7. Rekenkamer - Onderzoeksopzet | De IJsselsteinse regie op gemeenschappelijke regelingen

Rekenkamer

Onderzoeksopzet De IJsselsteinse regie op gemeenschappelijke regelingen

Drs. R.J.F. Paulussen (voorzitter rekenkamer en onderzoeker) Drs. J.T. Versteegh (extern onderzoeker) Drs. B. IJsselmuiden (secretaris en onderzoeker rekenkamer) R. Hagelstein Msc (lid rekenkamer en tegenlezer) T. Siermann Msc (lid rekenkamer)

IJsselstein, september 2021

Rekenkamer

1. Inleiding De rekenkamer heeft eind 2020 een onderzoek gestart naar de doorwerking van haar aanbevelingen. In dit onderzoek is ervoor gekozen om juist die aanbevelingen te onderzoeken, die te maken hadden met de gemeente als regiegemeente. Met de uitkomsten van het onderzoek wilde de rekenkamer gelijktijdig vaststellen waar de gemeente staat in haar ambitie een regiegemeente te zijn, in het bijzonder waar het gaat om de regie op gemeenschappelijke regelingen. Tijdens de uitvoering van het doorwerkingsonderzoek constateerde de rekenkamer dat de drie rekenkamerrapporten die in het onderzoek naar doorwerking centraal stonden, een te smalle basis vormden om voldoende valide uitspraken te doen over de praktijk van het IJsselsteinse regiemodel. Daarop heeft de rekenkamer besloten dit onderdeel uit te breiden. In deze nieuwe opzet geeft de rekenkamer inzicht in deze uitgebreide aanpak van het voorgenomen onderzoek.

2. Onderzoeksdoel Met dit onderzoek wil de rekenkamer een handelingsperspectief bieden door in kaart te brengen wat de regiegemeente vanuit een bestuurskundig perspectief is, hoe de gemeente feitelijk invulling geeft aan haar regierol gericht op gemeenschappelijke regelingen, en bovenal welke beelden daarover intern, maar nadrukkelijk ook extern, bij de gemeenschappelijke regelingen zelf bestaan. Daarnaast wil de rekenkamer de voorgenomen wijzigingen in de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) in kaart brengen voor zover deze mogelijkheden bieden om het regisseren (nog) beter vorm te geven. Bij dat laatste zal de aandacht uitgaan naar de kansen die de aanpassingen van de wet bieden tot verbeterde sturing door raad en college.

3. Context van het onderzoek De gemeente als regiegemeente is een vraagstuk dat op dit moment ook binnen de gemeentelijke organisatie en het bestuur in de aandacht staat. Uit interviews in 20201 blijkt dat de gemeente acties in gang heeft gezet door bijvoorbeeld expertise die op afstand was geplaatst, terug te halen binnen de gemeentelijke organisatie. Daarnaast is de strategische oriëntatie op de toekomst van IJsselstein in de regio die momenteel wordt ondernomen een belangrijke context waarbinnen het onderzoek zal plaatsvinden.

4. De onderzoeksvragen Het voorgaande leidt tot de onderstaande onderzoeksvragen. 1. 2. 3. 4.

Wat is een regiegemeente; wat is kenmerkend aan een regisserende gemeente? Welke mogelijkheden biedt de beoogde aanpassing van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) voor sturing door de raad? Hoe kijken de organisaties die de gemeenschappelijke regelingen uitvoeren aan tegen het functioneren van gemeente IJsselstein als regiegemeente? Hoe wordt ambtelijk en bestuurlijk aangekeken tegen het eigen functioneren als regiegemeente?

1 De rekenkamer verrichtte in 2020 een klein vooronderzoek naar de gemeente IJsselstein als regiegemeente.

Rekenkamer 5.

Welke aanbevelingen zijn denkbaar om de praktijk van het regisseren door gemeente IJsselstein mogelijk te verbeteren? Kunnen deze worden geïllustreerd met voorbeelden uit de praktijk van andere gemeenten?

5. Afbakening De gemeente IJsselstein heeft publieke taken ondergebracht bij stichtingen, coöperaties, vennootschappen en andere samenwerkingsvormen. De analyse van de rekenkamer zal zich beperken tot de regie op organisaties die belast zijn met de uitvoering van de gemeenschappelijke regelingen.

6. De onderzoeksactiviteiten Voor dit onderzoek zal de rekenkamer de volgende activiteiten verrichten. Stap 1 Inventarisatie en bestuderen relevante stukken gemeente IJsselstein We inventariseren alle relevante documenten binnen de gemeente IJsselstein waarin tot uitdrukking wordt gebracht wat onder regiegemeente wordt verstaan en op grond waarvan de gemeente heeft gekozen voor de ambitie om een regiegemeente te willen zijn en te willen blijven. Stap 2 Beschrijving kenmerken regiegemeente en de (voorgenomen wijzigingen in) de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) Op basis van een globale scan in de bestuurskundige literatuur over regie, inventariseren we de kenmerken waarin een regiegemeente en het regisseren tot uitdrukking komt. In deze fase gaan we ook na of het voor het onderzoek behulpzaam is om de beschrijving te vatten in een normenkader. De in de literatuur gevonden kenmerken (al dan niet uitgewerkt in een normenkader) vormen de basis voor de interviews (zie volgende stap). Naast de scan in de bestuurskundige literatuur, plegen we een analyse van de beoogde wijzigingen in de Wgr: welke ontwikkelingen in de Wgr zijn van invloed op de sturing die vanuit raad en college kan worden gegeven? Met de stappen 1 en 2 beantwoorden we de deelvragen 1 en 2.

Stap 3 Selectie organisaties, interviews en documentanalyse De rekenkamer selecteert een viertal organisaties die diepgaand worden bestudeerd. Bij deze selectie streeft de rekenkamer een evenwichtige verdeling over verschillende beleidsterreinen na. Verder is de herkenbaarheid van de organisatie voor inwoners van IJsselstein van belang. Voor het bestuderen van de organisaties zullen interviews worden afgenomen met de directies van de organisaties, mogelijk aangevuld met een medewerker die vanuit de gemeenschappelijke regeling verantwoordelijk is voor het ‘account’ IJsselstein. Daarnaast zullen ook interviews worden gehouden met betrokken accounthouders van de vier gemeenschappelijke regelingen binnen de gemeente IJsselstein, de verantwoordelijk portefeuillehouders binnen het college en de raadsleden die zijn aangewezen als raadsrapporteur (in duo’s). In deze stap zullen ook documenten worden bestudeerd die een beeld geven van de praktijk van het regisseren door de gemeente in relatie tot de bestudeerde gemeenschappelijke regelingen.

Rekenkamer Alle gebruikte vragenlijsten voor deze diepte-interviews zijn gebaseerd op de kenmerken van regie die de rekenkamer eerder heeft beschreven bij het oriënteren op de literatuur, en eventueel het normenkader dat daaruit voortvloeit (stap 1). De analyse van deze gegevens leidt tot een lijst van voorlopige bevindingen. Met stap 3 beantwoorden we deelvraag 3 en 4. We formuleren daartoe voorlopige bevindingen. Stap 4 Formuleren aanbevelingen en verzamelen van inspirerende voorbeelden van regie bij andere gemeenten Aan de hand van de voorlopige bevindingen zal de rekenkamer op zoek gaan naar inspirerende voorbeelden van regie in andere gemeenten. Door met deze voorbeelden aan te sluiten op de bevindingen die we reeds eerder hebben geformuleerd, kunnen we een concreet handelingsperspectief schetsen en aanbevelingen doen. Met stap 4 beantwoorden we deelvraag 5 Stap 5 Bestuurlijk interview Afsluitend aan het onderzoek nemen we een tweetal interviews af: een met de portefeuillehouder en een met de gemeentesecretaris. Stap 6: beknopt eindrapport / rekenkamerbrief: bevindingen, conclusies en aanbevelingen We schrijven een eindrapport waarin we verslag doen van onze bevindingen. Uitgangspunt daarbij is dat we dit zo beknopt mogelijk doen.

7. Onderzoeksplanning De rekenkamer wil in het onderzoek in het eerste kwartaal van 2022 gereed hebben voor ambtelijk wederhoor. Hierbij moet opgemerkt worden dat het werkelijke moment van oplevering afhankelijk is van nadere besluitvorming door de rekenkamer.

8. De samenstelling van het onderzoeksteam Rob Paulussen (tevens voorzitter RKC) Email: info@robpaulussen.nl Tel. 06 253 10 696 Jolanda Versteegh (extern onderzoeker) Email : jolandaversteegh2016@outlook.com Barbara IJsselmuiden (secretaris/onderzoeker RKC) Email: rekenkamerijsselstein@gmail.com Voor dit onderzoek treedt het lid Rick Hagelstein op als tegenlezer.