Bijlage 1 - Lokale en landelijke ontwikkelingen

Lokale ontwikkelingen Gemeenten zijn zelf verantwoordelijk voor de inrichting van hun teams en de bekostiging. IJsselstein heeft al een aantal stappen gezet in het versterken van het team sociaal domein. Project Jeugd is eind 2024 vastgesteld met als doel om de kosten in de jeugdzorg te beheersen. De ambitieuze plannen en daarbij behorende pilots en werkwijze zijn ingezet binnen team sociaal domein maar vraagt, naast alle andere ontwikkelingen, veel inzet om de kwaliteit te blijven waarborgen en de zorg/begeleiding te kunnen blijven leveren.

Eigen netwerk en voorveld

Het inzetten van het voorveld en het motiveren van zelfredzaamheid valt of staat met een andere werkwijze vanuit het team sociaal domein en insteek in de samenwerking met andere verwijzers en dan met name de partners in het voorveld. Bij hulpvragen zal meer ingezet worden op mogelijkheden van de jeugdige en het netwerk zelf. En als dit niet mogelijk is zal er eerst gekeken worden naar mogelijkheden in het voorveld. We zetten in op minder zorg, meer aandacht voor de jeugdige en ouders en meer zelf doen. Het voordeel is ook dat de (zorg)partners lokaal zijn georganiseerd, laagdrempelig zijn en zoals al geconstateerd een forse besparing kunnen opleveren in de kosten zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit.

Stand van zaken besparing ten aanzien Project Jeugd

We kunnen tot op heden concluderen dat het meer inzetten van het voorveld zijn vruchten langzaam afwerpt. De werkwijze van team sociaal domein naar meer preventieve inzet is wel een tendens die nog bij sommige lokale partners moet landen, bijvoorbeeld in het Onderwijs en bij Samenwerkingsverbanden. We zien een beduidend lager aantal indicaties voor lichte en reguliere begeleiding. We zien echter een (kleine) stijging bij zware begeleiding. Dit ligt in lijn met wat we zien in de praktijk op de verschillende clusters waarbij zware casuïstiek meer aanwezig is.

Pilot Huisartsen IJsselstein

Huisartsen kunnen zelfstandig verwijzen naar niet vrij toegankelijke jeugdhulp. De kosten hiervoor worden door de gemeente betaald. In onze pilot wordt een professional uit het team sociaal domein gekoppeld aan een huisartsenpraktijk. Wanneer er een vraag voor jeugdhulp komt, dan kan de huisarts hun contactpersoon van het team sociaal domein raadplegen. De contactpersoon kijkt welke voorliggende voorziening voorhanden is, en daarna pas welke eventuele jeugdhulp nodig en mogelijk is. De contactpersoon van het team sociaal domein geeft de beschikkingen af. De belangrijkste argumenten voor deze nieuwe werkwijze is dat de huisartsen worden ontlast, het team sociaal domein is het beste op de hoogte van de Sociale Kaart (voorveld en jeugdhulp) en kan hierdoor ook sneller de juiste zorg voor de jeugdige inzetten. Omdat het team sociaal domein ook goede aansluiting heeft bij het voorveld en dit de voorkeur heeft boven niet vrij toegankelijke jeugdhulp kan de jeugdige bij geschiktheid ook eerder terecht.

Stand van zaken Pilot Huisartsen

De conclusie is positief voor zowel de huisartsen als team sociaal domein. Er worden minder beschikkingen Jeugdhulp afgegeven en de pilot wordt omgebogen naar een werkwijze voor bijna alle huisartsen in IJsselstein. Een mooie stap in Project Jeugd.

Landelijke inzichten tot nu toe De landelijke ontwikkelingen volgen zich in rap tempo op. We zetten hieronder de belangrijkste landelijke ontwikkelingen op een rij die van invloed zijn (zowel direct als indirect) op het team sociaal domein. 1.

Toekomstscenario Kind en Gezinsbescherming (2026-2031) Het Toekomstscenario schetst op hoofdlijnen hoe kind en gezinsbescherming er uit zou kunnen zien. Het uitgangspunt is dat de zorg gezinsgericht is en er meer rechtsbescherming is en meer transparant is naar ouders. Daarnaast is het uitgangspunt dat er één vast gezicht is vanuit het sociaal team én dat deze professionals de tijd krijgen om continue bij te scholen.

2.

Hervormingsagenda Jeugd (2023-2028) Het uitgangspunt van de Hervormingsagenda is een inclusieve samenleving, het inzetten van passende ondersteuning en zoveel mogelijk in het eigen netwerk. Passende ondersteuning zou ook kunnen zijn in de wijk zodat zorg laagdrempelig is en dat de kwaliteit van de begeleiding goed is. Dit kan alleen beoogd worden door een team die sterke relaties heeft met specialistische jeugdhulp, als deze hulp ingezet dient te worden. Hiervoor is een sterke verklarende analyse noodzakelijk. Team sociaal domein speelt hier een belangrijke rol in. Indien nodig geeft het team sociaal domein zelf lichte ondersteuning, dit in goede verbinding met lokale voorzieningen voor het brede sociaal domein.

3.

Deskundigheidsrapport van Ark (2025) Begin 2025 is het deskundigheidsrapport publiekelijk gemaakt. De commissie gelooft sterk in de potentie van de onafhankelijke stevige sociale teams en de verbindende schakel die zij zijn in de gehele keten. Het uitgangspunt van dit deskundigheidsrapport is om te zorgen dat zij ook een goede verbindende schakel kunnen zijn. Dit kan bewerkstelligd worden door de gezaghebbendheid van team sociaal domein helder te krijgen, hen te plaatsen in de regierol en het hebben van een brede deskundigheid door het gehele team.

4.

Richtinggevend kader (2025) De VNG heeft het richtinggevend kader in 2025 herdrukt en heeft pijlers geformuleerd wat in de optiek van de VNG werkend zou zijn als richtinggevend kader. De bedoeling is dat hiermee de Sterke Sociale Teams handreikingen zorgen voor een sterke basis. Dit vormt tevens ook de basis voor het Convenant Sterke Sociale Teams waar regelmatig in de toekomst over geëvalueerd gaat worden of sociale teams voldoen aan de eisen gesteld in dit Richtinggevend kader. De drie uitgangspunten zijn: Dichtbij, Integraal en Mandaat.

5.

Convenant Stevige Sociale Teams (2025) Het perspectief vanuit het Convenant Sterke Sociale Teams is dat eind 2028 iedere gemeente in Nederland een sterk Sociaal Team heeft. Het doel van het convenant is om sturing te geven aan de hervorming, het realiseren van deze sterke sociale teams en afspraken die gemaakt moeten worden met alle betrokkenen, zoals de gemeenten, VNG, brancheorganisaties en het Rijk. De kenmerken die sowieso aanwezig dienen te zijn in stevige sociale teams zijn: 1. Brede expertise 2. Toegang tot hulp 3. Dichtbij de inwoner 4. Domein-overstijgend werken Vanuit het Convenant Sterke Sociale Teams wordt verlangd dat de waakvlamfunctie wordt belegd, zoals al beschreven is dit momenteel nog niet aanwezig in IJsselstein. Een waakvlamfunctie kan bijvoorbeeld ingezet worden bij casuïstiek die overgedragen wordt, waarbij team sociaal domein op de achtergrond regiehouder is. Op deze manier komt er sneller plek vrij voor nieuwe cliënten en zit er doorstroom in de wachtlijst. Ook kan een waakvlamfunctie administratieve werkzaamheden verrichten. Het uitgangspunt vanuit het convenant is zo dichtbij mogelijk hulp en ondersteuning te kunnen bieden. Dit kan gedaan worden door team sociaal domein zichtbaar wijkgericht te laten werken. Op deze manier is hulp laagdrempelig.

Echter zorgt dit wel voor meer reistijd en een andere vorm van werken (extra alert op veiligheid en privacy). Brede verklarende analyse en brede blik Het is noodzakelijk om in de context van de hulpvraag te redeneren en niet op basis van zorgvormen, producten of labels. Dit vereist een brede blik aan de voorkant waardoor een goede verklarende analyse gemaakt kan worden. Momenteel is het gebruik van een verklarende analyse lastig om op te nemen in het ondersteuningsplan, mede doordat het format niet breed genoeg is. Hier wordt regionaal aan gewerkt, maar dit zorgt er op den duur wel voor meer administratieve handelingen voor team sociaal domein en langere gespreksduur per casus.

Domein overstijgend werken + mandaat Voortvloeiend uit de brede verklarende analyse en de brede blik is het vereist dat team sociaal domein, domein overstijgend gaat werken. De behoefte aan intersectoraal samenwerken is aanwezig, maar is ook lastig te bewerkstelligen gezien de afwezigheid van werkafspraken en het (soms) niet hebben van mandaat. Om dit goed te kunnen borgen dient duidelijk te zijn welke rol team sociaal domein inneemt naar ketenpartners, bijvoorbeeld Veilig Thuis (die veelal adviserend is in hun rol). Dit onderzoeken kost extra capaciteit die momenteel niet aanwezig is in IJsselstein, maar van belang is voor uiteindelijk een goede borging. Een onderdeel hiervan is het werken binnen het vrijwillig kader en erbuiten, welke rol neemt het team in en wat zijn de werkafspraken hiervoor. Een voorbeeld is de doorbraakmethode waarin er gezamenlijk met professionals passende hulp wordt gezocht voor degene met een hulpvraag. Vanuit de methodiek van de doorbraakmethode gaat men door totdat er passende hulp gevonden is. Dit vergt een brede blik van zowel het Team Sociaal Domein als aangesloten (zorg)professionals en wordt momenteel nog niet gebruikt in IJsselstein. Hiervoor is uitwerking van werkafspraken en uitwerking waar mandaat ligt van belang.