210825-Definitieve rapportage inclusief bestuurlijke reactie

Bijzondere bijstand is maatwerk; er wordt gekeken naar de situatie van de aanvrager. Voor een aantal kosten geldt dat bijzondere bijstand aangevraagd moet worden voordat de kosten zijn gemaakt. Voor andere kosten geldt dat dit binnen 3 maanden na het maken van de kosten kan worden aangevraagd. Bijzondere bijstand kan ook worden verstrekt in de vorm van een lening, dan moet deze binnen 36 maanden worden terugbetaald. Daarnaast wordt de draagkracht vastgesteld op grond van het inkomen van de belanghebbenden en zijn gezin. De inkomensgrens die gemeente IJsselstein aanhoudt om de draagkracht te bepalen is 110% van het sociaal minimum. Dit is een ruimere grens dan in de andere Lekstroom-gemeenten. Wanneer er medische of tandartskosten worden gemaakt, kunnen deze vergoed worden tot de grens die ook vergoed zou worden door de collectieve zorgverzekering. Er wordt dan wel gevraagd om in het eerstvolgende jaar gebruik te gaan maken van deze collectieve zorgverzekering (WIL, beleidsregels bijzondere bijstand 2018).

41

Rekenkamer

Schuldhulpverlening Wanneer mensen in de schulden zitten kunnen ze terecht voor een schuldhulpverleningstraject. Dit wordt uitgevoerd door WIL (Nota minimabeleid 2016). Collectieve zorgverzekering De collectieve zorgverzekering richt zich op inwoners met hoge zorgkosten. Deze zorgverzekering geeft een korting op de premie van basis en aanvullende verzekering. Ook een uitgebreide dekking is mogelijk voor specifieke zorgkosten (Raadsbesluit collectieve zorgverzekering 3 oktober 2019 op raadsvoorstel 728190). Meer details over de collectieve zorgverzekering is te vinden in het rapport in hoofdstuk 2.4. Overige gemeentelijke regelingen

U-pas De U-pas wordt door de gemeente beschikbaar gesteld (Nota minimabeleid, 2016). Het doel van de U-pas, een pas waar door de gemeente geld op gestort wordt, is om volwassenen en kinderen te betrekken bij de maatschappij door ze mogelijkheden te geven om te participeren. Er wordt hiervoor een grens van 125% van het sociaal minimum gebruikt. De uitvoering van de U-pas wordt gedaan in samenwerking met de gemeenten Utrecht, De Bilt, Houten en Stichtse Vecht. Cliënten van WIL ontvangen automatisch een U-pas. Andere volwassenen en kinderen moeten dit zelf aanvragen. Per leeftijdsgroep staat er een ander budget op de U-pas, die ingezet kan worden voor verschillende activiteiten, gericht op sport, cultuur of maatschappelijke participatie. Kinderen kunnen de U-pas ook inzetten voor activiteiten op school. Voor sommige activiteiten kan gebruik gemaakt worden van korting zonder dat het budget wordt gebruikt (Nota minimabeleid, 2016).

Bron: Overzicht gebruik U-pas jaar 2020-2021 Financiën op Orde Stichting Pulse biedt door middel van Financiën op Orde administratieve ondersteuning met het aanvragen van kwijtscheldingen en administratie. De digitalisering brengt voor velen problemen met zich mee. Vier keer per week is er een spreekuur in IJsselstein waar inwoners naartoe kunnen met vragen. Vrijwilligers bieden ook ondersteuning bij mensen thuis. Daarnaast kan er maatwerk worden toegepast waar nodig (Stichting Pulse, Factsheet Financiën op Orde, 2019). Stichting Leergeld Stichting Leergeld heeft een dienstverleningsovereenkomst met de gemeente IJsselstein afgesloten en voert de fietsregeling, computerregeling en zwemdiplomaregeling uit met 42

Rekenkamer

financiële steun van de gemeente (Dienstverleningsovereenkomst Stichting Leergeld en Gemeente IJsselstein, 2018). Deze regeling valt onder het gemeentelijke minimabeleid van de gemeente IJsselstein. De andere onderdelen van Stichting Leergeld vallen onder regelingen van particuliere instanties, waar in de volgende paragraaf gedetailleerder over wordt gesproken. Stichting Leergeld laat een ervaringsdeskundige altijd na een aanvraag op huisbezoek gaan. Hierbij wordt er gekeken naar de situatie van het gehele gezin, wordt er gewezen op regelingen en wordt er gekeken of kinderen in het gezin in aanmerking komen tot hulp van Stichting Leergeld. Het inzetten van een ervaringsdeskundige heeft als doel om de drempel te verlagen (Beleidsplan Stichting Leergeld IJsselstein, 2019). Regelingen van particuliere instanties

Stichting Leergeld Stichting Leergeld is het aanspreekpunt voor een aantal regelingen voor de jeugd (Nota minimabeleid, 2016). Stichting Leergeld zorgt ervoor dat kinderen een U-pas ontvangen, als ze deze nog niet tot hun beschikking hebben (Jaarverslag Stichting Leergeld IJsselstein, 2019). De U-pas kan soms onvoldoende hulp bieden. Wanneer dit het geval is, kunnen gezinnen gebruik maken van Stichting Leergeld, het Jeugdsportfonds of het Jeugdcultuurfonds. Al deze regelingen vullen elkaar aan. Stichting Leergeld heeft als doel om ervoor te zorgen dat kinderen in de leeftijd 4 tot 18 jaar kunnen meedoen met activiteiten op school en buiten school (Beleidsplan Stichting Leergeld IJsselstein, 2019). Het is de bedoeling dat ze, ondanks de financiële situatie van het gezin waarin ze leven, volledig kunnen deelnemen. Hierdoor wordt uitsluiting van sociale activiteiten tegengegaan en krijgen deze kinderen de kans zich te ontwikkelen zoals elk ander kind. SUN (Sociaal leenfonds SUN Lekstroom) Stichting Urgente Noden (SUN) biedt financiële hulp aan inwoners als zij in directe financiële nood zitten, wanneer andere wettelijke regelingen niet gelden (Jaarverslag SUN, 2019). SUN zet zich in voor inwoners uit de gemeenten Nieuwegein, Houten, IJsselstein, Lopik, Vianen en Zederik (Jaarverslag SUN, 2019).

Als het nodig is kan SUN binnen 24 uur vanaf het moment van een aanvraag al financiële steun bieden. Alleen een hulpverlener kan een aanvraag indienen bij SUN. Hierdoor is men er zeker van dat er al professionele ondersteuning wordt gegeven. Wanneer een aanvraag zowel urgent is als nieuwe perspectieven biedt voor de inwoner, kan SUN financiële steun bieden in de vorm van een gift. Giften worden gevraagd voor met name boodschappen, huishoudelijke apparaten, fiets/vervoer en meubels. Bij een aanvraag wordt gekeken naar de gezinssamenstelling van de aanvrager. Over het algemeen wordt er voornamelijk hulp gevraagd vanuit alleenstaanden, met of zonder kinderen. SUN wordt gefinancierd door middel van verschillende fondsen en giften van instellingen. Vanaf 1 november 2020 heeft SUN Lekstroom een Sociaal Leenfonds ingesteld (SUN Lekstroom, 2020). Dit betekent dat hulp- en dienstverleners renteloos een lening kunnen aanvragen voor inwoners die dit nodig hebben. De uitgangspunten hiervoor zijn urgentie en perspectief. Alleenstaanden kunnen een lening krijgen tot 1.750 en meerpersoonshuishoudens tot 2.500 euro. Dit wordt afgelost naar de mogelijkheden van de cliënt, in een periode van maximaal 3 jaar (SUN Lekstroom, 2020). 43

Rekenkamer

Caritas Hulporganisatie Caritas is een kerkelijke hulporganisatie die al lang bestaat (Caritas werkgroep IJsselstein, 2019). Tien jaar geleden is deze organisatie met de kerken uit drie andere kernen gefuseerd. Inwoners van de gemeente kunnen een beroep doen op Caritas als zij niet (meer) terecht kunnen bij de andere organisaties in de gemeente. Deze organisaties verwijzen ook inwoners door aan Caritas, zoals Stichting Pulse en het jeugdteam. Per kern wordt er jaarlijks een bedrag vrijgemaakt om te besteden aan hulpbehoevenden. Voor IJsselstein is dit ongeveer €10.000,-. Naast financiële noodhulp voor minima verzorgt Caritas ook een Kerstpakkettenactie en Sinterklaasactie en ondersteunt het de Voedselbank (Caritas werkgroep IJsselstein, 2019). De hulp is vrij praktisch in de vorm van voedselbonnen voor de supermarkt, reiskostenvergoeding voor iemand die wekelijks naar een dagbehandeling moet of onder- en nachtkleding voor iemand die een operatie uitstelt omdat zij geen kleding heeft om te dragen wanneer zij in het ziekenhuis ligt. De meeste aanvragen die gedaan worden liggen tussen de €100,- en €500,(Caritas werkgroep IJsselstein, 2019). TABEL A: Overzicht huidige particuliere initiatieven voor minima in IJsselstein Particuliere initiatieven; in principe alleen ondersteuning in faciliterende zin. Voedselbank

Doelgroep

Uitleg

Er zijn toelatingscriteria vanuit de Voedselbanken in Nederland die bepalen wie wel of niet gebruik mag maken van de Voedselbank.16

Stichting Urgente Noden (SUN)

Mensen in urgente noodsituatie die geen hulp krijgen van andere voorzieningen. Schoolgaande kinderen uit minimagezinnen (4-18 jaar). Bij grens van 125% van sociaal minimum is hulp waarschijnlijk, maar het is maatwerk.17 Mensen die moeite hebben met rondkomen, maar waar geen andere voorzieningen voor zijn.

IJsselstein en Nieuwegein werken samen. Voedselbank werkt samen met WIL. Bij uitgifte voedselpakket is iemand van WIL aanwezig om te wijzen op minimaregelingen. Hulp in natura, niet financieel.

Stichting Leergeld, ook aanspreekpunt Jeugdsportfonds en Jeugdcultuurfonds Diaconieën Vluchtelingenwerk

16 17

Financiële steun, maar ook in natura.

Financiële ondersteuning. Samenwerking tussen WIL en diaconieën. Vroegtijdig contact Begeleiding, ondersteuning voor asielzoekers en vluchtelingen met als doel te zorgen dat zij kunnen participeren in de Nederlandse samenleving.

https://voedselbankennederland.nl/ik-zoek-hulp/kom-ik-in-aanmerking-voor-een-voedselpakket/ https://www.leergeldijsselstein.nl/werkwijze

44

Rekenkamer

Bijlage 3: Berekening bereik TABEL A: Overzicht berekening bereik per regeling. Voorzieningen

Voorwaarden

Individuele bijzondere bijstand

110% van sociaal minimum, maar maatwerk. Wordt gekeken naar de individuele situatie.

Uitvoerende partij WIL

Berekenen bereik (verhouding gebruik en grootte doelgroep) Aantal aanvragen die gedaan zijn in bepaald jaar Beperkingen: -Precieze aantal goedkeuringen per jaar is niet te bepalen, omdat dossiers vaker over meerdere jaren lopen. Vandaar dat is gekozen voor aantal aanvragen die gedaan zijn in een jaar. -Gedeeltelijk ook maatwerk, dus blijft een schatting. Schatting van bereik: Aantal aanvragen in jaar / aantal volwassenen met inkomen 110% van minimum Doelgroep is niet te bepalen omdat er meerdere eisen zijn waaraan iemand moet voldoen.

Individuele inkomenstoeslag

Voor inwoners van 18-65 jaar oud, geen zicht op inkomensverbetering, al 3 jaar of langer een inkomen tot 110% van het sociaal minimum. Specifiek rekening houdend met 1 ouder gezinnen

WIL

Kwijtschelding gemeentelijke belastingen

Alle huishoudens met inkomen op minimumniveau. Op basis van persoonlijke situatie ook eventueel als het er net boven zit. 125% van het sociaal minimum, gericht op inwoners met hoge zorgkosten. 125% van het sociaal minimum

BSR

De grens wat betreft inkomen staat niet gespecificeerd, dus doelgroep is niet te bepalen.

WIL

Beschikbaar in aangeleverde documentatie.

U-pas

Gegevens over aantal inwoners met inkomen 125% van het sociaal minimum is niet beschikbaar. Een schatting kan worden gegeven op basis van aantal inwoners met inkomen tussen 120% en 130% van het minimum. Dit wordt aangegeven in een range.

Collectieve zorgverzekering minima U-pas

Berekenen range van bereik: Aantal U-passen / aantal inwoners 120% van het sociaal minimum Aantal U-passen / aantal inwoners 130% van het sociaal minimum.

45

Rekenkamer Gemeentelijke schuldhulpverlening Financiën op Orde

WIL Pulse

Niet te bepalen: niet duidelijk hoeveel inwoners schulden hebben. Doelgroep is niet te bepalen.

46

Rekenkamer

Bijlage 4 Topiclijst Beleidsmedewerkers Algemeen • Wat is uw functie? • Hoe lang al actief op dit gebied? Armoede • Wanneer wordt iemand als arm beschouwd in deze gemeente? (110%/120% minimumloon?). In welke termen spreken jullie over deze doelgroep? Wat is de wenselijke benaming en waarom? • Hoeveel huishoudens betreft dat? Het gaat in IJsselstein om circa 7,1% van de huishoudens in 2019 volgens het CBS. Is dit de afgelopen jaren gestegen? Hoe past dit aantal in de gemeente als je kijkt naar de arbeidsmarktsituatie of de typering van de streek? Zitten jullie daarmee op de landelijke lijn? Zien jullie een bepaalde groep huishoudens die vaker in armoede leeft (qua gezinssamenstelling, leeftijd etc)? • Zijn er bepaalde wijken in IJsselstein waar de meeste armoede is geclusterd? Minimabeleid (Aandachtspunt) Het laatst opgestelde beleidsstuk rondom armoede en minima van de gemeente IJsselstein dateert van 2016. Klopt dit? Of hebben wij mogelijk iets niet ontvangen? • Wie zijn er betrokken geweest bij de totstandkoming van dit beleid? • In de beleidsdocumenten lezen we dat het doel dat de gemeente zich met het minimabeleid heeft gesteld is: Er voor zorgen dat mensen met een laag inkomen in hun dagelijks bestaan kunnen voorzien en maatschappelijk kunnen participeren.

• Hoe is, met het oog op dit doel, het minimabeleid vormgegeven? Welke voorzieningen zijn er voor mensen die in armoede leven? Verschil tussen landelijke en lokale voorzieningen? • Hoeveel mensen maken daar gebruik van? Wie zijn dat? Hebben jullie zicht op wie de verschillende groepen gebruikers zijn? Welke groepen zijn oververtegenwoordigd? Hoe komt dat? • Wat horen jullie terug van de gebruikers over de voorzieningen? Waar zijn ze tevreden over en waarover niet? Wat zouden ze volgens jullie anders willen zien en wat niet? Wat zijn de mogelijkheden die jullie hebben? • Zijn inwoners die gebruik maken van voorzieningen vaker bevraagd over hun ervaringen met betrekking tot het beleid? • Hoe proberen jullie om het minimabeleid zoveel mogelijk aan te laten sluiten bij de wensen van de cliënten? • Wat is het bereik van het minimabeleid? Bereik je alle mensen om wie het gaat? Welke groepen zijn juist gemakkelijker te bereiken? Wie vallen er volgens u buiten? Wat doen jullie om hen toch te wijzen op regelingen waar zij gebruik van kunnen maken? Heeft dit effect? • Zien jullie verschillen in het bereik van bepaalde gemeentelijke regelingen en regelingen vanuit particuliere instanties? Welke minimaregelingen zijn door inwoners beter te vinden? 47

Rekenkamer

•

•

In hoeverre komt het geformuleerde beleid overeen met wat er feitelijk gebeurt? (Het idee is dat wat op papier staat verschilt met wat er feitelijk gebeurt en dat de cliënten het weer anders ervaren). Zijn jullie nog van plan het minimabeleid aan te passen? Of loopt het naar jullie idee nu al goed? Om de hoeveel jaar wordt het herzien? Criteria?

Koppeling maken met de beleidsdocumenten • Volgens de nota minimabeleid 2016 volgde er in maart 2017 een evaluatie van de taken die in de uitvoeringsagenda zijn besproken. Is dit ook gedaan? (Zo ja, staan hier dingen van op papier?). Wat ging goed/ wat kon beter? Waar hebben jullie sindsdien in jullie beleid op gefocust? • Is dit beleid al eerder geëvalueerd extern dan wel intern? • In de uitvoeringsagenda 2016 staan de volgende acties: 1) bekendheid regelingen en voorzieningen vergroten 2) gebruik van voorzieningen makkelijker en toegankelijker maken 3) samenwerking tussen instanties bevorderen 4) vergroten van betrokkenheid en aandacht in de samenleving bij minimaproblematiek 5) meer aandacht voor preventie. Zijn dit nog steeds de speerpunten of is dit in de afgelopen jaren veranderd? Zijn er speerpunten waar meer de nadruk op is komen te liggen? Wat gaat goed en wat kan nog beter? • Hoe verloopt de samenwerking met de betrokken instanties op dit moment?

48

Rekenkamer

Bijlage 5 Topiclijst groepsgesprek betrokken organisaties Algemeen • Wat is uw functie? • Hoe lang al actief op dit gebied? Doel en werkwijze van (welzijns)organisatie • Wat is het beoogd doel van jullie organisatie? • Welke ondersteuning bieden jullie concreet om dit doel te verwezenlijken? • Welk budget hebben jullie voor ondersteuning minima en waar komt dit budget vandaan? Kijk op de doelgroep • Wie is de doelgroep? Is dit een diverse groep? Welke groepen mensen zijn ‘oververtegenwoordigd’ in jullie bestand? • Wat is naar jullie ervaring kenmerkend voor deze doelgroep? • Wat is nodig? Veranderingen in cliëntenbestand • Merken jullie veranderingen op in jullie cliëntenbestand of blijft dat min of meer hetzelfde over de jaren heen? (veranderingen in de samenstelling van de doelgroep -> meer/minder jongeren, meer ZZP-ers etc) • Waardoor ontstaan verschuivingen in het cliëntenbestand? Toegankelijkheid organisatie • Weten inwoners van de gemeente IJsselstein jullie gemakkelijk te vinden? • Hoe kloppen ze bij jullie aan? Beleid gemeente -> ook koppelen aan de analyse van de beleidsstukken en het gesprek met de ambtenaren (dus ambtenaren voor de welzijnsorganisaties) • Wat is jullie relatie met de gemeente? • Hoe verloopt jullie contact met de gemeente? • Met welke andere instanties hebben jullie contact? En hoe verloopt dit? • Sluit het beleid van de gemeente in jullie ogen goed

aan bij de behoeften van inwoners? Waarom wel/niet? • Wat horen jullie van inwoners zelf hierover? • Wat horen jullie terug van diverse regelingen in IJsselstein? • Waar zitten volgens jullie verbeterpunten?

49

Rekenkamer

Bijlage 6 Topiclijst minima Situatie • Kun je iets vertellen over je achtergrond? Leeftijd, samenstelling van het huishouden, hoe lang woon je al in IJsselstein, opleiding, werk. • Hoe lang al rondkomen van een laag inkomen? Hoe is dat zo gekomen? • Maak je je zorgen over je financiële situatie? Waarom? En hoe uiten deze zorgen zich? • Zijn er dingen die je niet kunt doen omdat je weinig te besteden hebt? • Waar moet je op letten bij je uitgaven? Welke regelingen? • Van welke regelingen maak je gebruik van de gemeente? • Hoe dragen de maatregelen van de gemeente bij aan het verminderen van hun (geld)zorgen? Helpt het mensen verder? Wat betekenen de regelingen voor het dagelijkse leven van mensen die in armoede leven? • Door welke andere organisaties word je geholpen? Contact met gemeente • Hoe ervaren mensen de toegang tot de verschillende maatregelen? Hoe zijn zij hier op gewezen? Wie heeft hen daarbij geholpen? • Welke informatie hebben zij gekregen van de gemeente? • Was deze informatie duidelijk en was het duidelijk hoe men een bepaalde maatregel kon aanvragen? • Is duidelijk welke maatregelen er zijn en voor wie deze bedoeld zijn? • Welke knelpunten ervaren mensen als het gaat om deze maatregelen? Zijn bijvoorbeeld formulieren duidelijk? • Hoe lang moest de persoon wachten na het doen van een aanvraag? Was duidelijk waar de persoon recht op had? Wat kan beter? • Welke

verbeterpunten zie jij voor de gemeente weggelegd? Kun je eens voorbeelden noemen van waarom dit nu niet goed gaat en wat er anders zou moeten?

50

Rekenkamer

Bijlage 7 Lijst van geïnterviewden betrokken organisaties Deelnemers interview beleidsmedewerkers • Marc van Zon, Beleidsmedewerker Werk en Inkomen - gemeente IJsselstein. • Renske Bos, Beleidsmedewerker Inkomen – WIL. Deelnemers groepsgesprek professionals • Dennis Remmel, Vluchtelingenwerk West en Midden Nederland. • Martin Spanjer, Platform samenleven IJsselstein, lid van cliëntenraad van de WIL, werkt in schuldhulpverlening. • Ermelinde Breed, Welzijnsorganisatie Stichting Pulse. • Astrid Gelmers, Teamleider van sociaal domein – teamleider Jeugdteam – Gemeente IJsselstein • Nikita Oostveen, onderdeel van jeugdteam en beleidsadviseur jeugd – Gemeente IJsselstein • Henk Jansen, Vrijwilliger - Stichting Leergeld IJsselstein. • Hannie van Baren, Stichting Urgente Noden (SUN) Lekstroom. • Sander Korf, Accountmanager Paspartous. Paspartous is één van de drie organisaties die namens de gemeente Utrecht, De Bilt, Houten, IJsselstein en Stichtse Vecht de uitvoering van de U-pas verzorgt. Eén op één gesprekken • Gerda de Jong, Vrijwilliger bij Caritas • Cor van Dalen, Voedselbank Nieuwegein-IJsselstein

51