9.1 Bijlage bij RIB - Plan van Aanpak Energiebesparing IJsselstein

Plan van aanpak energiebesparing IJsseslstein 2022-2023

25

2024 ev

rest 2023

juni

mei

april

maart

februari

Januari

2023

December

November

Oktober

September

Juli

Juni

Mei

April

Augustus

Actielijst 2022-2023

Maart

2022

Hieronder is de mogelijke actielijst met doorlooptijden, uitgewerkt in twee tabellen: - voor 2022-2023. - voor 2023-2025 De donkergrijze blokken staan voor de op dit moment geplande duur en doorlooptijd. In licht grijze blokken is de verwachte en/of gewenste verlenging weergegeven en de planning van geambieerde activiteiten, waarover in dit plan nog geen uitspraken worden gedaan.

Gesprekken bedrijfsleven/MKB Gesprekken makelaars & hypotheekverstrekkers Nationaal Isolatieprogramma Volgen en zo mogelijk/nodig aanvraag doen Uitvoeren plan van aanpak Nationaal Isolatieprogramma Wet natuurbescherming/SMP Verkenning SMP

Actielijst 2023 - 2025 Energiebesparing Spoor 3 TVW (wijkgericht energiebesparen) uitwerken Spoor 3 uitvoeren Vervolg aanpak energiearmoede Uitbreiden fysiek energieloket Begeleiden en professionaliseren bewonersinitiatieven Begeleiden en opleiden van energiecoaches Voorlichtingen geven per wijk Start CV actie particulieren Webinars energiebesparing en isolatie organiseren Energiemarkt / Duurzaamheidsmarkt organiseren Collectieve inkoopactie organiseren

Samenwerking externe partijen Uitwerken samenwerking met MKB Samenwerken met makelaars en hypotheekverstrekkers Ondersteunen van VVE's bij verduurzaming

Plan van aanpak energiebesparing IJsselstein 2022-2023

26

2024 ev

rest 2023

juni

mei

april

maart

februari

Januari

2023

September 2024 Q4

2025 Q4

Augustus 2024 Q3

December

Juli 2024 Q2

2025 Q3

Juni 2024 Q1

November

Mei 2023 Q4

2025 Q2

April 2023 Q3

Oktober

Maart 2023 Q2

2025 Q1

2022 2023 Q1

Actielijst 2022-2023

Bijlagen

Plan van aanpak energiebesparing IJsseslstein 2022-2023

27

Bijlage 1: Analyse energieverbruik In de onderstaande grafiek is het totale energieverbruik in de gemeente IJsselstein te zien over de periode van 2010 tot 2019.

Figuur 1. Bron: www.klimaatmonitor.databank.nl

In de onderstaande grafiek is het energieverbruik in de gemeente IJsselstein te zien over de periode van 2011 tot 2020 uitgesplitst per sector.

Figuur 2. Bron: www.klimaatmonitor.databank.nl

De gebouwde omgeving Het grootste deel van het energieverbruik vindt plaats in de sector gebouwde omgeving. Het gaat hierbij om het verbruik van aardgas en elektriciteit. Kijkend naar het energieverbruik in deze sector, kan er geconcludeerd worden dat het grootste deel van het verbruik wordt gevormd door woningen. Dit is ook zichtbaar in de onderstaande grafiek (figuur 3). Het verbruik in de commerciële dienstverlening en in de publieke dienstverlening is fors lager dan het verbruik in woningen. Overigens is te constateren dat in alle drie onderdelen van de sector gebouwde omgeving, het energieverbruik de afgelopen jaren stabiel is gebleven.

Plan van aanpak energiebesparing IJsselstein 2022-2023

28

Figuur 3. Bron: www.klimaatmonitor.databank.nl

Woningen Wanneer verder wordt ingezoomd op het energieverbruik door woningen, is te zien (figuur 4) dat veruit het grootste deel gevormd wordt door aardgas. Aardgas wordt gebruikt om woningen te verwarmen en te voorzien van warm water. In 2009 is een lichte daling ingezet ten aanzien van het aardgasverbruik. Ook in het verbruik van elektriciteit is een zeer lichte daling waarneembaar. Dit is opvallend, omdat het aantal woningen in deze periode (20102020) met bijna 557 woningen is gestegen tot 14.407 woningen op 1 januari 2020.

Figuur 4 . Bron: www.klimaatmonitor.databank.nl

Tegelijkertijd blijkt uit tabel B.1 over woningen met geldige energielabels dat sinds 2008 steeds meer woningen een energielabel hebben gekregen. Verder zijn in IJsselstein relatief veel (jonge) woningen met een energielabel A of hoger. En bij vergelijking van 2020 met 2021 lijkt er ook een verschuiving plaats te vinden van woningen met een E, D of C label naar een hoger label. Zo wordt zichtbaar dat er al wordt geïnvesteerd in energiebesparing.

Plan van aanpak energiebesparing IJsselstein 2022-2023

29

Opvallend is dan weer dat er woningen met een F en G label zijn bijgekomen. Verondersteld wordt dat dit woningen zijn die voor het eerst van een geldig energielabel zijn voorzien. A t/m A++++ 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021

5 10 15 20 95 170 185 495 720 870 1035 2020 2820 2985

B

C

D

80 230 285 310 545 735 815 1000 1160 1275 1435 1655 1950 2200

10 25 20 45 75 125 365 370 590 675 595 685 600 765 820 865 975 925 1105 965 1335 985 1520 1120 1835 1075 1790 840

E

F

15 30 75 120 170 170 170 195 255 290 310 370 380 360

totaal labels

G

50 50 75 75 80 80 80 90 120 130 95 115 105 160

0 25 25 25 25 25 40 50 65 80 85 95 145

185 385 675 1285 2180 2460 2640 3505 4205 4700 5275 6885 8260 8480

Tabel B.1Woningen met geldige energielabels Bron: RVO-registratiesysteem voor energielabels van woningen; Datum export 1-03- 2022

Commerciële dienstverlening Wanneer er verder ingezoomd wordt op de commerciële dienstverlening, is te zien dat het grootste gedeelte van het energieverbruik plaatsvindt in de sector handel (figuur 5). Wat hier verder aan opvalt, is dat in de sector handel het energieverbruik in 2020 ten opzichte van 2011 flink is gedaald; het verbruik is zelfs gehalveerd. Dit terwijl het aantal vestigingen binnen deze sector met 40 is gestegen tot 460 vestigingen in 2020 (periode 2009-2020). Figuur 5. Bron: www.klimaatmonitor.databank.nl

Plan van aanpak energiebesparing IJsselstein 2022-2023

30

De zorg als grootste verbruiker binnen publieke dienstverlening Ten aanzien van het energieverbruik in de publieke dienstverlening, valt te concluderen dat de zorg de grootste energieverbruiker is (figuur 6). In de sector zorg is een stijging van het energieverbruik waarneembaar, terwijl het energieverbruik in de sectoren overheid, onderwijs en cultuur, sport en recreatie juist is gedaald.

Figuur 6. Bron: www.klimaatmonitor.databank.nl

Energiebesparing in de zorg Op 12 oktober 2021 hebben de gemeente IJsselstein, zorgaanbieder AxionContinu en het Milieuplatform Zorgsector een samenwerkingsovereenkomst getekend om de zorgsector te verduurzamen. Het doel van deze overeenkomst is het reduceren van de de CO2 uitstoot tot 49% in 2030. Dit is in lijn met de landelijke Green Deal Duurzame Zorg. AxionContinu investeert al jaren in verduurzaming, door onder andere renovatie en verduurzaming door te voeren bij nieuwbouwprojecten. De gemeente IJsselstein gaat ondersteuning bieden op het gebied van verduurzaming, door het verminderen van de regeldruk en door het stimuleren van de eigen verantwoordelijkheid bij zorgorganisaties. Verkeer en vervoer In de sector verkeer en vervoer kan er energie bespaard worden, doordat er in het gemeentelijk mobiliteitsbeleid of het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan (GVVP) meer ingezet wordt op het gebruik van de fiets, het OV en elektrisch vervoer. Daarnaast kan er aandacht besteed worden aan het goed gebruiken van banden, zoals de band op spanning en de juiste banden in de verschillende seizoenen. Hierdoor kan er een bijdrage geleverd worden aan het besparen van energie én aan de verkeersveiligheid.

Het is belangrijk oog te blijven houden voor de kansen die de energietransitie ten aanzien van mobiliteit biedt, zoals de transitie om in de gebouwde omgeving naar aardgasvrij te gaan en daarbij de auto in te zetten als batterij.

Plan van aanpak energiebesparing IJsselstein 2022-2023

31

In onderstaande grafiek wordt verder ingezoomd op het energieverbruik in de sector verkeer en vervoer.

Figuur 7. Bron: www.klimaatmonitor.databank.nl

In onderstaande figuur is het energieverbruik van verkeer en vervoer per inwoner van de Gemeente IJsselstein ten opzichte van de omliggende gemeenten (die deel uitmaken van de U16) te zien. Het grote verschil tussen IJsselstein en U16 gemeenten komt doordat er bijna geen verkeer van snelwegen wordt toegerekend aan de gemeente IJsselstein.

Figuur 8. Bron: www.klimaatmonitor.databank.nl

Industrie Wanneer er verder wordt ingezoomd op het energieverbruik in de sector industrie, energie, afval en water valt op te merken dat er sinds 2014 een forse stijging waarneembaar is in de Industrie (figuur 9). In 2017 was er zelfs sprake van een verdubbeling ten opzichte van 2014. Dit is een opvallend gegeven, het aantal vestigingen is in de industrie namelijk niet sterk gestegen. Sterker nog; dit is vrij stabiel tussen de 105 en 115 vestigingen gebleven. De

Plan van aanpak energiebesparing IJsselstein 2022-2023

32

stijging lijkt voornamelijk te komen door een forse toename van het elektriciteitsgebruik. Het gebruik van aardgas is slechts beperkt gestegen.

Figuur 9. Bron: www.klimaatmonitor.databank.nl

Over het energieverbruik in de sector industrie is geconstateerd dat er sprake is van een forse stijging van het energieverbruik. Er zijn echter onvoldoende gegevens bekend om te kunnen concluderen waar deze stijging vandaan komt. Nader onderzoek is dan ook vereist zodat op basis hiervan tot een separate aanpak voor de sector industrie te komen. Een separate aanpak is van belang, omdat deze sector specifieke kennis vraagt en doordat de aanpak vaak afhankelijk is van het soort industrie. Het coalitieakkoord ‘Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst’ (2018) zet in op groene industrie. Dit biedt mogelijk kansen voor bedrijven binnen die sector om versneld in te zetten op energiebesparing en het opwekken van duurzame energie.

Plan van aanpak energiebesparing IJsselstein 2022-2023

33

Bijlage 2: De Wet natuurbeheer en het Soortenmanagementplan. In deze bijlage worden een aantal aspecten van het werken onder de Wnb en het werken met een SMP nader toegelicht. Doorlooptijd en kosten van een standaardonderzoek onder de Wnb Een regulier (eenvoudig) traject (van onderzoek – ontheffing – ingreep) kost per ontwikkeling tussen de 5.000,- en 10.000,- euro.21 Dit betreft 1 tot een paar woningen/gebouwen. Een onderzoek conform protocollen in een aaneengesloten straat zal hooguit enkele duizenden euro’s duurder zijn. De benodigde compensatie zal wel hoger liggen, omdat in een regulier traject uitgegaan moet worden van een factor 4 à 5 per aan te tasten verblijfplaats. Een project met een of twee flats kost regulier daarmee al gauw tussen de 12.000,- en 20.000,euro. Daarbij moet rekening worden gehouden met de volgende eigenschappen van een regulier traject: Ontheffingsprocedure 13 + 7 weken Leges: circa €470,- (particulier) tot circa €3.000,- (grote projecten) Activiteitenplan22 bij ontheffingsaanvraag ca. €700,- - €1.500,Ecoloog brengt 8 maal, van april – september, een bezoek van minimaal 2 uur. Dit heeft een doorlooptijd van 6 tot 12 maanden en kost gemiddeld €4.000,- conform onderzoeksprotocollen.

Natuurvrij maken (ter voorkoming van verstikking) van woning door ecoloog: €300,- €1000,De kosten van een SMP verkend De orde van grootte van kosten voor een gemeentebreed onderzoek, waarbij het bewoonde gedeelte min of meer aaneengesloten is, ligt tussen de 150.000,- en 250.000,- euro. Het opstellen van een SMP activiteitenplan en ontheffingstraject kost circa 30.000,- euro. De gemeente IJsselstein lijkt wat dat betreft redelijk overzichtelijk voor een gemeentebreed onderzoek. Dit hangt ook af van welke data er reeds bekend is. Denk hierbij aan de 21

Gesprek met D. van der Veen, Ecoloog en Projectleider natuurinclusief en soortenmanagementplannen, Provincie Utrecht, 27-1-2022 22 Een activiteitenplan bevat in grote lijnen: Een samenvatting van aangetroffen verblijfplaatsen en leefgebieden van beschermde soorten. Op basis hiervan een plan van aanpak hoe aantasting en verstoring daarvan zoveel mogelijk voorkomen wordt (mitigeren) en gecompenseerd (tijdelijke en nieuwe voorzieningen en leefgebied voor beschermde soorten). Verder wordt beschreven wat de staat van instandhouding is van soorten op lokaal en regionaal niveau. Een beschrijving van het belang van de ruimtelijke ontwikkeling en een afweging met het belang van beschermde soorten. Bijvoorbeeld de onderbouwing dat een maatschappelijk belang zwaarder weegt dan het ecologische belang en waarom de initiatiefnemer dit vindt. Planning en fasering van werkzaamheden en het creëren van compensatie voor een soort. Bij bijzondere zeldzamere soorten zoals meervleermuis en laatvlieger, moet een monitoringsplan bijgevoegd worden van zowel de soorten als de getroffen voorzieningen. En in sommige gevallen een doorkijk van wat men gaat doen als blijkt dat de compensatie niet of nauwelijks werkt. Plan van aanpak energiebesparing IJsselstein 2022-2023

34

bruikbaarheid van de reeds opgestelde natuurwaardenkaart. Als eenmaal een soortenmanagementplan ontheffing verleend is moet de gemeente wel zorgdragen voor het bijhouden van de taakstelling voor die soorten. De kosten voor het bijhouden van de taakstelling zijn nog niet helemaal duidelijk. De totale investeringskosten kosten komen dan gemiddeld uit tussen de 230.000,- en 330.000,- euro. De gemeente bestaat waarschijnlijk uit 8 deelgebieden. Er wordt uitgegaan van totale kosten rond de 40.000,- euro per deelgebied. Voor de gemeente IJsselstein bedragen de totale kosten dus circa 320.000,- euro, met een slag om de arm. De acht deelgebieden van IJsselstein zijn grofweg in twee categorieën te verdelen: het rivieren- en uiterwaardenlandschap enerzijds en het veenweidelandschap anderzijds. Onder het rivierenen uiterwaardenlandschap vallen de deelgebieden de polder Neder Oudland, het rivierengebied Hollandsche IJssel, de polder IJsselveld, de polder Over Oudland, het rivierengebied langs de Kromme IJssel en het Uiterwaard langs de Lek. Onder het veenweidelandschap vallen de deelgebieden de polder Broek en Blokland en de polder Hoge Biezen23. Voorafgaand aan een SMP kan een pré- SMP worden opgesteld. Dit kan relatief snel en is gericht op het faciliteren van inwoners die isolatiemaatregelen willen nemen. De kosten voor een pré-smp belopen tussen de 30.000 en 50.000 euro.

Hiervoor kan een provinciale subsidie tot 50.000 euro worden aangevraagd via Uitvoeringsverordening Subsidies Energietransitie Provincie Utrecht (USET). Hierbij moet wel vermeld worden dat deze beleidsregels per maart 2022 worden vastgesteld. Deze kosten voor een SMP worden in de praktijk gedeeld met de woningbouwcorporaties die mede ontheffinghouder kunnen worden. De gemeente is namelijk formeel de ontheffinghouder maar zodra de gebiedsontheffing is verleend, kan zij op verzoek machtigingen verstrekken aan derden zoals aan een woningbouwcorporatie. Provides heeft in eerdere gesprekken met de gemeente aangegeven hiervoor open te staan. Dit hangt natuurlijk af van de hoeveelheid gebouwen/woningen van een coöperatie in de gemeente. Daarnaast worden particulieren en andere initiatiefnemers ontzorgt en bespaart het veel procedure- en bezwaartijd en kosten ten opzichte van reguliere ontheffingtrajecten. Overige kosten zoals compensatie zijn voor de initiatiefnemers. Maar kunnen wellicht worden ondervangen door de inzet van natuurverenigingen. Bij een soortenmanagementplan is er een mogelijkheid tot gebruik van Provinciale subsidies.

Dit betreft: ● 50% van de benodigde investering voor het opstellen van een SMP tot max 50.000,vanuit biodiversiteitsubsidie (USB); ● Daar bovenop vanuit de energietransitie ook 50.000,-; eenmalig te besteden aan ofwel de pre-SMP ofwel de SMP (Uitvoeringsverordening Subsidies Energietransitie Provincie Utrecht (USET)); ● En daar bovenop vanuit de versnelling woningbouw (vooral vanuit gebouwen transformatie naar woningen) ook 45.000,-. Er kan daarmee dus maximaal €145.000,- subsidie verkregen worden onder bepaalde voorwaarden. 23

Toelichting Arenadebat visie landelijk gebied IJsselstein 18 februari 2016

Plan van aanpak energiebesparing IJsselstein 2022-2023

35

Dit komt neer op de volgende inschatting van de kosten voor het opstellen van een SMP: Kosten opstellen SMP (2 jaar incl. pre-SMP) 8 x deelgebied

€320.000,-

Personeel 0,5 fte voor 2jr

(0,- indien uit formatie)

Subsidies

-145.000,-

Totaal *

€175.000,- *

Uitvoeringskosten gemeente jaarlijks**

>€10.000

Tabel B2.1: Overzicht totale kosten SMP over 10 jaar *in deze berekening is geen rekening gehouden met bijdragen van andere partijen, zoals de woningbouwcorporatie. De kosten voor de gemeente kunnen dus nog lager uitvallen. Eventuele inhuur buiten de formatie om, geeft meerkosten. ** De uitvoeringskosten van de gemeente zijn nog niet duidelijk. Dit zijn kosten om maatregelen uit het pre-SMP en SMP te nemen en vervolgens de resultaten te monitoren. De gemeente Wijk bij Duurstede heeft sinds 2021 een SMP en heeft jaarlijks €10.000 voor de monitoring in de begroting gereserveerd, zo bleek uit een gesprek met adviseur van de gemeente. De kosten voor de maatregelen verhaalt de gemeente zo goed mogelijk op de initiatiefnemers van plannen, en dat lukt tot nu toe vrij goed. Verder moet rekening worden gehouden met extra uren door de ODRU voor ecologische toetsing van relevante plannen..

Activiteiten voor het opstellen van een SMP Hieronder een aantal activiteiten die komen kijken bij de uitvoering van zo’n onderzoek: ●

●

● ●

●

● ● ● ● ●

Een potentie-inschatting is nodig om een goed soortgericht onderzoek op te starten. Een potentie-inschatting is een inventarisatie van de gehele gemeente waarbij de flora en fauna onderzocht wordt om te in kaart te brengen welke soorten er aanwezig zijn. Deze inschatting dient gemaakt te worden door de experts (ecologisch adviesbureaus) die betrokken zijn bij het project. Indien nodig of wenselijk kan de provincie de experts hierbij ondersteunen/adviseren. Om het proces zo snel en soepel mogelijk te laten verlopen adviseert de provincie om met enige regelmaat overleg te hebben en de reeds gereden stukken voor te leggen. Zij kunnen dan indien nodig ondersteunen/sturen/adviseren en indien nodig goedkeuring geven voor bepaalde stukken. Voer minimaal twee bezoeken uit per soort en functie op alle (potentieel) geschikte locaties. Houd tussen de bezoeken een minimaal aantal dagen aan zoals beschreven in de voor die soort meest recente onderzoeksprotocollen en kennisdocumenten. Is er onvoldoende inzicht op de soorten en de belangrijke functies in het gebied? Dan moet u extra bezoeken uitvoeren tot deze wel duidelijk zijn. Voer de bezoeken uit in de meest optimale periode en op de meest optimale tijdstippen voor de betreffende soort en functie conform recente onderzoeksprotocollen en kennisdocumenten.

Zorg ervoor dat per bezoek een onderzoeker de tijd en ruimte heeft om meerdere malen langs iedere locatie te gaan binnen het onderzoeksgebied, om ‘stil te staan’ om gedrag en waarnemingen te interpreteren en hierop in te spelen. Voer onderzoeken te voet of per fiets uit. Zet (ter ondersteuning van) voor bepaalde soorten en functies wildcamera’s of standalone opname apparatuur in. Tel de kraamverblijfplaatsen van vleermuizen op uitvliegers. Tel alle massawinterverblijven van vleermuizen op zwermende dieren. Tel alle kolonies van soorten als huismus en gierzwaluw en evt. ook huiszwaluw.

Plan van aanpak energiebesparing IJsselstein 2022-2023

36

Bijlage 3: Hoe werkt de regeling aanpak energiearmoede? Met betrekking tot de Regeling aanpak energiearmoede bepalen gemeenten grotendeels zelf hoe ze de middelen besteden. Het mag daarbij gaan om zowel koop- als huurwoningen. De aanpak mag variëren van maatregelen die direct effect hebben zoals energiedisplays en radiatorfolie tot een bijdrage aan grotere isolatiemaatregelen zoals vloer- en spouwmuurisolatie.24 Wel is het belangrijk dat er rekening wordt gehouden met het eind termijn voor de regeling op 1 mei 2022 waarna ongebruikte middelen (gedeeltelijk) worden teruggevorderd door het Rijk. Voor het ontvangen van de specifieke uitkering hoeft geen plan ingediend te worden. Wel moet de gemeente achteraf via de SiSa systematiek aangeven hoe de middelen zijn ingezet. De verantwoording vindt plaats in de jaarrekening van de gemeente en wordt gecontroleerd door de accountant.25 Wat kan allemaal wel en niet? De middelen mogen niet aan huishoudens uitgekeerd worden als financiële compensatie omdat daarvoor een aparte compensatie van de energierekening voor is. De middelen die gemeenten nu krijgen, dienen ingezet te worden voor maatregelen ter ondersteuning van huishoudens voor de gestegen kosten voor energie, en/of een slechte energetische staat van hun woning. Gemeenten mogen zelf bepalen of de middelen worden besteed; ●

● ● ● ● ●

● ●

een subset van de doelgroep of de gehele doelgroep, zolang de middelen gericht worden ingezet om huishoudens in een kwetsbare positie vanwege de hoge energielasten te ondersteunen bij het nemen van maatregelen om het energieverbruik te verminderen. Gemeenten mogen dus kiezen om meer huishoudens met kleinere maatregelen of minder huishoudens met grotere maatregelen bij te staan. in de vorm van een voucher regeling. Hierbij is het van belang dat rekening wordt gehouden met de doelgroep. aansluitend bij bestaande RRE(W) plannen aan energiecoaches aan korting op of meebetalen aan energiezuinige (witgoed) aankopen van de doelgroep. als financiële ondersteuning van isolatiemaatregelen door verhuurders mits dit voldoet aan de staatssteunregels en verantwoordt wordt hoeveel huishoudens worden bereikt. aan energieopwek aan de uitvoering van VvE quickscans mits deze onderdeel zijn van de gemeentelijk aanpak om te achterhalen wat voor de doelgroep juiste maatregelen zijn.

Staatssteunregels Bij het verlenen van de specifieke uitkeringen dient rekening te worden gehouden met de Europese staatssteunregels, zoals vastgelegd in het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie (artikelen 107 tot en met 109 VWEU). Bij het beschikbaar stellen van advies, 24

https://vng.nl/nieuws/tijdelijke-verlichting-voor-huishoudens-met-energiearmoede https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brieven/2021/12/14/veelgestelde-vragen-over-aanpakenergiearmoede 25

Plan van aanpak energiebesparing IJsselstein 2022-2023

37

energiebesparende materialen of het inregelen van een cv installatie voor een eigenaarbewoner is er in ieder geval op dat niveau geen sprake van staatssteun, omdat dit particulieren betreft en geen ondernemingen in Europeesrechtelijke zin. We letten ook extra op wanneer de aanpak wordt ingezet via woningcorporaties. Of dat mag ligt aan de aard van de maatregelen die de woningcorporaties hiermee financieren. De maatregelen moeten de huurder ten goede komen en niet de woningcorporatie zelf. Woningwaarde verhogende maatregelen zoals bijvoorbeeld glasisolatie, is wel staatssteun en dient de woningcorporatie zelf te financieren. Voor het beschikbaar stellen van advies, energiebesparende materialen of het inregelen van een cv-ketel voor een huurder via de verhuurder, is er geen sprake van staatssteun. Bereiken van de doelgroep Het onderzoek van TNO leverde een overzicht op gemeenteniveau en voor grotere gemeenten ook op wijkniveau. Voor de gemeente IJsselstein is alleen informatie op gemeenteniveau beschikbaar gemaakt welke gebruikt is voor de bepaling van de verdeelsleutel van de rijksmiddelen. Het gaat in onze gemeente om 431 huishoudens die in IJsselstein energiearmoede ervaren. Het delen van de informatie op adresniveau is in strijd met de AVG-privacyregels. Adressen en namen van de doelgroep mogen niet zomaar openbaar gemaakt worden.

Dit maakt het vinden van de doelgroep een extra uitdaging van deze regeling. Op landelijk niveau zijn enkele statistieken die wellicht kunnen helpen met het vinden van de doelgroep. Deze statistieken zijn op landelijk niveau waardoor de situatie op gemeente- of wijkniveau sterk ervan kunnen afwijken. ● ● ● ●

Oververtegenwoordigd: eenpersoonshuishoudens en met name eenoudergezinnen. Deze huishoudens geven 13-20% van hun inkomen uit aan energie versus 5% gemiddeld voor alle huishoudens. 75% woont in een corporatiewoning, 12% huurt particulier; 12% heeft een koopwoning. Inkomen: 40% bijstand/sociale voorziening, 40% is met pensioen

De gemeente gaat de kennis en kunde van het fysieke en sociale domein en ook stakeholders als de woningcorporatie bundelen om de doelgroep in het vizier te krijgen. Vanuit het fysieke perspectief kan een beslisboom worden doorlopen. Op straatniveau kan veel informatie gevonden worden via dego.vng.nl. Na het volgen van de onderstaande stappen is de kans groot dat de overgebleven woningen die van de doelgroep zijn. ● ● ● ●

Heeft de wijk een rode kleur op TNO kaart? Is er sprake van een lage WOZ-waarde/m² (Er bestaat een hoge correlatie tussen een lagere WOZ-waarde per m² en lager inkomen)? Is het bouwjaar <1980? Is het gebouw langer dan 10 jaar geleden gerenoveerd?

In de benadering van de doelgroep zijn er verschillende mogelijke partners: ● ●

Woningbouwcorporaties Huurdersverenigingen

Plan van aanpak energiebesparing IJsselstein 2022-2023

● ●

Energieloketten Energiecoöperaties 38

● ● ● ●

Energiecoaches Energiebedrijven Wijkcentra Kerken/geloofshuizen

● ● ● ●

Huisartsenpraktijken Wijkopbouw Punten Maatschappelijke werk schuldhulpmaatjes

Achter de voordeur komen bij de doelgroep en het realiseren van lange termijn aanpassingen is ingewikkeld dus is het nodig dat hier aan de voorkant rekening mee wordt gehouden. Hiervoor kan gebruik gemaakt worden van drie handvatten om het gesprek hierover vorm te geven; verbinden, versterken, veranderen.

Overzicht makkelijk aan te brengen producten waarvan de meeste zich binnen een jaar weer terug verdienen: ● ● ● ● ● ● ● ● ● ● ●

Tochtstrips Deurprofielen Radiatorfolie Leidingisolatie Deurdranger Brievenbusborstel Koelkastthermometer Waterbesparende douchekop Stekkerdoos met schakelaar Douchecoach Zandloper Doorstroombegrenzer kraan

Plan van aanpak energiebesparing IJsselstein 2022-2023

39

Bijlage 4: Vier opties aanpak energiearmoede Hieronder worden van vier interventie opties behandeld die op basis van het beleidsinstrumenten-effectenonderzoek binnen de huidige energiearmoede regeling kunnen worden toegepast.

1. 2. 3. 4.

Energiecoach + kleine woningaanpassingen Voucherregeling Energiebox Financiering isolatie selectie woningen

1. Interventie: Energiecoach + kleine woningaanpassingen In deze interventie worden de producten die anders in de energiebox zouden zitten of met een voucher worden aangeschaft door een energiecoach of energie conciërge in de woning aangebracht wat het daadwerkelijke gebruik van de gekochte producten borgt. Een gesprek voordat de aanpassingen worden aangebracht verlicht de drempel voor de doelgroep om mee te doen. Mogelijk kunnen hiervoor mensen worden ingezet die toch al bij de huishoudens over de vloer komen. Dit gesprek kan eventueel op vrijwillige basis worden gevoerd door een van de burgerinitiatieven die IJsselstein rijk is. Tijdens dit eerste contactmoment wordt aan de hand van een checklist gekeken naar mogelijke winsten die te behalen zijn door gedragsaanpassingen en wordt duidelijk aan welke energiebesparende producten bij dit huishouden behoefte is.26 Ook kan gekeken worden naar de energierekening of gevraagd worden deze bij een volgend contactmoment paraat te hebben. Tijdens een tweede contactmoment komt een energiecoach de bestelde producten installeren en wordt er een tweede keer stil gestaan bij mogelijke gedragsveranderingen bij de inwoner. De voorkeur heeft dat dit plaatsvindt voor de koudere maanden van de winter.

Tijdens een laatste contactmoment wanneer voor de meeste inwoners de energierekening binnen is kan een resultaten gesprek plaatsvinden waarin de energierekeningen met elkaar vergeleken kunnen worden en de inwoners wederom bewust worden gemaakt van de effecten van de genomen maatregelen. Er kan ingezet worden op de energiecoaches op vrijwilligersbasis of dat deze een vergoeding krijgen voor hun werk. Er kan ook gezocht worden naar uitbestedingsmogelijkheden die voor de combinatie aanpak van energiecoach gesprekken en energiebesparende producten. Dan kunnen welllicht grotere aantallen worden gehaald. Voordelen: ● Inzet op zowel gedrag als kleine woningaanpassingen die energieverbruik kunnen reduceren. ● Neemt via meerdere contactmomenten de inwoners mee in dit proces waardoor ze minder uitgesloten voelen en de kans op langere termijn reductie van energieverbruik groter is. ● Er is meer ruimte voor menselijk contact waardoor ingezet kan worden op de intrinsieke motivatie van de inwoners. 26

http://energiearmoede.nl/wp-content/uploads/2017/01/Besparings-checklist-ECN.pdf

Plan van aanpak energiebesparing IJsselstein 2022-2023

40

Nadelen: ● Deze interventie is in de uitvoering arbeidsintensiever dan de andere interventie opties. ● Het vraagt om een meer integrale samenwerking van de verschillende gemeentelijke domeinen.

2. Interventie: Voucherregeling Na een voorselectie om de huishoudens af te bakenen, ontvangen de geselecteerde huishoudens een brief met een voucher en uitleg die ze naar eigen inzicht kunnen besteden aan een voorgeselecteerd assortiment aan energiebesparende producten. Denk hierbij aan het aanschaffen van led-verlichting, waterbesparende kraan en radiatorfolie. Hiervoor moet een overeenkomst worden gesloten met geselecteerde bouwmarkt(en) en is het nodig dat de doelgroep bij de gemeente scherp in beeld is. Voordelen: ● Deze interventie is toepasselijk op de doelgroep ongeacht woonsituatie (koop, particuliere- of sociale huur). ● De uitvoeringskosten zijn laag waardoor meer budget overblijft voor de doe-het-zelf maatregelen in huishoudens met energiearmoede. Nadelen: ● De gekochte producten kunnen enkele dagen later met de bon weer worden geretourneerd waardoor de facto slechts een lichte financiële compensatie wordt verstrekt die zichzelf niet terug verdient en geen lange termijn verlichting biedt. ● Deze interventie vraagt voor aanvullend onderzoek voor zicht op gedragsaanpassingen van de inwoners.

3. Interventie: Energiebox (uitbesteden) Bij deze interventie wordt het idee van de voucherregeling nagebootst met als enige aanpassing dat in plaats van een voucher de inwoners een van te voren samengestelde energiebox opgestuurd krijgen of deze via een link kunnen bestellen. In essentie neemt dit de risico’s en weg van het retourneren van de producten en verlaagt dit de drempel voor inwoners om in actie te komen door de energiebesparende producten zijn voorgeselecteerd en thuisbezorgd worden. Voordelen: ● De simpele energiebox is misschien wel de minst arbeidsintensieve interventie waar geselecteerde huishoudens gebruik kunnen maken van producten die zichzelf op korte termijn terugverdienen en op lange termijn de energiekosten van de doelgroep beperken.

Plan van aanpak energiebesparing IJsselstein 2022-2023

41

Nadelen: ● De simpele energiebox levert minder maatwerk dan de voucherregeling, het kan zijn dat de ene inwoner net iets meer radiatorfolie of net een aantal led-lampen minder nodig heeft dan de ander. ● Dit lost het retourneer probleem van de voucher wel op maar inwoners kunnen de producten nog steeds verhandelen via websites zoals marktplaats. Ook bestaat de kans dat de doos producten onaangebroken in huis blijft staan zonder effect te nemen. ● Net als bij de voucherregeling is er ook met deze interventie aanvullend onderzoek nodig voor zicht op gedragsaanpassingen en wordt de doelgroep niet volledig ontzorgt.

4. Interventie: Financiering isolatie selectie woningen Na het doorlopen van een nog op te stellen beslisboom kan een selectie gemaakt worden van de woningen met de slechtste energielabels / hoogste energiekosten. Voor het vinden van deze woningen kan wederom gebruik worden gemaakt van de VNG tool dego.vng.nl. Er kan met behulp van deze site gekeken worden naar energieverbruik per m³ om op die manier de slechtst geïsoleerde woningen te bepalen. Slecht geïsoleerde woningen hebben namelijk een hogere energieverbruik per m³. Deze selectie kan vervolgens benaderd worden voor grotere isolerende woningaanpassingen. Hierin zou ook de woningcorporatie een uitvoerende partner rol kunnen vervullen. Met deze interventie worden aanzienlijk minder huishoudens ondersteund en is het bedrag dat per huishouden wordt besteed groter. Deze interventie vereist daarom een weloverwogen besluitvorming. Voordelen: ● Een kleinere groep huishoudens zal een significant voordeel hebben met deze regeling, hun huizen zijn een stuk beter geïsoleerd, een investering die ze zonder financiële hulp niet zelf hadden kunnen financieren. Nadelen: ● Dit kan als willekeur ervaren worden door de inwoners die worden ‘overgeslagen’. ● Deze interventie heeft geen effect op gedragsaanpassingen en garandeert daarom niet dat de behandelde huishoudens ook daadwerkelijk minder stookkosten zullen hebben.

Plan van aanpak energiebesparing IJsselstein 2022-2023

42