7.1 Bijlage 1 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein
Tekst van het document
Gemeente IJsselstein
Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad
CONCEPT i van vi
2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
Gemeente IJsselstein
Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad
Opdrachtgever: Gemeente IJsselstein Contactpersoon: De heer R. Buiting Projectteam DTNP: De heer T. Wissink Mevrouw J. Doggen Projectnummer: 2405.0123 Datum: 04 juli 2023
CONCEPT
Graafseweg 109 6512 BS Nijmegen T 024 - 379 20 83 E info@dtnp.nl W www.dtnp.nl Adviseurs voor Ruimte en Strategie
Vertrekpunt
1
1.1
Aanleiding en aanpak
2
1.2
Ligging en positie
3
1.3
Kleine binnenstad met veel gebruikers
5
Benchmark oppervlakte vestingsteden
6
1.4
7
Historische structuur en huidig gebruik
Ontwikkelingen en ambities
9
2.1
Trends en ontwikkelingen publiek programma
10
2.2
Gemeentelijke speerpunten
12
2.3
Inwonersenquête
14
2.4
Binnenstadstafel 1
15
Diagnose
17
3.1
Voor wie?
18
3.2
Opgaven voor de binnenstad
21
3.3
Hoe verder?
23
2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
Vertrekpunt
1.1
Aanleiding en aanpak
IJsselstein heeft een mooie historische binnenstad waar inwoners terecht trots op zijn. Twintig jaar is er op de vorige visie ‘Verbeterde binnenstad’ gevaren, en met resultaat. Maar nu ontbreekt het aan een actuele koers voor de lange termijn. Praktische en prangende vraagstukken als verkeer en vergunningen staan niet op zichzelf. Om het hart van IJsselstein ook in de toekomst te laten kloppen is er behoefte een nieuwe stip op de horizon. Weer 20 jaar verder kijken
ondernemers en politiek over de toekomst van de
pelijke organisaties, de historische kring, etc. vertegen-
binnenstad, tot een lonkend en gedragen toekomst-
woordigd. Deze binnenstadstafels kenmerken zich
beeld moeten leiden. Aan dat toekomstbeeld zal een
door levendige en constructieve discussies. Ook in
concreet uitvoeringsprogramma worden gekoppeld,
fase 3 volgt nog een binnenstadstafel. Intern is er een
dat een doorkijk biedt voor de benodigde acties tot
ambtelijke projectgroep, waarmee de voortgang wordt
2040.
besproken.
Proces en rolverdeling
Dit document: opgaven agenderen
Om te komen tot een gedragen toekomstbeeld heeft de
Dit diagnosedocument is niet het toekomstbeeld.
gemeente een opzet bedacht in 3 fases:
Het is een agenderend document in de vorm van een
1.
Voorbereiden (jan-april 2023);
beknopte uiteenzetting van de opgaven en ambities
2.
Verbinden
(april - juni 2023);
die er in de binnenstad spelen. Deze vorm is in
3.
Opstellen
(juli - november 2023).
samenwerking met de ambtelijke projectgroep tot
a
De afgelopen 20 jaar zijn aan de hand van het ambiti-
stand gekomen. In de komende periode zal DTNP de
euze programma Verbeterde binnenstad (2003) diverse
Gemeente IJsselstein heeft aan adviesbureau DTNP
ideëen verder uitwerken (mede aan de hand van de
projecten gerealiseerd, zoals de Schuttersgracht en
gevraagd om vanaf fase 2 te helpen tot een samenhan-
dicussie tijdens binnenstadstafel 2) en uiteindelijk tot
parkeergarages. Tegelijkertijd is de wereld veranderd
gende ruimtelijke ontwikkelvisie te komen, onder
een concept-visiedocument komen. In die fase wordt
door de digitalisering, met gevolgen voor het consu-
andere door over de input uit fase 1 (ambtelijke
ook de gemeenteraad gehoord.
mentengedrag en prioriteiten in (vrije)tijdsbesteding.
opgaven, resultaten uit inwonersenquête, etc.) in
•
Ook de opgaven en prioriteiten voor de inrichting van
gesprek te gaan met de belanghebbenden uit de
stad geanalyseerd op verschillende ruimtelijke
gebieden zijn niet dezelfde, zo vraagt het veranderende
binnenstad en daar eigen analyses aan toe te voegen.
kenmerken.
klimaat op allerlei fronten om aanpassingen in de
Tijdens de verbindende fase zijn 2 ‘binnenstadstafels’
gebouwde omgeving (vervoer, groen, energie, etc.).
georganiseerd (24-04 en 26-06). Hierin zijn bewoners,
op een rij gezet, waaronder de uitkomsten van de
de BIZ (ondernemers en pandeigenaren), maatschap-
enquête en de eerste binnenstadstafel.
Met die context in het achterhoofd zal uiteindelijk de lokale energie, de ideeën en ambities vanuit bewoners, 2 van 24
•
• a
planning afhankelijk van het verloop van het proces
In het vervolg van dit hoofdstuk wordt de binnen-
In hoofdstuk 2 worden ontwikkelingen en ambities
De uiteindelijke diagnose voor de binnenstad is terug te vinden in hoofdstuk 3.
2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
1.2 Ligging en positie IJsselstein vormt de verbinding tussen stad en land met haar ligging tussen Utrecht en het groene hart. Voor een stad aan een rivier ligt de binnenstad heel centraal. IJsselstein en de directe omgeving
binnenstad (supermarkt, drogist, versspeciaalzaak)
met de auto. Naast het historische profiel draagt ook
95% uit de gemeente IJsselstein komt. Van de omzet
zeker de centrale ligging van de binnenstad hieraan bij.
aan niet-dagelijkse artikelen (mode, huishoudelijk, elektro, fietsen, etc.) is dat circa 80%. De omzet die van
Bevolkingsontwikkeling lokaal
buitenaf komt, komt voornamelijk uit Lopik en
De gemeente IJsselstein heeft circa 33.500 inwoners,
Nieuwegein.
die redelijk gelijk verdeeld zijn over noord, west en zuid.
IJsselstein wordt gekenmerkt door een hoogstedelijke
Het inwonertal binnen de gemeente is al 20 jaar om en
omgeving aan de oostzijde en het groene hart aan de
Grote centra vlakbij
nabij stabiel. De bevolkingsprognose laat beperkte
westzijde van de stad. De ligging van IJsselstein aan
Die lokale verzorgingsfunctie ontstaat door de aanwe-
groei via inbreiding zien (Roba-locatie, etc.). De ambitie
de A2 zorgt ervoor dat de stad in directe verbinding
zigheid van veel grotere aankooplocaties in de directe
binnen de gemeente is om 2.500 woningen te ontwik-
staat met het stedelijke gebied. De Hollandse IJssel
omgeving (City Plaza op 10, Utrecht Woonboulevard op
kelen voor 2030. De bevolkingsprognose gaan uit van
verbindt de stad juist met de landelijke omgeving en
15 en Utrecht-Centrum op 20 minuten). Van de niet-
circa 35.500 inwoners rond 2040 c .
het groene hart.
dagelijkse bestedingen van de lokale inwoner gaat een significant aandeel (circa 25%)a naar Utrecht en
In de binnenstad wonen circa 1.000 mensen, waarvan
De historische binnenstad van IJsselstein ligt midden
Nieuwegein, bijna evenveel als de bestedingen die
veel in eenpersoonshuishoudens (57%), en veel
in een compacte stad. Ondanks het ontstaan aan de
afvloeiien naar internet.
personen in de leeftijdscategorie 25-45 jaar. In de
rivier de IJssel is IJsselstein in gelijke delen om de
laatste tien jaar is het inwoneraantal in de binnenstad
binnenstad heen ontwikkeld, dit maakt van de binnen-
50% bezoekers op de fiets naar de binnenstad
stad het daadwerkelijke middelpunt van IJsselstein.
Dat IJsselstein vooral een lokaal verzorgingsgebied
gegroeid met circa 130 personen.
heeft, blijkt ook uit de vervoermiddelen die mensen
Bevolkingsprognose omliggend gebied
gebruiken om de binnenstad te bezoeken. Circa 50%
In de directe omgeving d wordt wel een flinke groei
Het is vooral de lokale bewoner die zijn aankopen doet
van de bezoekers komt met de fiets naar de binnen-
verwacht van circa 612.000 inwoners nu naar circa
in de binnenstad. Uit koopstromenonderzoek blijkt dat
stad. Nog eens circa 25% komt te voet . In centra van
735.000 inwoners in 2040c . Hier gaat een toenemende
van de totale omzet aan dagelijkse artikelen in de
vergelijkbare omvang komt circa 50% van de bezoekers
relatieve druk op de omgeving van uit.
b
c d
Binnenstad: lokaal verzorgingsgebied a
a
I&O Research et al. (2022), Koopstromenonderzoek Randstad 2021.
ab
DUO market research (2023), Resultaten inwonerspanel onderzoek binnenstad.
2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
ABF Research (2023), Primos bevolkingsprognose 2022. CBS prognose 2023-2050. Onder streek worden de volgende gemeenten verstaan: IJsselstein, Montfoort, Nieuwegein, Lopik, Woerden, Utrecht en Vijfheerenlanden.
3 van 24
Ligging IJsselstein en centrumgebieden (geschaald naar omvang in m2 winkelvloeroppervlak (Locatus, 2023)) en inwonertal per gebied (CBS, 2023)
4 van 24
2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
1.3 Kleine binnenstad met veel gebruikers De binnenstad van IJsselstein is door haar oorsprong als vesting beperkt in omvang. Toch zijn er veel voorzieningen en is er een diversiteit aan gebruikers. Dit zorgt voor een levendige binnenstad, maar wel met schaarse ruimte. Klein oppervlak binnenstad = geen groot winkelcentrum
namelijk bijna eveneveel ‘publieke voordeuren’ als de
de bibliotheek). In het centrum van IJsselstein zijn niet
benchmarkcentra, maar dus op een veel kleiner opper-
alleen permanente gebruikers, maar ook veel evenemen-
vlak. Ook wonen er nog circa 1.000 mensen die ruimte
ten. Deze vinden vaak plaats binnen de grachten, maar
vragen (groen, parkeren, etc.). Die ruimtedruk zie je ook
ook deels erbuiten (o.a. Podium, Overtoom, kasteel
terug in de relatief beperkte openbare ruimte (Plaats,
park). De begrenzing van de grachten is dan ook niet
parkeerhoven, etc.; alle ruimte wordt functioneel inge-
persé de grens van wat als binnenstad wordt beleefd.
zet).
Wanneer we de binnenstad van IJsselstein van boven
Opvallend veel horeca
bezien, valt op dat het een erg klein gebied is binnen de
Begrenzing van de binnenstad?
In de aanbodsamenstelling ligt het aantal winkels wat
grachten (in m ); veel kleiner dan bijvoorbeeld Woerden,
Ook de directe omgeving van de binnenstad is groten-
lager dan gemiddeld (ten opzichte van de benchmark),
Culemborg of Schoonhoven en eerder de omvang van de
deels bebouwd en in gebruik (geen vrije schootsvelden).
terwijl het aantal horecazaken juist bovengemiddeld
binnenstad van Elburg: compact en rechthoekig.
In het verleden is door de beperkte ruimte ook buiten de
is. Horeca legt een relatief grote ruimteclaim op de
grachten gekeken en zijn daar functies gerealiseerd (bijv.
(beperkte) openbare ruimte.
2
Daarbij heeft IJsselstein voor een stad van circa 30/35.000 inwoners in verhouding een iets kleiner
Aanbod centrum IJsselstein en benchmarkcentra in aantal verkooppunten
centrumaanbod (vooral in oppervlak). Deels is dit te verklaren door de kleine omvang en ligging nabij grote steden, maar ook doordat in veel andere centra grote planmatige winkelruimte is ontwikkeld voor een ‘regionale winkelfunctie’. Met de kennis van nu is het goed dat IJsselstein dat amper heeft gedaan, zoals terug te zien in de zeer beperkte leegstand.
Wel veel gebruikers per vierkante meter Dit alles betekent niet dat er weinig gebeurt in het centrum. In aantal functies telt de binnenstad van IJsselstein
2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
5 van 24
Benchmark oppervlakte vestingsteden
IJsselstein (33.500 inwoners stad, 1.000 inwoners binnenstad, totaal aantal verkooppunten: circa 175)
Culemborg (29.000 inwoners stad, 2.600 inwoners binnenstad, totaal aantal verkooppunten: circa 185)
Woerden (38.000 inwoners stad, 2.650 inwoners binnenstad, totaal aantal verkooppunten: circa 270)
Schoonhoven (13.500 inwoners stad, 3.650 inwoners binnenstad, totaal aantal verkooppunten: circa 145)
Vianen (16.500 inwoners stad, 1.400 inwoners binnenstad, totaal aantal verkooppunten: circa 100)
Elburg (12.500 inwoners stad, 950 inwoners binnenstad, totaal aantal verkooppunten: circa 95)
6 van 24
2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
1.4 Historische structuur en huidig gebruik Historische structuur
Leefbaarheid binnenstadsbewoners
De ontstaansgeschiedenis van IJsselstein is onlosma-
Aan de randen van de binnenstad is de groen-blauwe
kelijk verbonden met de aanwezigheid van het kasteel.
structuur bepalend. De oude grachten bakenen de
De stad dankt haar naam, ‘de stenen nederzetting aan
binnenstad af. De groenstructuur loopt in veel gevallen
de IJssel’, aan het kasteel. De hoofdas in het centrum
parallel aan de waterstructuur. Het kloosterplantsoen,
(Benschopper-Utechtsestraat) loopt echter van
het kasteelpark en het park rondom de molen zijn de
stadspoort tot stadspoort, met een knik naar de
drie meest beleefbare groene openbare ruimtes. Een
IJsselpoort. Op het kruis ligt als middelpunt de Plaats
goede groene verbinding hiertussen ontbreekt echter.
Circuit
met het stadhuis. De binnenstad van IJsselstein is, zoals veel historische In de binnenstad zijn duidelijke verschillen in sfeer te
stadjes, steeds meer autoluw ingericht. Via inprikkers
vinden. Aan de ene kant bevindt zich het statige
vanaf de randen van het centrum kunnen de parkeerho-
Kronenburgplantsoen, met oude bomen en herenhui-
ven aan de binnenkanten van de bouwblokken bereikt
zen, ook wel de pruikenkant genoemd. De panden zijn
worden. Vanaf de Benschopperpoort is er nog één
onderdeel van grotere bouwblokken, waar vroeger
doorgaande route, via de Molenstraat-Schuttersgracht-
groene hoven en binnentuinen in gesitueerd waren.
Voorstraat- IJsselstraat. De Benschopperstraat,
Aan de andere kant van de binnenstad bevinden zich
Kloosterstraat, Utrechtsestraat en Kerkstraat vormen
veel meer kleine straatjes met kleinere panden, ook wel
het voetgangersgebied en zijn enkel op venstertijden
de pettenkant genoemd.
voor gemotoriseerd verkeer bereikbaar. Het gebied
Leefbaarheid
tussen Havenstraat en Stadsgracht (Walkade, etc.) is Veel bepalende historische elementen in de binnenstad
het het meest nadrukkelijk als woongebied beleefbare
bevinden zich aan de gracht (kerk, basiliek, kasteel,
deel van de binnenstad.
molen, stadsmuur, poorten, etc.). De oude SintNicolaaskerk uit 1310 is het oudste gebouw in het centrum.
Historische structuur 2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
7 van 24
Hoofdontsluitingswegen binnenstad
Aantal passanten en indicatie van type winkellocatie
Circuit Het publieke commerciële circuit is het centrale deel van de binnenstad. De Benschopperstraat, de Plaats en het begin van de Utrechtsestraat vormen binnen het centrum het deel met de meeste passanten (zie kaart), helemaal wanneer de markt er staat. Voorbij de Hema, op en na de kruising Utrechtsestraat-Kerkstraat is het gemiddeld veel rustige, onder andere doordat de rivierzijde van de binnenstad minder goed ontsloten is. Door de herontwikkeling en de komst van met name de Action doet ook de Schuttersgracht weer volop mee in het commerciële circuit. Een afwijkend gebied binnen het commerciële circuit is de Voorstraat en de Vingerhoekhof. Hier ligt de focus meer op de avondfuncties. De Vingerhoekhof is het enige binnenterrein met (publieke) voordeuren. Voor een hof met een verblijfsfunctie is het erg verstopt. De Vingerhoekhof doet (samen met de Plaats) ook dienst als locatie voor de vele evenementen, net als bijvoorbeeld Overtoom, Podium, Kasteelpark. etc. Veel van de maatschappelijke en culturele voorzieningen, zoals de bibliotheek, het theater, museum, UIT in IJssel stein (tourist info), bevinden zich buiten het commerciële circuit, aan de randen van of net buiten de binnenstad. 8 van 24
2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
Ontwikkelingen en ambities
2.1 Trends en ontwikkelingen publiek programma De afgelopen 20 jaar is er veel veranderd in het consumentengedrag en de motieven voor centrumbezoek. Deze trends en ontwikkelingen geven inzicht in de actuele uitdagingen en kansen om tot een aantrekkelijke en toekomstbestendige binnenstad te komen.
Coronacrisis versnelde online aankopen De ontwikkelingen van online aankopen is door de coronacrisis van de afgelopen jaren in een stroomversnelling geraakt. Consumenten kozen er steeds vaker voor om online aankopen te doen, onder andere de boodschappen. Dit heeft ertoe geleid dat een grote groep ondernemers en consumenten kennis heeft gemaakt met het online aankoopkanaal.
Toename online aankopen Het aandeel online aankopen neemt al jaren sterk toe
Na de coronapiek is het aandeel online aankopen iets
en heeft het winkellandschap flink veranderd. In de
teruggevallen, maar het zit nog altijd boven de pre-corona
dagelijkse sector (supermarkten, drogisten en versza-
trendlijn. Op de lange termijn zal, alleen al door de
ken) was dit lange tijd nog beperkt. In de niet-dagelijk-
demografische ontwikkeling (nieuwe generaties met
prettige verblijfskwaliteit dan ook steeds belangrijker
se sector (mode, huishoudelijk, speelgoed, woningin-
digitale mogelijkheden opgegroeid), de digitalisering
om mensen van de bank te krijgen. Nederlanders
richting, etc.) is de online markt al langere tijd een
verder doorzetten met gevolgen voor de behoefte aan
hechten steeds meer waarde aan hun vrijetijdsbeste-
factor. Winkelketens zijn hierdoor failliet gegaan of
fysiek winkelaanbod (vorm, omvang, locatie, etc.).
ding; ze zoeken daarbij vaak naar een (unieke) beleving.
minder vestigingen). Het aandeel online winkelen ligt in
Een nieuw centrumgebied?
De visie op de toekomst van centrumgebieden is dus in
de niet-dagelijkse branches in de Randstad inmiddels
Het zijn de laatste decennia juist de winkels geweest die
ieder geval meer dan alleen een visie op een aankoop-
rond de 30%. Ook in de dagelijkse sector neemt het
voor een constante bezoekersstroom zorgden. Ook nu
locatie. De grote uitdaging is om die verschillende
aandeel online een steeds substantiëlere vorm aan
zijn winkels nog het belangrijkste bezoekdoel, maar de
rollen van een centrum op een aantrekkelijke manier in
(circa 6% in 2021) . In de gemeente IJsselstein ligt het
verandering in het consumentengedrag brengt wel een
een compact gebied te faciliteren (andere doelgroepen
aandeel online bestedingen in lijn met de
andere verhouding teweeg. Horeca, dienstverlening en
en randvoorwaarden).
Randstedelijke trend.
sociaal-maatschappelijke of culturele functies worden
hebben hun strategie flink moeten aanpassen (bijv.
a
belangrijkere (aanvullende) bezoekdoelen. Voor binnensteden worden een aantrekkelijke uitstraling en een a
I&O Research et al. (2022), Koopstromenonderzoek 2021.
10 van 24
2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
Compacte centrumgebieden
aan horeca en cultuur dan meer planmatige ‘winkelcen-
waaronder een aantal ketens (bijv. Bart Smit/Intertoys,
Om een zo divers mogelijk voorzieningenniveau te
tra’. Het historische karakter geeft daarbij een basis
Music Store, Sport 2000). Ook op de vrijdagavond-
kunnen behouden, is het een populaire strategie om de
niveau van verblijfskwaliteit en een gevoel van identi-
markt is een afname van het aantal marktkramen terug
publieksfunctie ruimtelijk te concentreren. Door
teit, waardoor bezoekers, zowel inwoners als
te zien. Het wegvallen van winkelinvulling is voor een
bezoekersstromen te bundelen blijft er vestigingsper-
bijvoorbeeld recreanten eerder voor een dergelijk
erg groot deel opgevangen door een groeiend vrijetijds-
spectief voor functies die afhankelijk zijn van impuls-
centrum kiezen.
aanbod (vooral horeca). Binnen de diensten en ambachtensector zijn ook trendvolgende ontwikkeling
aankopen. Winkelpanden aan de randen kunnen in dat geval worden getransformeerd naar o.a. wonen. Een
IJsselstein volgt trend: minder winkels, meer horeca
te zien (bijv. minder bankfilialen en meer kappers). Het
concentratiebeleid biedt tevens investeringszekerheid
De lokale aanbodontwikkeling van de binnenstad van
totaal aantal ingevulde verkooppunten komt per saldo
binnen het compacte centrum, doordat daar wordt
IJsselstein past in het plaatje van de landelijke trends
ongeveer op hetzelfde neer als in 2010. De leegstand in
geïnvesteerd in courant vastgoed en verblijfskwaliteit.
en ontwikkelingen. Tussen 2010 en 2023 is er het
het centrum is dan ook minimaal.
De transformatie van leegstaand vastgoed gaat nu
aantal niet-dagelijkse winkels aanzienlijk afgenomen,
dusdanig snel dat de leegstand in Nederland aan het afnemen is, terwijl het winkelaanbod nog steeds
Aanbodontwikkeling centrum IJsselstein in aantal verkooppunten
krimpt.
Uitgangspositie historische binnenstad Een historische binnenstad zoals die van IJsselstein heeft binnen bovenstaande context een goede uitgangspositie. Historische binnensteden bestaan voor een groot deel uit kleinere panden, en minder uit grote inflexibele retailmeters. Leegstaande panden zijn zo vaak makkelijker te transformeren naar andere (kansrijke) functies zoals horeca, dienstverlening, kunst en cultuur, wonen, etc. Historische binnensteden hebben daarbij van oudsher al een veel groter aanbod
2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
11 van 24
2.2 Gemeentelijke speerpunten Webdiagram Binnenstad (Omgevingsvisie IJsselstein)
In september 2021 is de Omgevingsvisie 1.0 vastgesteld voor de gemeente IJsselstein. Het doel: behouden en verbeteren van de identiteit en van de kwaliteiten die IJsselstein te bieden heeft.
Thema’s uit de voorbereidende fase Begin 2023 zijn verschillende ambtelijke overleggen geweest over de thema’s die spelen in de binnenstad. Deze overlappen logischerwijs de thema’s uit de omgevingsvisie. Voorbeelden zijn: •
Erfgoed: Is de reconstructie van het historische
In de omgevingsvisie wordt een koers geschetst voor
erfgoed leidend (zoveel mogelijk terugbrengen) of
specifieke deelgebieden. In alle deelgebieden spelen
is het vooral een inspiratiebron (beleefbaar maken
verschillende opgaven, die zijn gekoppeld aan acht
zoals in Verbeterde binnenstad)?
sectorale beleidsthema’s. Per deelgebied zijn deze thema’s vervolgens geprioriteerd in een webdiagram.
•
Recreanten: Denk aan marketing, fietsroutes, de zichtbaarheid voor waterrecreatie vanaf de IJssel, het historisch-cultureel aanbod, verblijfsaccomo-
Voor de binnenstad van IJsselstein ligt de prioriteit bij het thema ‘cultuur en erfgoed’ en ‘economie’. Concreet
daties, recreatief gebruik kasteelterrein, etc.
Thema’s en opgaven voor de binnenstad (Omgevingsvisie IJsselstein)
wordt er daarmee ingezet op een hoge kwaliteit van het culturele aanbod en het historisch erfgoed, om zo het historische aspect van de binnenstad als (recreatieve) publiekstrekker in te zetten. Met de economische component wordt bedoeld dat de binnenstad dé vestigingslocatie is voor winkels en horeca, en dat de randvoorwaarden daarvoor moeten kloppen. Ook over andere thema’s worden uitspraken gedaan (zie hiernaast).
12 van 24
2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
•
•
•
Binnenstad hittestressgebied (rood)
Economie: De transitie in functies (van winkels
Collegeprogramma: Vóór IJsselstein
naar..) en of en hoe je daar op zou moeten sturen,
Ook in het collegeprogramma komen de thema’s uit de
aangezien verschillende functies om verschillende
omgevingsvisie sterk terug en zijn er concrete opgaven
randvoorwaarden vragen. Bijvoorbeeld of er
en projecten benoemd. Zo wordt er veel aandacht
specifieke gebieden moeten worden aangewezen
besteed aan het zichtbaar en beleefbaar maken van de
voor horeca, hoe om te gaan met gaten in de
historische elementen en wordt er gesproken over het
warenmarkt of waar transformatie naar wonen wel
bestrijden en voorkomen van leegstand in de binnen-
of niet mogelijk zou moeten zijn in de toekomst.
stad. Wat betreft modaliteit gaat het hier onder ander
De openbare ruimte: De binnenstad is een hitte-
om het sturen van de fietsbezoeker (waar wel/niet,
eiland binnen IJsselstein. Dit betekent dat er een
fietsenstallingen, etc.). Het vergroenen en ontstenen
vergroenings/ontsteningsopgave is. Hoe staat dat
van de openbare ruimte wordt ook benoemt, in relatie
ten opzichte van de bereikbaarheid?
tot het creëren van een leefbare omgeving en de
Mobiliteit: Om goede keuzes over mobiliteit te
bijdrage die het levert aan de klimaatadaptatie.
maken is er vanuit de ambtelijke organisatie sterke
Beeld uit de Integrale visie Openbare Ruimte (IVOR) IJsselstein uit 2021
behoefte aan een richtinggevend kader over functies en doelgroepen: wat (functies) komt op welke plek (locatie) en wie zijn er beoogd om daar gebruik van te maken (doelgroep)? •
Vastgoed: Het historische vastgoed is de kwaliteit van de binnenstad. Investeren in de (kwalitatieve) verduurzaming van dat historische vastgoed is een aandachtspunt om die kwaliteit te behouden.
•
Evenementen: Moeten we deze concentreren op bepaalde locaties? Is het wijs in te zetten op een thematische agenda die aansluit bij de identiteit?
2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
13 van 24
2.3 Inwonersenquête
Een selectie van resultaten van het inwonerspanel onderzoek binnenstad (DUO marktet research 2023) Vraag: In hoeverre bent u het eens met de volgende stellingen?
Aan de inwoners van IJsselstein is middels een enquête gevraagd wat de binnenstad voor hen betekent en wat zij belangrijk vinden voor de toekomst. Met circa 800 respondenten geeft de inwonersenquête een goed beeld van hoe de inwoners van IJsselstein naar hun eigen binnenstad kijken. Uit de enquête komt een positief beeld: inwoners associëren de binnenstad met: ‘gezellig’. De historische gebouwen zijn het meest bepalend voor het karakter van de binnenstad. Winkels en horecabezoek zijn de meest genoemde redenen om het centrum te bezoeken. Het grootste gedeelte van de respondenten vindt
Vraag: Welke prioriteit geeft u dit?
het winkelaanbod in de binnenstad aantrekkelijk en ziet het liefst niet dat bij het verdwijnen van winkels er woningen voor terug komen. Wel geven inwoners aan dat er niet voldoende groen is in de binnenstad. Het merendeel van de inwoners is het eens met de stelling om de binnenstad autoluw te maken. Het behoud van een divers winkelaanbod in de binnenstad heeft voor de respondenten prioriteit. Het merendeel van de inwoners zou daarnaast graag zien dat het historische karakter versterkt wordt. Opvallend is dat het volgens bewoners nog niet druk genoeg is in de binnenstad, het zou drukker mogen zijn. Dit is slechts een greep uit de uitkomsten.
14 van 24
2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
2.4 Binnenstadstafel 1 Impressie binnenstadstafel
Wat zijn de kwaliteiten en knelpunten die verschillende doelgroepen ervaren in de binnenstad? Met bewoners, ondernemers, eigenaren en vertegenwoordigers van maatschappelijke en culturele organisaties is dit tijdens de eerste binnenstadstafel in kaart gebracht. Tijdens de dialoogfase zijn twee binnenstadstafels georganiseerd. Tijdens de eerste ‘tafel’ zijn de aanwezigen gevraagd om vanuit de binnenstadsbewoner, de doelgerichte bezoeker en de recreatieve bezoeker de kwaliteiten en knelpunten van de binnenstad op te schrijven. Zo werd iedereen uitgedaagd vanuit verschillende perspectieven en verschillende gebruikers naar het centrum te kijken. De binnenstadstafel bracht verschillende aandachtspunten aan het licht. Onder andere het zichtbaar maken van de verborgen parels, een autoluwe binnenstad, toegankelijkheid en recreatieve mogelijkheden zijn veelvuldig voorbij gekomen. Daarnaast zijn er door de aanwezigen ook kansen en ideeën geopperd voor de binnenstad (zie kaartbeeld pagina 16).
2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
15 van 24
Overzichtsweergave opmerkingen tijdens binnenstadstafel 1 (ophaalfase, geen filter op belang/prioriteit/toepasbaarheid, etc.)
Diagnose
3.1 Voor wie? De inwoners van IJsselstein zijn trots op hun binnenstad. Dat is een mooi vertrekpunt en gezien de trends en ontwikkelingen niet vanzelfsprekend. De ambities én opgaven voor de toekomst vragen deels om een andere inzet van de schaarse ruimte. Binnen zo’n compact vestingsstadje is dat een hele puzzel. Door nu duidelijke keuzes te maken is de binnenstad ook in de toekomst dé trots van de gemeenschap. Het historische, kleinschalige profiel van de binnenstad is een krachtige uitgangspositie. De binnenstad kent dan ook weinig leegstand. Wel is er een duidelijke transitie gaande van winkels naar verblijfsfuncties, wat een andere ruimtevraag betekent (o.a. terrassen). Ook zijn er meer mensen in de binnenstad komen wonen.
Verborgen parel blijven? Momenteel is de binnenstad van IJsselstein voornamelijk de ‘verborgen parel’ van de IJsselsteinse bevolking. In de afgelopen jaren is voor die lokale doelgroep een nieuwe balans ontstaan tussen ‘iets nodig hebben’ en ‘verblijven’ (minder winkels, meer horeca en terrasruimte); zie de rode en groene bol in het schema hiernaast. De binnenstad van IJsselstein drijft op die lokale 18 van 24
2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
functie. Gezien de lokale doelgroep slechts beperkt zal
vraag is dan ook in welke mate en vorm er op die
groeien betekenen de autonome trends (o.a. digitalise-
recreatieve ambitie moet worden ingezet. Dat de
ring) op de lange termijn een dreigende verschraling
binnenstad van IJsselstein geen Giethoorn hoeft te
van de diversiteit aan voorzieningen. Door nieuwe
worden is misschien duidelijk, maar wat wel?
doelgroepen aan te spreken kan het draagvlak voor voorzienigen worden aangevuld. De regionale context
Recreatieve doelgroep aanspreken reëel?
kadert daarin de verdere mogelijkheden; voor meer
IJsselstein heeft ingrediënten voor een recreatief
uitgebreide benodigdheden voorzien zowel City Plaza
profiel waaronder een gave historische binnenstad, de
(10 minuten rijden) danwel het internet en voor een
ligging in een aantrekkelijk gebied voor fiets- en
echt dagje stad is Utrecht vlakbij (20 minuten rijden).
waterrecreatie (Marnemoende, Montfoort, Oudewater, etc.) en een leuke evenementenagenda. Wel moeten
Meer boodschappen of meer recreanten?
we constateren dat de binnenstad van IJsselstein er
Voor veel lokale centrumgebieden zijn supermarkten
qua cultuur-historisch aanbod op nationaal niveau niet
een bepalende publiekstrekker. Maar als historisch
direct uitspringt. Niet alleen IJsselstein richt zich
vestingsstadje is de inpassing van supermarkten erg
namelijk op de recreant, in veel historische binnenste-
ingrijpend. Dat is niet het antwoord wat passend wordt
den wordt of is flink geïnvesteerd in het beleefbaar
geacht bij de kwaliteiten van de binnenstad van
maken van historisch erfgoed.
Evenementenstad (Foto: Facebook Oranjevereniging IJsselstein)
IJsselstein, onder andere daarom wordt voor supermarkten reeds buurtcentrum Clinckhoef herontwik-
Op regionaal niveau biedt het grote en groeiende
keld.
achterland met ‘Utrechtse stedelingen’ binnen vaar-/ fietsafstand echter voldoende perspectief. Wanneer
De ambitie die bij zowel de gemeente als de stakehol-
IJsselstein zich de komende jaren primair richt op het
ders aan de binnenstadstafel leeft is het aantrekken
aantrekken van die doelgroep is dat een realistische
van meer toeristisch-recreatief bezoek. Het ‘nieuwe
eerste stap in de verdere ontwikkeling van het recrea-
plekken ontdekken’ is een populaire tijdsbesteding
tieve profiel.
onder veel doelgroepen (jong én oud). Een belangrijke
2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
Waterrecreatie (Foto: InIJsselstein.nl)
19 van 24
Puzzelen met doelgroepen en kwaliteiten De binnenstad heeft al veel functies/gebruikers en bewoners per vierkante meter. Dat maakt het extra belangrijk de beschikbare ruimte zo goed mogelijk in te zetten. De uiteindelijk ruimtelijk-functionele visie zal vooral moeten gaan over de ruimtelijke inpassing van de verschillende behoeften van zowel de bezoekers (lokaal gericht, lokaal ontmoeten, recreant van buiten) én de binnenstadsbewoners. Ofwel: waar rust en waar reuring? Waar even snel iets halen en waar struinen? Om dat te kunnen doen is een heldere routing van die verschillende gebruikers wenselijk. In bereikbaarheid vraagt de recreant bijvoorbeeld iets anders dan de lokale frequente bezoeker. Middels strategische keuzes over wie waar te accomoderen kunnen alle puzzelstukken echt in elkaar gaan vallen. Wat daarin helpt is dat het recreatieve bezoek relatief goed te combineren is met reeds bestaande kwaliteiten van de historische binnenstad. Een fijn binnenstedelijk woongebied is bijvoorbeeld ook prima struingebied en bij een prettige lokale ontmoetingsplaats kan ook een recreant goed lunchen, etc. Het sluit elkaar niet uit. De opgave is om het recreatieve bezoek door de bestaande kwaliteit heen te vlechten, en die zo verder te versterken.
20 van 24
2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
3.2 Opgaven voor de binnenstad Vanuit de diagnose wordt steeds meer duidelijk over welke zaken het in de visie zal moeten gaan. De keuze voor een meer recreatief profiel is daar ook sturend in.
• •
Fietsers: Hoe en waar kunnen recreatieve fietsbe-
Inrichting van de openbare ruimte
zoekers het beste worden opgevangen?
De openbare ruimte is schaars en voor meerdere
Informatiepunt: Waar sluit het toeristische
thema’s bepalend (vergroening, evenementen, bereik-
informatiepunt het beste aan op het recreatieve
baarheid, etc.).
bezoek?
•
Groen: Op welke plekken kan de binnenstad verder vergroend worden? Kunnen de verschillende
Cultuurhistorie De binnenstad van IJsselstein heeft een rijke cultuur-
Functies en gebruik
historie. Ligt voor de ruimtelijke ontwikkeling de nadruk
In de binnenstad loopt het functieprofiel nu redelijk
op historische reconstructie of historie ter inspiratie?
door elkaar.
plek worden, en dan voor de buurt, voor de
•
•
Functiemix: Is het nodig om duidelijkere functie-
recreant en/of ook voor kleinschalige evenemen-
er voor gezorgd worden dat de historische parels
profielen aan te wijzen? Zijn er aanvullingen/
ten?
beter zichtbaar en beleefbaar zijn voor bewoner en
verplaatsingen wenselijk? Welk perspectief is er
bezoeker? Welke rol speelt het museum daar in?
wanneer er toch structurele leegstand ontstaat
Is er ruimte voor groen? Is het parkeren hier nog
Verduurzaming oude panden: Wat kan er gedaan
(kantoren, wonen)?
nodig? Moet het bruikbaar zijn voor evenementen?
•
Aanzetten van cultuurhistorische parels: Hoe kan
worden om het historische vastgoed duurzamer te
•
maken? Zijn zonnepanelen op de daken een optie?
Recreatie en toerisme •
Bereikbaarheid vanaf het water: Is het mogelijk om waterrecreanten meer naar de binnenstad te trekken? In hoeverre is dit haalbaar (bruggen,
•
•
Vrijdagavond markt: Hoe blijft de avondmarkt
•
•
•
Kasteelpark: Op welke manier kan dit een mooiere
Vingerhoekhof: Wat voor ruimte moet het worden?
Overtoom: werkt de huidige inrichting? Moeten er
goed functioneren met de rest van het centrum
in de toekomst nog auto’s over de
(o.a. terrassen)?
Benschopperbrug? Is of wordt dit een belangrijke
Horeca: In hoeverre is het gewenst dat het horeca
evenementenlocatie?
aanbod verder toeneemt? •
groenruimtes meer verbonden worden?
•
Kronenburgplantsoen: In 2024 staat de herinrich-
Wonen: Is er nog ruimte in de binnenstad om meer
ting van het Kronenburgplantsoen op de planning.
woningen toe te voegen? Is dit ook gewenst?
Is parkeren hier nodig? Wordt er iets met het
aanlegplekken, etc.)?
noodasfalt gedaan? Waar moet het gebied op
Verblijfsmogelijkheden: Kan het hotel of andere
aansluiten?
vormen van overnachtingsmogelijkheden teruggebracht worden naar het centrum?
2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
21 van 24
De autoluwe en (verkeers)veilige binnenstad?
het huidige parkeerregime? Waar heeft flitsparke-
Een thema dat veelvuldig terugkomt is verkeer. De keuzes
ren de meeste meerwaarde?
die hierover gemaakt worden zijn volgend op de andere
•
Fietsbereikbaarheid: Hoe kan fietsend verkeer
thema’s (verkeer als randvoorwaarde). Belangrijke opgave
beter gefaciliteerd worden om naar het centrum te
is de routing van de verschillende doelgroepen en modali-
komen?
teiten. Uitgangspunt vanuit de omgevingsvisie en ambte-
•
Fietsparkeren: Wat is de beste plek voor een
lijke opgaven is een meer autoluwe binnenstad. Hierbij
beveiligde fietsenstalling, waar ook elektrische
komen een aantal vraagstukken en opgaven kijken:
fietsen gestald kunnen worden?
•
•
Verkeer op Schuttersgracht: Schuttersgracht-
•
Venstertijden voor fietsen en scooters: Is het
Voorstraat-IJsselstraat is de doorgaande straat in
mogelijk om ook voor fietsers en scooters
het centrum. Is dit nodig? Hoe kan deze straat
venstertijden in te stellen om het voetgangersge-
verkeersveiliger?
bied echt voor voetgangers te houden?
Bouwbrug: Moet de tijdelijke bouwbrug een permanente ontsluitingsroute worden?
•
Laden en lossen: Wanneer en op welke manier mag er geladen en gelost worden? Is een stadshub buiten de grachten een optie, om zwaarder vrachtverkeer uit het centrum te weren maar bijvoorbeeld ook om pakketbezorgers af te vangen?
•
Gebruik parkeergarages: De parkeergarage Eiteren is nu meestal onderbezet. Hoe kun je de parkeergarages beter benutten en voor wie moeten ze aantrekkelijk zijn?
•
Flitsparkeren: Kan je in een autoluwe binnenstad nog (flits)parkeren als bezoeker (binnen de grachten)? Kunnen we flitsparkeren uberhaupt regelen middels
22 van 24
2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
3.3 Hoe verder? Dit document is een tijdscapsule van de dialoogfase. Ondertussen denken de ambtelijke organisatie en bureau DTNP verder over de ruimtelijke uitwerking van dit alles, mede op basis van de opmerkingen en ideeën die tijdens binnenstadstafel 2 zijn geopperd. Na de zomer hopen we weer een stap verder te zijn richting visie, zodat we dat met u te kunnen delen.
2405.0123 Diagnosedocument toekomstbeeld binnenstad IJsselstein - 04 juli 2023
23 van 24
Droogh Trommelen en Partners (DTNP) - Adviseurs voor Ruimte en Strategie Graafseweg 109, 6512 BS Nijmegen | T 024 - 379 20 83 | E info@dtnp.nl | W www.dtnp.nl