7.1 Concept uitvoeringsagenda Lopikerwaard

UITVOERINGSAGENDA LOPIKERWAARD April 2026

UITVOERINGSAGENDA LOPIKERWAARD AANLEIDING De gemeenten Woerden, Oudewater, Montfoort, Lopik en IJsselstein hebben samen met het Hoogheemraadschap Stichtse Rijnlanden in 2020 de Omgevingsagenda Lopikerwaard vastgesteld. Na de vaststelling zijn verschillende acties opgepakt door de gemeenten en het hoogheemraadschap. Een voorbeeld hiervan is het gezamenlijk opstellen van een OV toekomstbeeld Lopikerwaard. Belangrijke aanleiding om samen een uitvoeringsagenda op te stellen, is de verwachte bouw van woningen in Groot Merwede en de polder Rijnenburg. Deze ontwikkeling heeft grote gevolgen voor de Lopikerwaard. Niet alleen op het gebied van mobiliteit, maar ook door de recreatieve druk, gevolgen voor bovenlokale voorzieningen en de impact van grote aantallen betaalbare woningen op een klein oppervlak. Om in goed overleg met de gemeente Utrecht de zorgen te bespreken en de gezamenlijke kansen te verzilveren, is een goede samenwerking van de Lopikerwaard gemeenten belangrijk. Naast deze grote ontwikkeling vinden gemeenten, samen met het hoogheemraadschap, het ook belangrijk om beter samen te werken op de verschillende onderwerpen uit de Omgevingsagenda Lopikerwaard. Tot nu toe heeft de samenwerking een gezamenlijk OV toekomstbeeld voor de Lopikerwaard opgeleverd. Door beter samen te werken kan er nog meer bereikt worden.

Op verschillende onderwerpen, met name Rijnenburg, mobiliteit en landelijk gebied, wordt ook samengewerkt met de gemeente Vijfheerenlanden, omdat de belangen hetzelfde zijn en een meerwaarde wordt gezien om hierin samen op te trekken.

ONDERWERPEN RIJNENBURG EN GROOT MERWEDE De ontwikkeling van de polder Rijnenburg tot een stadsdeel van Utrecht met ongeveer 25.000 woningen en daarmee ongeveer 50.000 inwoners heeft grote impact voor de Lopikerwaard. Samen met Groot Merwede gaat het zelfs om ca 70.000 woningen. Daarnaast worden veel nieuwe banen gecreëerd, 33.500 tot 45.000. Daarom willen gemeenten inzetten op: -

Voldoende woningen voor de Lopikerwaard Scherpe keuzes in mobiliteitsoplossingen

VOLDOENDE WONINGEN VOOR DE LOPIKERWAARD EN VIJFHEERENLANDEN In Rijnenburg en Groot Merwede zijn veel woningen voorzien. Deze zullen op termijn effect hebben op de woningmarktregio. Gezien de hoge woningnood en het oplopend tekort aan woningen, zullen gemeenten in de Lopikerwaard voorlopig nog zelf in voldoende woningen moeten voorzien. Dit om voldoende woningen te bouwen voor de eigen inwoners en om vitaal te blijven. Daarnaast is de verwachting dat de woningtypen die in Rijnenburg worden gebouwd voor het grootste deel niet overeenkomen met de woningtypen waar in de Lopikerwaard behoefte aan is. SCHERPE KEUZES IN MOBILITEITSOPLOSSINGEN De komst van ongeveer 22.000-25.000 woningen in Rijnenburg, samen met alle voorzieningen en werkgelegenheid, levert een grote mobiliteitsvraag op. De realisatie van nog meer woningen en werkgelegenheid in Groot Merwede zal de mobiliteitsvraag alleen maar vergroten. Voor een deel gaat

Uitvoeringsagenda Lopikerwaard

1

het om extra automobiliteit. Het huidige hoofdwegennet en onderliggend wegennet (N-wegen) kan deze verkeerstoename niet aan. Vanuit de Lopikerwaard steunen wij en willen wij inzetten op: -

-

Realiseren van de Merwedelijn die Rijnenburg ontsluit; Vervolledigen van het knooppunt van de A27 en A2 (knooppunt Everdingen); Aanpakken van de brug van de A27 tussen Nieuwegein en Houten als bottleneck; Een alternatieve route nodig voor de N210 zodat deze op een geschikte plek aantakt op de A2, als een aansluiting van Rijnenburg op de huidige aansluiting van de N210 op de A2 wordt gerealiseerd; Verkeer vanuit Montfoort moet binnen een realistische tijd (circa 15 minuten) op de A12 komen.

Voor alle grote infrastructurele ingrepen die worden voorzien in lopende MIRT-trajecten, zijn grote bijdragen nodig van verschillende partijen. Daarmee wordt een groot beslag gelegd op de investeringscapaciteit van met name de provincie. Vanuit de Lopikerwaard en Vijfheerenlanden zullen wij via de U10 aandacht blijven vragen voor afdoende investeringen om OV en belangrijke infrastructurele maatregelen voor de bereikbaarheid van de Lopikerwaard en Vijfheerenlanden te bekostigen. In de Propositie Mobiliteit Zuidwest komen verschillende belangrijke elementen terug die hierboven zijn benoemd. Daarom steunen we deze propositie en werken wij hieraan mee. SAMENWERKING In bestuurlijke en ambtelijke overleggen met gemeente en provincie Utrecht trekken de Lopikerwaard gemeenten gezamenlijk op. Om goede afstemming te bewaken wordt, als de agenda hier aanleiding toe geeft, voorafgaand aan de overleggen voor de gebiedsalliantie ambtelijk overlegd in Lopikerwaard verband samen met de gemeente Vijfheerenlanden. Aan de hand van een werksessie over mobiliteit heeft de U10 vervolgacties opgesteld. Vanuit de Lopikerwaard en Vijfheerenlanden sluiten we hierop aan.

VITALE KERNEN Voor de gemeenten in de Lopikerwaard is vitaliteit van de kernen belangrijk. Elke kern heeft zijn eigenheid. En elke kern heeft een mate van voorzieningen in de nabijheid. Behoud van de voorzieningen helpt niet alleen om de huidige bewoners prettig te laten wonen, maar ook om een toename van mobiliteit tegen te gaan. Hoe meer voorzieningen verdwijnen, hoe verder inwoners moeten reizen om deze voorzieningen alsnog te bereiken. De U10 houdt op dit moment een onderzoek naar de vitaliteit van de kernen, ook in de Lopikerwaard. De resultaten van dit onderzoek zijn op dit moment nog niet bekend. Zodra deze bekend zijn worden ze verwerkt in de onderstaande lijnen: -

Bouwen voor eigen behoefte Voorzieningen op peil houden Reistijd fiets verkorten, bereikbaarheid vergroten

BOUWEN VOOR EIGEN BEHOEFTE In de Lopikerwaard bouwen we voor de eigen behoefte. Zowel woningen als bedrijfslocaties. Met eigen behoefte wordt bedoeld: voldoende woningen bouwen om gezinsverdunning, bevolkingstoename en vergrijzing op te vangen, het huisvesten van bijzondere doelgroepen en het realiseren van voldoende balans in de woningvoorraad om een kern toekomstbestendig te maken of

Uitvoeringsagenda Lopikerwaard

2

houden. Waarbij zo nodig meer wordt gebouwd voor specifieke doelgroepen om zo het bestaande voorzieningenniveau te behouden en toekomstbestendig te maken. En voldoende ruimte voor bestaande bedrijven om te kunnen groeien als dit ruimtelijk verantwoord is. We streven daarbij naar een goede woon-werkbalans, passend bij de aanwezige beroepsbevolking. Daarmee beperken we de mobiliteitsvraag en bevorderen de vitaliteit. De kleine kernenregeling is niet altijd voldoende om in de behoefte van inwoners te voorzien. Vanwege het proces van het Provinciaal Programma Wonen en Werken (PPWW) vragen grotere uitbreidingen om doorzettingsvermogen richting U10 en provincie Utrecht. Daarbij zetten we ook in op bijvoorbeeld Groen Groeit Mee in het Hollandse IJsselgebied of de Groen – Blauwe as in de Poort van Woerden. Dit alles hangt sterk samen met de wens voor regionale programmering. VOORZIENINGEN OP PEIL HOUDEN Binnen de Lopikerwaard gemeenten zijn veel kleine kernen. Hierbij is het een uitdaging het voorzieningenpeil op goed niveau te houden. Vanuit de Regio Deal de Waarden van het Groene Hart wordt hiervoor een programma opgezet. Niet alle gemeenten in de Lopikerwaard participeren in de regiodeal. Voor dit onderwerp haken we hier wel bij aan en worden we nauw betrokken.

REISTIJD FIETS VERKORTEN Kernen die verder van (grootstedelijke) voorzieningen liggen, zijn sterk afhankelijk van de auto en OV om deze grotere afstanden te overbruggen. Met de opkomst van elektrische fietsen wordt het voor steeds meer mensen haalbaar om deze afstanden met de fiets te overbruggen. De gemeenten in de Lopikerwaard werken met de provincie samen om de doorfietsroutes die zijn bedacht daadwerkelijk te realiseren. SAMENWERKING Kennis delen is belangrijk om bij te blijven en gezamenlijk in te spelen op nieuwe ontwikkelingen. Binnen de overleggen van de regiodeal en het programma vitale kernen van de U10 wordt de relevante kennis gedeeld. Voor gezamenlijke projecten zoals bij voorzieningen (naar voorbeeld van Utrechtse Waarden op recreatie en toerisme) worden aparte afspraken over de samenwerking gemaakt. Bij de provincie agenderen de Lopikerwaard gemeenten het bouwen voor eigen behoefte, binnen de werkafspraken die hierover zijn en worden gemaakt binnen de U10.

LANDELIJK GEBIED De Lopikerwaard verbindt zich door het grote landelijk gebied en een grote agrarische sector. Met name in het zuidwesten zijn dit veelal melkveehouderijen. Door de schaalvergroting, een vergrijzende agrarische beroepsgroep en een opvolgingsvraagstuk ontstaat voor een deel van de agrarische bedrijven een noodzaak om te stoppen. Ook in de Lopikerwaard neemt het aantal agrarische bedrijven af en ontstaat vrijkomende agrarische bebouwing (VAB’s). Grofweg voor een derde van de vrijkomende stallen kan geen nieuwe functie gevonden worden, met leegstand als gevolg (WUR). Dit zet de ruimtelijke kwaliteit van het buitengebied onder druk Het agrarische bedrijfsmodel verandert in de komende decennia, waarbij er een omslag naar kringlooplandbouw ontstaat. Deze circulaire bedrijfsvoering richt zich op het optimaal inzetten en hergebruiken van grondstoffen en producten en het zo veel mogelijk voorkomen van reststoffen, afval en schade aan het milieu. Wel vergroot het verlagen van de milieudruk via kringlooplandbouw de ruimtevraag in het gebied omdat voor deze extensivering extra landbouwgrond nodig is. In het veenweidegebied staat het verdienmodel van boeren, door een stapeling aan opgaven (waterberging, CO2-uitstoot terugdringen door bodemdaling tegen te gaan), extra onder druk.

Uitvoeringsagenda Lopikerwaard

3

Agrarische ondernemers zetten in samenwerking met de overheid en bedrijfsleven in op meer agrarisch natuurbeheer, collectieve landbouw en nieuwe verdienmodellen. Natte teelten, maar ook energie, zorg, natuurbeheer en recreatie dragen bij aan een rijk boerenland. Ook in de stadsranden gaan ontwikkelingen snel. Kringlopen worden verkleind en er wordt geproduceerd voor de regionale markt. Oude relaties tussen stad en land zijn hernieuwd en versterkt met moderne technologie en innovatieve bedrijfsvoeringen. Er zijn ontwikkelingen in precisielandbouw, moderne stallen en nieuwe soorten mest en veevoer. Daarmee groeit een sector die steeds beter in balans is met klimaat en natuur, waardoor er een mooier en gezonder gebied ontstaat om te wonen, werken en recreëren. SAMENWERKING In de Lopikerwaard nemen twee gemeenten - te weten Lopik en Montfoort - deel aan de regiodeal. Het voorstel voor de regiodeal is naast Lopik en Montfoort ingediend door de gemeente Krimpenerwaard Molenlanden, Vijfheerenlanden en Bodegraven-Reeuwijk. De inhoud van deze regiodeal sluit ook aan bij de uitvoeringsagenda van de Lopikerwaard en de beschrijving van de transitie van het landelijk gebied in NPLG en UPLG, waarbij de gemeenten en partners uit de Lopikerwaard samenwerken in de uitwerking van de gebiedsagenda Utrechtse Waarden.

De regiodeal kent drie pijlers, waaronder de pijler “toekomstbestendige landbouw en breed economisch perspectief”. Met name binnen deze pijler wordt ingezet op de agro innovatie hub: in samenwerking met indieners en partners uit het onderwijs worden pilots en demoprojecten opgezet om in de praktijk te ontdekken wat wel en niet werkt. Projecten richten zich bijv. op vergisten (energieproductie) inrichten van een grondbank, stikstofbank of slim ruilverkavelen. De pijler kent een brede scope, dus alle onderwerpen met het raakvlak agrarisch kunnen hierin een plaats krijgen. In de ruimtelijke ordening lopen we aan tegen dilemma’s: hoe creëren we ruimte waar regels belemmerend werken? En hoe doen we dat met de snelheid die de buitenwereld van ons verwacht. Hierin is slim samenwerken een must ook om capaciteit te delen/te besparen. Het gaat dus om het bedenken van slimme methoden en instrumenten, gewenste wijzigingen in regelgeving maar ook het gezamenlijk trainen van competenties en kennis. Verder trekken we zoveel mogelijk samen op in de verschillende gebiedsprocessen van het ULPG. Daarin staat voorop dat we meer duidelijkheid willen over het perspectief voor de boeren in ons gebied.

WERKEN Werkgelegenheid is belangrijk voor de Lopikerwaard. Niet alle werkgelegenheid heeft toegevoegde waarde voor de kernen in de Lopikerwaard. Daarom wordt ingezet op het bevorderen van lokale en innovatieve bedrijvigheid. Hiernaast blijft het juiste bedrijf op de juiste plek een belangrijk uitgangspunt. LOKALE EN INNOVATIEVE BEDRIJVIGHEID Onze regio kenmerkt zich door een sterke maakindustrie en dienstensector. Dit heeft een grote invloed op de ruimtelijke vraag. Vanuit de U10 en de provincie lopen op dit moment verschillende onderzoeken naar de ruimtevraag en de strategische positionering van bedrijventerreinen. Op basis van de uitkomsten gaan we hier binnen Lopikerwaardverband verder mee aan de slag. SAMENWERKING

Uitvoeringsagenda Lopikerwaard

4

De druk op de ruimte neemt toe. De onderzoeksresultaten worden veelal op gemeenteniveau gepresenteerd, terwijl bedrijven vooral bovenlokaal kijken. Daarom hechten we veel waarde aan goede afstemming en het zoveel mogelijk uitdragen van een gemeenschappelijk standpunt hieromtrent. Het gemeenschappelijk standpunt wordt binnen de Lopikerwaard met Vijfheerenlanden bepaald aan de hand van de uitkomsten van de onderzoeken door de provincie en U10.

REGIOPOORTEN / OV KNOOPPUNTEN Regiopoorten en OV knooppunten vormen belangrijke schakels in de bereikbaarheid van de Lopikerwaard. Om deze schakels te versterken zetten we in op: -

Aansluiting op OV knooppunten OV knooppunten ontwikkelen

AANSLUITING OP OV KNOOPPUNTEN Woerden en Vianen zijn 2 van de 8 regiopoorten in de provincie en daarmee belangrijke vervoersknooppunten voor de rest van de Lopikerwaard. We ervaren nu dat onze n-wegen snel vollopen, zeker bij problemen op de snelwegen. Daarom is een goed alternatief nodig, vanuit de lokale vervoersknooppunten naar de OV hubs in de regio. Ook vanuit de gedachte ‘het wiel met spaken’, wat opgenomen is in het IRP (2022), om de vervoersknooppunten beter te benutten. Om hiermee een start te maken, nemen we dit mee in het mobiliteitsonderzoek vanuit Rijnenburg. Hierbij wordt o.a. gekeken naar de positie van regiopoort Woerden, de OV-knooppunten bij Vianen en IJsselstein en de verbindingen verder de Lopikerwaard in (Montfoort, Lopik en Oudewater). OV KNOOPPUNTEN ONTWIKKELEN In aansluiting op het vorige punt gaat het hierbij om het versterken van de waarde van de OVknooppunten, ook als belangrijk alternatief voor de auto. Tevens komt met de toename van inwoners ook meer vraag naar recreatieve voorzieningen. Hierdoor kunnen de OV-knooppunten ook worden gebruikt als /ontwikkeld tot recreatieve knooppunten. SAMENWERKING We willen het belang van de OV-knooppunten samen met het onderliggende mobiliteitssysteem in de Lopikerwaard onder de aandacht brengen in de ontwikkeling Rijnenburg / Groot Merwede.

Daarbij is het van belang dat we eerst zelf ons verhaal en onderbouwing scherp hebben, voordat we dat goed gezamenlijk in kunnen brengen. Dit betekent dus dat we met de beleidsadviseurs Mobiliteit het verhaal opbouwen. De strategen verbinden dit in de regio. In oktober staat hiervoor vanuit de U10 een sessie gepland.

KLIMAAT Verandering van het klimaat zal grote gevolgen hebben voor de Lopikerwaard. De venige bodem klinkt sneller in, droogte maar ook wateroverlast nemen toe en de hitte heeft een negatief effect op de leefbaarheid. Daarom willen we in de Lopikerwaard inzetten op bodemdalingsbestendig en klimaatadaptief ontwikkelen. Daarbij is de provinciale handreiking geschiktheidskaart van meerwaarde.

BODEMDALINGSBESTENDIG ONTWIKKELEN, KLIMAATADAPTIEF ONTWIKKELEN

Uitvoeringsagenda Lopikerwaard

5

In de Lopikerwaard zal ook de komende jaren het nodige ontwikkeld worden. Bij elke nieuwe ontwikkeling wordt rekening gehouden met de effecten op de bodemdaling. Doel is om bodemdaling zoveel mogelijk tegen te gaan. Daarnaast wordt rekening gehouden met het klimaat. Zowel bij herontwikkeling als bij nieuwe ontwikkelingen onderzoeken we welke maatregelen mogelijk zijn om klimaatadaptief te bouwen en de ruimte klimaatadaptief in te richten. SAMENWERKING Wanneer gemeenten nieuwe ontwikkelingen realiseren die effect hebben op bodemdaling, wordt het Hoogheemraadschap/Waterschap nauw betrokken om deze effecten zo klein mogelijk te maken. Verdere afstemming die nodig is loopt via de U10 en/of provincie Utrecht.

ENERGIE Vanuit het Rijk zijn belangrijke doelen gesteld over energiebesparing en energieopwek om zo een bijdrage te leveren om de klimaatdoelstellingen te halen. Op basis van de afspraken in de RES werken we in de Lopikerwaard mee aan energiebesparing en energieopwek. ENERGIEBESPARING Door de gemeenten wordt gewerkt aan energiebesparingsmaatregelen. Zowel voor warmte als voor elektriciteit. Waar dit mogelijk en haalbaar is, benutten we restwarmte. Via de regio U10 wisselen we informatie uit en helpen we elkaar. ENERGIEOPWEK Elke gemeente probeert de doelstellingen te halen die zijn vastgelegd in de RES-afspraken. Netcongestie is wel een steeds groter probleem om nieuwe energieopwek aan te kunnen sluiten. Via de U10 en provincie proberen we de mogelijkheden die er nog wel zijn te vinden. SAMENWERKING De samenwerking verloopt via de U10 en is daarmee goed geborgd.

NATUUR EN RECREATIE De Lopikerwaard is groen. Maar groen is niet hetzelfde als natuur. Natuur is belangrijk voor het functioneren van het ecosysteem. Zonder natuur geen mensen. Het groene karakter van de Lopikerwaard biedt kansen voor recreatie. Dit wordt nog niet ten volle benut. Daarom zetten we in de Lopikerwaard in op: -

Versterken biodiversiteit Versterken recreatie

VERSTERKEN BIODIVERSITEIT Voor het versterken van de biodiversiteit zetten we in op houtkades, slootranden en waterstructuren als dragers voor natuur. Daar waar agrarische gronden geschikt zijn, wordt ingezet op natuurlijk beheer. Daarbij wordt ook gekeken naar mogelijkheden om bij te dragen aan de Kader Richtlijn Water (KRW) doelstellingen. VERSTERKEN RECREATIE

Uitvoeringsagenda Lopikerwaard

6

In de Lopikerwaard willen we recreatieve mogelijkheden vergroten door nieuwe routes toe te voegen. Daarbij benutten we bestaande houtkades en linten en zetten we in recreatie rond de stad. Grote barrières voor recreatieve routes willen we slechten. Kansen die hiervoor ontstaan door andere ontwikkelingen, zoals Rijnenburg, worden hiervoor benut. SAMENWERKING Het versterken van de biodiversiteit wordt door elke gemeente afzonderlijk opgepakt. Waar nieuwe recreatieve routes gemeentegrenzen overschrijden stemmen we als gemeenten met elkaar af. Andere onderwerpen binnen natuur en recreatie worden afgestemd via de Groene Hart overleggen en via de U10.

POSITIONERING Het uitdragen van een gezamenlijk standpunt helpt om invloed uit te oefenen. Om daadwerkelijk effect te bereiken, is het ook belangrijk om de Lopikerwaard gemeenten en waar relevant Vijfheerenlanden goed te positioneren. Dit gebeurt door een kundig woordvoerder te kiezen op zowel ambtelijk als bestuurlijk niveau. Op bestuurlijk niveau is het ook belangrijk om op belangrijke onderwerpen een trekkersrol op te pakken bij de U10 bestuurstafels. Door de bestuurders in de Lopikerwaard samen met Vijfheerenlanden wordt afgestemd welke bestuurstafels relevant zijn om de gezamenlijke belangen vanuit de Lopikerwaard en Vijfheerenlanden goed te behartigen.

MONITORING EN EVALUATIE Om de effectiviteit van de samenwerking te borgen is het belangrijk om op ambtelijk niveau de samenwerking en de behaalde resultaten jaarlijks te evalueren. Wanneer aanleiding wordt gezien om de samenwerking te wijzigen, wordt een bestuurlijk overleg georganiseerd om de wijzigingen te bekrachtigen.

Uitvoeringsagenda Lopikerwaard

7