22.1 Bijlage Wonen in IJsselstein; bijdrage voor Gemeenteraad

BIJLAGE IJSSELSTEIN: VAN GROEIGEMEENTE NAAR KRIMPGEMEENTE Bevolking 1970 – 2022 IJsselstein is in de afgelopen 50 jaar sterk gegroeid van nog geen 10.000 inwoners in 1970 naar bijna 35.000 inwoners in 2010. Vooral door de bouw van veel nieuwe woningen in de wijken IJsselveld, Achterveld en Zenderpark is het aantal inwoners in de laatste decennia sterk gestegen. Vanaf 2010 stagneert de bouwproductie en daarmee het inwonertal. Inwonertal op 1 januari 1970 9.633 1990 20.225 2010` 34.226 2018 34.302 2022 33.437 Sinds 2018 daalt het aantal inwoners. Enerzijds door een sterke afname van het aantal geboorten en een stijging van het aantal overleden inwoners. Anderzijds door een negatief migratiesaldo; vanaf 2005 vertrekken er jaarlijks meer mensen dan er komen wonen. Het geboorteoverschot kon het inwonertal nog lange tijd op peil houden, maar dat lukt de laatste jaren niet meer. IJsselstein is een krimpgemeente geworden. Geboren kinderen Overleden inwoners Geboorteoverschot

2005 2009 2.324 959 1.365

2010 2014 1.886 1.026 860

2015 2019 1.615 1.243 372

Vestiging in IJsselstein Vertrek uit IJsselstein Migratiesaldo

8.417 9.199 - 782

6.615 7.650 -1.035

7.937 8.257 - 320

Groei

+618

-165

+ 48

(incl. correcties)+

De demografische ontwikkelingen hebben de leeftijdsverdeling spectaculair gewijzigd. Door de geboortedaling is het aantal kinderen tot 15 jaar sterk afgenomen. Ook zijn er veel jongeren vertrokken. Het aantal mensen in de leeftijdsgroepen vanaf 45 jaar is juist sterk toegenomen. De bevolking van IJsselstein is in de afgelopen 15 jaar flink verouderd en vergrijsd. Leeftijdsgroep op 1 januari 0 – 15 jaar 15 – 30 jaar 30 – 45 jaar 45 – 65 jaar 65 jaar en ouder

2005 7.594 5.602 9.379 7.786 3.247

2020 5.698 6.159 5.726 10.487 6.039

2005-2020 - 1896 + 557 - 3653 + 2701 + 2792

Het totaal aantal huishoudens is tussen 2010 en 2020 vrijwel gelijk gebleven, maar de gemiddelde omvang van de huishoudens daalt. Het aantal 1 persoonshuishoudens neemt toe en het aantal meer persoonshuishoudens neemt af vooral het aantal gezinnen met jonge kinderen. Huishoudens op 1 januari Totaal huishoudens

2010 2021 13.968 14.383

2010-2021 + 415

Huishoudens met meer personen Huishoudens met 1 persoon

9.963 9.893 4.005 4.490

- 70 + 485

Huishoudens met 1 kind Huishoudens met 2 en meer kinderen

2.131 3.754

2.348 3.430

+ 217 - 324

Huishouden met jongste kind 0-11 jr. 3.499 2.585 Huishouden met jongste kind 12-24 jr. 2.056 2.667

- 914 + 611

Woningbouw 1970-2021 In 1970 telde IJsselstein nog 2600 woningen. Door de bouw van vooral grote wijken als IJsselveld, Achterveld en Zenderpark is de woningvoorraad snel gegroeid naar bijna 14.000 in 2010. Van 2010 tot 2022 is de woningvoorraad beperkt toegenomen. De beperkte uitbreiding van het aantal woningen in de afgelopen jaren is de oorzaak van het dalende inwonertal. Gemiddeld wonen er per huis steeds minder mensen. Nieuwbouw 2022-2030 Om het grote woningtekort en het dalende inwonertal een halt toe te roepen, heeft de gemeente in 2019 een woonvisie opgesteld met de ambitie om tot 2030 2.500 nieuwe woningen te bouwen. Daarvan moeten er ongeveer 600-800 worden gerealiseerd op binnenstedelijke locaties en 1700-1900 op uitbreidingslocaties. Periodiek maakt de gemeente een overzicht van alle woningbouwplannen voor de komende jaren. Daarbij wordt ook een inschatting gemaakt in welk jaar hoeveel woningen worden gebouwd. Het meest recente openbare overzicht dateert van juni 2021 en is weergegeven in onderstaande tabel.

Bouwprogramma Lopende projecten Poortdijk Hitteschild (Boka) Hitteschild 2-4 Projecten in de pijplijn 5 kavels + Eiteren31 Lage Biezen diverse kleine projecten Clinckhoef Ruimtevaartbaan diverse kleine plannen Ontwikkellocaties Podium Randdijk/Europakwartier Paardenveld Noord IJsselstein Zuid Zendmastlocatie Noord IJsseldijk Totaal aantal woningen

2022

2023

2024

2025-2030

na 2030

59 30 30 17 45 64 40 12 22 130 210 400 1500 150 100 106

239

202

762

1500+

In deze lijst zijn in het afgelopen half jaar enkele wijzigingen opgetreden bijvoorbeeld bij het project Lage Biezen en Randdijk/Europakwartier waar nu nagedacht wordt over een grootschaligere ontwikkeling. Ook de eerder afgevallen locatie Roba komt op termijn weer in beeld voor woningbouw. De ambitie uit de woonvisie om 2500 woningen tot 2030 te bouwen, blijkt onrealistisch. Naar verwachting kan slechts een klein deel van de woningen voor 2030 worden opgeleverd. Tot 2025 kunnen alleen op enkele kleinere binnenstedelijke projecten jaarlijks hooguit enkele tientallen woningen worden gebouwd. Voor de grotere ontwikkellocaties die in de planning staan, is nog veel voorbereiding en bouwtijd nodig, waardoor realisatie van nieuwe woningen voor 2030 maar beperkt mogelijk is. Bij meerdere locaties is er discussie met omwonenden en zijn langdurige juridische procedures niet uitgesloten. De uitbreidingslocatie in IJsselstein Zuid is nog onzeker, want deze is nog niet opgenomen in de provinciale meerjarenplanning. Wellicht is woningbouw op enkele tijdelijke locaties wat sneller realiseerbaar maar dan gaat het om geringe aantallen tot 2030. Naar schatting gaat het in een optimistische variant om realisatie van 500 a 600 woningen tot 2030 in plaats van de ambitie om 2500 woningen te bouwen.

Gevolgen voor IJsselstein Woningvraag en woningaanbod Op 1 januari 2022 waren 1320 huishoudens in IJsselstein actief op zoek naar een sociale huurwoning d.w.z. dat zij in 2021 tenminste 1 keer hebben gereageerd op een advertentie van Woningnet. Dit zijn grotendeels starters (60%), jongeren tot 35 jaar (55%) en 1 en 2 persoonshuishoudens (80%). De gemiddelde wachttijd voor een sociale huurwoning bedraagt meer dan 10 jaar en gemiddeld reageren er meer dan 100 mensen op elke vrijkomende huurwoning.. Ook de vraag naar koopwoningen is groot, maar er komen steeds minder bestaande koopwoningen vrij en er worden de komende jaren nauwelijks nieuwe woningen bij gebouwd. Dat de doorstroming al langere tijd stagneert, blijkt wel uit het dalende aantal mensen dat jaarlijks binnen de gemeente IJsselstein verhuist.

De stagnerende lokale nieuwbouwproductie en de stagnerende doorstroming bieden een somber perspectief voor alle groepen woningzoekenden, bijvoorbeeld voor het groeiende aantal senioren. Senioren in IJsselstein 55 - 64 jaar 65 - 74 jaar 75 - jaar en ouder

2015

2021 4.063 2.954 2.057

4.885 3.542 2.598

Senioren willen grotendeels zolang mogelijk zelfstandig in de huidige woning blijven wonen maar voor degenen die op zoek gaan naar een meer geschikte ouderenwoning.Is er in de huidige woningvoorraad weinig aanbod en nieuwe seniorenwoningen worden de komende jaren niet opgeleverd. Senioren maken weinig woningen vrij voor jongere huishoudens die op zoek zijn naar een andere woning en zij maken op hun beurt weer weinig woningen vrij voor de groeiende groep starters waarvan een steeds groter deel noodgedwongen thuis moet blijven wonen. Thuiswonende kinderen2015 15 - 20 jaar 20 - 25 jaar 25 - 30 jaar Totaal 15 - 30 jaar

2021 2.142 1.353 377 3.872

2.410 1.548 513 4.461

Alle groepen woningzoekenden in IJsselstein zijn de komende jaren in hun zoektocht naar een woning grotendeels aangewezen op woningen in andere (regio)gemeenten. Maar ook daar is de woningdruk groot en bovendien schermen gemeenten hun woningmarkt steeds meer af door bijvoorbeeld nieuwe woningen te reserveren voor eigen woningzoekers. De stijgende woonlasten maken het voor veel woningzoekenden ook niet makkelijk om een betaalbare woning te verwerven. Inwonertal Door de beperkte nieuwbouwproductie in de komende jaren zal het inwonertal van IJsselstein verder dalen. In de komende jaren naar verwachting met vele honderden inwoners per jaar tot mogelijk meer dan 2000 inwoners in 2030. Deze daling kan wat worden afgeremd als snel op tijdelijke locaties nog wat nieuwe woningen worden gebouwd. De huidige tendens van veroudering en vergrijzing van de bevolking zal echter de komende jaren doorzetten en op veel terreinen merkbaar worden Onderwijs De beperkte woningbouw vanaf 2010 en de veroudering van de bevolking heeft al flinke gevolgen gehad voor het basisonderwijs en deels het voortgezet onderwijs.

Het aantal leerlingen in het basisonderwijs is vanaf 2010 afgenomen met bijna 30%. Gezien de flinke daling van het aantal kinderen tot 6 jaar zal het aantal leerlingen op de basisscholen de komende jaren nog met enkele honderden afnemen. De daling van het aantal leerlingen in het voortgezet onderwijs is nog gering maar zal in de komende jaren juist sterk toenemen. Aangezien een flink aantal leerlingen buiten IJsselstein naar school gaat heeft dit voor scholen in IJsselstein minder gevolgen dan voor het aantal scholen/lokalen in het basisonderwijs. Voorzieningen Verenigingen zoals sportclubs, culturele instellingen en maatschappelijke organisaties merken al wel de gevolgen van het dalende inwonertal en de veroudering van de bevolking. Bij sportverenigingen daalt het aantal jeugdleden al fors. Aantal Jeugdleden sportverenigingen

2016 3099

2018 2877

2020 2615

Dit patroon zal de komende jaren verder doorzetten waardoor het verenigingsleven het aanbod en soort activiteiten zal moeten aanpassen aan de dalende aantallen jongeren maar ook de stijgende aantallen senioren. De meer stedelijke voorzieningen als theaters, bioscoop, museum, bibliotheek, horeca en toeristische attracties vervullen een deels regionale functie. Zij zullen wellicht minder gevolgen ondervinden, maar ook daar zal de veroudering van de bevolking gevolgen hebben voor omzet en programmering. De gezondheidszorg krijgt te maken met gemiddeld oudere klanten en dat kan de druk op de zorg vergroten met een andersoortige en waarschijnlijk meer complexe zorgvraag. De ondernemers die grotendeels afhankelijk zijn van de koopkracht van de lokale inwoners zullen dat in hun omzet en vraag naar producten ook ondervinden. Gemeentefinanciën De belangrijkste bron van inkomsten voor de gemeente IJsselstein is de landelijke uitkering uit het Gemeentefonds. De begroting van IJsselstein voor 2022 bedraagt ruim €85 miljoen. Het grootste deel van de inkomsten komt uit de algemene uitkering Gemeentefonds namelijk ca. €50 miljoen per jaar oftewel bijna €1500 per inwoner. Een grove rekensom leert dat de daling van het inwonertal in 2021 alleen al ruim. €500.000 minder inkomsten uit het Gemeentefonds oplevert.

De komende jaren zal het inwonertal naar verwachting met enkele honderden personen per jaar afnemen waardoor de inkomsten uit het Gemeentefond ook jaarlijks met enkele tonnen daalt en dat structureel en cumulatief. In de meerjarenbegroting 2022-2025 wordt uitgegaan van een ongeveer gelijkblijvend inwonertal van 34.000 maar dat is onwaarschijnlijk. Een sluitende begroting wordt steeds lastiger zeker nu de gemeentelijke reserves uitgeput raken en de aangekondigde herijking van het gemeentefonds waarschijnlijk ongunstig uitpakt voor IJsselstein. Bezuinigingen en/of verhoging van gemeentelijke belastingen/heffingen zijn dan onvermijdelijk, omdat de kosten van de gemeente waarschijnlijk niet naar rato met de daling van het inwonertal kunnen worden teruggebracht. Steeds minder inwoners zullen dan de kosten van de voorzieningen moeten opbrengen. Koos .Lieshout 21 maart 2022