3.1 Bijlage Kennispunt - Houtstook

Houtstook Waar gaat het over?

Bij het stoken van hout komen ongezonde stoffen vrij, zoals fijnstof en stikstof. Deze zijn schadelijk voor de omgeving, maar ook voor de stoker zelf. Gemeenten kunnen houtstook beperken.

Verantwoordelijkheden en wettelijke bepalingen

De bouw van houtkachels is gebonden aan landelijke regels uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) van de Omgevingswet. Deze gaan onder meer over de afvoer van rook en de plaats van de schoorsteen. Nieuwe kachels moeten sinds 2022 ook aan Europese regels voldoen over rendement (percentage warmte dat verloren mag gaan via het rookkanaal), veiligheid en uitstoot. Als kachels daaraan voldoen krijgen ze een CE-markering. Dat betekent dat het product aan Europese regels voldoet. Een open haard voldoet bijvoorbeeld niet aan de regels en wordt daarom niet meer op de markt gebracht.

De gemeente kan de bouw en aanwezigheid van kachels niet beïnvloeden, maar kan wél op verschillende manieren het gebruik ervan reguleren. Allereerst kan de gemeente houtstook aan algemene regels verbinden, zoals stookbeperkingen gekoppeld aan het weer of bepaalde tijden. De Stookwijzer (zie link bij achtergrond) kan daarbij helpen, deze geeft aan wanneer het windstil is of mistig en er beter niet gestookt kan worden. Ook een maximum aantal dagen per jaar waarop mensen mogen stoken is mogelijk. De regels kunnen gecombineerd worden met een meldings- of informatieplicht. Bij een meldingsplicht melden mensen bij de gemeente dat ze een kachel hebben; bij een informatieplicht moeten ze er ook gegevens over geven.

Een tweede mogelijkheid is om houtstook vergunningsplichtig te maken. De beoordeling daarvan kan gebeuren op basis van dezelfde regels als hiervoor genoemd. Tot slot kan de gemeente ook kiezen voor een verbod op houtstook. Een verbod kan ook gelden voor specifieke locaties zoals bij scholen of in een drukke woonwijk. Of alleen als het windstil is (zie informatie over de Stookwijzer bij ‘achtergrond’). Verder kan bij een verbod of bij regels onderscheid gemaakt worden tussen stoken binnen en buiten de woning (barbecues, houtkorven). Als de gemeente niets regelt, is houtstook toegestaan zolang aan de landelijke bouwregels is voldaan. Handhaving op overlast is dan niet mogelijk.

Kennispunt lokale politieke partijen

1/3

12.11.2024

Wel is het hoe dan ook verboden om afvalstoffen te stoken. Dat staat in de Wet milieubeheer. Daarom mogen mensen alleen ongeverfd en onbehandeld hout verbranden. Voor het verbranden van snoeiafval kan de gemeente ontheffing verlenen op basis van de Wet milieubeheer. Voor paasvuren en vreugdevuren is wél een vergunning nodig, op basis van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) van de Omgevingswet, ook als er alleen afvalhout wordt verbrand. Het Landelijk afvalbeheerplan 3 (LAP3) adviseert gemeenten om terughoudend te zijn met het verlenen van vergunningen hiervoor. Voor paas- en vreugdevuren gelden daarnaast regels voor veiligheid en openbare orde uit de APV. Daarom hebben mensen voor een paas- of vreugdevuur meestal ook ontheffing nodig op basis van de APV.

Het beleid/de ambities rondom houtstook kan de gemeente in grote lijnen vastleggen in de omgevingsvisie. Daarnaast kan de gemeente ervoor kiezen maatregelen vast te leggen in een programma houtstook of in een omvattender programma luchtkwaliteit. Voorbeelden van maatregelen zijn voorlichting geven aan inwoners over luchtvervuiling, stimuleren van alternatieven of een financiële regeling om oude kachels uit te faseren. De concrete regels voor houtstook komen in het omgevingsplan.

De gemeente regelt ook het toezicht op houtstook en handhaaft de regels, maar dat is niet altijd makkelijk omdat overlast moeilijk naar één adres geleid kan worden. Gemeenten kunnen zich richten op buurten waar veel meldingen van overlast worden gemaakt. Toezichthouders van de gemeente kunnen bijvoorbeeld infraroodcamera’s gebruiken om rookgassen aan te tonen.

Regels Omgevingswet rondom houtstook vanuit woningen. Vergunning, meldingsplicht en informatieplicht bij decentrale regels Omgevingswet. Informatie van het Schone Lucht Akkoord over houtstook in het omgevingsplan.

Achtergrond Luchtvervuiling veroorzaakt gezondheidsschade. Particuliere houtrook is verantwoordelijk voor ongeveer 14 procent van de gezondheidsschade die in Nederland door luchtvervuiling wordt veroorzaakt. Het stoken van hout (in onder meer kachels, open haarden en vuurkorven) stoot vooral fijnstof uit, maar ook enkele andere schadelijke stoffen. Het veroorzaakt longklachten, verergert COPD en astma en verhoogt de kans op hart- en vaatziekten. Daarnaast kunnen omwonenden overlast ervaren door de geur. In 2020 zijn het Rijk, de provincies en enkele tientallen gemeenten begonnen met het Schone Lucht Akkoord waar inmiddels meer dan 100 gemeenten zich bij hebben aangesloten. Eén van de afspraken is om toe te werken naar de streefwaarden van de WHO voor luchtkwaliteit. In veel sectoren waar fijnstof vrijkomt, is die uitstoot de laatste jaren verminderd. Maar ook huishoudens stoten veel fijnstof uit, voornamelijk door houtstook. Die uitstoot is niet minder geworden. Gemeenten kunnen inwoners wijzen op de Stookwijzer. Deze tool geeft advies over stoken op basis van gegevens van het RIVM en het KNMI over luchtkwaliteit en windkracht. Bij mist of weinig wind blijft er veel fijnstof hangen en is het advies om niet te stoken (code rood). Gemeenten kunnen hun regels over Kennispunt lokale politieke partijen

2/3

12.11.2024

houtstook koppelen aan het advies van de Stookwijzer. Zo is Amersfoort de eerste gemeente die houtstook verbiedt als de Stookwijzer op code rood of oranje staat. Bewoners kunnen overlast van houtrook melden bij de gemeente of via de Stookwijzer (als de gemeente daarbij is aangesloten worden meldingen automatisch doorgezet naar de gemeente). De gemeente kan in gesprek gaan met de stoker en stooktips geven, of een gesprek organiseren tussen de melder en de veroorzaker van de overlast. Ook de inzet van buurtbemiddeling door een derde partij kan tot een oplossing leiden. Gemeenten kunnen subsidie geven voor het verwijderen van houtkachels. Of voor het vervangen van een open haard door een houtkachel met CE-markering. Het meest efficiënt is een palletkachel. Informatie geven daarover en over goed stoken en de gevolgen van stoken voor de omgeving, kan ook onderdeel zijn van gemeentebeleid.

Informatie over de gevolgen van houtrook voor gezondheid en klimaat van Milieu Centraal. TNO heeft een aantal scenario’s rondom houtkachels doorgerekend, en geeft tips om schoner te stoken. Informatie over de Stookwijzer.

Tools en leeromgeving Factsheet van de Rijksoverheid over de effecten van houtstook op luchtkwaliteit en gezondheid. Routewijzer houtstook en overlast van het Schone lucht akkoord. Voorlichtingsmateriaal over houtstook van het Informatiepunt Leefomgeving. Voorbeeldregels van VNG over vuur stoken en afval verbranden in het omgevingsplan en de APV. De Stookwijzer van de Atlas Leefomgeving.

Inspiratie en praktijkvoorbeelden De gemeente Utrecht gaat het stoken van hout in de buitenlucht per januari 2025 verbieden. De gemeente Amersfoort heeft het stoken van hout binnenshuis verbonden aan regels. Het hoofdstuk over milieu met daarin een ambitie rondom houtstook uit de omgevingsvisie van de gemeente Venray. Voorbeelden van verschillende routes bij de aanpak van houtstook.

Kennispunt lokale politieke partijen

3/3

12.11.2024