3.1 RKIJ Jaarverslag 2024

Jaarverslag 2024

IJsselstein, februari 2025

Inhoudsopgave Inleiding.......................................................................................................................................................... 3 Reglementering .............................................................................................................................................. 3 Samenstelling ................................................................................................................................................. 3 Verantwoording werkzaamheden in 2024 ....................................................................................................... 4 Onderzoek Toegankelijkheid stemlokalen...................................................................................................... 4 Onderzoek Toepassing van algoritmen .......................................................................................................... 4 DoeMee-onderzoek Energiebesparingsplicht ................................................................................................ 5 Vooronderzoek Meldingen openbare ruimte................................................................................................. 5 Vooronderzoek burgerparticipatie .................................................................................................................

5 Vooronderzoek Ondermijning ........................................................................................................................ 5 Overige activiteiten ........................................................................................................................................ 6

2

Inleiding De rekenkamer ondersteunt de gemeenteraad in diens kaderstellende en controlerende rol. Met het oog daarop doet de rekenkamer onderzoek naar de doeltreffendheid, de doelmatigheid en de rechtmatigheid van het gevoerde gemeentelijke beleid. De onderzoeksresultaten, conclusies en aanbevelingen worden aan de gemeenteraad gerapporteerd. De Gemeentewet schrijft voor dat de rekenkamer elk jaar voor 1 april een verslag opstelt ter verantwoording van haar werkzaamheden over het voorafgaande jaar (Gemeentewet art. 185 lid 3). Dit verslag is openbaar (Gemeentewet art. 185 lid 5).

Reglementering De werkwijze van de rekenkamer is vastgelegd in een in 2019 opgesteld onderzoeksprotocol en de in 2023 vastgestelde verordening. Beide documenten staan op de webpagina van de rekenkamer. In 2024 stelde de rekenkamer daarnaast ook zijn eigen reglement van orde vast, na de tekst te hebben besproken met de Begeleidingscommissie op 27 november 2024. Vervolgens is ook het reglement op de webpagina van de rekenkamer gepubliceerd.

Samenstelling In 2024 was de rekenkamer als volgt samengesteld: -

Rob Paulussen (voorzitter sinds 1 september 2018; afgetreden per 1 oktober 2024); Tijmen Siermann (lid sinds 1 januari 2019); Matthijs van den Berg (lid per 1 november 2023; voorzitter per 7 november 2024); Roxana Chandali (lid per 7 november 2024).

Margreet Windhorst fungeerde het hele jaar als secretaris. Om de continuïteit van het werk van de rekenkamer te waarborgen, geldt een rooster van aftreden: - Tijmen Siermann zal een verzoek tot ontslag indienen per oktober 2027; - Matthijs van den Berg zal in principe de volle termijn van zes jaar volmaken; zijn benoemingstermijn eindigt in oktober 2029; - Roxana Chandali zal in principe zes jaar lid blijven; haar benoemingstermijn eindigt in oktober 2030.

3

Verantwoording werkzaamheden in 2024 In 2024 werkte de rekenkamer aan twee onderzoeken. Ook startten we aan het einde van het jaar drie vooronderzoeken ter voorbereiding op ons onderzoekswerk in 2025. Onderzoek Toegankelijkheid stemlokalen Dit onderzoek werd grotendeels uitgevoerd in 2023 en in het eerste kwartaal van 2024 afgerond. De rekenkamerbrief naar aanleiding van het onderzoek volgde op 10 april. Op 30 mei werden de onderzoeksresultaten in de commissie Bestuur gepresenteerd door rekenkamervoorzitter Rob Paulussen, die ook als onderzoeker aan dit onderzoek heeft bijgedragen. Op 13 juni volgde de bespreking in de gemeenteraad. De raad onderschreef de conclusies en omarmde de aanbevelingen. Omdat het college in de bestuurlijke reactie te kennen had gegeven serieus met de aanbevelingen aan de slag te gaan en dit ook zichtbaar was bij de verkiezingen voor het Europees parlement, werd een motie om het college hiertoe aan te sporen niet aangenomen. Onderzoek Toepassing van algoritmen Het onderzoek naar het gebruik van algoritmen door en/of namens de gemeente IJsselstein werd in oktober afgerond. Het was vooral bedoeld om de gemeente bewuster te maken van zowel de risico’s van de inzet van algoritmen als van de mogelijkheden van die algoritmen te bieden hebben. De onderzoeksvragen luidden: 1. Waar en waarvoor worden door of namens de gemeente algoritmen ingezet? 2.

In hoeverre overziet de gemeente wat de inzet van algoritmen voor gevolgen heeft voor personen en bedrijven die daarmee te maken krijgen? 3. Wat doet de gemeente om de kansen die het inzetten van algoritmen biedt te benutten en de risico’s bij de inzet van algoritmen te beheersen? Het onderzoek toonde aan dat de gemeente nog niet veel werkt met algoritmen en dat het niveau van kennis en bewustzijn op dit onderwerp beperkt is. Daardoor kunnen risico’s niet goed worden onderkend en kansen niet goed worden ingeschat. De gemeente heeft geen volledig overzicht van de algoritmen die ze zelf toepast of die anderen namens haar toepassen. Medewerkers zien potentie om meer te doen met algoritmen. Omdat beleid ontbreekt, zijn er echter geen duidelijke spelregels. Zodoende weten medewerkers niet wat ze wel en niet mogen. De rekenkamer beveelt daarom aan om als gemeente een visie en bijbehorend beleid op te stellen. Ook als raad en college zouden kiezen voor zeer terughoudend beleid, zal de gemeente stappen moeten zetten om: - te zorgen dat de organisatie zich bewuster wordt van en meer inzicht krijgt in de kansen en risico’s van algoritmen. - medewerkers te motiveren en te stimuleren om met het onderwerp aan de slag te gaan.

- de randvoorwaarden te creëren om te zorgen dat de gemeente in staat is om goed met algoritmen om te gaan, bijvoorbeeld door functieprofielen en vacatureteksten aan te passen, de ICT-infrastructuur en de datakwaliteit te verbeteren en te waarborgen dat bij de inkoop van software duidelijk is of er sprake is van algoritmen en of die passen binnen de spelregels van de gemeente.

4

Het rapport is op 21 november besproken in de commissie Bestuur en op 12 december in de raadsvergadering. Het college gaf aan werk te zullen maken van bewustwording en deskundigheidsbevordering, om vervolgens in 2026 met een visie op dit onderwerp te komen. Ook zullen de algoritmen die de gemeente gebruikt worden aangemeld bij het algoritmeregister van de overheid. Het college dringt er bij verbonden partijen op aan dat ook te doen. DoeMee-onderzoek Energiebesparingsplicht De rekenkamer IJsselstein nam in 2024 deel aan het DoeMee-onderzoek van de Vereniging van Rekenkamers naar het toezicht op en de handhaving van de energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing van bedrijven en instellingen. Aansluitend deed de rekenkamer IJsselstein vanaf november 2024 zelf nog enig aanvullend onderzoek, aangezien de resultaten van het DoeMee-onderzoek op sommige punten vragen opriepen. De resultaten van dit alles worden in 2025 opgeleverd. Vooronderzoek Meldingen openbare ruimte In november startten we een vooronderzoek om te bezien of een onderzoek naar meldingen openbare ruimte in de gemeente IJsselstein op dit moment zinvol zou kunnen zijn en om vast te stellen hoe we dit het beste zouden kunnen vormgeven. De openbare ruimte is voor de burger concreet en dichtbij.

Daarom vormt de afhandeling van meldingen openbare ruimte een belangrijk onderdeel van de dienstverlening aan bewoners. Voor de gemeente zelf zijn deze meldingen in potentie een belangrijke bron voor het signaleren van problemen in de openbare ruimte. Op basis van de resultaten van het vooronderzoek is besloten daadwerkelijk een onderzoek op te starten in 2025. Vooronderzoek burgerparticipatie Het eveneens in november gestarte vooronderzoek burgerparticipatie is al snel beëindigd omdat we constateerden dat er sinds juli 2024 nieuw beleid van kracht is op dit onderwerp. Daarom zou een rekenkameronderzoek hiernaar op dit moment te vroeg zijn. Vooronderzoek Ondermijning Na het afronden van het vooronderzoek burgerparticipatie startte de rekenkamer eind november met een nieuw vooronderzoek naar ondermijning. Bij ondermijning is er sprake van verwevenheid tussen de boven- en onderwereld. Dit tast de beoogde en legale werking van de samenleving aan en heeft maatschappelijke schade als gevolg. Ondermijnende criminaliteit kan bijvoorbeeld leiden tot onveiligheid in woonwijken, tot corruptie van ambtenaren door omkoping of afpersing, tot het afglijden van jongeren die worden benaderd en ingezet als drugskoerier en tot dumping van drugsafval. Georganiseerde criminelen kunnen niet zonder de legale wereld, en ook niet zonder het lokaal bestuur.

Het onderwerp ondermijning raakt dan ook veel onderdelen van de gemeentelijke organisatie. Op basis van de resultaten van het vooronderzoek is besloten daadwerkelijk een onderzoek op te starten in 2025.

5

Overige activiteiten Groslijst De rekenkamer werkt met een groslijst van onderzoeksonderwerpen. Het is de bedoeling deze jaarlijks te herzien, op basis van lokale en landelijke ontwikkelingen en input van raadsleden. De rekenkamer heeft raadsleden in 2024 bevraagd over de onderwerpen die zij graag onderzocht zouden willen hebben. Omdat er in mei in het kader van het algoritmeonderzoek al een vragenlijst onder de raadsleden was uitgezet, is de enquête over de groslijst pas in oktober uitgegaan. In november heeft de rekenkamer de resultaten geanalyseerd. Op basis van de uitkomsten gaat de rekenkamer in het nieuwe jaar in gesprek met de fracties, waarna de herziene groslijst wordt opgesteld. De onderwerpen van de beide onderzoeken die we in 2025 opstarten, werden in de enquête door meerdere raadsleden als interessante onderwerpen aangemerkt. Monitoring De leden en de secretaris van de rekenkamer volgen de ontwikkelingen in het lokale beleid en de lokale bestuurlijke organisatie, onder meer via raads- en commissievergaderingen, Griffiemail en de berichtgeving in de lokale en regionale media. Afstemmingsoverleg met de begeleidingscommissie De rekenkamer heeft in 2024 twee keer overleg gevoerd met de begeleidingscommissie, bestaande uit Sanne de Bruijne, Joeri Eijzenbach en Ronald Koehorst. Dit is een subcommissie vanuit het Presidium.

De overleggen gingen onder andere over geplande en lopende onderzoeken, de werving van een nieuw lid, het reglement van orde van de rekenkamer en de betrokkenheid van de raad bij het werk van de rekenkamer. Publiciteit en communicatie De rekenkamer heeft zijn webpagina up-to-date gehouden en in mei en november een nieuwsbrief uitgebracht. Vergaderingen en begeleiding en participatie in onderzoek In 2024 kwam de rekenkamer tien keer bijeen voor reguliere vergaderingen. Deze vonden vrijwel altijd online plaats. Daarnaast kwam de rekenkamer diverse malen bijeen in verband met commissievergaderingen en gesprekken met onderzoeksbureaus. De lid-rapporteurs vanuit de rekenkamer zijn bij extern onderzoek doorlopend actief in de regie op en de sturing van de uit te voeren onderzoeken. In dat kader namen zij soms deel aan onderzoeksactiviteiten, zoals de bijeenkomst op 14 februari waarin de tussentijdse resultaten van het algoritme-onderzoek werden besproken met de ambtelijke organisatie. Deelname kennisoverdracht door de NVRR De rekenkamer van IJsselstein is lid van de Vereniging van Rekenkamers (VvR). De vereniging is een vraagbaak waar de rekenkamers een beroep op kunnen doen. De leden van de rekenkamer en de secretaris nemen regelmatig deel aan activiteiten die door de VvR worden georganiseerd.

In 2024 verzorgden leden van de rekenkamer bijdragen aan door de vereniging georganiseerde webinars

6

over rekenkameronderzoek naar de toegankelijkheid van stembureaus en naar algoritmen. Verschillende leden woonden het voorjaarscongres van de vereniging bij. Financiële verantwoording 2024 Uitgaven Onderzoekskosten Onderzoek stemlokalen (restant) Onderzoek algoritmen* DoeMee-onderzoek Energiebesparing Vooronderzoeken Vergoedingen leden en voorzitter Vergoeding secretaris Overige kosten**

Inkomsten Resultaat € 64.256

21.552 1.125 11.627 3.425 5.375 12.943 16.246 783 € 51.524

€ 64.256

€ 12.732

De werkzaamheden van de rekenkamer zijn ruim binnen het begrote bedrag uitgevoerd. Door de uitloop van het onderzoek naar de algoritmen en het onderzoek over de Energiebesparingsplicht en door de noodzaak tussentijds een nieuw rekenkamerlid te werven, lukte het niet om een nieuw onderzoek te starten. Daardoor was er in 2024 sprake van forse onderuitputting van het budget. *Een groot deel van de onderzoekskosten voor het algoritmen-onderzoek is al in 2023 betaald. **Dit betreft de contributiekosten van de VvR en de kosten van het afscheid van Rob Paulussen.

7