8.1 Memo klimaatadaptief bouwen Hitteschild 2 en 4

Memo Aan T.a.v.

Keystone Vastgoed heer E.P. van der Werf

Van E-mailadres

K. van de Ven Koen.vandeven@infrasoil.nl

Kenmerk Projectnummer

01.22.2319 - Memo klimaatadaptief bouwen 01.22.2319

Onderwerp

Klimaatadaptief bouwen

Veenendaal, 16 februari 2024

Geachte heer Van der Werf, U heeft Infrasoil gevraagd advies uit te brengen over de manier waarop de bouwstenen van klimaatadaptief bouwen kunnen worden toegepast bij de herontwikkeling van de projectlocatie Hitteschild te IJsselstijn. In onderstaande memo wordt dit advies nader uitgewerkt. Het advies is als volgt opgebouwd. Allereerst wordt ingegaan op de algemene thema’s van de groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving. Daarna wordt ingezoomd op de locatie zelf, hoe kunnen deze thema’s geïntegreerd worden in de herontwikkeling van de projectlocatie. De volgende documenten zijn in onderstaande memo gebruikt: 1. Maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving, Tauw en Arcadis, d.d. 02-12-2022. 2. Bouwstenen maatlat groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving, Tauw en Arcadis, d.d. 02-12-2022. 3. Kennisprotaal: https://klimaatadaptatienederland.nl/aan-de-slag/overheden/klimaatadaptief-bouwen/. Projectlocatie De planlocatie is gelegen aan het Loenapad te IJsselstein.

Afbeelding 1: Voormalige schoolgebouw

01.22.2319 - Memo klimaatadaptief bouwen

Klimaatadaptieve bebouwde omgeving Klimaatadaptief bouwen zorgt voor een gezonde en veilige leefomgeving die voorbereid is op verschillende (extreme) klimaatcondities. Om ervoor te zorgen dat woningen, maar ook andere gebouwen, goed bestand zijn tegen wateroverlast, droogte, hitte en overstroming, introduceert de Rijksoverheid de Landelijke Maatlat voor een groene en klimaatadaptieve gebouwde omgeving en het Ruimtelijk afwegingskader klimaatadaptieve gebouwde omgeving. Daarbij moet nadrukkelijk worden opgemerkt dat het onmogelijk is om te garanderen dat er nooit (meer) schade of overlast zal optreden door extreem weer en het veranderende klimaat. Immers, er is altijd nog een kleine kans op een zeer extreme weesgebeurtenis waar niet op ontworpen is. De Landelijke Maatlat richt zich op 6 thema’s voor een groene, klimaatadaptieve gebouwde omgeving: 1. Hitte Ø gezonde en aantrekkelijke bebouwde omgeving tijdens hitte 2. Wateroverlast Ø geen schade aan bebouwing en lokale infrastructuur 3. Droogte Ø structurele schade voorkomen 4. Gevolgbeperking overstromingen Ø risicovolle bebouwing voorbereid op overstroming 5. Biodiversiteit Ø behouden en versterken 6. Bodemdaling Ø gevolgen blijven beheersbaar en betaalbaar Ad 1). Hitte De toenemende temperatuur is een van de meest merkbare effecten van klimaatverandering.

De gemiddelde temperatuur neemt toe, maar voor overlast en gezondheid is vooral de toename van warme en tropische dagen een groot risico. Hitte is te meten in luchttemperatuur en gevoelstemperatuur. Vooral gevoelstemperatuur is een goede indicator voor het gezondheidsrisico. Ad 2). Wateroverlast Schade en overlast als gevolg van hevige neerslag ter plekke of afstromen van nabijgelegen gebieden. Dit kan leiden tot schade en overlast door aanwezigheid van water of materiele waterschade. Met het veranderend klimaat neem de kans en intensiteit en geografische omvang van hevige neerslag toe. Ad 3). Droogte Een tekort aan bodemvocht, grond- en oppervlaktewater heeft effect op de gebouwde omgeving. Dit komt tot uiting in de daling van de grondwaterstand. Droogte kan leiden tot schade aan groen, funderingen, infrastructuur en biodiversiteit. Ad 4). Gevolgbeperking overstromingen Naast de geborgde veiligheid via de normering van de overstromingsrisico’s als taak van de Rijksoverheid en Waterschappen ligt er bij de gezamenlijke overheden en private partijen een opgave de gevolgen te beperken, indien een overstroming optreedt door dijkdoorbraken of in buitendijks gebied.

2 - Versie 01

01.22.2319 - Memo klimaatadaptief bouwen

Het beperken van de gevolgen via ruimtelijke inrichting en zorgen voor veilig schuilen en evacueren spelen hierbij een centrale rol. Ad 5). Biodiversiteit Klimaatadaptatie en biodiversiteit gaan hand in hand met groene natuurinclusieve maatregelen. Biodiversiteit omvat alle soorten planten, dieren en micro-organismen. In bebouwd gebied zijn mogelijkheden voor een groot scala aan ecosystemen en daarmee een grote variatie aan soorten. Groene en biodiverse maatregelen hebben ook meerwaarde voor het creëren van een gezonde leefomgeving. Ad 6). Bodemdaling Klei- en veenhoudende bodempakketten kunnen inklinken door daling van de grondwaterstanden en extra belasting door ophoging op infrastructuur. Bodemdaling is deels het gevolg van droogte door het veranderend klimaat en kunnen worden beheerst met maatregelen die ook voor klimaatadaptatie genomen worden. Herontwikkeling Hitteschild De uitdaging om te zorgen dat de (nieuw) ingerichte gebieden goed blijven functioneren bij een veranderend klimaat verschilt per locatie. Zo is de ligging van het projectgebied erg bepalend voor bijvoorbeeld mogelijke effecten met betrekking tot bodemdaling of risico’s van overstroming.

De toekomst vraagt daarom dat de locatiespecifieke eisen voor het klimaatadaptief ontwikkelen opgenomen worden in het Handboek voor de Inrichting van de Openbare Ruimte en het Programma van Eisen van de betreffende gemeente. De eisen voor klimaatadaptief bouwen kunnen hierin meetbaar gemaakt worden, waardoor de nieuwe plannen hieraan getoetst kunnen worden. Op moment van schrijven zijn deze concrete eisen nog niet opgesteld voor de gemeente IJsselstein. Daarom hebben wij zelf richtlijnen opgesteld voor het klimaatbestendig ontwikkelen op deze projectlocatie, welke in onderstaande tabel worden weergegeven.

Thema

Richtlijn

Hitte

Tenminste 50% schaduw in het plangebied op de hoogste zonnestand voor verblijfsplekken en gebieden waar langzaam verkeer zich verplaatst Koeling van gebouwen leidt niet tot opwarming van de (verblijfs-)ruimte in de directe omgeving

Wateroverlast

Droogte Gevolgbeperking overstromingen

Biodiversiteit

In het plangebied treedt geen schade op aan bebouwing en voorzieningen bij extreem hevige neerslag Een groot deel van de neerslag van een korte hevige regenbui wordt opgevangen en vertraagd afgevoerd naar het omliggende watersysteem om het watersysteem tijdens deze hevige regenbui te ontzien De inrichting van het plangebied is afgestemd op de verwachte grondwaterstanden en de zoetwaterbeschikbaarheid tijdens droogte Voor overstromingen tot 20 cm (heel kleine kans) treedt geen schade aan gebouwen op en blijven de hoofdwegen begaanbaar Voor overstromingen tot 50 cm (extreem kleine kans) worden maatregelen getroffen om schade aan gebouwen te beperken. Ecologische oplossingen en oplossingen gebaseerd op natuurlijke processen hebben altijd de voorkeur boven ‘grijze’ oplossingen Minimaal 30% van het oppervlak bestaat uit groen

Bodemdaling

3 - Versie 01

De natuurlijke draagkracht van de bodem is mede sturend in de functiekeuze, systeemkeuze en inrichting van het plangebied

01.22.2319 - Memo klimaatadaptief bouwen

Op basis van deze richtlijnen wordt in het ontwerp rekening gehouden met de volgende maatregelen: Schaduw Het gebouw is voldoende hoog en bestaat uit twee delen waartussen een binnentuin wordt aangelegd. Op basis van de uitgevoerde zonnestudie (onderdeel bestemmingsplan) blijkt dat er voldoende schaduwrijke plekken zijn gedurende het verloop van de dag. Het percentage schaduw wordt gemeten bij de hoogste stand van de zon, dus op 21 juni. In de nazomer is het percentage schaduw in de openbare ruimte dus hoger, omdat de zon dan lager staat. Rondom het gebouw zijn vanwege de bestaande bomen en groenstroken voldoende schaduwrijke en koele plekken aanwezig, waardoor ook voldaan wordt aan de basisveiligheidseisen MRA (minimaal 200 m2 en binnen 300 m loopafstand). Daarnaast zullen in de binnentuin en nabij de parkeerplaatsen bomen worden aangeplant, welke eveneens een schaduwwerking hebben. Koeling Wanneer koelsystemen op plekken worden geplaatst die grenzen aan verblijfsruimten wordt de luchttemperatuur hier verhoogd. Deze situatie doet zich bij dit project niet voor. De warmtepomp-units (verwarmen en koelen) staan op het dak met een verhoogde dakrand. Hierdoor zal er geen opwarming plaatsvinden van een verblijfsruimte in de directe omgeving. Hevige neerslag Het plan moet een een regenbui van 70 mm/uur kunnen verwerken zonder dat er regenwater op straat blijft staan.

Hierop wordt de hydraulische constructie gedimensioneerd. Ook bij een regenbui van 90 mm/uur is nauwelijks sprake van water op straat. Er is veel groen rondom het gebouw, in de binnentuin en directe omgeving waardoor genoeg infiltratiemogelijkheden aanwezig zijn. Ook zal er waterdoorlatende bestrating (waarschijnlijk grasbetontegels) worden toegepast op de parkeerplaatsen, waardoor hemelwater kan infiltreren naar het grondwater. Waterberging Door de groene invulling en het beperken van dichte verhardingen tussen en rondom de gebouwen wordt ruimte geboden voor waterberging en de vertraagde afvoer. Een overstort naar het naastgelegen oppervlaktewater zorgt voor ontlasting als de totale bergingscapaciteit wordt overschreden. Tevens wordt gekeken naar het toepassen van regentonnen bij de woningen op de begane-grond. Overstromingen De schade aan de gebouwen wordt voorkomen door een wat hoger bouwvlak (peil begane grond) te kiezen. Hierdoor ontstaan hoogteverschillen in het maaiveld welke een gunstig effect hebben op de afvoer- en infiltratiemogelijkheden van het water. Deze maatregelen overlappen de maatregelen die getroffen worden bij hevige neerslag. Ecologie Bij het inrichtingsplan van de buiten-/openbare ruimte is rekening gehouden met de natuurlijke processen en structuren in en rondom het plangebied.

Het ontwerp voorziet in biodivers groen dat passend is bij de lokale bodem- en waterkenmerken met verbindingen met omliggende groen- en waterstructuren. Bij de afweging tussen groene natuurlijke en technische oplossingen worden maatschappelijke kosten en baten van de aanleg- en beheerfase betrokken.

4 - Versie 01

01.22.2319 - Memo klimaatadaptief bouwen

Groen Het percentage groen oppervlak (privaat en openbaar) wordt gerekend over het totale plangebied. Het eerder genoemde inrichtingsplan voldoet ruimschoots aan deze eis en er is bewust gekozen voor ‘groene alternatieven’, bijvoorbeeld groene afscheidingen in plaats van houten schuttingen. Bodem De bodemdaling wordt zoveel mogelijk gemitigeerd en beperkt, zodat bodemdaling nu en in de toekomst beheersbaar en betaalbaar blijft. Hierbij is het van belang dat bebouwing en infrastructuur geconcentreerd is op draagkrachtigste bodem, het grondwaterpeil nagenoeg gelijk blijft ten opzichte van het ontwerppeil en de bouwwijze is afgestemd op bodemtype en verwachte restzetting.

Ik vertrouw erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.

Met vriendelijke groet,

K. van de Ven

5 - Versie 01