5.1 Document TenneT update congestie elektriciteitsnet 01122021

MEMO

Update rond netcongestie TenneT in de provincie Utrecht Informatie voor lokale en regionale overheden, 1 december 2021 Op 12 oktober 2021 kondigde TenneT congestie af voor het terugleveren van elektriciteit op het nationale en regionale elektriciteitsnetwerk in de provincie Utrecht. Dit betekent dat nieuwe grootschalige zon- en windinitiatieven in de provincie Utrecht met een grootverbruik aansluiting voorlopig niet meer vanzelfsprekend aangesloten kunnen worden op het elektriciteitsnet. Na deze aankondiging is TenneT in samenwerking met Stedin een onderzoek gestart naar tijdelijke maatregelen om met marktpartijen extra aansluitruimte te creëren op het elektriciteitsnet. De netcongestie is eerder opgetreden dan verwacht De maatregelen om de netcapaciteit in de regio structureel te vergroten staan in het investeringsplan, dat TenneT in 2020 heeft uitgebracht. In het voorjaar van 2021, bij de netimpactanalyse van de RES-ambities door TenneT en Stedin, bleek dat deze maatregelen inderdaad noodzakelijk zijn om de RES-ambities te kunnen realiseren. Ook bleek, dat in de aanloop naar de realisatie van die maatregelen, netcongestie zou kunnen optreden. Uit nieuwe analyses in de loop van het jaar bleek, dat de toename van duurzame opwek in de regio sneller ging dan verwacht. Zelfs zo snel, dat TenneT in het begin van de herfst al congestie moest afkondigen.

Het gaat om congestie in de provincies Flevoland, Gelderland en Utrecht. Het hoogspanningsnet in deze provincies vormt één geheel. De snelle ontwikkeling van duurzame opwek speelt in alle drie de provincies in meer of mindere mate. Hoe nu verder In de eerdere communicatie over de netcongestie werd aangegeven dat de knelpunten gefaseerd op te lossen zijn in de periode 2026-2029. Hoeveel handelingsperspectief dat biedt wordt nog onderzocht. Het is de bedoeling dat door de extra investeringen en versterkingen van het elektriciteitsnet, de congestieregio kan worden opgedeeld in deelnetten. Na realisatie zorgt dit ervoor, dat duurzame productie in de ene deelregio het net in de andere regio niet kan belasten en langs zo kort mogelijke weg naar het 380 kV-net kan worden afgevoerd naar verder weg gelegen gebieden. Vooruitlopend daarop start TenneT een onderzoek naar de mogelijkheden om door middel van congestiemanagement extra aansluitruimte te creëren. Bij congestiemanagement kunnen producenten in de congestieregio bij de netbeheerder - in dit geval bij TenneT een bod doen om tegen vergoeding minder te produceren. Als hierdoor in de congestieregio minder productie van energie plaatsvindt, moet dit worden gecompenseerd door productie elders in het land.

Daarnaast kunnen energieverbruikers in de congestieregio worden gevraagd of er een mogelijkheid is om tijdelijk meer energie te verbruiken dan gewoonlijk. Ook dát kan de mogelijkheden voor teruglevering in de congestieregio verruimen. Als er mogelijkheden zijn voor congestiemanagement in Flevoland, Gelderland en Utrecht, komt er netcapaciteit beschikbaar voor andere, nieuwe projecten. Het congestiemanagementonderzoek wordt begin 2022 afgerond. Prioriteren en programmeren om energietransitie te ondersteunen Op grond van de huidige wettelijke kaders sluiten netbeheerders nieuwe projecten aan op basis van het principe ‘first come first served’ (die het eerst komt, die het eerst maalt). Door de schaarste die nu is ontstaan en de verwachting dat er stapsgewijs netcapaciteit beschikbaar zal komen, ontstaat de maatschappelijke behoefte om op een andere manier dan enkel met ‘first come, first served’ te kunnen programmeren en prioriteren. De gezamenlijke netbeheerders werken daarom samen met IPO, VNG, Unie van Waterschappen, NPRES en de ministeries van EZK en BZK aan een systematiek, waarmee de ontwikkeling van het energiesysteem en de bijbehorende energie-infrastructuur integraal kunnen worden geprogrammeerd en geprioriteerd op basis van maatschappelijke afwegingskaders.

Uit die afwegingskaders moet volgen welke projecten – vanuit industrie, duurzame opwek, mobiliteit, woningbouw enzovoort - de hoogste maatschappelijke waarde hebben, en daarom met voorrang moeten worden gerealiseerd. Het vaststellen van de afwegingskaders is uiteraard een politieke aangelegenheid. De netbeheerders hebben in het proces vooral een adviserende rol ten aanzien van systeemefficiëntie en haalbaarheid.