6.1 Startnotitie voor het opstellen van de Transitievisie Warmte voor IJsselstein

Startnotitie Transitievisie Warmte gemeente IJsselstein

1 maart 2021 Opsteller: Bas Spekreijse, gemeente IJsselstein (en Arja de Waal, BMC)

0

Inhoud Inhoud .................................................................................................................. 1 1.

Aanleiding ..................................................................................................... 2

1.1.

Ambities gemeente IJsselstein ......................................................................... 2

1.2.

Doel van de startnotitie .................................................................................. 2

2.

De Transitievisie Warmte toegelicht ...................................................................... 3

2.1.

De plaats van de Transitievisie Warmte binnen de Regionale Energiestrategie ............... 4

3.

Kaders en uitgangspunten voor de aanpak ............................................................. 5

3.1.

Wettelijk kader ............................................................................................ 5

3.2.

Gemeentelijk kader ....................................................................................... 5

Uitgangspunten voor de TVW ................................................................................. 5 4.

Raakvlakken andere gemeentelijke beleidsterreinen. ................................................. 5

4.1.

Lopende programma’s in IJsselstein .................................................................. 6

5.

Communicatie en Participatie .............................................................................. 6 Stakeholdersanalyse ........................................................................................... 6 Participatieplan .................................................................................................. 6 Communicatieplan .............................................................................................. 7

6.

Projectorganisatie ........................................................................................... 7

7.

Stappenschema naar de Transitievisie Warmte ........................................................ 8 Stap 1-2: Afronding verkenning en opstellen startnotitie/plan van aanpak ............................ 8 Stap 3: Analyse van de mogelijke strategieën .............................................................. 8 Stap 4: Afstemmen .............................................................................................. 9 Stap 5: Afwegen ................................................................................................10 Stap 6: Opstellen ...............................................................................................10 Stap 7 Vaststellen ..............................................................................................10 Vervolgstap op de TVW .......................................................................................10

8.

Het tijdspad van startnotie naar Transitievisie Warmte ...............................................10

9.

Financiën .....................................................................................................10

Bijlage 1: Enkele kengetallen van IJsselstein in beeld. .....................................................12

1

Startnotitie TVW IJsselstein

1. Aanleiding Nederland staat voor een enorme opgave: alle bestaande 1 woningen en gebouwen van het aardgas af. Dat betekent in heel veel gevallen een andere manier van verwarmen en koken en maken van warm tapwater. En dus in evenveel gevallen, een ingreep die de inwoners en bedrijven direct raakt, een ingreep achter de voordeur. In het Klimaatakkoord van juni 2019 heeft de overheid afgesproken zich in te zetten voor een reductie van 49% van de Nederlandse broeikasuitstoot in 2030 ten opzichte van 1990. Gemeenten hebben zich via de VNG geconformeerd aan de afspraken die zijn gemaakt in het Klimaatakkoord. Daarbij is afgesproken dat de gebouwde omgeving (woningen en ander vastgoed) vanaf 2050 niet langer gebruik maakt van fossiele brandstoffen (veelal aardgas) voor het verwarmen van de gebouwen. In de toekomst moeten gebouwen “schoner” verwarmd gaan worden, dus door middel van duurzame energiebronnen. Zoals gezegd: deze opgave is enorm. En er zijn veel aspecten nog onduidelijk. Inzichten zullen groeien en dus gaandeweg het proces veranderen. Het uitgangspunt is dat het een opgave is van ons allemaal. Dat betekent dat het proces alleen in samenwerking tussen betrokkenen kan worden opgepakt. Denk hierbij aan samenwerking van de gemeente met inwoners, met de lokale woningcorporatie, ondernemers, netwerkbeheerders, energieleveranciers en andere maatschappelijke partijen.

Belangrijke kernwoorden bij deze transitie zijn: realistisch, haalbaar en betaalbaar. Om die transitie te realiseren hebben gemeenten een regierol gekregen. Simpel gezegd ligt dan de vraag voor: hoe en wanneer wordt de gebouwde omgeving van het aardgas afgesloten en welke duurzame energiebronnen komen daarvoor in de plaats? Gemeenten zijn verplicht voor eind 2021 een Transitievisie Warmte (TVW) op te stellen waarin deze vraag wordt beantwoord voor de periode tot 2030.

1.1.

Ambities gemeente IJsselstein

In 2016 heeft de gemeente IJsselstein haar ambities gericht op duurzaamheid vastgesteld in het “Beleidsplan Duurzaamheid Gemeente IJsselstein” (2016). Het vastgestelde beleid geeft aan dat de gemeente IJsselstein de ambitie heeft om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Daarnaast heeft de gemeente de ambitie om als organisatie in 2030 CO2-neutraal te zijn. IJsselstein volgt hierbij de landelijke doelstelling om het gebruik van fossiele brandstoffen terug te dringen en in 2050 geen gebruik meer te maken van aardgas voor het verwarmen van gebouwen. In het “Plan van aanpak Energietransitie 2020-2023” dat op 5 november 2020 door de gemeenteraad is vastgesteld heeft de gemeente deze ambities bevestigd. In het plan van aanpak geeft de gemeente aan wat zij de komende drie jaar gaat oppakken om invulling te geven aan haar ambitie. Een van de acties uit dit plan van aanpak is het opstellen van de Transitievisie Warmte, waar deze startnotitie op is gericht.

1.2.

Doel van de startnotitie

Deze startnotie heeft als doel een basis neer te leggen voor het opstellen van de Transitievisie Warmte tot 2030. Hierbij wordt zowel inhoudelijk als procesmatig aangegeven welke onderdelen moeten worden meegenomen en binnen welke kaders wordt gewerkt. De startnotitie dient dus als leidraad voor de op te stellen Transitievisie Warmte. De kernvraag waarop de Transitievisie warmte een antwoord moet geven is: Hoe wordt de gebouwde omgeving in de gemeente IJsselstein vanaf 2050 zonder aardgas verwarmd en op welke wijze gaat IJsselstein daar tot 2030 invulling aan geven? volgens welke planning gaan de verschillende “wijken” van het aardgas af? In het Plan van aanpak Energietransitie IJsselstein 2020-2023 is aangegeven dat één van de belangrijkste stappen om van het aardgas af te komen is, de bestaande woningen energiezuiniger te maken. Een beter geïsoleerde woning kan immers met minder warmte toe, en dus ook met minder 1 Nieuwbouw woningen moeten sinds juli 2019 al aardgasvrij worden gebouwd.

2

Startnotitie TVW IJsselstein

energie. Dit sluit aan bij de ambtie van het Klimaatakkoord om tot 49% minder CO2-emissies in 2030 te komen. Sub vragen waar de TVW antwoord op moet geven luiden dan: • Hoe kunnen we het energiegebruik van gebouwen reduceren, met andere woorden hoe kunnen we de woningen en gebouwen verduurzamen? • Op welke alternatieve wijzen kunnen de verschillende “wijken” 2 worden verwarmd? • Volgens welke planning gaan de eerste “wijken” voor 2030 van het aardgas af, dan wel, hoe kan op andere wijze tot 2030 een reductie van 49% van de CO2-emissies voor de gebouwde omgeving worden gerealiseerd? De Transitievisie Warmte zal regelmatig (vermoedelijk elke 4-5 jaar) worden herzien, zodat planning, inzet en inhoud kunnen worden aangepast op de behaalde resultaten en de nieuwste inzichten.

Definities In het spraakgebruik lopen de definities van klimaatneutraliteit, CO2 neutraliteit en energieneutraliteit door elkaar en lijken ze soms hetzelfde te betekenen. Daarom hieronder de definities zoals deze in deze startnotitie worden gehanteerd. KLIMAATNEUTRAAL Theoretisch betekent klimaatneutraal dat er geen negatief effect is op het klimaat. Dit betekent voor een gemeente dat de activiteiten die binnen de gemeente plaats vinden, netto geen negatieve effecten hebben op het klimaat. Hierbij worden naast CO2, ook alle andere broeikasgassen meegenomen waaronder methaan, lachgas en fluorverbindingen. Klimaatneutraal biedt in de basis de mogelijkheid tot compensatie. Over de wenselijkheid hiervan, is de nodige discussie. Dit maakt dat het van belang is om hier transparant in te zijn. (Bron: https://www.ce.nl/publicaties/download/807) CO2 NEUTRAAL Is gelijk aan klimaatneutraal maar richt zich alleen op CO 2 uitstoot. Een CO2 neutrale gemeente stoot dus netto geen CO2 uit. Dit betekent dat er ook hier mogelijkheden zijn tot compensatie. (Bron: https://www.ce.nl/publicaties/download/807) ENERGIENEUTRAAL betekent dat er over een heel jaar evenveel duurzame energie wordt opgewekt als dat er wordt gebruikt.

Dit kan wel betekenen dat er in bepaalde periode een overschot is en in andere periode een tekort zolang het totaal van gebruik en opwek elkaar aan het eind van het jaar maar opheft. Compenseren is hier niet mogelijk.

2. De Transitievisie Warmte toegelicht De Transitievisie Warmte (TVW) moet antwoord geven op de vraag hoe en wanneer de wijken binnen de gemeente, overgaan van aardgas naar een duurzame manier van verwarmen en koken. Wat is er qua verwarming mogelijk in welke wijk/buurt, welke planning is reëel en welke kosten zijn daarbij te verwachten voor de verschillende partijen: particulier/(ver)huurder/maatschappij en gemeente? Welke strategie wordt gevolgd (bijv. direct inzetten op aardgasvrij en energiebesparing of eerst de hoofdfocus op energiebesparing en later pas op aardgasvrij) en wat betekent dit voor de bestaande energie-infrastructuur of mogelijk nieuw aan te leggen energie-infrastructuur. De gemeente is als regisseur verantwoordelijk voor het opstellen van de TVW voor de gebouwde omgeving. In samenwerking met inwoners, woningcorporaties en andere vastgoedeigenaren, 2 Wijken staat hier tussen aanhalingstekens omdat de omvang van een wijk nog niet is afgebakend. Dit kan

variëren van een straat via de CBS-buurten tot één van de 4 wijken die IJsselstein nu kent. Hoe dit wordt ingevuld is onderdeel van de uitwerking van de Transitievisie Warmte.

3

Startnotitie TVW IJsselstein

netwerkbeheerders, energiecorporaties en medeoverheden wordt de TVW opgesteld. Voor het eind van 2021 moet de TVW door de raad zijn vastgesteld. Voor de wijken waarvan de transitie vóór 2030 wordt gepland, worden de mogelijke alternatieve energie infrastructuren bekend; zie ook figuur 2.1 hieronder. Voor deze wijken wordt na de TVW een zogenaamd wijkuitvoeringsplan (WUP) opgesteld. Daarbij biedt de TVW ook inzicht in de maatschappelijke kosten en baten en de integrale kosten voor de eindgebruikers hiervan. De TVW geeft richting in de aanpak en het bijbehorende tijdspad voor de volgende onderdelen: • Keuze van het alternatief voor aardgas • Te realiseren energiebesparingsopgave • Kosten (maatschappelijk en particulier) • Communicatie en participatie • Organisatie van de uitvoering

Figuur 2.1.

Collectieve en individuele alternatieven voor de warmte die door aardgas wordt geleverd. In de kolom rechts de resulterende warmte en links de bijbehorende isolatieopgave. (Ter toelichting: een hoge termperatuur warmtenet levert warmte tussen de 70 en 90 graden, is een collectief systeem waarop in principe alle woningen op worden aangesloten. Omdat het hoge temperatuur warmte is, is het ook geschikt voor minder goed geisoleerde gebouwen en is de bijbehorende isolatie opgave minder hoog)

2.1. De plaats van de Transitievisie Warmte binnen de Regionale Energiestrategie In het klimaatakkoord is afgesproken dat binnen de verschillende RES-regio’s de vertaling van de nationale afspraken over sectoren elektriciteit en gebouwde omgeving word vastgelegd via warmteplannen, energie- infrastructuurplannen en de opgave voor hernieuwbare energieopwekking. Er is dus een duidelijke verbinding tussen de TVW en de afspraken die binnen de RES U16 worden gemaakt. Binnen de RES U16 wordt op regionaal niveau het warmteaanbod, de warmtevraag, energie infrastructuur en duurzame energieopwekking in kaart gebracht: de regionale strategie voor warmte (RSW). De voorbereiding vindt plaats in goed overleg tussen de maatschappelijke partners en betrokkenen binnen de regio: gemeenten, provincie, netbeheerder, waterschap, bedrijfsleven e.a. Waar het gaat om bronnen met een regionaal karakter, is afstemming over gebruik van die bronnen gewenst. De uitkomsten van de RSW U16 zijn input voor de planvorming op regionaal en gemeentelijk niveau. De TVW wordt dus nauw afgestemd met de RES/RSW, zodat de beoogde energie infrastructuren voor wijken in lijn zijn met beschikbare bronnen binnen de regio.

4

Startnotitie TVW IJsselstein

3. Kaders en uitgangspunten voor de aanpak Om tot een breed gedragen Transitievisie Warmte te komen is commitment van interne en externe partijen van groot belang. Dat vraagt om helderheid over ambities, uitgangspunten en randvoorwaarden. Daarmee creëren we het kader waarbinnen de gemeente met partijen kan werken aan een breed gedragen visie.

3.1.

Wettelijk kader

De landelijke doelstellingen om aardgasvrij te worden zijn inmiddels verder geconcretiseerd o.a. in de Wet Versnelling energietransitie (2018). De reductiedoelen van broeikasgassen-uitstoot zijn landelijk aangescherpt en wettelijk vastgesteld in de Klimaatwet (2019). Daarnaast geldt de Warmtewet. De Wet collectieve warmtevoorziening, ook wel Warmtewet 2.0 is in juni 2020 ter consulatie gegaan. De nieuwe wet moet vanaf 2022, in aanvulling op het bewaken van levenszekerheid en betaalbaarheid voor consumenten, ook de beoogde groei van het aantal warmtenetten en de verduurzaming hiervan aanjagen. Een voornaam extra doel van de nieuwe wet is het aantrekkelijker maken voor publieke of private bedrijven om ergens een warmtenet op te zetten. Verder moet het de gemeenten de basis geven om de belangen van de burger te kunnen waarborgen door de kaders te bieden voor een eerlijke, duurzame en uitvoerbare energietransitie 3.

3.2.

Gemeentelijk kader

De gemeente baseert de TVW op de volgende vastgestelde stukken te weten: - Plan van aanpak Energietransitie 2020-2023, vastgesteld in de raad van november 2020. - Het Beleidsplan Duurzaamheid Gemeente IJsselstein (2016). - Het “Pan van aanpak participatieve werkwijze” dat door het college is vastgesteld in december 2020. Uitgangspunten voor de TVW In het Plan van aanpak Energietransitie, is vastgelegd dat de gemeente: • de regierol op een “volgende” wijze invult. Dit betekent: o doelen volgen die volgens het Klimaatakkoord verplicht zijn; o inzetten op aardgasvrij als hiervoor draagvlak is bij inwoners en andere stakeholders; o zich richten op eerder beproefde technieken en initiatieven volgt van derden met niet eerder beproefde technieken, als hiervoor voldoende draagvlak is. • streeft naar een realistische, haalbare en betaalbare energietransitie voor alle betrokken partijen. Dit betekent technieken met de laagste maatschappelijke kosten en meest toegankelijke oplossingen voor alle inwoners en ondernemers (kostenefficiënt). • in zet op het besparen van energie. Wat je niet gebruikt hoef je ook niet op te wekken. Verduurzamen en isoleren van de huidige woningvoorraad staat voorop. 4 • in zet op brede betrokkenheid van inwoners, bedrijven, lokale woningcorporaties en andere stakeholders.

Dat betekent gedurende het warmtetraject een breed participatietraject op verschillende niveaus van de participatieladder, afhankelijk van de fase van het traject. Zie verder ook hoofdstuk 5. • In zet op inclusiviteit: een inclusieve energietransitie, waarin alle inwoners en bedrijven mee kunnen komen.

4. Raakvlakken andere gemeentelijke beleidsterreinen. De TVW wordt afgestemd met de andere beleidsvelden binnen de gemeente. Hierbij wordt gekeken naar mogelijke koppelkansen als het gaat om bijvoorbeeld vervanging van de bestaande infrastructuur of het herstructureren van een wijk. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het gasnet of de riolering. Daarbij wordt de TVW ook afgestemd met de opstellers van de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan.

3 https://vng.nl/nieuws/warmtewet-2-belangrijke-stap-voor-gemeenten

4 Overigens zal ‘koelen’ in de toekomst mogelijk ook leiden tot een grote energievraag. Bekeken wordt hoe dit in

de uitwerking kan worden meegenomen.

5

Startnotitie TVW IJsselstein

Naast de fysieke beleidsvelden wordt ook samenwerking gezocht met het sociaal domein vanwege de in paragraaf 3.2 genoemde uitgangspunten van inclusiviteit, en haalbaarheid & betaalbaarheid.

4.1.

Lopende programma’s in IJsselstein

De gemeente IJsselstein heeft in haar duurzaamheidsbeleid een gerichte aanpak duidelijk gemaakt. Daarbij zijn er verschillende intenties uitgesproken met samenwerkende partijen die allemaal tot doel hebben: een energieneutraal IJsselstein in 2050. Hieronde volgt een opsomming van het vigerend beleid en al gestarte samenwerkingen en onderzoeken die relevant zijn voor het opstellen van deTVW. • • • • • • •

(Collectieve) maatregelen voor energiebesparing in wijken stimuleren Stimuleren van energiebesparende maatregelen en opwek en gebruik van duurzame energie voor bedrijven, industrie en agrarische sector. Idem voor sport-, kunst- en cultuurverenigingen Gemeentelijk vastgoed zoveel mogelijk CO2-neutraal Initiatieven ontwikkelen in samenwerking met de U16 Stimuleren verduurzamen bestaande huurwoningen. Nieuwbouwwoningen en Utiliteitsbouw moeten vanaf 1 januari 2021 volgens het Bouwbesluit al volgens de BENG5-normering worden gebouwd.

Daarbij wordt aansluiting gezocht bij de volgende visies te weten: • Omgevingsvisie (voornemen vaststelling in 2021) • Het omgevingsplan (gepland voor 2024) • Mobiliteitsvisie (2020) • Woonvisie gemeente Ijsselstein 2019-2030

5. Communicatie en Participatie Stakeholdersanalyse Iedereen krijgt te maken met de transitie, maar geen enkele partij kan de transitie zelf en onafhankelijk van de ander doorlopen. Daarom is een duurzame coalitie van lokale stakeholders belangrijk. Dit niet alleen binnen de gemeente maar ook binnen de regio. In deze coalitie zitten de woningcorporaties, de netwerkbeheerder en (vertegenwoordigers van) bedrijven en bewoners (denk hierbij ook aan de lokale en regionale energiecoöperaties). De samenwerking binnen deze coalitie staat centraal in het hele proces. Deze coalitie begeleidt de TVW tot aan de vaststelling door college en raad. Met de stakeholders wordt daarna een uitvoeringsstrategie opgesteld. Die zorgt ervoor dat keuzes die in de TVW gemaakt worden ook werkelijk worden uitgevoerd.

Participatieplan Om de maatschappelijke acceptatie voor de warmtetransitie te bevorderen is het belangrijk om breed participatie te organiseren. Op de juiste wijze participeren is in de basis gericht op bewustwording bij en kennisoverdracht aan stakeholders, maar kan oplopen tot het mogelijk zelf organiseren van onderdelen van de warmtetransitie. Aan de voorzijde wordt een inschatting gemaakt hoe stakeholders, waaronder inwoners, worden betrokken bij het traject. Het in de gemeente IJsselstein geldende participatiebeleid is hierbij de leidraad. Zo mogelijk wordt wat betreft de inwoners gebruik gemaakt van het nog in te stellen Bewoners Adviesplatform, waartoe de raad recent heeft besloten. Afhankelijk van de ontwikkelingen in het proces, kunnen nieuwe inzichten gedurende het proces leiden tot tussentijdse aanpassingen van het gekozen niveau van participatie. De figuur op de volgende bladzijde geeft een eerste indruk van de mate waarin stakeholders zouden kunnen worden betrokken en op welke trede van de participatieladder zij kunnen worden meegenomen in het proces.

5 BENG = normering voor Bijna Energieneutraal Gebouw. De eisen hiervoor verschillen per gebouwtype.

6

Startnotitie TVW IJsselstein

Communicatieplan Binnen het communicatieplan zal worden omschreven op welke termijn en op welke wijze partijen worden geïnformeerd. Dit zal nader worden ingevuld zodra de projectorganisatie verder is ingevuld. Digitale tools zoals Citizenlab of Argu.co, kunnen hierbij worden ingezet.

6. Projectorganisatie De projectorganisatie krijgt gedurende de invulling van het project verder vorm. Voorziene hoofdlijn: • Gemeenteraad: uiteindelijke goedkeuring TVW. Actief informeren en betrekken • (eventuele Regiegroep (vertegenwoordiger B&W, Provides, Stedin, …..) – bedoeld om zo nodig lastigere afstemmingskwesties te bespreken. • Projectteam (gemeentelijke Projectleider, ext adviesburo, Provides ): verantwoordelijk voor het opstellen van de Transitievisie Warmte. • Klankbordgroep-extern (Provides, Stedin, HdSR, ODRU, bedrijfsleven, provincie,…): voor bespreken ontwikkelingen, checken waar samenhang is en samenwerking nodig is, bespreken te maken keuzes.

7

Startnotitie TVW IJsselstein

• •

Klankbordgroep inwoners, gebruik maken van het (nog op te richten) Bewonersadviesplatform (BAP) – eventueel naar wijken/buurten als de planning voor aardgasvrije wijken wordt gemaakt. Klankbordgroep intern gemeentelijk, voor bepalen van de interne koppelkansen en afstemmingskwesties.

7. Stappenschema naar de Transitievisie Warmte

Het processchema hierboven laat de te nemen stappen zien om te komen tot een goede afgewogen Transitievisie Warmte (TVW) Stap 1 en 2 lopen synchroon aan elkaar en zijn grotendeels in deze startnotitie verwerkt.

Stap 1-2: Afronding verkenning en opstellen startnotitie/plan van aanpak Activiteiten: ● Vastleggen organisatiestructuur uitgaande van een volgende regierol voor de gemeente. Opzetten van kernteam. ● Checken Stakeholdersanalyse en krachtenanalyse, zijn de juiste betrokkenen in beeld? ● Afstemmen eerste verkenning met stakeholders intern en extern ● Overzicht van de projecten gericht op duurzaamheidsmaatregelen die gepland staan ● Overzicht van opgaven en of ambities binnen Ijsselstein ● Nader uitwerken van de zogenaamde koppelkansen. Denk hierbij aan: Gemeentelijk rioleringsplan - mogelijk vervanging rioolstelsel, vervanging infrastructuur zoals vervangen gasleidingen (Stedin), herstructureringsopgaven enz. Resultaten nadere uitwerking van de startnotitie met o.b.v. daarvan: ● Duidelijke organisatiestructuur met detaillering planning en besluitvormingstraject ● Participatieplan (op verschillende niveaus en met verschillende stakeholders) ● Communicatieplan. Ondersteunt het participatieplan De volgende stappen Analyse, Afstemmen en Afwegen zijn stappen die een aantal keren worden doorlopen voordat de TVW op papier staat.

Stap 3: Analyse van de mogelijke strategieën In deze fase is het belangrijk de waarom vraag te stellen. Waarom kiezen we voor een bepaalde strategie? Welke afwegingen nemen we mee om die keuze te maken? De beschikbare data zijn nodig om een goede betrouwbare buurt- en bronanalyse op te stellen. Dat betekent dat er aan de hand van de data ook een voorzichtige technisch-economische afweging kan worden gemaakt. Het Planbureau voor de leefomgeving heeft een startanalyse van elke gemeente opgesteld. De netwerkbeheerder Stedin voorziet eveneens voor een deel in het leveren van data. Hiervoor hebben 8

Startnotitie TVW IJsselstein

zij een zogenaamd “openingsbod” opgesteld, een soort handreiking. Ook het kadaster heeft inmiddels wijkanalyses beschikbaar. Samen moeten deze basis vormen voor het uitwerken van scenario’s voor de verschillende wijken. De beschikbare data moet worden afgestemd met de betrokken stakeholders en verder worden verrijkt. Doel is om de opgave voor de warmtevisie zo scherp mogelijk te kunnen formuleren. In bijlage 1 zijn al wat kengetallen van de gemeente IJsselstein opgenomen. Deze expertise wordt extern ingehuurd. Hiervoor vraagt de gemeente de zogenaamde EAW subsidie aan (Extern Advies Warmtetransitie) Activiteiten: ● Uitzetten opdracht bronanalyse door extern bureau o Onderzoek haalbaarheid verschillende strategieën - Individuele elektrische warmtepomp - Warmtenet met midden- en hoge temperatuurbron (tot 70° C) - Warmtenet met lage temperatuurbron (tot 50°C) - Groengas - Waterstof o Vergelijking verschillende strategieën o Uitwerken van een strategie gericht op de realisatie van “geen spijt” maatregelen om gebouwen “aardgasvrij klaar” te maken.

o Afstemmen over energie-infrastructuur behorende bij een gekozen strategie - Bestaande gasnet - Verzwaard elektriciteitsnet (all electric) - Warmtenet - Bronnet o Opstellen technisch en economisch rapport ● Afstemmen binnen de regio (U16) mogelijke warmtebronnen ● Afstemmen over regiogrenzen als daar kansen liggen op het gebied van warmtebronnen. ● Mogelijk inhuur technische expertise, met name wanneer expertise op nog niet beproefde technieken gewenst zijn Resultaten: ● Goed onderbouwde bronanalyse ● Breed scala van technieken, c.q. mogelijkheden ● Eerste aanzet op mogelijk inzage in tijdspad, wanneer en met welke wijk wordt gestart ● Acties vanuit de Regionale Energie Strategie (RES) duidelijk inzichtelijk maken. De RES geeft inzicht in de opwekmogelijkheden duurzame energie.

Stap 4: Afstemmen Binnen de in het Participatieplan aangegeven participatietrajecten worden de strategieën afgestemd en besproken. Hierbij is een duidelijke belangenafweging belangrijk. De stakeholderparticipatie analyse geeft een overzicht van de verschillende belangen. In deze fase worden de verschillende belangen gecheckt en afgewogen met de mogelijke warmt strategieën. Het is belangrijk om in kaart te brengen welke warmtestrategieën het meest kansrijk zijn. Daarbij behoort ook een tijdspad. Interne afstemming met beleidsafdelingen is daarom cruciaal. Afstemming extern met stakeholders zoals de woningcorporatie Provides maar ook Provincie en Waterschap (HdSR). Activiteiten: ● Nadere Belangenafweging intern en extern ● Geplande activiteiten goed in beeld brengen Resultaten: ● Speelveld is duidelijk. ● Overzicht geplande activiteiten; logische volgorde van activiteiten. ● Er is duidelijk waar bijgestuurd moet worden. (Conclusie: terug naar stap 3 als gegevens ontbreken) 9

Startnotitie TVW IJsselstein

Stap 5: Afwegen In deze stap wordt de prioritering aangegeven. De basis daarvoor zijn de vastgestelde ambities, randvoorwaarden en uitgangspunten, de uitkomsten van de analyses en de gesprekken met de verschillende stakeholders. Welke wijk is wanneer aan de beurt en met welke strategie als aanpak? Activiteiten: ● Bepalen tijdspad en afstemmen agenda’s van verschillende stakeholders, Waaronder afstemming met netwerkbeheerder in verband met bijvoorbeeld de netcapaciteit Resultaten: ● Voorkeursvolgorde aanpak wijken t/m 2030 en daarna, en te noemen strategie (Mogelijke conclusie: terug naar stap 3 of 4 om als gegegens ontbreken om tot een goede afweging te komen)

Stap 6: Opstellen De concept Transitievisie Warmte kan worden opgesteld.

Stap 7 Vaststellen De bedoeling is dat de gemeenteraad uiteindelijk de Transitievisie Warmte vast stelt.

Vervolgstap op de TVW De vervolgstap op de TVW is het opstellen van één of meer wijkuitvoeringsplannen (WUP) voor die wijk die als eerste van het aardgas af gaan, als daar voor wordt gekozen. In een WUP wordt concreet uitgewerkt hoe en wanneer een wijk van het aardgas wordt afgehaald: maatregelen, kosten, planning worden concreet uitgewerkt. Het wijkuitvoeringsplan wordt als zelfstandig plan opgesteld, ná vaststelling van de Transitievisie Warmte.

8. Het tijdspad van startnotie naar Transitievisie Warmte Gemeenten moeten volgens de huidige landelijke afspraken eind 2021 een bestuurlijk vastgestelde Transitievisie Warmte kunnen overleggen. De gemeente IJsselstein is zich bewust van het korte tijdsbestek tot eind 2021. Zij kiest voor een gedegen proces en neemt daarmee het risico dat er eind 2021 nog geen door de raad vastgestelde Transitievisie Warmte ligt. De inzet is een Transitievisie Warmte met goed onderbouwde strategieën, verkregen door een gedegen participatietraject. Deze moet uiteindelijk door de raad worden vastgesteld. Op de volgende pagina is het voorziene tijdspad schematisch weergegeven. Uiteindelijk moet duidelijk zijn met welke wijk(en) IJsselstein wil starten met afkoppelen van het aardgas tot 2030 en/of welke strategie gericht op energiebesparing IJsselstein kiest om de 45% CO 2reductie te realiseren.

9. Financiën In het plan van aanpak Energietransitie IJsselstein, 2020-2023 is voor het opstellen van de Transitievisie Warmte (TVW) 60.000€ begroot. Hiervoor kan de TVW naar verwachting worden opgesteld.

10

Startnotitie TVW IJsselstein

11

Bijlage 1: Enkele kengetallen van IJsselstein in beeld. Voor het kunnen maken van de planning voor de Transitievisie Warmte is het belangrijk om de de opbouw van de gemeente IJsselstein in beeld te hebben. Hoe ziet de bebouwde omgeving eruit? Over hoeveel woningen en niet-woningen spreken we? Wat zijn de bouwjaren en gemiddelde energieverbruiken? Wat is particulier eigendom en wat huur? Welk type inwoners/woningeigenaren zijn er en in hoeverre zijn zij georganiseeerd? Welke elektriciteits- en gasnetwerken liggen er, hoe zwaar zijn deze belast en welke vervangingsplanning is aanwezig? Curciale vragen die moeten worden beantwoord om de start-omstandigheden waaronder we met de Transitievisie Warmte in Ijsselstein aan het werk gaan in beeld te krijgen en op basis daarvan een realistische planning te kunnen maken voor welke wijken wanneer van het gas af zouden kunnen gaan. Hieronder alvast ter illustratie enkele kengetallen over de woningvoorraad van IJsselstein. IJsselstein beschikt over 14.377 woningen 3.050 niet-woningen. Er wonen 34.160 mensen in IJsselsten (cijfers van 2019) De gemiddelde woningbezetting is 2,38 (meerpersoonshuishoudens)

De verdeling koopwoningen, huurwoningen is als volgt verdeeld: 64,3% koopwoningen, 24,5% huurwoningen (woningcorporaties) en 11,2% particuliere huurwoningen.

verdeling woningvoorraad 14.377

11% koopwoningen

25%

huurwoningen (corporaties)

64%

Huurwoningen (particulier)

Bron: AlleCijfers.nl IJsselstein in cijfers

Van de woningen van particuliere eigenaren is de verdelingover de EPC-labels volgens het kadaster (cijfers eind 2019) als volgt: Energielabel A Energielabel B Energielabel C Energielabel D Energielabel E Energielabel F Energielabel G Totaal (niet van alle woningen is een label bekend) *= waarvan 15 A+ of hoger

2915* 1971 1710 1114 382 97 115 8304

12

Gasverbruik per gebouw in beeld

Bron: klimaatmonitor

13

Startnotitie TVW IJsselstein