20. Nederlandse Haarden en Kachelbranche - reactie NHK op rapport Buro Blauw

Provincie Utrecht Gemeente Utrecht Gemeenten Provincie Utrecht Buro Blauw Ministerie IenW

Ede, 19 juli 2021 Betreft: Reactie op rapport Buro Blauw van april 2021: “(kosten)effectiviteit en toepasbaarheid maatregelen particuliere houtstook”, onderzoek in opdracht van de provincie en gemeente Utrecht.

Geachte heer, mevrouw, Middels dit schrijven, wil de Nederlandse Haarden- en Kachelbranche (NHK) een reactie sturen op bovengenoemd rapport. Allereerst zijn wij een beetje teleurgesteld dat de NHK als enige en omvangrijke brancheorganisatie voor ondermeer hout- en pelletgestookte toestellen helemaal niet is betrokken bij de samenstelling van dit rapport. De NHK kent meer dan 30 leden op het gebied van fabricage en import van toestellen en appendages en meer dan 100 installatiebedrijven; met in totaal daarbij 2.500 horende medewerkers en technische teams op diverse gebieden. Daarnaast beschikt de NHK over een door de overheid geaccrediteerde vakopleiding voor hout- en pelletgestookte toestellen (Duurzame Energie certificering). Hoewel wij grote delen van het rapport onderschrijven, zijn er toch een aantal essentiële onvolkomenheden waarop wij u willen wijzen. Luchtkwaliteit Als je spreekt over luchtkwaliteit in relatie tot houtstook (binnenshuis), dan wordt dit bepaald door: het aantal houtgestookte particuliere installaties (openhaarden en haarden en kachels), de emissiefactoren en de gebruiksintensiteit. Aantal houtgestookte particuliere installaties (pag.

34 ev.) Volgens het CBS woononderzoek uit 2018 zijn er geen 1,354 miljoen houtgestookte particuliere installaties zoals Buro Blauw vermeld in het rapport, maar 993.000 (zie tabel 3.3 op pagina 12 van het Woononderzoek 2018). Het CBS heeft de laatste jaren de cijfers van de totale aantallen voortdurend naar beneden bijgesteld conform de dalende marktontwikkeling. Er zijn weliswaar ca. 1 miljoen houtgestookte toestellen voor gebruik binnenshuis -aanwezig- in Nederland, maar uit onderzoek blijkt ook dat 20% hiervan nooit meer wordt gebruikt (RIGHT 2018). Dat zijn met name de oudere openhaarden en kachels. Voor Nederland, de provincie Utrecht en de stad Utrecht gelden onderstaande cijfers (in september 2019 zijn deze cijfers al met ambtenaren van de gemeente Utrecht besproken):

Stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche Postbus 404, 6710 BK Ede Telefoon (0318) 55 12 60 Email info@stichting-nhk.nl NL36 INGB 0675 2838 84, KvK 27178099 BTW nr. NL8076.56.616.B.01

Openhaarden, hout- en pelletkachels in Nederland en in Utrecht* Nederland Provincie Stad Utrecht Utrecht Openhaarden 252.000 16.099 3.409 Houthaarden 190.000 12.135 2.571 Houtkachels 351.000 22.422 4.747 Pelletkachels 48.000 3.065 649 Totaal 841.000 53.721 11.376 * in gebruik binnenshuis 2018 Zie bijlage 1 voor een overzicht per gemeente in de provincie Utrecht. Er zijn dus geen 102.902 houtgestookte particuliere installaties in de provincie Utrecht, maar 53.721 en geen 18.931 in de stad Utrecht, maar 11.376. Ongeveer de helft dus van de in het rapport getoonde aantallen. Dat heeft diverse oorzaken. - Ten eerste gaat Buro Blauw uit van 1,354 miljoen eenheden, terwijl het er 993.000 (CBS 2018) of 841.000 (RIGHT 2018) zijn. Buro Blauw vergeet dat van het bruto aantal kachels er 20% niet meer in gebruik is (de bekende openhaard met plant). - Ten tweede relateert Buro Blauw het aantal toestellen aan het aantal eengezinswoningen, terwijl dat niet het juiste criterium is; het gaat met name om ‘koopwoningen’. In huurwoningen tref je nauwelijks houtgestookte haarden en kachels aan. - Het is jammer dat Buro Blauw het RIGHT rapport - wat zij wel in andere gevallen gebruikt - niet heeft geraadpleegd, want RIGHT heeft het per provincie in kaart gebracht. Het percentage in woningen aanwezige houtkachels in de provincie Utrecht is 12%, waarvan 20% niet meer in gebruik (netto dus 9,6%).

In 1:10,4 woningen in de provincie Utrecht is dus een particuliere houtstook installatie aanwezig. Utrecht zit hiermee in de middenmoot. Het laagst is Zuid Holland met netto 5,6% en het hoogste is Gelderland met netto 13,6%. Dat heeft uiteraard te maken met de verhouding huur-/koopwoningen en de aanwezige ruimte rondom de woning. Gebruiksintensiteit en emissies Buro Blauw komt met de volgende tabel (p. 13):

Stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche Postbus 404, 6710 BK Ede Telefoon (0318) 55 12 60 Email info@stichting-nhk.nl NL36 INGB 0675 2838 84, KvK 27178099 BTW nr. NL8076.56.616.B.01

Uit het RIGHT rapport 2018 blijkt echter het volgende:

Vollasturen per jaar openhaarden, kachels en haarden Toestel Vollasturen (uur per jaar) Openhaarden 42 Vrijstaande kachel 263 Inzet/inbouwhaard 164 Pelletkachels 669 Bron RIGHT 2018 Dit betekent dat Buro Blauw in het rapport 2 tot 3 maal zoveel vollasturen hanteert, dan uit recent onderzoek naar voren komt. Buro Blauw hanteert bijvoorbeeld voor een openhaard 100 uur, terwijl onderzoek laat zien dat een openhaard gemiddeld nog circa 16 dagen per jaar wordt gebruikt gedurende 2,5 uur per dag. Dat levert in totaal 42 vollasturen op. Het grootste verschil zit bij de moderne kachel waar Buro Blauw maar liefst 1.057 vollasturen aan toerekent. Indien een dergelijk toestel dus 6 uur per dag zou branden, zou het maar liefst 176 dagen per jaar oftewel bijna 6 maanden continue, iedere dag branden. Dat is een volledig onjuiste weergave. Buro Blauw gaat er ten eerste aan voorbij dat houtgestookte toestellen in Nederland bijverwarming zijn en veelal alleen in de weekenden en s ’avonds gestookt worden en ten tweede dat, naarmate de levensduur toeneemt, de toestellen steeds minder gebruikt worden en ten derde dat, door Global Warming de gemiddelde gebruiksduur de laatste jaren sterk is afgenomen. Hier wordt ook in Europese forecasts mee gerekend.

Consequenties voor de emissies Buro Blauw berekent (p.40) de emissies (PM2,5) van particuliere houtstook (Buro Blauw zegt houtkachels, maar wij nemen aan dat dat inclusief openhaarden is) tussen de 2.100 en 4.200 ton. Gezien de onjuist berekende aantallen in de provincie Utrecht (48% lager) en de onjuiste stookuren (ca 60% lager), zal het totaal aan PM2,5 van particuliere houtstook in de provincie Utrecht uitkomen tussen de 400 en 600 ton per jaar. 25% RIVM Buro Blauw stelt (p.40) dat houtkachels 25% bijdragen aan de totale PM2,5 emissie in Nederland. Ten eerste is dit cijfer 23% (RIVM 2021) en ten tweede moet hierbij opgemerkt worden dat voor de houtkachels ook de zogenaamde secondaire aerosolen zijn meegenomen, terwijl dat niet geldt voor de meeste andere sectoren (o.a. industrie) en dat bepaalde sectoren (o.a. luchtvaart en buitenland) helemaal niet zijn meegenomen. Bovendien is het RIVM nog uitgegaan van de oude emissiecijfers (2011) en heeft het RIVM eveneens geen rekening gehouden met dalende emissies bij het stijgen van de leeftijd van de toestellen. De NHK is momenteel in gesprek met het RIVM over dit cijfer, omdat dit een behoorlijk verdraaid beeld geeft van de werkelijkheid als je wel alle veroorzakers zou meenemen.

Stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche Postbus 404, 6710 BK Ede Telefoon (0318) 55 12 60 Email info@stichting-nhk.nl NL36 INGB 0675 2838 84, KvK 27178099 BTW nr. NL8076.56.616.B.01

Het RIVM stelt weliswaar dat de achtergrondconcentratie door houtstook in de lucht slechts 4% is, maar daar leest iedereen overheen. Kort geleden publiceerde NRC Checkt nog een artikel over de uitstoot van het luchtverkeer. Als er 1 Boeing 747 opstijgt, komen er 1 miljard fijnstofdeeltjes vrij. De NHK stelt zich dan ook op het standpunt dat door het weglaten van dit soort emissiebronnen uit de statistieken, een vertekend beeld ontstaat.

Gezondheidsraad In een recent rapport van de Gezondheidsraad (Gezondheidswinst door schonere lucht 2018) geeft men aan dat ruimteverwarming van woningen en gebouwen verantwoordelijk is voor 1,2% van de PM2,5 concentratie aan fijnstof in de lucht. Houtstook binnenshuis neemt daarvan circa 0,5% voor haar rekening.

Stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche Postbus 404, 6710 BK Ede Telefoon (0318) 55 12 60 Email info@stichting-nhk.nl NL36 INGB 0675 2838 84, KvK 27178099 BTW nr. NL8076.56.616.B.01

Conclusie Het is zeker niet zo dat de NHK het rapport van Buro Blauw in enigerlei vorm wil bagatelliseren, maar wij zijn er wel waakzaam op dat ook de meest recente en meest juiste cijfers worden weergegeven. Houtstook door consumenten binnenshuis kan vele malen schoner, maar is zeker niet Nederlands grootste probleem als het om fijnstof gaat. De NHK heeft ook als doel om de uitstoot drastisch te beperken. Vandaar ook ons brancheconvenant Groen Stoken (2019) met als doel 50% emissiebeperking vóór 2030. Als wij kijken naar de conclusies van Buro Blauw, dan kunnen wij daar het volgende over zeggen: 1. Voorlichting over stookgedrag is zeker belangrijk. De NHK is van mening dat daarnaast ook het Bouwbesluit (o.a. uitmondingsgebieden) door gemeenten beter nageleefd moet worden evenals de omgevingswet (een schoorsteen is omgevingsvergunningsplichtig). Daarnaast moet er veel meer aandacht komen voor een vakkundige installatie en onderhoud van de houtgestookte toestellen. 2. Het is juist wat Buro Blauw stelt dat de oudere houtkachels (>20 jaar oud) de grootste bijdrage leveren aan het fijnstof. Met name het vervangen van deze toestellen levert veel winst op. Houtstook binnenshuis loopt al 15 jaar terug. Tussen 2006 en 2018 is het aantal particuliere houtstook installaties met meer dan 500.000 stuks gedaald.

Dat heeft uiteraard ook grote consequenties gehad voor de uitstoot van fijnstof die met 25% is gedaald. ProBiomass heeft

Stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche Postbus 404, 6710 BK Ede Telefoon (0318) 55 12 60 Email info@stichting-nhk.nl NL36 INGB 0675 2838 84, KvK 27178099 BTW nr. NL8076.56.616.B.01

berekend dat, met ongewijzigd beleid, de uitstoot naar 2030 nog eens met 40% zal afnemen; en als 40.000 oude kachels zouden worden vervangen zelfs met 50%. 3. Buro Blauw stelt dat openhaarden 30% zouden bijdragen aan de PM2,5 emissies. Dat is onjuist. De openhaard is al 25 jaar op zijn retour. Wat er nog in de woningen staat aan openhaarden wordt nog slechts sporadisch (16 dagen per jaar een paar uur) gebruikt. 4. Wij onderstrepen dat katalysatoren geen generieke oplossing zijn voor de fijnstof uitstoot van houtkachels (zie ook het NHK rapport hierover). In sommige gevallen kan het echter wel effect hebben. De installatie van een katalysator is technisch ingewikkeld en kan alleen door specialisten worden uitgevoerd. Toestellen met lage uitstoot (Ecodesign en pelletkachels) stoten ook minimale secondaire aerosolen uit. 5. Wij onderschrijven de conclusie van elektrostatische filters. De kosten/baten is te gering en bij slecht onderhoud is er helemaal geen positief resultaat. 6. Inderdaad, pelletkachels en filters is geen goede combinatie. Een pelletkachel is een prima en zeer efficiënt verwarmingstoestel. Het is echter een complex toestel met veel elektronica en dient door een vakkundige installateur geïnstalleerd te worden. 7.

Zoals reeds uiteengezet, sluit het geprojecteerde aantal houtkachels in de provincie Utrecht (102.909 stuks) in het rapport van Buro Blauw niet aan bij de bevindingen in het RIGHT onderzoek. Het gaat volgens RIGHT in de provincie Utrecht om ca. 53.000 houtgestookte installaties waarvan ca. 37.500 hout- en pelletgestookte toestellen en de rest oude openhaarden. 8. Omdat de aantallen veel lager zijn dan Buro Blauw heeft berekend en ook de stookduur aanzienlijk geringer is, is ook de uitstoot van PM2,5 aanzienlijk lager dan Buro Blauw stelt, namelijk 400 tot 600 ton in plaats van 2.100 tot 4.200 ton. 9. Buro Blauw heeft gelijk, geurhinder is niet volledig uit te sluiten. Het is wel zo dat bij moderne Ecodesign toestellen waarmee conform de handleiding van de fabrikant wordt gestookt, er geen rook is en de geurhinder ook minimaal zal zijn. Geurhinder wordt ook vaak veroorzaakt doordat het uitmondingsgebied van het rookgasafvoerkanaal niet conform het Bouwbesluit is uitgevoerd. De gemeentes zouden daar meer op moeten toezien en ook de omgevingswet moeten toepassen (zie ook NHK rapport: “Basis voor beleid houtrookoverlast en luchtkwaliteit”). 10. De NHK wil graag nog een 10e punt toevoegen en dat is dat er meer (of minstens evenredig veel) aandacht moet komen voor de negatieve effecten van buiten stoken. Buiten stoken levert 2/3 van de klachten ten aanzien van houtrook op.

Er staan naar schatting aanzienlijk meer buitenstookmiddelen (middelen welke geen onderdeel zijn van bouwwerken, zijnde o.a. vuurkorven, tuinhaarden, enz.) dan haarden en kachels en dat aantal neemt razendsnel toe.

Stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche Postbus 404, 6710 BK Ede Telefoon (0318) 55 12 60 Email info@stichting-nhk.nl NL36 INGB 0675 2838 84, KvK 27178099 BTW nr. NL8076.56.616.B.01

Met vriendelijke groeten,

Rein Gelten voorzitter

Stichting Nederlandse Haarden- en Kachelbranche Postbus 404, 6710 BK Ede Telefoon (0318) 55 12 60 Email info@stichting-nhk.nl NL36 INGB 0675 2838 84, KvK 27178099 BTW nr. NL8076.56.616.B.01