5. RMN - Brief college en raad beantwoording ontvangen zienswijzen begroting 2024.1 en 2025

College van burgemeester en wethouders en gemeenteraad Deelnemende gemeenten

Ons kenmerk: Betreft: Bijlagen: Datum:

U24-073 Beantwoording ontvangen zienswijzen ontwerpbegrotingen 2024.1 en 2025 RMN 1 5 september 2024

Geacht leden van de gemeenteraad en college, Op 15 april jl. heeft het dagelijks bestuur van Reinigingsbedrijf Midden Nederland (RMN) ingestemd met de ontwerpbegroting 2024.1 en 2025 en besloten deze voor een zienswijze aan te bieden aan uw raad. Op 4 september heeft het dagelijks bestuur onderstaande beantwoording op de ontvangen zienswijzen vastgesteld. In de wet gemeenschappelijke regelingen is bepaald dat het dagelijks bestuur uw raad, voordat een begroting ter definitieve vaststelling aan het algemeen bestuur wordt aangeboden, een overzicht van alle ontvangen zienswijze en de overwegingen van het dagelijks bestuur op deze zienswijzen toezendt. Als bijlage bij deze brief ontvangt u alle zes ontvangen zienswijzen. Hieronder treft u, geclusterd op onderwerp, de overwegingen van het dagelijks bestuur. In sommige gevallen hebben de opmerkingen in de zienswijze overigens betrekking op het concept-jaarverslag 2023, daar waar relevant voor de begrotingen zal ook hier het dagelijks bestuur op ingaan. Implementatie Verbeterplan Basis op Orde Zowel de gemeenten Baarn, IJsselstein, Nieuwegein als Zeist schrijven tevreden te zijn met de voortgang die RMN heeft gemaakt om de basis op orde te krijgen.

Het college van de gemeente Zeist schrijft expliciet het te waarderen dat RMN de begrotingsuitgangspunten ten aanzien van bijvoorbeeld de afschrijvingstermijnen van investeringen en de omvang van de flexibele schil (de verhouding tussen eigen medewerkers en inhuurkrachten) tegen het licht houdt en beoordeelt op (begrotings-)realiteit. Het dagelijks bestuur dankt alle gemeenten voor de uitgesproken waardering en zit hierin een aansporing verder werk te maken van een slagvaardig RMN. Een transparante en realistische begroting Dat er nog verdere slagen op dit vlak te maken zijn erkent het dagelijks bestuur en blijkt ook uit verschillende opmerkingen in de zienswijzen. Het college van Zeist constateert dat keuzes die RMN maakt ten aanzien van de begroting (soms) worden genomen zonder voorafgaande afstemming met de deelnemers, en roept op dergelijke besluiten beter te communiceren en via de reguliere P&C-cyclus te laten verlopen. Het dagelijks bestuur neemt deze oproep ter harte,

met de kanttekening dat vanwege de lange doorlooptijd van de begroting die de Wet gemeenschappelijke regelingen voorschrijft RMN soms wordt ingehaald door de actualiteit, naast het voortschrijdend inzicht dat het eerder aangehaalde verbetertraject om de basis (verder) op orde te krijgen oplevert. De gemeenteraad van Baarn schrijft dat er onvoldoende verklaring wordt gegeven voor de kostenstijgingen waarmee de gemeente zich ziet geconfronteerd. In 2023 houdt RMN de daadwerkelijke realisatie van de inzameling van grondstoffen huis-aan-huis en op het recyclingstation bij. Dit betekent tegelijkertijd dat de begroting en realisatie uit voorgaande jaren geen goed beeld geeft van de realiteit. Betrouwbare gegevens opbouwen kost tijd. RMN heeft de begroting voor 2024.1 en 2025 voor inzameling van onderaf opgebouwd (een vorm van zero-based begroten), waardoor de vergelijking met voorgaande jaren (en daarmee ook een gedetailleerde verklaring van kostenstijgingen) inherent lastig is. RMN werkt dagelijks hard om de basis op orde te krijgen, waarbij nieuw inzicht soms leidt tot het herstellen van onjuistheden uit het verleden, zoals in het geval van Baarn. Het dagelijks bestuur erkent dat, gelet op de grote impact in de begrotingen 2024.1 en 2025 op met name de gemeente Baarn, wij eerder in overleg hadden moeten treden met de gemeente.

Mogelijke maatregelen die het bestuur overweegt om de begroting voorspelbaarder te maken voor de deelnemend gemeenten zijn het opnemen van prognoses in de Kaderbrief en (actuele) ontwikkelingen ten aanzien van de bedrijfsvoering beter te communiceren via bestuursrapportages, wat in lijn ligt met de zienswijze van de gemeenteraad van IJsselstein groot belang te hechten aan rapportages die zowel kwalitatieve als financiële informaties bevatten. De gemeenteraad van Baarn verzoekt om een nog beter onderscheid in de begroting op te nemen tussen de kosten van de AVU en die van RMN. Het dagelijks bestuur neemt deze verbetersuggesties ter harte. Om de begroting van RMN nog transparanter te maken wil RMN in 2025 tevens het kostenallocatiemodel aanpassen, zoals de raad van IJsselstein ook schrijft in haar zienswijze. Dit staat ook als voorgenomen activiteit voor 2025 in de begroting genoemd. Om bestuurlijke besluitvorming hierover mogelijk te maken is echter eerst afdoende inzicht in de daadwerkelijke realisatie en opbouw van de begroting noodzakelijk. Het dagelijks bestuur vraagt om begrip dat inzicht in met name de realisatie krijgen tijd kost. Het college van Zeist schrijft groot voorstander te zijn van het opbouwen van een weerstandsvermogen voor RMN.

Het dagelijks bestuur is voornemens de wenselijkheid van een weerstandsvermogen, (bestemmings-)reserves en/of onderhoudsvoorzieningen te onderzoeken bij het opstellen van de Kaderbrief 2026. Capaciteit wagenpark Het college van Bunnik schrijft geen voorstander te zijn kosten waarvan het nog niet zeker is of ze gemaakt gaan worden (n.a.v. de aanpassing van de lagere urencapaciteit met betrekking tot de inzet van het wagenpark) te verwerken in een begroting. In het algemeen onderschrijft het dagelijks bestuur deze lijn. In geval van het wagenpark spelen er echter twee verschillende aspecten een rol. Enerzijds is geconstateerd dat de ureninzet per voertuig waarmee in het verleden werd gerekend niet realistisch was: er was te weinig rekening gehouden met onder andere het onderhoud en stilstand van de voertuigen. In de begroting 2024.1 is dit hersteld als onderdeel van de basis op orde. Dit is de actuele situatie. Anderzijds geldt ook dat het wagenpark van RMN op onderdelen verouderd is en is een onderzoek gestart naar de meerjaren-vervangingsinvesteringen van RMN. Dit betreft echter een plan voor de (nabije) toekomst. Niet uit te sluiten valt dat, wanneer het wagenpark van RMN eventueel wordt verjongd, er sprake zal zijn van minder onderhoud wat weer kan leiden tot een hogere

inzetbaarheid. Het dagelijks bestuur wijst er wel op dat voor voertuigen de levertijd soms meerdere jaren betreft en dat RMN ook voor de inzameling te maken heeft met groei van areaal (en dus meer ureninzet vereist is), waardoor de bestaande situatie ten aanzien van de veroudering van het wagenpark niet op korte termijn zal zijn verholpen. Beheer openbare ruimte Voor het beheer van de openbare ruimte taken is nog uitgegaan van indexeringen op basis van eerdere begrotingen, zoals ook in de toelichting van de begroting is opgenomen. RMN heeft in de meeste gevallen geen beschikking over actuele areaalgegevens en is, zoals het college van Zeist terecht schrijft, afhankelijk van de medewerking van gemeenten als het gaat om het (structureel) uitwisselen van areaalgegevens. Als de arealen inzichtelijk zijn zal ook hiervoor de begroting van onderaf worden opgebouwd. Medio 2024 start een project om in samenwerking met gemeenten te komen tot een goede uitwisseling van bruikbare areaalgegevens. Voor het bestrijden van onkruid op verharding geldt bovendien dat we geconfronteerd worden met een verlenging van het onkruidseizoen vanwege de klimaatverandering. Het onkruid groeit nu zowel eerder in het jaar als langer dan voorheen.

Wij voorzien dan ook dat het in de begroting opgenomen budget voor onkruidbestrijding bij de meeste gemeenten niet afdoende zal zijn om de door de raad vastgestelde beeldkwaliteit te behalen. Het is uiteindelijk aan de gemeente(raad) om een afweging te maken tussen de gewenste beeldkwaliteit en de structurele bijbehorende kosten. RMN adviseert hierin de gemeenten graag. Ambtelijk is hierover al met alle gemeenten gesproken, met inbegrip van het verlengen van het onkruidseizoen in de tweede begrotingswijziging voor 2024. De zienswijze van Baarn verwijst naar dit ambtelijk overleg. Mogelijke besparingsopties In verschillende zienswijzen wordt gevraagd om rekening te houden met de financiële situatie van de gemeenten (het ravijnjaar 2026) en om de uitgaven in lijn te houden met de beschikbare middelen. De gemeente(rade)n van Soest, Baarn, Bunnik, IJsselstein en Nieuwegein verzoeken om een onderzoek naar besparingsmogelijkheden binnen de huidige en toekomstige begrotingen van RMN. Het dagelijks bestuur is zich terdege bewust van de financiële positie van de gemeenten en zal gevolg geven aan het verzoek om voorstellen ten behoeve van het maken van bestuurlijke keuzes voor 2026 en verder. RMN werkt continu aan slimmere bedrijfsvoering, denk hierbij aan het rijden op vulgraad van de ondergrondse containers.

De invoering hiervan vergen wel extra investeringen, en in verband met de levertijd van hardware, de beschikbaarheid van monteurs en de gewenningstijd die nodig is voor de medewerkers van RMN zal niet in alle gevallen een besparing in 2026 al haalbaar zijn. Naast voorstellen die betrekking hebben op de eigen bedrijfsvoering komt RMN ook met voorstellen aan alle gemeenten voor het aanpassen van de dienstverlening aan de inwoners. Op basis van die voorstellen kunnen de gemeentenraden de keuzes maken. In de afgelopen periode heeft RMN reeds verschillende beleidsmatige adviezen in het ambtelijk overleg met alle gemeenten ingebracht ten aanzien van aanpassing van de dienstverlening, mede gericht op beheersing van de kosten. Uiteraard is RMN eveneens bereid de VANG-maatregelen van de gemeente te ondersteunen, zoals de raad van IJsselstein verzoekt.

Ook voor bedrijfsmatige aspecten als de harmonisatie van inzamelmiddelen voor alle gemeenten of de openingstijden en acceptatievoorwaarden van de recyclingstations zijn wij afhankelijk van de medewerking van gemeenten, net zoals een voorstel voor de invoering van een tarief voor het omwisselen van minicontainers waaraan de gemeente Baarn refereert. Algemeen dienstverlening door RMN In diverse zienswijzen worden opmerkingen gemaakt ten aanzien van het pakket aan dienstverlening door RMN. De raad van Baarn vraagt om een onderzoek of bepaalde taken die geen directe relatie hebben met afvalinzameling, effectiever en efficiënter buiten RMN kunnen worden uitgevoerd. In het tweede kwartaal van 2024 heeft het dagelijks bestuur opdracht gegeven een marktverkenning naar de uitbesteding van het beheer openbare ruimte uitgevoerd. Op moment van schrijven loopt dit onderzoek nog. Het college van Zeist schrijft zeer tevreden te zijn met de huidige inzet van RMN ten aanzien van het bieden van werkervaringsplekken ten behoeve van de participatiewet. Het bestuur onderzoekt momenteel of RMN de huidige dienstverlening aan de gemeente Zeist kan uitbreiden naar meer gemeenten, en zo een grote rol kan spelen bij de uitvoering van gemeentelijke taken in het sociaal domein.

Daarbij is het wel essentieel voldoende werkzaamheden te kunnen bieden voor deze specifieke doelgroep, zonder dat dit ten koste gaat van reguliere banen. De raad van IJsselstein vraagt om een evenredige verdeling van de inzet van de kolkenzuiger over alle gemeenten. De huidige werkwijze is dat RMN het machinaal reinigen van de kolken in twee gemeenten volledig zelf doet en in drie gemeenten met gedeeltelijke inzet van een marktpartij, waarbij RMN het handmatige reinigen van kolken en het bestrijden van incidenten in eigen beheer uitvoert. Deze keuze is in het verleden gemaakt en wordt per gemeente verrekend conform het geldende kostenallocatiemodel. Momenteel bekijkt het dagelijks bestuur wat de mogelijkheden en (financiële) consequenties zijn om de kolken in alle gemeenten in eigen beheer uit te voeren, uiteraard afhankelijk van de uitkomst van de lopende kerntakendiscussie (en rekening houdend met een lange levertijd van voertuigen). Het college van Zeist vraagt naar de prijsverhogende effecten van het opnieuw moeten aanbesteden van het onderhoudscontract voor ondergrondse containers. Voor deze maar ook andere nieuwe aanbestedingen geldt dat RMN in de dagelijkse praktijk geconfronteerd wordt met hoge inflatie, langere levertijden en gevolgen van de krappe arbeidsmarkt bij marktpartijen.

Op deze aspecten, die negatieve gevolgen kunnen hebben op de bedrijfsvoering van RMN, hebben wij helaas geen invloed. Gemeente-specifieke dienstverlening Het college van Bunnik wijst erop dat de gemeenteraad heeft ingestemd met het uitvoeringsplan grondstoffen, waarin een aantal maatregelen wordt voorgesteld die effect hebben op de benodigde inzet van RMN. Op het moment dat de ontwerpbegroting 2025 werd opgesteld was het uitvoeringsplan eveneens nog in ontwerp. Nu het grondstoffenplan is vastgesteld zal RMN de benodigde inzet opnieuw berekenen en verwerken in de eerstvolgende begrotingswijziging van 2025. De raad van Nieuwegein geeft aan uit te zien naar de inverdieneffecten van de investeringen in ondergrondse containers. Het dagelijks bestuur verwacht eveneens dat de implementatie van het grondstoffen-inzamelplan Nieuwegein 2021-2024 ‘Meer grip op grondstoffen’ leidt tot een

demping van de kostenstijging, maar maakt daarbij wel de nadrukkelijke kanttekening dat de kosten voor inzameling van veel meer factoren afhankelijk is dan alleen van het inzamelmiddel, zoals ook is toegelicht in de ontwerpbegroting 2025. Na afronding van het project berekent RMN de benodigde inzet en verwerkt deze in de eerstvolgende begrotingswijziging van 2025. De gemeenteraad van Baarn dringt erop aan de inzamelfrequentie van restafval te wijzigen. De inzamelfrequentie wordt bepaald door de gemeente, RMN is hierin opdrachtnemer. Wij zullen uw verzoek bij het reguliere ambtelijk overleg ten aanzien van de dienstverleningsovereenkomst (DVO) met de gemeente bespreken en verwerken in de eerstvolgende begrotingswijziging van 2025. Graag benadrukt het dagelijks bestuur nogmaals dat wij sinds dit jaar werken met een nieuwe DVO-structuur. Daarbij leggen wij alle gemeentelijke afspraken en uitzonderingen op de dienstverlening nadrukkelijk vast. Zo bouwen we een betere historische kennis op - zowel ten behoeve van RMN zelf als ten behoeve van opdrachtgever - en voorkomen we dat bij wisseling van medewerkers (van welke zijde ook) de kennis van de afgesproken dienstverlening verloren gaat. Op deze manier werken we gezamenlijk aan een transparantere dienstverlening en begroting van RMN.

Vervolg Naar verwachting zal het algemeen bestuur op 11 september 2024 de definitieve begrotingswijziging 2024.01 en de begroting 2025 vaststellen. Hoogachtend, Namens het dagelijks bestuur van RMN,

John van Engelen Voorzitter

Sietske Klein- De Jong Secretaris-directeur