld zet in op een betere beleefbaar-
gen ‘in het leven’ is een parkeerplaats binnen de
heid van het historische decor. Een plek waar
grachten geen zekerheid. Gezien de keuzes in
recreanten kunnen struinen is vaak ook een fijne
stappen 1, 2 en 3 is het bijvoorbeeld aannemelijk dat
plek om te wonen. De interesse in erfgoed en
een deel van de parkeerplaatsen op locaties als de
cultuur wordt door veel bewoners in de binnenstad
Schuttersgracht, achter de St. Nicolaaskerk en op
gedeeld (o.a. Historische Kring).
het Vingerhoekhof uiteindelijk verdwijnen.
Ruimtelijk zijn er een aantal aandachtspunten specifiek
Vergroening: planmatig, collectief en privaat
voor de binnenstad als woonmilieu:
De binnenstad van IJsselstein is een hitte-eiland binnen
Afval aandachtspunt bij wonen in publiek gebied
de gemeente. Dat de echte centrumstraten relatief stenig
Basis op orde
zijn is niet vreemd (hoge passantenstromen, weekmarkt,
Met de keuzes uit stap 1 is het waarschijnlijk dat het
expeditieverkeer, etc.). Maar buiten het hoofdcircuit zijn
aantal woningen in de binnenstad nog enigszins zal
er veel mogelijkheden voor meer groen. Daar ligt deels
toenemen. Het is dan ook belangrijk scherp te blijven op
een opgave voor de gemeente, zoals bij de herinrichting
de basisvoorwaarden voor wonen in publiek gebied:
van het Kronenburgplantsoen en het ontwerp van het
•
Schoon: het goed verwerken van de afvalstromen
gebied achter de St. Nicolaaskerk. Maar ook binnen-
van bewoners heeft altijd de aandacht in publiek
stadsbewoners hebben hier een rol. Dit toekomstbeeld
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
Bereikbaar: inwoner kan bij woning komen
23 van 40
nodigt dan ook uit tot kleine en grotere vergroeningsingrepen, zowel collectief (bijv. binnenplaatsen of als straat) als privaat (achter-/voor-/geveltuinen). •
Straten als de Walkade, Havenstraat, IJsselstraat, Kerkstraat, etc. kunnen allemaal profiteren van geveltuintjes/klimopachtig groen. IJsselstein was in 2023 beste gemeente van Utrecht in het NK tegelwippen, die actie mag in de binnenstad verder worden doorgezet.
•
Referentie gevelgroen in historische setting (Kampen)
Vroegere binnentuinen zijn momenteel stenige parkeerplaatsen. Voor de leefbaarheids-, erfgoed- én hittestress-opgave zouden vormen van permanente vergroening wenselijk zijn a. Hierin is dus ook ruimte voor collectieve actie/in gezamenlijk beheer. Opgave: verduurzaming (historisch) vastgoed en vergroening
Verduurzaming van (historisch) vastgoed Een van de (technisch) lastigere opgaven in de historische binnenstad is de verduurzaming van het historisch vastgoed (o.a. isolatie). Daarbij kan ook spanning ontstaan tussen duurzaamheid en het historische stadsgezicht (bijv. zonnepanelen). De nadruk ligt in dit toekomstbeeld op de ambitie voor een beleefbaar historisch profiel en het stimuleren van investeringen in historisch vastgoed.
a
Mits ook werkbaar met de parkeeropgave.
24 van 40
Concept Stadshof Deventer (Studio Wonder & Groen+Schild)
Referentie gevelgroen in publieke straat (Oosterhout)
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
Stap 5: Openbare ruimte Toekomstbeeld stap 5: schaarse openbare ruimte doelmatig inzetten
IJsselstein is evenementenstad. Hier vier je feest in een knusse, historische setting. De evenementenagenda wordt daar nog meer op afgestemd. Die piekmomenten hebben wel jaarrond consequenties voor de inrichting van de openbare ruimte. Gezien het beperkte vloeroppervlak van de binnenstad en de vele opgaven in de openbare ruimte vraagt dat om keuzes. Nadruk op activiteiten: Plaats & Vingerhoekhof Centraal is er De Plaats, met de Vingerhoekhof als ondersteunend evenementengebied. Hier ligt het zwaartepunt voor de klassieke evenementen (Koningsdag, carnaval etc.). •
De centrale ligging van De Plaats betekent dat er in de routes naar De Plaats toe rekening moet worden gehouden met mogelijkheden voor optochten, etc. De aanwezigheid van de weekmarkt in de Benschopperstraat, Utrechtsestraat en Overtoom
Openbare ruimte
vraagt vergelijkbare randvoorwaarden. •
De Vingerhoekhof zal rond de verbinding met De
Activiteiten centraal
Plaats tot zekere hoogte een stenig karakter behouden om ruimte te bieden voor evenementen, terrassen en
Verblijfskwaliteit: terrassen
expeditie. Aan de randen van het plein kunnen kansen voor vergroening worden benut, helemaal gezien het
Verblijfskwaliteit: groen
bezoekersparkeren op de Vingerhoekhof verdwijnt.
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
25 van 40
Nadruk op activiteiten: Overtoom en Kasteelpark
overigens niet dat hier geen activiteiten kunnen worden
Voor grotere (functionele) openbare ruimte moet ook
georganiseerd (bijvoorbeeld ‘fiets em d’r in’), maar in
buiten de gracht worden gekeken:
beginsel is dit vooral een verblijfsplek, waar de huidige
•
inrichting perfect op aansluit.
De Overtoom is gezien het grote aaneengesloten oppervlak een waardevolle aanvulling als verharde
•
locatie. De trappen/zitjes vormen bovendien al een
Nadruk op verblijfskwaliteit: Kronenburgplantsoen
tribune dan wel een podium. Afhankelijk van de
Het Kronenburgplantsoen wordt vergroot en verbindt in
keuzes rond de ontsluiting van de binnenstad (fiets,
de toekomst IJssel en Stein. Het gebied achter de kerk
auto, expeditie) kan dit gebied naast de evenement-
wordt een recreatief landingsgebied en daarmee
functie ook op verblijfskwaliteit worden ingericht.
onderdeel van de groene verblijfsruimte. Verder
Voor grotere evenementen met een karakter dat
onderzoek is nodig om te bepalen in hoeverre aan één
aansluit bij de binnenstad is ook een groene evene-
of beide zijden van de kerk nog maaiveldparkeren voor
mentenlocatie passend. Het Kasteelpark is hiervoor
bewoners en/of gehandicapten terug dient te komen.
een sterke locatie. Hoewel dit park buiten de gracht
Deze inrichting draagt bij aan de ervaring van de
ligt, is de historie voelbaar (kasteeltoren), en de
noordelijke binnenstad als prettig struingebied, samen
afstand tot De Plaats en de horeca is beperkt (kans
met het Klooster- en Vestingsplantsoen.
Kasteelpark, groene evenementenlocatie dicht op de binnenstad
op synergie). Om het park intiemer te maken, is een ‘groene pleinwand’ gewenst (heg, bomen, etc.). Zo
Nadruk op verblijfskwaliteit: Molenstraat
wordt het een knussere plek, ook gedurende de rest
De Molenstraat ontwikkelt zich als derde terraslocatie
van het jaar, waarin het bijvoorbeeld als picknick-
van IJsselstein. Een sterk horeca-aanbod op deze plek
plaats en speelveld kan worden gebruikt.
is een waardevolle aanvulling op De Plaats en Vingerhoekhof. In samenhang met het gebied rond de
Nadruk op verblijfskwaliteit: Klooster-/Vestingplantsoen
molen is hier veel groene verblijfskwaliteit te maken.
Een goed voorbeeld van een plek die juist permanent is
Ook is het binnen het hoofdcircuit de plek waar de
ingericht op verblijfskwaliteit is het Klooster- (speeltuin)
kwaliteit van de stadsgracht het meest beleefbaar is.
en Vestingplantsoen (o.a. kruidentuin). Dat betekent 26 van 40
Veel potentie verblijfskwaliteit Molenstraatgebied
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
Oranjevereniging IJsselstein De Plaats inijsselstein.nl Molen inijsselstein.nl Weekmarkt
inijsselstein.nl Kasteelpark
fulcosmannenkoor.nl Overtoom
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
inijsselstein.nl Zelfs op het water (Aqua Musica)
27 van 40
De acties
3.1 Wat, wanneer, wie? Het toekomstbeeld zoals hiervoor geschetst is nog niet per gebied tot in detail uitgewerkt. In de uitvoering moeten de precieze puzzelstukken vorm gaan krijgen. Ruimtelijk puzzelen in een compacte en altijd veranderende binnenstad vraagt om denken vanuit het gezamenlijke belang: niet iedereen zal met elke keuze geholpen zijn. De open dialoog en humor die hebben geholpen om tot dit toekomstbeeld te komen geven goede hoop dat IJsselsteiners daar samen uit gaan komen.
WANNEER gaan we dat doen?
deels de verantwoordelijkheid van de gemeente.
De eerste stap richting het toekomstbeeld is natuurlijk
Zonder draagvlak en medewerking van de lokale
het vaststellen hiervan door de gemeenteraad. Daarna
betrokkenen kost de uitvoering wel veel meer tijd (en
volgen er grotere strategische besluiten die meer
geld). Door samen te werken én de middelen (geld,
onderzoek behoeven (bijv. de uitwerking van het
kennis, tijd) te bundelen, wordt het toekomstbeeld veel
verkeerscirculatieplan, recreatieve landingsplaats,
eerder ook echt realiteit.
etc.). Tegelijkertijd kan er begonnen worden met een aantal ‘quick wins’ (denk aan muurschilderingen,
De basis van die samenwerking is de gouden driehoek
operatie steenbreek, etc.).
tussen ondernemers, vastgoedeigenaren en gemeente. Naast winkeliers, horeca-uitbaters en pandverhuurders
Afhankelijk van de strategische keuzes kan verdere
gaat het hierbij ook om ondernemers die vraag en
uitwerking en ontwerp plaatsvinden. Wanneer er ook
aanbod bij elkaar brengen (makelaars, ontwikkelaren).
echt ingrepen in de openbare ruimte zullen worden
Vooral het vastgoed is iets dat in veel centra nog niet
WAT gaan we doen?
gedaan is erg afhankelijk van urgentie, de ontwerpop-
goed georganiseerd is, maar in IJsselstein is er met de
Om het toekomstbeeld realiteit te maken is er per stap
gave (simpel/complex), en de omvang en kosten van de
BIZ-E en BIZ-BIJ een serieuze organisatievorm mét
uit het toekomstbeeld een stroomschema met acties
ingreep. Voor een voorlopige aanzet van die planning
en projecten gemaakt. Die worden in de volgende
zie §3.2.
paragrafen weergegeven en toegelicht. Soms is al redelijk concreet te zeggen wat een actie of project
Gezien de snelle transitie in de binnenstad en de
precies inhoudt, soms blijft het nog bij een eerste
dynamische marktomstandigheden na corona is het
verkenning van de mogelijkheden, of bij het verder
verstandig om binnen enkele jaren de ontwikkelingen
uitwerken van de gebiedskeuzes in een ruimtelijk
in de binnenstad te monitoren.
ontwerp. In die verkennings- of ontwerpprojecten zit dus nog een eigen traject, waarin betrokkenen en de
WIE gaat dat doen?
politiek worden gehoord.
Veel van de uitvoering is, van vergunningverlening tot herinrichting van de openbare ruimte, in ieder geval
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
Samenwerken, ook al ben je het nooit helemaal eens
29 van 40
budget. Dit is een sterke basis voor het managen van
Concrete aanzet rolverdeling:
de ‘binnenstad als bedrijf’.
In de derde binnenstadstafel is de aanwezigen gevraagd om vanuit hun eigen rol stickers te plakken bij de tien hoofd-uitvoeringsprojecten waarbij zij voor zichzelf en/of de groep die ze vertegenwoordigen een rol zien.
Maar de ambities van het toekomstbeeld zijn breder dan dat. Er is een grote opgave om de binnenstad sociaal/maatschappelijk relevant te laten blijven, een
“Bij welke onderdelen van de uitvoeringsagenda zou je een rol voor jezelf (en wie je vertegenwoordigt) zien?”
prettige plek te laten zijn om te leven en om er de recreant aan te spreken. Dat vraagt om meer dan
De keuzes die hierin door de aanwezigen
alleen de ‘driehoek’. Ook maatschappelijke instanties
zijn gemaakt, zijn meegenomen in deze
(bibliotheek, de POG, zorg, bestuur kerkgebouwen,
uitvoeringsparagraaf (zie iconen stroom-
etc.), een vertegenwoordiging van relevante stromen
schema’s). De gemeente is buiten be-
uit de bevolking (bijv. kunstenaarscollectief, histori-
schouwing gelaten in deze stroomsche-
sche kring, binnenstadsbewoners, etc.) en van de
ma’s, aangezien deze (in verschillende
cultuur- en recreatiesector (UIT/VVV, regiobureau,
vormen) uiteindelijk bij het overgrote deel
hotelondernemers, theater, museum, etc.) zijn daarom
van de projecten een rol heeft.
van belang. De drie binnenstadstafels zijn een goede eerste aanzet geweest om die bredere samenwerking
Doel is hierbij vooral te laten zien welke
van de grond te krijgen.
andere partijen een rol willen nemen om zo het eigenaarschap van het toekomstbeeld te verbreden. In de binnenstadstafel zijn niet alle onderdelen uit de uitvoeringsagenda op tafel gekomen. De “hoofdprojecten’ zijn behandeld, kleinere acties verderop in het stroomschema zijn daarom soms ‘blanco’.
30 van 40
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
Stap 1 : Het publieke hart De snelle veranderingen in het consumentengedrag en de transitie in de functiemix van de binnenstad die daardoor ontstaat, moet worden begeleid. Hoofddoel is een vitaal en toegankelijk aaneengesloten publiek gebied, waar ondernemers nu en in de toekomst de beste kansen hebben. Zo blijft het publieke hart van de binnenstad kloppen. Binnen het compacte hoofdcircuit wordt in het omgevingsplan flexibiliteit geboden aan een grote diversiteit aan publieke functies (geen maximering bepaalde branches, etc.). Actief wordt gezocht naar aanvullingen op de bestaande functiemix (zoals sociaal-maatschappelijk, cultureel-recreatief) en vastgoed dat daarvoor geschikt is. Het programmeren van erfgoed heeft daarbij speciale aandacht (beleefbare historie). Bij nieuwe functies wordt gekeken naar de mogelijkheid voor een toegankelijk toilet.
maken in de Doelenstraat en Kerkstraat (in die volgorde). Komende tijd zullen mogelijk meerdere onderne-
Flexibele schil: bij structurele problematiek
mers stoppen, mede door de uitzonderlijke situatie in
De eerste logische plekken voor transformatie van
de nasleep van de coronacrisis (terugbetalen steun).
commercieel vastgoed zijn buiten het publieke hart
Dat betekent niet altijd dat er geen behoefte is aan die
(bijv. IJsselstraat). Echter, mocht er structurele leegstand
voorzieningen. Transformatie naar wonen is moeilijk
ontstaan in het publieke hart dan kan ingegrepen worden
omkeerbaar, transformeer de flexibele schil dus alleen
door transformatie naar wonen en werken mogelijk te
bij structurele (langdurige) problematiek.
a
a
Bijv. meer dan een jaar >15 panden leeg
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
31 van 40
Stap 2: Landingsgebied recreatief bezoek De binnenstad heeft potentie als recreatieve bestemming, die meer kan worden benut. Met name in het noorden zijn daarvoor gerichte verbeteringen gewenst. Marketing, routing en beleving Het aantrekken van bezoekers uit de Utrechtse stadsregio vraagt om een gerichte marketingstrategie en regionale samenwerking. In de fysieke omgeving moet de recreant goed naar de binnenstad worden begeleid (routing/welkom) en daar worden opgevangen. Denk bijvoorbeeld aan de waterrecreant, die nu onvoldoende welkom wordt geheten. Eenmaal in de binnenstad moeten de historisch-recreatieve kwaliteiten van IJsselstein meer in het oog springen/beleefbaar zijn. In deze opgave ligt ook een duidelijke rol voor de meer creatieve en kunstzinnige IJsselsteiners.
Aansluiting met hoofdcircuit Ontwerpend onderzoek landingsplaats
Een goede ontwikkeling op de hoek Utrechtsestraat-
Belangrijk element in bovenstaande is het creëren van
Kerkstraat kan het vestigingsmilieu in dit deel van het
een fysieke ‘landingsplaats’ dicht op de IJssel.
publieke hart bestendigen. Dat is echter niet zomaar
Ontwerpend onderzoek moet de kenmerken en
gedaan. Zo moet er bijvoorbeeld worden gezorgd dat
potenties van het gebied verder in beeld brengen (Wat
er hier op termijn vastgoed beschikbaar blijft/komt
was hier vroeger? Welke koppelkansen zijn er? Wat is
voor een publieke functie. Ook moeten een of meer
ruimtelijk inpasbaar? Welke scenario’s kunnen worden
passende functies en initiatiefnemers worden gevon-
uitgewerkt?).
den (bijv. hotel-ondernemer).
32 van 40
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
Stap 3: Routing van bezoekersverkeer De ambities in dit toekomstbeeld worden uitgewerkt in o.a. het parkeerbeleid en het verkeerscirculatieplan. Vooral de keuzes voor autoverkeer behoeven verdere uitwerking. Uitwerking ontsluiting bestemmingsverkeer binnenstad Bezoekersverkeer binnen de grachten wordt sterk ontmoedigd. Dat betekent al een aanzienlijke vermindering van autoverkeersbewegingen. In hoeverre is er dan nog aanleiding om de binnenstad voor bestemmingsverkeer anders te ontsluiten/in te richten dan nu het geval is? Er kan gedacht worden aan ‘de binnenstad als woonerf’ (max. 15 km/u.) en/of aan alleen toegang met de auto over bepaalde bruggen. Belangrijk element daarbij is het onderscheid tussen bewoners- en expeditieverkeer.
Aandachtspunten discussie tijdelijke ‘bouwbrug’ De brug die open was ten tijde van de bouw van de
profiel (was vroeger geen brug, beleefbaarheid
Schuttersgracht maakt de tongen los over een nieuwe
stadsmuur, ambities rond waltoren)?
permanente brugverbinding. Naast de verkeerskundige
•
Hoeveel kost het, en in hoeverre heeft dat invloed
kosten-baten- analyse zijn er vanuit de ambities van dit
op investeringen voor andere delen van de
toekomstbeeld enkele algemene aandachtspunten:
uitvoeringsagenda?
• •
In hoeverre blijft er een samenhangend groen
•
In hoeverre verhoudt zich het permanent maken
verblijfsgebied over (Molenstraat/Molen)?
van de bouwbrug tot de gemeentelijke ambitie om
In hoeverre is een permanente ontsluiting verenig-
uiteindelijk tot een geheel autoluwe binnenstad te
baar met de ambities voor een beleefbaar historisch
komen?
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
33 van 40
Stap 4: Leefbare binnenstedelijke woonmilieus De leefbaarheid van de binnenstad gaat er op vooruit. Ook binnenstadsbewoners zelf kunnen daar een bijdrage aan leveren. Ruimte voor vergroening Voor vergroening door bewoners zijn er wel kaders nodig. De gemeente kan daarbij richting geven aan de mogelijkheden (bijvoorbeeld tot hoeveel centimeter van de gevel je een geveltuintje mag maken).
Verduurzaming vastgoed Het historische vastgoed is dé kwaliteit van de binnenstad. Het bieden van investeringsperspectief voor verduurzaming met behoud van het historisch straatbeeld is een balansoefening. Dit vraagt om uitwerking van kaders in o.a. de Erfgoedvisie en de Transitievisie Warmte.
Schoon, heel en veilig De binnenstad is geen ‘gewone woonwijk’. Dat wordt ook binnen de gemeentelijke afdelingen uitgedragen, zowel beleidsmakend als uitvoerend (veiligheid, afval, verkeer, inrichtingselementen, groenbeheer, evenementen, duurzaamheid, etc.). Wijzigingen in een beleidsveld worden integraal afgestemd om knelpunten in de compacte binnenstad te voorkomen.
34 van 40
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
Stap 5: Openbare ruimte Dit toekomstbeeld zet in op het optimale gebruik van de schaarse openbare ruimte in de binnenstad. Voor delen van de binnenstad is een (iets) andere inrichting gewenst. Kleine en grote ingrepen Niet de hele binnenstad hoeft radicaal anders te worden ingericht, soms is een kleine ingreep genoeg. Bijvoorbeeld bij het Vingerhoekhof kan het inruilen van enkele parkeerplaatsen voor meer verblijfsruimte of een boom al veel betekenen. Bij het Kasteelpark kan een betere groenwand of een prieel de identiteit van de plek jaarrond versterken. Hoe groter de ingreep en hoe complexer het gebied, hoe meer ‘ontwerptijd’ en afstemming het vraagt. In deze uitvoeringsagenda zijn de grotere ontwerpopgaven de nieuwe recreatieve landingsplaats en het gebied Overtoom/Molenstraat/Schuttersgracht. Om een stap verder te komen met die twee puzzelstukken is het praktisch om, na de uitwerking van het verkeerscirculatieplan en het parkeerbeleid, voor beide gebieden een programma van eisen op te stellen. Zo kan een eerste stap worden gezet voor de praktische uitwerking van de ambities (zie bijvoorbeeld Harderwijkse methode om de historische stadsmuur beleefbaar te maken).
Bron: Architectenweb.nl Copyright: Jeroen van Dam
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
35 van 40
Algemeen Het vaststellen van dit toekomstbeeld is de eerste stap om deze uitvoeringsagenda in beweging te krijgen. Ook ‘de binnenstad’ zal haar hoge mate van organisatie om moeten zetten in gezamenlijke actie. Meerdere beleidsvelden kunnen, met de vaststelling van dit toekomstbeeld, met de binnenstad aan de gang. Zoals in de pagina’s hiervoor is aangegeven is het belangrijk dat de gemeente daarbij de juiste partijen betrekt en tijdig communiceert. Daarnaast vraagt het toekomstbeeld om een verdere professionalisering van de ‘binnenstad als bedrijf’ (overlegstructuur, keuzes in de evenementenagenda (wat draagt bij aan ambities?) en aanbiedingen voor de consument (bijv. combinatie bezoek cultuur/horeca voor recreant of puntensysteem voor lokale consument)). Verder is het belangrijk om de uitgangspunten waar op dit toekomstbeeld gebaseerd is te monitoren (situatie in de winkel- en woningmarkt, functie- en leegstandsontwikkeling, koopstromenonderzoek, recreatieve bezoekersaantallen, vervoersbewegingen, mate van voortgang projecten, klimaat, etc.). Het toekomstbeeld biedt als het goed is voldoende flexibiliteit om met die veranderende wereld om te springen, zolang tijdig gesignaleerd. 36 van 40
2405.0123 Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 09 oktober 2023
3.2 Uitvoeringsagenda in tabelvorm De uitvoeringsagenda is hieronder in tabelvorm opgenomen. Daarbij is ook een tijdsindicatie gegeven waarin verwacht wordt dat er actie wordt ondernomen. (Kort: komend jaar, Middel: Over 1 tot 3 jaar, Lang: Over 3 tot 5 jaar). Bedoeling is dus dat rond 2029 op alle fronten actie is ondernomen. De uiteindelijke realisatie van ingrepen kan langer duren.
Stap 1
Projectnaam
Termijn
Toelichting
a
Toekomstbestendig programma
Continu
Stimuleren vestiging divers voorzieningenpalet in de binnenstad.
b
Behoefte aan mogelijke aanvullingen in beeld brengen
Kort/Middel
Onderzoek naar vestigingspotentie van (niet-winkel)functies.
c
Match behoefte met vastgoed/locaties
Middel/Lang
In hoeverre is vastgoed geschikt (te maken) voor vestiging van potentiële/kansrijke functies.
d
Flexibele schil monitoren
Continu
Leegstandssituatie in de binnenstad monitoren en op basis daarvan afwegingen maken over transformatie van de flexibele schil.
2
e
Vertalen ruimtelijke visie naar omgevingsplan
Middel
f
Toegankelijkheid voor iedereen