8. Raadsinformatiebrief Toekomstbeeld Recreatieschap SGL en RMN

postadres Postbus 26, 3400 AA IJsselstein

bezoekadres Overtoom 1 3401 BK IJsselstein t 14 030 f 030 6884350 e info@ijsselstein.nl

Gemeenteraad IJsselstein Postbus 26 3400 AA IJSSELSTEIN

Toekomstbeeld Recreatieschap SGL en RMN

betreft uw kenmerk uw brief van behandeld door

zaaknummer

H.L.P. Veldhuizen

927874

datum

2 februari 2021

blad 1 van 7 Bijlagen 9

Geachte raadsleden In de raadsinformatiebrief Update proces RMN transitie Recreatieschap Stichtse Groenlanden (SGL) – zaak 893168 van 19 november 2020, bent u op de hoogte gesteld van de voortgang van het onderzoeksproces dat heeft plaatsgevonden naar de toekomst van het recreatieschap en de uitvoeringsorganisatie Recreatie Midden Nederland (RMN). Op 9 december 2020 is bij de deelnemende gemeenten en haar raden door het bestuur van het recreatieschap richtinggevende uitspraken voorgelegd over de toekomstige organisatie van een viertal onderdelen: -

-

-

-

ten aanzien van de recreatietaken in het Plassenschap Loosdrecht wordt voorgesteld om een samenwerking waarbij de gemeente Wijdemeren middels een centrumconstructie als opdrachtnemer optreedt voor beheer en onderhoud en toezicht en handhaving van de gebieden nader uit te laten werken; ten aanzien van de recreatietaken in het Recreatieschap Stichtse Groenlanden wordt voorgesteld om aan de hand van een logische ordening van gebieden en taken, de wijze van aansturing en uitvoering in een nieuwe samenwerking te verkennen. Hierbij wordt onderzocht of een centrumconstructie met de provincie Utrecht haalbaar is en aan welke eisen dit moet voldoen; ten aanzien van de taken die RMN thans uitvoert voor het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug en het Routebureau Utrecht wordt voorgesteld om de gevolgen door de wijzigingen voor deze taken te laten onderzoeken; ten aanzien van de bedrijfsvoeringorganisatie RMN wordt voorgesteld om het voornemen uit te spreken om RMN op te heffen en hiervoor een liquidatieplan op te laten stellen.

Op 5 en 7 januari j.l. zijn de richtinggevende uitspraken tijdens raadsinformatiebijeenkomsten nader toegelicht. Om de richtinggevende uitspraken nader uit te werken wordt voorgesteld om een projectleider hiervoor in te huren. De uitwerking zal leiden tot concrete voorstellen. Voor het opheffen van RMN zal een aparte projectleider geworven worden. Juridisch gezien ligt formeel het mandaat bij het college van B&W om hier een besluit op te maken. Middels deze raadsinformatiebrief wordt de raad op de hoogte gebracht over de keuze die het college heeft gemaakt ten aanzien van de nader uit te werken toekomst van het recreatieschap SGL en RMN. Het besluit is eveneens een advies richting de raad om hier mee in te stemmen. De raad krijgt de gelegenheid om op dit besluit een zienswijze in te dienen, met als kanttekening dat 26 februari 2021 de deadline is om een reactie aan te leveren bij het dagelijks bestuur van het recreatieschap SGL.

datum ons kenmerk blad 2 van

2 februari 2021 927874 7

Het besluit Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente IJsselstein heeft besloten om in te stemmen met de richtinggevende uitspraken en om de voorgestelde lijnen verder uit te laten werken zoals weergegeven in de aanbiedingsbrief van 9 december 2020 van het bestuur van het Recreatieschap de Stichtse Groenlanden en de aangeboden memo toekomstige samenwerking Recreatieschappen. De aanbiedingsbrief en memo zijn respectievelijk bijgevoegd als bijlage 1 en bijlage 2. Leeswijzer raadsinformatiebrief Het besluit wordt in de raadsinformatiebrief nader toegelicht aan de hand van achtergrondinformatie over de situatie van het recreatieschap SGL en RMN, de richtinggevende uitspraken met voorgestelde lijnen voor uitwerking en de overwegingen die zijn gemaakt om tot het besluit te komen. Achtergrondinformatie Binnen het Recreatieschap Stichtse Groenladen hebben er de afgelopen jaren discussies plaatsgevonden over het beheer en de uitvoeringstaken van de recreatieterreinen. Het Recreatieschap Stichtse Groenlanden betreft een samenwerking tussen negen gemeenten en de provincie Utrecht. Wij als gemeente IJsselstein zijn hier ook deelnemer van. Gezamenlijk wordt er middels het recreatieschap zorg gedragen voor diverse uiteenlopende recreatiegebieden en routes en paden.

Het gaat hier om zorg voor voorzieningen, vaak gelegen op het grondgebied van meerdere gemeenten, die vaak niet door één gemeente gedragen kunnen worden. De kracht van de samenwerking ligt in gezamenlijk gebiedsgericht recreatiebeleid, een efficiënte uitvoering van dat beleid en evenwichtige verdeling van de lasten. Ongeveer een derde van de lasten wordt betaald door de provincie Utrecht, een derde door de gemeente Utrecht en de overige lasten zijn verdeeld over de andere acht gemeenten naar rato van inwoner aantal. In de huidige situatie zijn de beheer- en uitvoeringstaken belegd bij de uitvoeringsorganisatie Recreatie Midden-Nederland (RMN). Hiermee is RMN verantwoordelijk om zorg te dragen dat openlucht recreatieterreinen, voorzieningen en routes ‘schoon, heel, veilig, toegankelijk en eigentijds’ zijn. Sinds 2019 hebben er meerdere bijeenkomsten plaatsgevonden waarin de raden en staten van de deelnemende overheden zijn geïnformeerd over de uitdagingen waar RMN tegen aanloopt als uitvoeringsorganisatie. Voor de zomer van 2020 is de rapportage ‘RMN in transitie’ aan u aangeboden dat door Bureau Berenschot is opgesteld. In dit rapport zijn mogelijke toekomstscenario’s geschetst voor de uitvoering van de samenwerking op het gebied van recreatie in onze regio.

Het probleem In 2019 is geconstateerd dat RMN de zaken niet op orde heeft en werden de recreatieschappen geconfronteerd met oplopende kosten. Zo blijkt o.a. dat RMN niet in control is vanwege gebrekkige bedrijfsvoering en tekort aan capaciteit, zijn financiën niet inzichtelijk en ontoereikend door verouderde ICT-systemen en wordt de slagvaardigheid van de organisatie geremd door de complexe structuur. Dit is mede een gevolg van het uittreden van het recreatieschap Utrechtse Heuvelrug, Vallei- en Kromme Rijngebied (UHVK), wat op 1 januari 2018 heeft plaatsgevonden. In september 2019 heeft hierover een 1e raads- en stateninformatieavond plaatsgevonden. Tijdens die bijeenkomst is informatie gegeven over de situatie bij RMN. Sindsdien werkt RMN aan het optimaliseren van de voorgenoemde gebreken in bedrijfsvoering en ICT-systemen. Om tot een betere structuur te komen is in januari 2020 opdracht gegeven aan Bureau Berenschot om toekomstscenario’s uit te werken waarin RMN als uitvoeringsorganisatie in stand gehouden kan worden, aangepast dient te worden ofwel volledig moet worden opgeheven. RMN in transitie Op 8 juli 2020 heeft er een 2e raads- en stateninformatieavond plaatsgevonden te Buitenplaats Kameryck, waarin is geïnformeerd over de stappen die zijn gemaakt tot dan toe en over het rapport ‘RMN in transitie’ waaraan Bureau Berenschot op dat moment werkte.

Dit rapport met uitwerking van de toekomstscenario’s is op 13 juli j.l. aangeboden aan de raden en staten van de deelnemers van de recreatieschappen. Op 23 september j.l. heeft een derde raads- en stateninformatieavond plaatsgevonden bij InnStyle in Maarssen. Tijdens deze informatieavond is de inhoud van het rapport nader toegelicht door de opstellers van de rapportage.

datum ons kenmerk blad 3 van

2 februari 2021 927874 7

Uit het onderzoek dat Bureau Berenschot heeft uitgevoerd blijkt dat er een bestuurlijk een knoop doorgehakt dient te worden. Zo is gebleken dat er eerst bepaald moet worden of de deelnemende partijen voldoende gemeenschappelijkheid hebben om de samenwerking voort te zetten. Wanneer dit wel het geval is dienen de uitgangspunten voor deze samenwerking geformuleerd te worden. Wanneer dit niet het geval is, zal bezien moeten worden hoe het beheer en de verdere organisatie van de recreatiegebieden een goede gestalte kan krijgen. Wanneer over de samenwerkingsvraag helderheid bestaat, kan er verder gekeken worden naar de toekomst. In de rapportage wordt aangegeven dat op basis van de uitgangspunten bepaald dient te worden op welke bestuur juridische vorm de samenwerking wordt voortgezet. Hiervoor zijn in het rapport van Bureau Berenschot vier mogelijke toekomstscenario’s uitgewerkt. Het eerste scenario gaat uit van het optimaliseren van RMN. Berenschot verwacht dat via deze weg de organisatie kwetsbaar zal blijven. Het tweede scenario gaat uit van het opheffen van RMN of zowel het opheffen van RMN als het recreatieschap. Berenschot geeft aan dat wanneer er gekozen wordt om RMN op te heffen, er eerst in de recreatieschappen discussie gevoerd moeten worden over de samenwerking. De uitvoering van de taken volgt de wijze van samenwerking.

Wanneer er gekozen wordt om zowel RMN en het recreatieschap op te heffen, ontstaat er het vraagstuk over de verdeling van eigendommen en de verantwoordelijkheid voor het beheer hiervan en bekostiging van deze uit te voeren taken. De bekostiging vindt dan niet langer plaats middels de huidige constructie van het recreatieschap, waarin de provincie en de gemeente Utrecht ieder ongeveer een derde van de kosten dragen. Hiermee komt de verantwoordelijkheid van de regionale recreatieterreinen te liggen bij de lokale gemeente/partijen en wordt er niet langer middels het recreatieschap gezamenlijk zorg gedragen. De derde mogelijkheid is om een centrumconstructie op te zetten. Hiermee wordt de verantwoordelijkheid voor de recreatieterreinen overgedragen naar één, of enkele, van de huidige deelnemers. Als laatste bestaat de mogelijkheid om de verantwoordelijkheid van de recreatieterreinen onder te brengen bij een zelfstandig privaatrechtelijke organisatie. Bureau Berenschot beschrijft hierbij de verwachting dat er dan beperkte sturing mogelijk zal zijn. De effecten van elk scenario zijn in het rapport beschreven aan de hand van een vijftal criteria, deze zijn te vinden vanaf pagina 14 in de rapportage ‘RMN in transitie’. Dialoogsessies In het Dagelijks Bestuur van het recreatieschap hebben er sinds 2 september j.l.

meerdere dialoogsessies plaatsgevonden over de vraag of er voldoende gemeenschappelijkheid is om de samenwerking door te zetten. Bureau Berenschot is gevraagd om met een uitwerking en duiding te komen aan de hand van de uitkomsten van deze sessies. De uitkomsten van de dialoogsessie van 9 november 2020 zijn bijgevoegd in bijlage 6. De uitwerking heeft geleid tot vier richtinggevende uitspraken over de toekomstige organisatie van: -

de recreatietaken in het Plassenschap Loosdrecht, de recreatietaken in het Recreatieschap Stichtse Groenlanden, de taken die RMN thans uitvoert voor het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug en het Routebureau Utrecht, het opheffen van de bedrijfsvoeringorganisatie RMN.

Verder wordt voorgesteld om een projectleider in te huren om de uitspraken uit te werken in concrete voorstellen. Voor het opheffen van RMN zal een aparte projectleider geworven worden. De richtinggevende uitspraken Op 9 december 2020 zijn bij de deelnemende gemeenten en haar raden door het bestuur van het recreatieschap de richtinggevende uitspraken voorgelegd. Op 5 en 7 januari j.l. hebben er digitaal raadsinformatiebijeenkomsten plaatsgevonden waarin de uitspraken nader zijn toegelicht. Om de toekomstige organisatie nader uit te werken zijn de volgende uitspraken gedaan: 1. Plassenschap Loosdrecht (niet direct van toepassing op gemeente IJsselstein, wel effect op RMN): a. Het uitwerken van een samenwerking binnen het schap op basis van centrumconstructie waarbij de gemeente Wijdemeren als opdrachtnemer kan optreden voor beheer en onderhoud en toezicht en handhaving van de gebieden.

datum ons kenmerk blad 4 van

2 februari 2021 927874 7

b. Het laten vervallen van de verordende bevoegdheid en de nautische bevoegdheid voor de plassengebieden om deze toe te wijzen aan de gemeente Wijdermeren (als opdrachtnemer van de samenwerking) en hierover advies in te winnen. c. Een verkenning uitvoeren naar scheiding van de zogenaamde ‘natte’ en ‘droge’ taken van het Plassenschap. d. Nader verkennen of samenwerking met de Vinkeveens plassen mogelijk is en op welk termijn. 2. Recreatieschap Stichtse Groenlanden: a. Het werken van een samenwerking op basis van een convenant met een Stuurgroep die toekomstbestendig is. b. De wijze van aansturing en uitvoering van de nieuwe samenwerking verkennen, aan de hand van een logische ordening van gebieden en taken, met uitwerking van de volgende aspecten: i. Onderzoeken of een centrumconstructie met de provincie Utrecht of een gemeente haalbaar is en aan welke eisen die moet voldoen. ii. Gesprekken met niet-commerciële terreinbeheerders (Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en Landschap Erfgoed Utrecht) aangaan om te bezien op welke wijze samenwerking mogelijk is (gebiedsgericht). iii. Onderzoeken of de taak van toezicht en handhaving overgedragen kan worden aan de RUD. c. De uitkomsten van de verkenning samenwerking Vinkeveense plassen met het Plassenschap Loosdrecht worden waar mogelijk betrekken 3.

De gevolgen te onderzoeken van de wijzigingen voor de externe opdrachten die door RMN worden uitgevoerd voor het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug en het Routebureau Utrecht, alsmede de positie van het Routebureau als organisatorisch onderdeel van RMN en hiervoor voorstellen te doen. 4. Het voornemen uit te spreken om Bedrijfsvoeringorganisatie RMN op te heffen. Hiervoor een liquidatieplan te laten opstellen door een apart hiervoor aangestelde projectleider met ondersteuning van een bureau. Als streefdatum voor de liquidatie te opteren voor 1 januari 2022. In het kader van de verdere uitwerking wordt een projectleider aangesteld voor de vervolgstappen, in lijn met bovenstaande drie richtinggevende uitspraken. Deze projectleider is verantwoordelijk voor het samenbrengen van de noodzakelijke expertise. Overwegingen gemeente IJsselstein De gemeente IJsselstein vindt het van belang dat haar inwoners kunnen recreëren in de regio op recreatieterreinen en fiets- en wandelpaden die schoon, heel, veilig en toegankelijk zijn. Daarnaast is het van belang dat de recreatieterreinen meegroeien met de vraag van de inwoners in de regio en trends op het gebied van recreatie. Om dit te behouden is er een andere toekomstbestendige organisatievorm nodig voor de samenwerking op het gebied van recreatie in de regio.

Om deze redenen wordt het waardevol geacht om een samenwerking in de regio op het gebied van recreatie te behouden. Daarnaast is er door de deelnemende gemeenten van het recreatieschap tegen het feit aangelopen dat de door de niet toekomst bestendige organisatorische situatie er voor zorgde dat de begroting van het recreatieschap niet toereikend was en gewijzigd diende te worden. Zo waren er in het verleden middelen vrijgemaakt voor de verdere ontwikkeling van recreatie en recreatieterreinen. Echter moesten deze middelen benut worden voor andere kostenposten zoals de bedrijfsvoering van RMN en beheer en onderhoud van bestaande terreinen en paden. Met het komen tot een toekomstbestendige organisatie is het doel om dit te voorkomen. Waarom: Recreatie voor iedereen Groen, landschap en cultureel erfgoed zijn belangrijke waardes in de regio Utrecht en zijn de dragers voor recreatie. Recreatie is grenzeloos en om die reden dient er in de regio gezamenlijke invulling gegeven te worden aan de recreatietaken. Recreatie moet voor iedereen beschikbaar, dichtbij, eigentijds en (vrij) toegankelijk zijn. Kwaliteit en veiligheid zijn daarbij ook belangrijke waarden. Daarbij komt dat gedrag en behoeftes van inwoners leidend zijn naar het streven in verscheidenheid aan

datum ons kenmerk blad 5 van

2 februari 2021 927874 7

recreatieactiviteiten. Het is van belang om gezamenlijk in de regio hierin op te trekken en te redeneren vanuit onze inwoners in de regio. Waarom: Recreatieschap Stichtse Groenlanden Het huidige recreatieschap dat samenwerkt middels een Gemeenschappelijke Regeling kent vele verplichtingen en zorgt voor vele discussies over bedrijfsvoering en planning en control documenten en recreatiegebieden en recreatietaken. Dit heeft ervoor gezorgd dat het recreatieschap geen eenduidige opdrachtgever is richting RMN en dat de ambities in sommige gevallen groter zijn dan de capaciteit toelaat. Het is zaak dat er wel een samenwerkingsverband blijft bestaan maar dat deze wel eenvoudiger wordt opgezet. Er wordt voorgesteld om een samenwerking in een Stuurgroep, met onderliggend wellicht een convenant te laten uitwerken. Om toekomstbestendigheid na te streven zullen er voor meerdere jaren afspraken vastgelegd worden binnen deze samenwerking. Voor het beheer en onderhoud van de gebieden en paden ligt een optie voor een centrumconstructie, er zal worden onderzocht om dit bij de provincie Utrecht onder te brengen. Met deze centrumconstructie vanuit de provincie zal er breder zicht gehouden kunnen worden op niet alleen de gebieden van de Stichtse Groenlanden, maar over de gehele provincie heen.

Waarom: Recreatie Midden Nederland In de huidige situatie heeft RMN te maken met problemen die begrotingswijzigingen ten gevolg hadden. RMN heeft de basistaken niet op orde en kan niet voldoen aan de vraag op het gebied van ontwikkeling of onderhoud van de recreatieterreinen, fiets- en wandelpaden en routes. Het wordt niet rendabel geacht om RMN in de huidige vorm voort te zetten of om te pogen de bedrijfsvoeringorganisatie toekomstbestendig te maken. Om die reden is het voorstel om het opheffen van RMN nader uit te werken en te doelen op het opheffen van RMN per 1 januari 2022. Alternatieven Er zijn meerdere alternatieven waarvoor gekozen kan worden, o.a. ervoor kiezen om niks te veranderen of om volledig uit de samenwerking te stappen. 1. Doorzetten van de huidige gemeenschappelijke regeling en RMN aanhouden als bedrijfsvoeringorganisatie: Voordelen: a. Er hoeven geen nadere uitwerkingen/onderzoeken plaats te vinden; b. De huidige constructie in samenwerking is al bekend. Nadelen: c. Het toekomstbestendig maken van RMN zal tot veel hogere kosten leiden gezien de schaalgrootte en overhead; d. RMN blijft als bedrijfsvoeringorganisatie ondergeschikt aan de behoefte van het recreatieschap; e. De kans is groot dat de kosten (deelnemersbijdrage) blijven oplopen; f. De organisatiestructuur binnen het recreatieschap blijft complex en de vele discussie t.a.v.

bedrijfsvoering, planning en control, recreatieterreinen en -taken blijven bestaan. 2. Volledig uit de regionale samenwerking t.a.v. recreatie stappen: Voordelen: a. Met het uitstappen uit de ze samenwerking zal er niet langer een financiële bijdrage geleverd hoeven te worden. Nadelen: b. De gemeente IJsselstein zal weinig tot geen invloed meer hebben op de ontwikkelingen op het gebied van recreatie hebben in de regio; c. Toekomstige ontwikkelingen t.a.v. recreatie op IJsselsteinsgrondgebied zullen we ook individueel moeten oppakken, zowel financieel als in de uitvoering; d. Als er meerdere/alle gemeenten uit de samenwerking stappen kan het als gevolg hebben dat de recreatieterreinen en -paden niet langer op hetzelfde niveau onderhouden of ontwikkeld worden. Het gevolg hiervan kan zijn dat er niet langer voldaan wordt aan de behoeftes van de inwoners, zowel inwoners van IJsselstein als in de regio.

datum ons kenmerk blad 6 van

2 februari 2021 927874 7

Kanttekening Het gaat erom dat er nu een keuze gemaakt wordt welke richting er nader uitgewerkt wordt, hiermee is de definitieve keuze voor een nieuwe samenwerking nog niet gemaakt. Met deze uitwerking zal ook de financiële consequenties nader in beeld gebracht worden. Tijdens de raadsinformatiebijeenkomst van 9 januari j.l. is door de voorzitter van het recreatieschap expliciet benoemd dat het doel juist is dat de deelnemersbijdrage niet omhoog gaat en de vraag hier om in de nieuwe situatie niet langer voorkomt. Wat gaat het kosten Het onderzoek naar de nieuwe samenwerking middels de centrumfunctie wordt gefinancierd door de provincie Utrecht. De uitwerking voor het opheffen van RMN wordt bekostigd door het recreatieschap. Hiervoor zal er in de huidige begroting geschoven worden met bestaande gelden en zal dit geen hogere deelnemersbijdrage vereisen. Hieruit volgt een begrotingsherziening 2021. Het besluit Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente IJsselstein heeft tijdens de college vergadering van 2 februari besloten om in te stemmen met de richtinggevende uitspraken en om de voorgestelde lijnen verder uit te laten werken zoals weergegeven in de aanbiedingsbrief van 9 december 2020 van het bestuur van het Recreatieschap de Stichtse Groenlanden en de aangeboden memo toekomstige samenwerking Recreatieschappen.

De raad krijgt de gelegenheid om op dit besluit een reactie te geven middels een zienswijze, wetende dat de deadline voor het aanleveren van de reactie bij het dagelijks bestuur van het recreatieschap SGL op 26 februari staat.

Hoogachtend, BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN IJSSELSTEIN, de secretaris, de burgemeester,

drs. P.C.M. van Elteren

mr. P.J.M. van Domburg

datum ons kenmerk blad 7 van

2 februari 2021 927874 7

Bijlage Bijlage 1. Brief deelnemers inzake toekomst RMN - Aanbiedingsbrief ‘Memo toekomstige samenwerking Recreatieschappen’ richting deelnemende gemeenten en raden van het recreatieschap SGL Bijlage 2. Memo toekomstige samenwerking Recreatieschappen - Memo met richtinggevende uitspraken voor nadere uit te werken toekomstige samenwerkingsvorm op het gebied van recreatie gebaseerd op Dialoogsessies die hebben plaatsgevonden binnen het bestuur van het recreatieschap SGL Bijlage 3. Proces RMN in transitie - Planning van het proces RMN in transitie Bijlage 4. Memo ‘Stichtse Groenlanden – eenvoudiger stelsel voor recreatie’ - Memo met bespreekpunten voor de bestuurlijk dialoogsessie t.a.v. de toekomst van het recreatieschap SGL en RMN dat heeft plaatsgevonden op 26-10-2020 Bijlage 5. ‘Bouwstenen discussie – toekomst Plassenschap Loosdrecht e.o.’ - Memo met bespreekpunten voor de bestuurlijk dialoogsessie t.a.v. de toekomst van het Plassenschap Loosdrecht en RMN dat heeft plaatsgevonden op 09-11-2020 Bijlage 6. Uitkomsten vervolg Dialoogsessies SGL 26-10-2020 - Uitkomsten van de bestuurlijk dialoogsessie t.a.v. de toekomst van het recreatieschap SGL en RMN dat heeft plaatsgevonden op 26-10-2020 Bijlage 7. Uitkomsten vervolg dialoogsessies Plassenschap Loosdrecht 09-11-2020 - Uitkomsten van de bestuurlijk dialoogsessie t.a.v.

de toekomst van het Plassenschap Loosdrecht en RMN dat heeft plaatsgevonden op 09-11-2020 Bijlage 8. PB RMN Toekomstperspectieven recreatieschappen - Persbericht vanuit het recreatieschap t.a.v. het toekomstperspectief van de recreatieschappen Bijlage 9. RIB update RMN in transitie 11-2020 Recreatieschap SGL – 893168 - Toelichting van de stand van zaken van het RMN in transitie proces vanuit het college van burgemeester en wethouders van de gemeente IJsselstein – november 2020