Armoedebeleid ongevraagd advies PSIJ september 2023

Platform Samenleving IJsselstein (PSIJ)

Armoedebeleid van de gemeente IJsselstein. Ongevraagd advies van het Platform Samenleving IJsselstein (PSIJ) september 2023.

Alle inwoners horen erbij!

Inhoud 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Algemeen Overige betrokken partijen Waardering cliënten Enkele cijfers Bijzondere groepen Voorstellen, aandachtspunten, zienswijzen en adviezen.

Algemeen De gemeente is verantwoordelijk voor het sociaal domein (Jeugdwet, WMO en Participatiewet). Het sociaal domein behoeft een integrale benadering omdat veelal sprake is van multi problematiek. Met één regisseur (contactpersoon) en met één loket met een duidelijk integraal (samenhangend) beleid zoals genoemd in alle gemeentelijke beleidsnota’s (IJsselstein 2017) en een duidelijke kwartaalrapportage over de voortgang en geleverde prestaties, aandachtspunten en de waardering van cliënten. In IJsselstein worden ruim 1.200 cliënten ondersteund met minimaregelingen en bijstand. Omslag in beleid Zowel bij de WIL als in IJsselstein bij het lokaal werkteam van het sociaal team is er een omslag in beleid en uitvoering met een andere kijk op het minimabeleid. Niet alle cliënten zijn zelfredzaam. Dit vraagt om maatwerk en werken vanuit vertrouwen. De leefwereld van cliënten dient bekeken te worden. Zie ook het advies ‘Ontwerp kaderbrief Werk en Inkomen Lekstroom 2024’ van de CRWIL en het recentelijk gegeven ‘Advies Participatie- en re-integratieverordening Werk en Inkomen Lekstroom 2023’ die door allen in de Utrechtse werktafel participerende gemeenten wordt onderschreven.

1 www.psij.nl psij@kpnmail.nl

Teenschillerlaan 11 3401 GH IJsselstein

0615096662

Het PSIJ waardeert het dat al die gesprekken in en door verschillende gremia hebben geleid tot deze verankering in de begroting WIL 2024 en de participatie- en reïntegratieverordening, die samenloopt met een brede verandering in opvattingen bij de Overheid en samenleving over de Participatiewet. Toch groeit de armoede! Overige betrokken partijen Pulse, Voedselbank, Sun, Stichting Leergeld, Caritatieve instellingen, Santé en Partners. Deze organisaties hebben afzonderlijke regelingen al dan niet geheel of gedeeltelijk betaald door de gemeente. Regelingen voor mensen die niet bij de WIL of gemeente terecht kunnen. Vluchtelingen hebben een afzonderlijke positie met eigen regelingen. Vluchtelingenwerk ondersteund deze cliënten. De vraag hierbij is of voor een deel van de cliënten de ondersteuning van twee jaar niet te kort is. Daarnaast zijn er partijen die hulp bieden bij vragen zoals de KBO, e.d. Waardering cliënten • • • •

De WIL wil jaarlijks een klanttevredenheidsonderzoek onder cliënten van de participatiewet houden. De laatste twee jaar is dat niet gelukt. De gemeente houdt jaarlijks een klanttevredenheidsonderzoek onder cliënten van de WMO en Jeugdwet. De cliëntenraad WIL heeft jaarlijks een overleg met professionals die contacten hebben met cliënten van de WIL De cliëntenraad WIL organiseert jaarlijks een cliëntencafé voor cliënten in IJsselstein en Lopik.

Enkele cijfers. In IJsselstein vallen 1.338 (eind 2022) mensen onder de Participatiewet en ontvangen ondersteuning via de bijstand (479), schuldhulpverlening (89) of een van de bijzondere regelingen (minimaregelingen 1.222). Voor een overzicht van de minimaregelingen zie bijlage. Er zijn 479 mensen die via de bijstand een inkomen ontvangen. Deze mensen dienen volgens de Participatiewet bemiddeld te worden naar werk. Landelijk zijn ongeveer 30% van de bijstandsgerechtigden niet beschikbaar voor de arbeidsmarkt als gevolg van lichamelijke of psychische beperkingen. Dat zal voor IJsselstein niet veel afwijken. Om in aanmerking te komen voor een van de minimaregelingen werden in 2019 1.328, in 2020 828, in 2021 729 en in 2022 1.601 ( waarvan 877 energietoeslag op aanvraag) aanvragen ingediend. Jaarlijks dus zo’n 700 tot 750 aanvragen. Er maken rond de 1.500 mensen gebruik van de collectieve zorgverzekering minima. De inkomensgrens hiervoor is 125%. In Houten is die 120% in Lopik 110% en in Nieuwegein 130%. Vroeg signalering bij schulden is per 1 januari 2021 per wet geregeld. Hiervoor zijn geen afzonderlijke cijfers voor IJsselstein. In 2021 kwamen voor de vier gemeenten 1.810 signalen binnen, in 2022 4.465 waarvan 356 meervoudig, dus van verschillende bronnen. Hiervoor is door de WIL een traject gestart zie overige aanbevelingen. Bron vierde kwartaalrapportage 2022 WIL

Afstemming generalist WIl, lokaal werkteam en sociaal team. Van de ruim 1.200 cliënten van de WIL zijn er ook ….. mensen in IJsselstein die ondersteuning krijgen door het sociaal team op basis van de WMO of Jeugdwet. Ook voor hen is er voor een deel sprake van een combinatie van regelingen die voortvloeien uit deze drie wetten.

2 www.psij.nl psij@kpnmail.nl

Teenschillerlaan 11 3401 GH IJsselstein

0615096662

Bij ruim 30% van de WIL cliënten (ongeveer 430) is er sprake van een combinatie van regelingen. In voorgaande jaren was dat rond de 40%. De energietoeslag geeft een vertekend beeld. Ongeveer 20 mensen maken gebruik van alle drie de regelingen. Indien er voor de cliënten ook ondersteuning gegeven wordt door het sociaal team IJsselstein is voor de afstemming met de WIL 36 uur per week beschikbaar voor een generalist van de WIL. Voor de cliënten in de bijstand is er afstemming tussen de werkcoaches van het lokaal werkteam en het sociaal team in de vorm van een periodiek overleg. Hierbij is ook de generalist aanwezig. Bron gemeente IJsselstein. Landelijk groeit ongeveer 9% van de kinderen op in armoede. Uit landelijk onderzoek blijkt dat ongeveer 85% van de mensen die ondersteuning nodig hebben die ook krijgen door naast wettelijke regelingen en lokale regelingen gebruik te maken van de regelingen van overige betrokken partijen. Bijzondere groepen Ondanks de ongeveer 85% van de mensen die wel de toegang tot de regelingen hebben gevonden zijn er enkele groepen mensen die in armoede leven en geen beroep doen of kunnen doen op de ondersteuning van WIL of gemeente of een van de overige betrokken partijen. Het PSIJ ziet dit als een van de belangrijkste aandachtspunten. Alle inwoners horen erbij! • •

• •

• •

De niet geregistreerde werkloze jongeren. Veelal met een beperking (fysiek of psychisch) die niet voldoen aan de criteria om opgenomen te worden in het doelgroepenregister. De mensen die in stille armoede leven omdat zij geen beroep doen op ondersteuning. Uit onderzoek blijkt dat mensen gemiddeld zo’n 5 jaar wachten voordat zij zich melden. Wat bij hen het grootste punt is dat zij ondanks dat zij het echt heel slecht hebben uit schaamte hierover niet durven/willen praten. Dat kunnen zelfs mensen zijn die een baan hebben (laag betaald) of door ontslag, ziekte of scheiding e.d. een enorme val van het inkomen hebben gekregen. De mensen die door laaggeletterdheid of onbekendheid met de Nederlandse taal geen gebruik kunnen maken van de schriftelijke communicatie vanuit de gemeente of WIL. Een deel van de mensen weet daardoor niet goed waar zij terecht kunnen. Mensen die bij het aanvragen van ondersteuning extra begeleiding nodig hebben. Mensen moeten allerlei informatie aanleveren (denk aan alles wat nodig was voor energietoeslag en nu gevraagd wordt bij een WMO aanvraag of bijstandsuitkering). Dikwijls moet die informatie herhaaldelijk worden aangeleverd omdat afdelingen en/of organisaties vanwege privacy hierover niet met elkaar mogen communiceren. Mensen haken dan ontmoedigd en wanhopig af.

Dat gebeurt ook als men wel is geregistreerd en een uitkering ontvangt en steeds maar weer periodieke of eenmalig aanvullende informatie moeten aanleveren. Kinderen! Mensen die het echt nodig hebben maar vaak niet op de hoogte zijn van de mogelijkheden, men wist het gewoon niet: a. Kwijtschelding Rijks- en Gemeentebelastingen b. Altijd aangifte doen voor alleenstaanden met AOW en een klein pensioen (tot max. € 400.-- per maand) c. Toeslagen: natuurlijk aanvragen als je er voor in aanmerking komt maar wel opletten dat teveel ontvangen altijd teruggevraagd wordt. d. Mensen die wel contact hebben met de overige betrokken partijen maar nog niet doorverwezen kunnen of willen. e. Als je er echt niet uit komt dat je dan schuldsanering kunt aanvragen. Je moet dan wel schulden hebben.

3 www.psij.nl psij@kpnmail.nl

Teenschillerlaan 11 3401 GH IJsselstein

0615096662

Voorstellen, aandachtspunten, zienswijzen en adviezen. De cliëntenraad WIL heeft op 5 juni een zienswijze armoedebeleid uitgebracht aan het bestuur (wethouders) en de directie van de WIL. Het PSIJ heeft deze zienswijze overgenomen en als volgt in deze aandachtspunten notitie verwerkt. De zienswijze is als bijlage toegevoegd. Het PSIJ vraagt de aandacht voor vijf problemen die voortvloeien uit onvoldoende doorontwikkelde samenwerking. 1. Wie is waarvoor verantwoordelijk. De bestuurlijke inrichting (Governance). In de gemeente IJsselsteun is de één loket benadering voor het sociaal domein nog niet gerealiseerd. Samen met de Lekstroomgemeenten is voor de uitvoering van de participatiewet gekozen voor samenwerking (WIL) om zowel de noodzakelijke kennis als de aandacht en een echt luisterend oor te kunnen leveren. In de praktijk van de WIL gemeenten komt het er op neer dat, zowel de gemeente (sociaal team en lokaal werkteam) als de WIL (5 tot 6 generalisten voor vier gemeenten en een uitvoeringsorganisatie) regie en contact hebben met de cliënt. Verder kiezen de gemeente er voor om naast de wettelijke taken, ook een aantal afzonderlijke, veelal van andere gemeente verschillend, eigen regelingen in te voeren. Deels neergelegd bij de WIL deels in eigen uitvoering. Advies Stop met alle verschillende gemeentelijke regelingen en inkomenspercentages.

Als er aanvullende regelingen nodig zijn maak dan per onderwerp één regeling die voor alle WIL gemeenten van toepassing is. 2. Meervoudige problematiek Veel cliënten zullen tevreden zijn over het werk van het sociaal team, lokale werkteams en WIL. Zeker bij enkelvoudige problematiek. Velen echter ook niet, zeker niet bij meervoudige problematiek. Zij voelen zich niet of onvoldoende gehoord. Zie de vele landelijke rapporten en resultaten van de klanttevredenheidsonderzoeken. Advies Maak voor IJsselstein één loket voor de wetten en in WIL verband gezamenlijke regelingen en de aanvullende eigen regelingen binnen het sociaal domein. Dit loket heeft één werkwijze die voor de vier gemeenten hetzelfde is. Benoem per cliënt één contactpersoon (toegangsprofessional) die met de cliënt een plan van aanpak maakt of het nu gaat om enkelvoudige of meervoudige problematiek. De contactpersoon zorgt voor de verwijzing en inschakeling van de juiste afdeling(en). De contactpersoon is eindverantwoordelijk, bewaakt de voortgang en kwaliteit van dienstverlening en is voor de cliënt altijd diens vaste aanspreekpunt! In Houten is de kick off geweest van het Sociaal Plein. Een loket waar de inwoner met wat voor vraag dan ook terecht kan. Quote. Uitvoeringscapaciteit Participatiewet blijft achter bij ontwikkelingen.

Over de volle breedte van het sociaal domein worstelen gemeenten met passende dienstverlening binnen krappe budgetten. Een van de meest cruciale factoren daarin is de toegangsprofessional: degene die op basis van een hulpvraag van een inwoner bepaalt of en zo ja welke dienstverlening wordt ingezet. Hoewel de vraagstukken in het sociaal domein complexer worden, leidt dat niet voor alle wettelijke taken tot extra uitvoeringscapaciteit. Bob kersten en Johannes ten Hoor. Zorg& social web juni 2023

Indien de cliënt na afhandeling van het probleem zich opnieuw bij het loket meldt, wordt, bij voorkeur, dezelfde contactpersoon toegewezen. Niet alleen bij inkomensondersteuning, schuldhulpverlening, het vinden van werk, WMO vragen of jeugdproblematiek, maar ook bij alle gezamenlijke regelingen.

4 www.psij.nl psij@kpnmail.nl

Teenschillerlaan 11 3401 GH IJsselstein

0615096662

3. Persoonlijke benadering. Tal van problemen zijn vaak het gevolg van bureaucratie, systeemwereld of het ontbreken van de menselijke maat bij de uitvoering van wetten en regelingen. Zij kunnen met eenvoudige besluiten of werkwijzen worden opgelost. Out of the box (mogen en kunnen) denken! Zowel binnen de gemeente als binnen de WIL. Communicatie is hierbij essentieel. Advies Genoemd is al de toegangsprofessional. Het is het PSIJ bekend dat hieraan aandacht wordt besteed en dat er programma’s zijn gestart bij zowel de WIL als de gemeente. Met dit advies wil het PSIJ opnieuw het belang hiervan benadrukken. Onder andere het voorkomen en aanpakken van schulden door het team Geldzaken van WIL en de WIL generalist van IJsselstein. Start experimenten! 4. Communicatie en afstemming met ‘overige betrokken partijen’. Daarnaast vraagt het PSIJ opnieuw aandacht voor de communicatie met cliënten. De cliënt mag weten wie verantwoordelijk is, zeker bij meervoudige problematiek. Bij persoonlijke benadering mag de cliënt verwachten dat er tweerichtings verkeer is. Voor laaggeletterden en anderstaligen is de huidige communicatie niet altijd voldoende, bijvoorbeeld via een brief of de website. Mensen kunnen terecht bij het spreekuur, belastingaangifte, informatie en digitale overheid in de bibliotheek, het gemeentehuis en de WIL en bij de overige betrokken partijen.

Toch vallen er nog veel mensen die onder wat we ‘bijzondere groepen’ hebben genoemd. Het zou ‘gewoon’ dienen te zijn dat mensen ondersteuning vragen. Voorbeelden kunnen hierbij helpen. Het PSIJ vraagt voor deze groepen extra aandacht in de communicatie. Ook vraagt het PSIJ aandacht voor afstemming met ‘overige betrokken partijen’. Hier zijn de verantwoordelijkheden en ‘wie doet wat’ niet altijd duidelijk voor de cliënt. In voorkomende gevallen ook niet altijd binnen de gemeente en WIL. Verwachtingen van cliënten over bij wie men terecht kan dienen eenduidig te zijn. Onder andere: a. Hulp en advies bij financiële zorgen door Pulse (financiën op orde) en SUN (Stichting Urgente Noden. b. Energiekosten omlaag door energiecoach. c. Alle kinderen doen mee door Stichting Leergeld. 5. Overige aanbevelingen: De gemeente IJsselstein kan niet in staat worden geacht eenzelfde professionalisme aan de dag te leggen als een grote buurgemeente als Utrecht. Immers, inwonersaantallen bepalen de mogelijkheid tot professionaliteit van specifieke klantgroepen. Deze zullen bij de grote buur vaker voorkomen dan bij een kleine gemeente. Juist daarom is Werk en Inkomen Lekstroom (WIL) tot stand gekomen. Hierdoor kan meer expertise en kwaliteit in de uitvoering gebracht worden. De komst van de wet WAMS 2024 bevestigt de mening van het PSIJ.

Het PSIJ stelt dan ook voor om vanuit de WIL en de gemeente gezamenlijk haast te maken met een inventarisatie van de thans bekende klanten binnen de WIL en gemeente met gesprekken achter de deur. Daarnaast kan door de vroegsignalering een nieuwe groep mensen worden bereikt. Het is de CRWIL en het PSIJ bekend dat hiervoor een traject is ontwikkeld. Het PSIJ wil meer over deze aanpak weten en met name hoe daardoor meervoudige problematiek eerder wordt onderkend. De hokjes moeten weg.

5 www.psij.nl psij@kpnmail.nl

Teenschillerlaan 11 3401 GH IJsselstein

0615096662

Uitgangspunt zou moeten zijn dat iedereen over voldoende (financiële) middelen kan beschikken om op redelijke wijze in het levensonderhoud te kunnen voorzien. Maar zolang dit niet het geval is moet onderzocht worden welke mogelijkheden er verder zijn om te komen tot: -

-

-

-

-

-

Potentie tot werk, beschut, vrijwilligers enz. Maar ook oog voor psychische zaken en onmogelijkheden om te komen tot betaald werk, vermoedelijk 30% van de klanten in bestand van de WIL. Een budget per kind om deel te nemen aan een (sport)activiteit. Niet in geld maar in natura. Stel m.b.t. vervoerskosten een vrij reizen binnen een bepaalde straal en maak hierover afspraken met de vervoerders. Te denken Utrecht, Woerden en deelnemende gemeenten alsmede Schoonhoven. Dit m.b.t. winkelbezoek, scholing, werk en gezondheidscentra. Bekend is dat voor veel cliënten met schulden een deel, soms/vaak een groot deel, schulden zijn als gevolg van aanmaningen. Zo wordt de oorspronkelijke schuld door de kosten alleen maar groter gemaakt. Onderzoek het oprichten van een gezamenlijke kredietbank voorsanering van betalingsproblemen leningen en overige achterstanden. Hierbij verplichting tot bewindvoering in eigen beheer (Zoals in de stad Utrecht gekoppeld aan het huishoudboekje). Immers, schulden zijn het nieuwe verdienmodel. Automatische vrijstelling gemeentelijke belastingen. Directe koppeling individuele inkomenstoeslag bij participatie uitkering. Maak het mogelijk om mensen in hun eigen (koop)woning te laten wonen.

Daar waar door urgentie een woning wordt verleend voor minima een automatische koppeling van vrijstelling aanvraagkosten en toelage verhuiskosten standaard per verhuizing voor inrichtingskosten. Vast bedrag. Onderzoek werkmogelijkheden statushouders, ook gekeken naar hun opleiding in het land van herkomst. Niet bemiddelen naar werkcontracten die onder het bestaansminimum blijven (dit geld niet voor vrijwilligerswerk). Denk hierbij specifiek ook aan laaggeletterde en digi vaardigheid! Geef mensen voldoende kwalificatie (her- of bijscholing) mee om zich ook op de toekomstige arbeidsmarkt te kunnen handhaven. Bouw een perspectiefvolle (nieuwe) structuur voor Beschut Werk waar de doelgroep perspectief geboden wordt buiten de reguliere bedrijfsstructuur.

De Minister van armoedebeleid staat open voor nieuwe succesvolle experimenten. De WIL en de gemeenten hebben daarvoor gelden vrijgemaakt. Kortom, kansen voor de vier deelnemende gemeenten. Dit geeft eenheid in beleid en een krachtig uitvoeringsorgaan met meer betrokken inwoners die er weer bij mogen horen. Grotere kansen voor het individu en minder stress, geen opvolgende armoede en bijstandsval van de jongeren maar toekomstperspectiefperspectief. Het PSIJ verwacht met dit advies een stimulans te kunnen geven aan de aanpak van armoede. Samen met de WIL en overige betrokken partijen.

6 www.psij.nl psij@kpnmail.nl

Teenschillerlaan 11 3401 GH IJsselstein

0615096662