2.2 Plan Opvang, Wonen en Herstel IJsselstein

Opvang, wonen en herstel in IJsselstein Inhoud Samenvatting ..................................................................................................................................................2 Inleiding ..........................................................................................................................................................3 Om wie gaat het? ............................................................................................................................................4 Beleidskaders ..................................................................................................................................................6 De basisset IJsselstein .....................................................................................................................................7 Wonen en opvang .......................................................................................................................................7 Persoonlijk en maatschappelijke herstel.

...................................................................................................9 Zorg en (informele) ondersteuning...........................................................................................................11 Preventie en vroeg signalering .................................................................................................................13 Acceptatie en integratie............................................................................................................................14 Organisatie en financiering ...........................................................................................................................15 Bijlagen .........................................................................................................................................................16 Beleidskaders en wetgeving .....................................................................................................................16 Producten Beschermd Thuis, Beschermd Verblijf en Beschermd Wonen ................................................19

Plan Opvang Wonen Herstel IJsselstein (2021 – 2023)

1

Samenvatting De gemeente krijgt steeds meer verantwoordelijkheid voor inwoners met ernstige psychiatrische problematiek, verstandelijke beperkingen, verslavingsproblemen en/of (dreigende) dakloosheid. De beweging van het wonen in instellingen naar (langer) zelfstandig wonen is al langer gaande, maar krijgt met de doordecentralisatie beschermd wonen, de ambulantisering in de geestelijke gezondheidszorg, de aanpak van verward gedrag en de invoering van de Wet verplichte GGZ extra impulsen. In dit plan geven wij een omschrijving van de mensen om wie het gaat en schetsen wij op hoofdlijnen de (vele) relevante landelijke, regionale en lokale beleidskaders en wetgeving. Op basis van de doelgroep, beleidskaders en de Koers Sociaal Domein (2019) hebben wij onze opgave en ambitie voor IJsselstein opgesteld. Om deze te realiseren hebben wij in regionaal verband een ‘(basisset’ afgesproken. Om te beginnen zijn opvang en een woning de basis voor persoonlijk en maatschappelijk herstel. Daarbij hebben mensen (tijdelijk) goede zorg en ondersteuning nodig, die terugval voorkomt of snel signaleert en die ook bijdraagt aan acceptatie en integratie in de samenleving. De basisset is opgebouwd met de volgende onderdelen: A. B. C. D. E.

Opvang en toegang tot wonen. Persoonlijk en maatschappelijke herstel. Zorg en (informele) ondersteuning. Preventie en vroeg signalering. Acceptatie en integratie.

Per bouwsteen geven wij een korte probleemschets en welke acties wij hebben ondernomen en zullen ondernemen. Op deze manier creëren wij een samenhangende aanpak voor onze (meest) kwetsbare inwoners. Deze acties zijn te realiseren binnen de bestaande beleidsmatige en financiële kaders. Dit plan loopt vooruit op de daadwerkelijke doordecentralisatie van Beschermd Wonen met ingang van 2023. Dat betreft vooral financiële en organisatorische afspraken met de centrumgemeente (Utrecht) en de Lekstroom regiogemeenten en de kaderstelling door de gemeenteraad. De periode voor uitvoering van dit plan is voorlopig beperkt tot 2023. In 2022 neemt de raad een besluit over de (inzet en de voorwaarden van de) decentralisatie beschermd wonen met ingang van 2023.

Plan Opvang Wonen Herstel IJsselstein (2021 – 2023)

2

Inleiding Per 1 januari 2023 zal naar verwachting de taak van Beschermd Wonen verder gedecentraliseerd worden van de centrumgemeente Utrecht naar de regiogemeenten, dus ook naar de gemeente IJsselstein. De Maatschappelijke Opvang blijft de komende jaren nog een taak van de centrumgemeente Utrecht. In 2025 wordt – mede op basis van de ervaringen met Beschermd Wonen – bekeken of ook de Maatschappelijke Opvang verder gedecentraliseerd kan worden richting regio gemeenten. In 2017 is in U16 verband met gemeenten en een groot aantal relevante partijen een regiovisie ontwikkeld die de basis en het beleidskader vormt voor de verdere invulling van deze decentralisatie. Kern van deze visie is dat zowel Maatschappelijke Opvang als Beschermd Wonen veel meer lokaal 'in de wijk' moeten worden georganiseerd. Momenteel bevinden de meeste voorzieningen zich nog in de stad Utrecht. Door ondersteuning, bescherming en behandeling zoveel mogelijk in de thuissituatie in te zetten, maken we meer werk van (maatschappelijk) herstel. Het lokale plan is nodig ter voorbereiding op de decentralisatie van de nieuwe taak. Het geeft weer wat er nodig is om op lokaal niveau de transformatie te bewerkstelligen. Het is belangrijk om tijdig te starten met de voorbereidingen. De transitie en transformatie zijn complex, de doelgroep is kwetsbaar en de taak kent risico’s.

Maar het gaat niet alleen om mensen die beschermd wonen. Er zijn meer inwoners die (zeer) kwetsbaar zijn en zich (soms) niet op eigen kracht of dat van hun netwerk, staande kunnen houden in onze samenleving. Niet voor niets was en is er veel aandacht voor mensen met verward of onbegrepen gedrag en is er een nieuwe wet verplichte geestelijke gezondheidszorg ingevoerd. Dit plan beschrijft hoe IJsselstein en de andere gemeenten in de Lekstroom zorgen voor opvang en een woning als basis voor persoonlijk en maatschappelijk herstel. Daarbij hebben mensen (tijdelijk) goede zorg en ondersteuning nodig, die terugval voorkomt of snel signaleert en die ook bijdraagt aan acceptatie en integratie in de samenleving.

Ambitie: kwetsbare inwoners kunnen zelfstandig wonen In het koersdocument sociaal domein (2019) is de volgende ontwikkelopgave (ambitie) benoemd, die voor dit plan opvang, wonen en herstel het vertrekpunt vormt. De gemeente krijgt met de decentralisatie van beschermd wonen en maatschappelijke opvang een steeds grotere verantwoordelijkheid voor het zelfstandig wonen, de begeleiding en ondersteuning van inwoners met psychische problematiek, verstandelijke beperkingen en verslaving en mensen die dakloos zijn. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor de (sluitende) aanpak van personen met verward gedrag (vanaf 2018) en de invoering van de Wet verplichte GGZ. Wij bereiden ons voor op de decentralisatie MOBW, de invoering van de Wvggz en de aanpak personen met verward gedrag implementeren en stemmen deze processen op elkaar af.

Plan Opvang Wonen Herstel IJsselstein (2021 – 2023)

3

Om wie gaat het? Er is niet een duidelijk omlijnde doelgroep ‘kwetsbare inwoners’ te bepalen. Het gemeenschappelijke is dat het inwoners zijn die of dakloos zijn en/of een (ernstige) psychische kwetsbaarheid kennen. Daarnaast hebben veel van deze inwoners ook te maken met een schuldenproblematiek, een licht verstandelijke beperking en /of een verslaving. Zij ervaren vaak weinig regie op hun eigen leven en zijn vaak niet in staat om op eigen kracht zelfstandig te wonen en in de noodzakelijke bestaansvoorwaarden te voorzien, zoals sociale contacten, inkomen, gezondheid, veiligheid. Tot de doelgroep behoren ook inwoners die wel zelfstandig wonen, maar zodanig met psychische of verslavingsproblemen kampen dat zij een groot risico lopen op dakloosheid, als zij geen tijdige hulp krijgen. Hiertoe behoren ook de mensen die (ongepland of zonder georganiseerde vervolg hulpverlening) vertrekken uit de klinische GGZ of ontslagen worden uit detentie. Ook bij jongeren die uit de jeugdzorg komen en die verder geen opvang of begeleiding krijgen, is de kans op dak/thuisloosheid groot. Op basis van landelijke gegevens over ernstige psychische aandoeningen gaat het om bijna 600 inwoners in IJsselstein (1,7% van de algemene bevolking in Nederland). Een klein deel van deze inwoners woont om deze redenen (tijdelijk) in een beschermde woonvorm.

Na een periode van behandeling en/of opname blijkt het niet gemakkelijk het dagelijks leven weer op te pakken of een nieuwe invulling te geven. Werk behouden of nieuw werk vinden is lastig. Het onderhouden van contacten en relaties is niet altijd eenvoudig evenals wonen. Stigma en zelfstigma, beperkingen in sociaal-cognitieve vaardigheden, financiële belemmeringen en gemis aan moedgevende contacten staan een volwaardige deelname aan de samenleving in de weg. Zilveren Kruis en 43 gemeenten hebben in 2020 ‘Regiobeelden GGZ’ laten opstellen. De vraagstelling was: ‘wie zijn de mensen in een regio die geestelijke gezondheidszorg nodig hebben? Uit onderstaande grafiek blijkt dat er in IJsselstein omgerekend: -

175 mensen ernstige psychiatrische aandoeningen hebben, 525 mensen kampen met veel voorkomende psychische stoornissen (CMD) en 35 mensen verslavingsproblematiek hebben.

Plan Opvang Wonen Herstel IJsselstein (2021 – 2023)

4

(Dreigende) dakloosheid De meeste mensen worden dakloos, omdat zij vanwege bepaalde beperkingen of ontbrekende vaardigheden niet goed (kunnen) omgaan met problemen, zoals schulden, verslaving. Ook kan een ingrijpende levensgebeurtenis zoals een huisuitzetting, gedwongen verkoop of een relatiebreuk leiden tot dakloosheid. De doelgroep van de Maatschappelijk Opvang is breder dan die van Beschermd Wonen. De maatschappelijke opvang is er ook voor verslaafden, zwerfjongeren en psychiatrisch patiënten die hulp voor hun problemen weigeren maar wel een bed en/of rust nodig hebben. Omdat de transitie van de Maatschappelijke opvang is uitgesteld tot 2026 wordt in dit plan niet verder ingegaan op de voorzieningen van de Maatschappelijke opvang. Maar omdat het deels dezelfde doelgroepen en problematieken betreft zijn de bouwstenen even relevant voor zowel Maatschappelijke Opvang als voor Beschermd Wonen. Hiermee blijft ook de opgave overeind om dakloosheid te voorkomen en voor deze groep inwoners zoveel mogelijk in te zetten op herstel om een zo zelfstandig mogelijk leven in de wijk mogelijk te maken.

De opgaven Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen In 2023 wordt IJsselstein verantwoordelijk voor het bieden van beschermd wonen van inwoners die niet eerder beschermd hebben gewoond. In 2022 is bekend wat de omvang en behoefte aan beschermde woonvormen in 2023 en daarna is. IJsselsteinse inwoners met een Beschermd Wonen indicatie wonen nu in IJsselstein allen (gespreid) zelfstandig.

De decentralisatie van Maatschappelijke Opvang is uitgesteld en wordt per 2026 verwacht, desondanks is het van belang, ook mede door de versnelde ambulantiseringsafspraken om actief in te zetten op het creëren van de juiste randvoorwaarden voor uitstroom en het voorkomen van instroom. Een belangrijk aandachtspunt voor IJsselstein is het contingent Maatschappelijke opvang/Beschermd wonen (MO/BW). In 2017 hebben de 16 regiogemeenten van de U16 het convenant Uitstroom Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen U-16 afgesloten. Doel van het regioconvenant is het regelen van de gezamenlijke verantwoordelijkheid van de 16 regiogemeenten voor in –en uitstroom van cliënten MO/BW. Uitgangspunt is dat instroom van cliënten vanuit een regiogemeente naar instellingen in Utrecht gelijk is aan de huisvestingsopgave voor de uitstroom vanuit die instellingen naar diezelfde regiogemeente. Regiogemeenten maken met lokale woningcorporaties afspraken over deze huisvestingsopgave. De gemeente IJsselstein is deze afspraak begonnen met een opgave van 6 personen. Het convenant had een looptijd tot 2020, maar er is afgesproken om het convenant stilzwijgend te verlengen tot er nieuwe afspraken zijn gemaakt. In het convenant is vastgelegd dat gedurende de looptijd jaarlijks de opgave per gemeente zouden worden vastgelegd.

Dit gebeurt op basis van de jaarlijkse instroom vanuit een regiogemeente naar instellingen in Utrecht. In 2019 is deze werkwijze verlaten en zijn de opgaven voor de duur van het convenant berekend op basis van verwachtingen per gemeente. Voor IJsselstein kwam dit uit op 17 personen. Vervolgens zijn deze opgaven voor alle gemeenten (naar rato van berekende opgave per gemeente) opgehoogd om berekende achterstanden in de regio weg te werken. Voor IJsselstein betekende dit een ophoging met 12 personen. In totaal dus een opgave voor de huisvesting van 29 personen.

Plan Opvang Wonen Herstel IJsselstein (2021 – 2023)

5

In de praktijk blijkt dat er een mismatch is tussen de huisvestingsopgave (het contingent) en de feitelijke vraag van cliënten om in IJsselstein te komen wonen. Over 2020 heeft Provides 8 personen gehuisvest. De gemiddelde wachttijd in 2020 was 7 weken. In mei 2021 stonden er 4 personen op de wachtlijst die bij voorkeur in IJsselstein wilden komen wonen.

De gemeente IJsselstein heeft bij de opstelling van de aanpak Weer Thuis Lekstroom aangegeven een instroom van 17 personen (exclusief ophoging) vanuit IJsselstein naar instellingen in Utrecht niet realistisch te vinden. Daarom is er binnen de Lekstroomgemeenten afgesproken de individuele opgaven als een gezamenlijke opgave te beschouwen. In 2021 worden binnen de U16 nieuwe afspraken gemaakt over de opgaven MO/BW vanaf 2022. Het college zal hierbij streven naar een realistische opgave voor haar gemeente.

Beleidskaders Directe aanleiding voor dit plan opvang, wonen en herstel is de doordecentralisatie van beschermd wonen. Dit is een voortzetting van de beweging naar langer zelfstandig wonen (ambulantisering), die al langer gaande is. De gemeente krijgt een groeiende verantwoordelijkheid voor de zorg en ondersteuning van kwetsbare inwoners, voor de integratie in en acceptatie door de samenleving en de veiligheid van alle inwoners. De hulp aan deze zeer kwetsbare inwoners beperkt zich niet alleen tot het sociaal domein. Ook de Zorgverzekeringswet, de Wet Langdurige Zorg, de Wet verplichte GGZ, de Wet Zorg en Dwang en het Hoofdlijnenakkoord GGZ zijn relevant voor het dagelijks leven en welbevinden van deze inwoners. De gemeente heeft daarbij een beperkte of gedeelde verantwoordelijkheid, maar wij hebben wel de ambitie om een - over de domeinen heen - meer regisserende rol te nemen. Daarnaast is de doordecentralisatie van beschermd wonen een ingewikkeld proces van ‘ontvlechting’ aan verantwoordelijkheden tussen centrum- en regiogemeente, van herverdeling van budgetten (beschermd wonen), van het maken van afspraken tussen de regiogemeenten. In de regio U16 en Lekstroom zijn daartoe verschillende documenten opgesteld, die tezamen het kader voor de doordecentralisatie (gaan) vormen. • • • • •

Regionale visie op opvang en bescherming (2017) Bestuurlijke afspraken ambulantisering (2019) Lekstroomplan ‘Op weg naar een beschermd thuis’(2020) Plan van aanpak ‘Weer Thuis’ (2021) Regioplan U16 transformatie MOBW (2022)

Dit lokale plan opvang, wonen en herstel is opgezet binnen de kaders van genoemde wetgeving en bestuurlijke afspraken die op regionaal niveau zijn gemaakt. Dit plan is zoveel mogelijk afgestemd met andere lokale (gemeentelijke) plannen, zoals de nota ‘IJsselstein Gezond en Vitaal’, waarin – net als in dit plan - verbinding tussen gemeente, welzijnsorganisaties, eerste- en tweedelijnszorg en informele hulp van cruciaal belang is voor het bereiken van onze doelen. In de bijlage is een toelichting op deze beleidskaders opgenomen.

Plan Opvang Wonen Herstel IJsselstein (2021 – 2023)

6

De basisset IJsselstein Op basis van het beleidskader, de doelgroep en onze ontwikkelopgaven schetsen wij hier de opgave voor IJsselstein. Om deze opgave te realiseren hebben wij een ‘gereedschapskist’ (basisset) nodig. Om te beginnen zijn opvang en een woning de basis voor persoonlijk en maatschappelijk herstel. Daarbij hebben mensen (tijdelijk) goede zorg en ondersteuning nodig, die terugval voorkomt of snel signaleert en die ook bijdraagt aan acceptatie en integratie in de samenleving. De basisset is als volgt opgebouwd (bouwstenen). A. B. C. D. E.

Toegang tot wonen en opvang. Persoonlijk en maatschappelijke herstel. Zorg en (informele) ondersteuning Preventie en vroeg signalering. Acceptatie en integratie.

Wonen en opvang Een belangrijke voorwaarde is dat er voldoende beschikbare en betaalbare wooneenheden zijn en een arsenaal van woonvarianten. In algemene zin is er toenemende krapte op de markt voor sociale huurwoningen en een achterblijvende nieuwbouw. Het blijft verdeling van schaarste. In Lekstroom streven naar een passend woonaanbod in alle gemeenten, met een spreiding in de regio die ook in redelijke verhouding staat tot de lokale opgaven. We willen afspraken maken over voldoende (sociale) huurwoningen en een diversiteit aan passende zelfstandige woonvormen voor uitstroom uit opvang, beschermd wonen en Jeugdhulp met verblijf en voor nieuwe instroom. Soms zijn specifieke huurconstructies nodig (omklap) voor mensen met huurschulden, overlast of ander risicovol gedrag die wel een perspectief hebben op zelfstandig wonen. In 2021 is het Plan van aanpak ‘Weer Thuis’ Lekstroom opgesteld. Dit plan is opgesteld om de woonopgave, die volgt uit de ambulantisering, uitstroom uit beschermd wonen en jeugdhulp met verblijf (versneld) te realiseren. Er zijn 5 actielijnen opgesteld, waarvan de eerste vier voor deze bouwsteen relevant zijn: A. B. C. D. E.

Meerjarenafspraken over volume, variatie van woonvormen en spreiding. Instroom aan de voorkant (Eerste een thuis) Verbeteren van werkprocessen voor instroom en uitstroom. Maatwerk voor jongvolwassenen. ‘Aandacht voor buurt en buren’

De actielijn ‘Aandacht voor buurt en buren’ komt terug bij de bouwsteen ‘Acceptatie en integratie’.

Acties 1. Algemeen: nieuwbouw van sociale huurwoningen voor 1-persoonshuishoudens en het vergroten van het aanbod in relatie tot afspraken met woningcorporatie Provides over huisvesting specifieke doelgroepen (zoals voor personen uit MO/BW). 2. Afspraken maken met vastgoedeigenaren en ontwikkelaars over (sociale) huurwoningen en zorgwoningen. 3. Realisatie Poortdijk in 2021: 15 zorgwoningen en zo mogelijk woningen van verhuizers naar Poortdijk behouden voor de doelgroep.

Plan Opvang Wonen Herstel IJsselstein (2021 – 2023)

7

Opvang en een time-out voorziening De maatschappelijke opvang blijft vooralsnog de verantwoordelijkheid van de centrumgemeente (Utrecht), dus ook de BOKA in IJsselstein, die wordt uitgebreid van 20 naar 30 eenheden (oplevering 2022). De BOKA heeft een regionale functie. De zorg- en ondersteuningsstructuur (zie hierna) is en wordt zo ingericht dat zoveel mogelijk voorkomen wordt dat mensen moeten worden opgevangen. Voor mensen met psychische problemen of licht verstandelijke beperking, die tijdelijk niet thuis kunnen blijven en even op adem moeten komen willen we kleinschalige logeervoorzieningen of adempauzeplekken realiseren. Deze plekken voorkomen ook escalatie of crisis. Deze voorzieningen maken ook onderdeel uit van de nazorg aan mensen uit de opvang, beschermd wonen en jeugdhulp met verblijf. Op dit moment zijn enkele van die plekken beschikbaar (in Nieuwegein), die worden betaald door de centrumgemeente. Met de doordecentralisatie beschermd wonen, worden de Lekstroom gemeenten samen verantwoordelijk voor organisatie en financiering per 1 januari 2023.

Acties 4. Onderzoek naar de behoefte naar en de mogelijkheden van voortzetting en uitbreiding van ‘adempauze plekken’.

Huidige voorzieningen beschermd wonen De centrumgemeente Utrecht heeft vanaf 2020 via de inkoop een nieuwe productindeling afgesproken met de zorgaanbieders, vanuit de gedachte om daar waar mogelijk te ambulantiseren. Deze nieuwe indeling van voorzieningen vereenvoudigt ook de taakverdeling tussen de centrumgemeente en de regiogemeenten. Vanaf 2023 moet het woonaanbod in U16/Lekstroom er als volgt uit komen te zien: •

•

•

Beschermd Thuis: zelfstandig wonen in de wijk met intensieve begeleiding. Individuele gemeenten zijn verantwoordelijk. Elke gemeente zorgt voor voldoende zelfstandige woningen, 24/7 ambulante begeleiding en een lokale ondersteuningsstructuur (basisset). Beschermd Verblijf: regionale voorziening voor mensen die tijdelijk niet zelfstandig kunnen wonen en gespecialiseerde begeleiding in een 24-uursvoorziening nodig hebben. Verantwoordelijkheid ligt bij Wmo-regio's. Er wordt zoveel mogelijk toegewerkt naar een af- of ombouw van deze voorzieningen naar Beschermd Thuis. Beschermd Wonen: gespecialiseerde bovenregionale voorzieningen. Alleen voor mensen die hoog specialistische zorg nodig hebben of bij wie de veiligheid of overlast in het geding is. U16 blijft verantwoordelijk.

In de bijlagen is een beschrijving van deze voorzieningen opgenomen.

Plan Opvang Wonen Herstel IJsselstein (2021 – 2023)

8

Persoonlijk en maatschappelijke herstel. We willen de mogelijkheden om persoonlijk te ontwikkelen ondersteunen. Dat betekent dat mensen gestimuleerd worden om zelf initiatief te nemen (versterken van zelfmanagement) en gebruik te maken van ervaringsdeskundigheid. Enik Recovery College is een belangrijke voorziening die vanaf januari 2021 is gevestigd in IJsselstein (Poortdijk). Het aanbod op deze locatie is onderdeel van een Lekstroom breed aanbod. Realisatie van deze locatie is mogelijk door financiering van de centrumgemeente en een bijdrage van de gemeente IJsselstein (structureel budget ambulantisering Geestelijke Gezondheidszorg). Wij willen zorgdragen voor continuïteit van deze voorziening, in samenwerking met de andere gemeente in de Lekstroom. Gesprekken daarover met Enik, Lister, andere zorgaanbieders en Zilveren Kruis zijn gaande. Persoonlijke ontwikkeling wordt ook bevorderd door deelnemen aan activiteiten in de wijk en in de stad. Met Pulse zullen wij afspraken maken over laagdrempelige recreatieve activiteiten, die ook een activerende werking hebben. In het meerjarenbeleidsplan van Pulse is dit als volgt verwoord. ‘Gezien de maatschappelijke ontwikkelingen en de toename van mensen met deze problematiek als gevolg van de extramuralisering van de GGZ is er een grote vraag naar ondersteuning psychisch kwetsbare inwoners.

Pulse wil zorgen voor een passend en gedifferentieerd aanbod voor deze groep mensen. We besteden daarbij extra aandacht aan jongvolwassenen (18-29-jarigen) met een psychische kwetsbaarheid en/of een licht verstandelijke beperking: zij vallen vaak tussen wal en schip. Het individuele en groepsaanbod gaan we breed bekend maken. Pulse wil outreachend werken voor deze mensen.’

Acties 5. In overleg met de centrumgemeente en de Lekstroom gemeenten een ‘Lekstroomprogramma’ ontwikkelen en dekking zoeken voor de structurele financiering van Enik Recovery College IJsselstein/Lekstroom met ingang van 2023. 6. In overleg met Pulse stimuleren van een ruimer gebruik van laagdrempelige recreatieve activiteiten.

Maatschappelijk herstel Voldoende inkomen, het ontbreken van schulden en een zinvolle dagbesteding of werk dragen bij aan maatschappelijk herstel en ontwikkeling. Wij willen mensen ondersteunen bij het verwerven van inkomen en het voorkomen of oplossen van schulden (Sociaal Team en WIL). Activering gaat uit van wat iemand kan (leren) en kansen creëren. Dat kan door voldoende beschikbaarheid en variatie in dagbesteding en ondersteuning naar werk (lokaal werkteam). Schuldhulpverlening Wij willen (huur)schulden en huisuitzettingen voorkomen door een vroegtijdige aanpak van schulden door de lokale inzet van de aanpak vroegsignalering schulden. Huisuitzettingen: kunnen we voorkomen door lokaal eropaf te gaan op basis van een ontruimingsvonnis.

Acties Effectievere ondersteuning bij financiële problemen en schulden: 7. Bewoner financieel meer zelfredzaam maken door inzet van een passend aanbod voor thuisadministratie, schuldhulpmaatje, budget coaching, inkomensbeheer, schuldhulpverlening, schuldsanering en (niet standaard!) bewindvoering. Plan Opvang Wonen Herstel IJsselstein (2021 – 2023)

9

8. Voortzetting van het laatste-kans-beleid van Provides. Bij de uitstroom uit opvang of beschermd wonen willen we belemmeringen wegnemen door in een vroegtijdig stadium de financiële situatie van de potentiële doorstromer uit opvang en beschermd in beeld te brengen en hulp te bieden bij financieel beheer en schulden. Het sociaal team zorgt samen met Werk en Inkomen (WIL) voor inzet van passende begeleiding bij financiële problemen. Inkomen Zekerheid over het inkomen is van groot belang voor mensen die uitstromen of al zelfstandig wonen. Wij willen zoveel mogelijk belemmeringen wegnemen om voor kwijtscheldingen, financiële regelingen, bijzondere bijstand, leenbijstand en zorgverzekering in aanmerking te komen.

Acties 9. In overleg met Werk en Inkomen Lekstroom belemmeringen voor mensen die uitstromen uit beschermd wonen wegnemen (‘ontzorgen’). 10. Ontwikkeling van een factsheet met informatie over regelingen m.b.t. postadres, zorgverzekering, financiële regelingen en bijstand ten behoeve van professionals. 11. Professionals van WIL informeren en trainen in het omgaan met deze doelgroep. Toeleiding naar dagbesteding en (betaald) werk We streven ernaar dat mensen meedoen aan de samenleving. Bij voorkeur door betaald werk. Loonvormende arbeid is echter zeker voor deze doelgroep vaak niet (meteen) haalbaar. Daarom bieden we waardevolle (arbeidsmatige dagbesteding die past en uitgaat van mogelijkheden voor verdere ontwikkeling van talenten en kans op (on)betaald werk in plaats van beperkingen, als geïntegreerd onderdeel van behandeling en begeleiding en gericht op herstel. In 2022 onderzoeken wij de mogelijkheden om de huidige dagbesteding te vernieuwen. De huidige dagbesteding (OMD 1,2 en3) is nu regionaal ingekocht als maatwerkvoorziening. De contracten verlopen eind 2021. In de nieuwe inkoopstrategie neemt de beweging richting afschalen naar het voorliggend veld een belangrijke positie in. Vanuit deze visie vindt in Nieuwegein een pilot recreatieve activering plaats.

De ontwikkeling naar recreatieve activering creëert een breed palet aan algemene voorzieningen in de buurt, waar inwoners op een laagdrempelige manier gebruik van kunnen maken. Voor deelname is geen indicatie nodig. De verwachting is dat kwetsbare inwoners minder geïsoleerd raken en zij zoveel mogelijk actief onderdeel uit blijven maken van de samenleving. Mogelijk wordt later een beperkt beroep gedaan op zorg en ondersteuning. Bijkomend effect is dat de vervoerstromen worden beperkt. De overige regiogemeenten staan in principe achter het gedachtengoed van deze beweging en volgen de ontwikkelingen en de impact in Nieuwegein. In Lekstroom verband wordt onderzocht of deze werkwijze breder neergezet kan worden. In IJsselstein willen we, in samenwerking met Pulse, onderzoeken hoe ingespeeld kan worden op recreatieve activering.

Acties 12. Inzicht en reflectie op huidige vorm en inzet en effecten van dagbesteding voor mensen met psychische problemen. Dit is belegd in het regionale inkooptraject voor 2023 e.v. 13. Oriëntatie op inzet arbeidsmatige dagbesteding als ontwikkeling richting werk in samenhang met inzet Individuele Plaatsing en Steun (IPS).

Plan Opvang Wonen Herstel IJsselstein (2021 – 2023)

10

14. Meer integratie en samenhang tussen ondersteuning gericht op (arbeidsmatige) dagbesteding (door Sociaal Team) en ondersteuning gericht op loonvormende arbeid (door lokaal werkteam).

Zorg en (informele) ondersteuning Mensen met beperkingen en hun sociaal-maatschappelijke problemen kunnen vaker hun regie behouden als passende ondersteuning in de thuissituatie beschikbaar is. Passende ondersteuning richt zich op zo lang mogelijk thuis kunnen wonen en behoud en vergroten van je persoonlijk netwerk. Daardoor kan ook problematiek zoals crisis worden voorkomen. Om dit te bereiken werken we aan een ‘netwerk’ van professionele ondersteuning en behandeling en informele hulp. We streven naar een stevige samenwerking tussen de 1e lijn gezondheidszorg, het sociaal domein en de GGZ en LVB-sectoren. Doel is een ondersteuningscontinuüm in te richten waarin begeleiding met een flexibele intensiteit beschikbaar is en waar duidelijk ingerichte zorg en ondersteuning, dichtbij en vindbaar zijn voor inwoners. Korte lijnen tussen professionals, afstemming tussen sociaal domein en zorgverzekeringswet, inzet van informele hulp en (vereenvoudigde) werkprocessen, dragen daaraan bij. IJsselstein (en Lekstroom) heeft een schaalgrootte waarop dat te realiseren is.

Doorontwikkeling sociaal- en jeugdteam naar het lokale team. We willen een lokale toegang waar inwoners snel en adequaat passende zorg kunnen krijgen. Een toegang die ook een poortwachtersfunctie heeft vanuit het principe licht waar mogelijk, zwaar waar nodig. Na de pioniersperiode is het tijd voor de volgende fase, investeren in kwaliteit en professionaliteit. • • •

Een goed samenspel met de regionale backoffice die zorg inkoopt en contacten beheert is hiervan onderdeel. De rol bepalen van de teams ten aanzien van nieuwe gemeentelijke taken zoals inburgering en beschermd wonen. De doorontwikkeling naar één lokaal team.

De doorontwikkeling is ‘work in progress’. Medio 2021 ligt er een plan klaar voor een Lokaal Team waarin de werkwijze van het team van aanmelding tot einde zorg beschreven wordt.

Inkoop begeleiding (individueel en groep) De inkoopstrategie voor de (individuele) begeleiding zet in op een snellere afschaling van de zorg en een grotere inzet van het voorliggend veld. Daartoe worden afspraken gemaakt tussen de aanbieders van begeleiding, het voorliggend veld en het lokale team. Er is in het bijzonder aandacht voor een soepele overgang van jeugdwet naar maatschappelijke ondersteuning in de begeleiding van jongeren van 16 tot 23 jaar.

Samenwerkingsagenda gemeenten en zorgverzekeraar. Het is belangrijk dat begeleiding en behandeling (GGZ) goed op elkaar zijn afgestemd. Met de zorgverzekeraar is op U16 niveau een samenwerkingsagenda opgesteld. Dit betreft o.a. deze knelpunten: ▪ ▪

De wachtlijsten in de GGZ leiden tot een (toenemende) vraag naar intensievere begeleiding, om crisissituaties te voorkomen. Dit leidt ook tot hogere kosten voor de gemeente. In situaties waarin zorg wordt ‘gemeden’ is outreachende hulp nodig, die geheel voor rekening komt van de gemeente. De zorgverzekeraar heeft hierin ook een verantwoordelijkheid.

Plan Opvang Wonen Herstel IJsselstein (2021 – 2023)

11

De oplossing van deze knelpunten overstijgen de mogelijkheden van IJsselstein en zijn op landelijk en regionaal niveau onderwerp van gesprek. Op lokaal niveau doen we wel ervaring op in het project ‘gebiedsgerichte samenwerking GGZ’, een samenwerking tussen Lister, Altrecht, het sociaal team en Pulse (2020 – 2021). Doel is om deze samenwerking op reguliere basis en structureel voort te zetten.

Afstemming met gezondheids- en ouderenbeleid. Op 17 juni heeft de gemeenteraad ingestemd met de nota Volksgezondheidsbeleid en Seniorenbeleid 2021-2025. Doelen: IJsselstein organiseert in samenwerking met de zorgverzekeraar zorg en ondersteuning, dichtbij en vindbaar. Speerpunten hierbij zijn opvang, wonen en herstel. Inwoners met een geestelijk gezondheidsprobleem worden geaccepteerd en kunnen participeren in de samenleving.

Uitvoering programma ‘Personen met verward gedrag. De aanpak is gericht op het voorkomen van verward of onbegrepen gedrag. Belangrijke middelen zijn de training Mental Health First Aid en de crisis- en hulpkaart. Daarnaast is een goed functionerend proces van melding en zorg geïmplementeerd met het Meld- en Adviespunt Bezorgd van de GGDrU en de inzet van het sociaal team.

Uitvoering Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg. Op 1 januari 2020 is de Wvggz ingevoerd, die het (ook) mogelijk maakt om gedwongen behandeling in de thuissituatie te organiseren. Tegelijkertijd is de gemeente verantwoordelijk voor de ondersteuning, om te voorkomen dat er opnieuw een crisismaatregel of een zorgmachtiging nodig is. Het aantal crisismaatregelen (voorheen In Bewaringstelling) is niet hoger dan voorgaande jaren. Een evaluatie van de Wvggz staat gepland in de tweede helft van 2021.

Acties 15. Doorontwikkeling sociaal- en jeugdteam naar het lokale team, met specialisme en deskundigheid om adequate ondersteuning te kunnen bieden. 16. Innovatie (inkoop) individuele begeleiding en begeleiding groep. 17. Samenwerkingsagenda gemeenten en zorgverzekeraar. a. Voortzetting gebiedsgericht samenwerken geestelijke gezondheidszorg. b. Afstemming sociaal domein, Wvggz en Wet langdurige zorg. c. Afstemming sociaal domein en 1e lijn gezondheidszorg. d. Versterking preventie en outreachend werken (zie ook hierna) 18. Uitvoering programma ‘Personen met verward gedrag. 19. Uitvoering Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg. 20. Voorbereiding doordecentralisatie beschermd wonen (transitie).

Plan Opvang Wonen Herstel IJsselstein (2021 – 2023)

12

Informele zorg Professionals bieden de persoon altijd eerst de mogelijkheid om zelf tot oplossingen te komen, met inschakeling van hun eigen netwerk. Als er geen eigen netwerk is, moet aan de opbouw hiervan gewerkt worden. De persoon wordt in contact gebracht met reguliere basisvoorzieningen en/of zelfregie- en herstelinitiatieven voor ontmoeting en ondersteuning.

Acties 21. Stimuleren van informele ondersteuning, o.a. via de (nieuwe) inkoopstrategie individuele begeleiding (2022), in samenwerking met Pulse. 22. Versterken eigen netwerken via de inzet van het project ‘De kracht van relaties’. Samengevat merken wij op dat wij als gemeente veel meer de regie nemen in het realiseren van adequate ondersteuning en behandeling van haar meest kwetsbare inwoners.

Preventie en vroeg signalering Wij streven naar een duurzame en samenhangende signaleringsstructuur met corporatie, politie en BOA’s, lokaal team, welzijn, huisartsen en gebiedsteams GGZ. Het is van belang om vroegtijdig signalen te herkennen, te melden en aan te pakken met laagdrempelige hulpverlening ter voorkoming van crisis. Het Meld- en Adviespunt Bezorgd (MAB) ontvangt meldingen van overlast, verward gedrag en waar mogelijk sprake is van gedwongen behandeling (Wvggz). Na triage neemt het MAB contact op met het lokaal team, dat afhankelijk van de aard van de melding, vervolgstappen zet. Dat kan zijn bespreking van de melding (van overlast) in het overleg (woon) overlast, nader onderzoek bij verward gedrag of vermoeden psychiatrische problematiek (in het kader van de Wvggz). Bemoeizorg, outreachend werken en nazorg (vinger-aan-de-pols) zijn onderdeel van de aanpak preventie & signalering. In situaties waarin een inwoner zorg mijdt is een actieve benadering nodig, om de juiste zorg te kunnen verlenen. Op dit moment wordt bemoeizorg ingezet als er een melding is gedaan bij het meld- en adviespunt Bezorgd via de GGDrU. De eerste 12 uur bemoeizorg door Altrecht worden nu door de centrumgemeente gefinancierd. Als er na die 12 uur meer bemoeizorg nodig is (en dat zal vaak zo zijn) dan wordt dat gefinancierd door de zorgverzekeraar.

Na de doordecentralisatie zijn wij als regiogemeente zelf verantwoordelijk voor de financiering van de bemoeizorg. We ontwikkelen in 2021 en 2022 een vorm van outreachend werken en bemoeizorg in samenwerking met het lokale team en aanbieders van begeleiding. Om professionals en vrijwilligers meer alert te laten zijn op signalen van verward gedrag wordt in IJsselstein de training Mental Health First Aid ingezet. Deze training was voorzien in 2020, maar is door de coronacrisis uitgesteld. Ook de invoering van de crisis- en hulpkaart is met een jaar uitgesteld tot het najaar van 2021.

Acties 23. Afstemmen Meld- en Adviespunt Bezorg (MAB) en lokaal team. 24. Waarborgen van het aanbod van bemoeizorg na de doordecentralisatie. 25. Overleg (woon) overlast. 26. Aanbod MHFA-training en crisiskaart realiseren in 2021 en 2022.

Plan Opvang Wonen Herstel IJsselstein (2021 – 2023)

13

Acceptatie en integratie Het is belangrijk dat mensen die weer zelfstandig gaan wonen zich thuis kunnen voelen in de straat of buurt en de omgeving weet waar zij aan toe is. Dat betekent het tegengaan van stigmatisering en stimuleren van contact met buurt en buren. In het plan ‘Weer Thuis’ is een actielijn ‘Aandacht voor buurt en buren’ uitgewerkt. Doel is dat nieuwe inwoners zich geïnformeerd voelen over hun leefomgeving en huidige inwoners geïnformeerd zijn over de veranderingen. Een derde doel is dat de gemeentelijke organisatie, lokale professionals en informele partners weten welke bijdrage zijn kunnen leveren aan acceptatie en integratie. Op regionaal en lokaal niveau zullen daartoe communicatieactiviteiten ontwikkeld worden. In IJsselstein zullen wij een aantal specifieke ‘instrumenten’ inzetten, te weten de training Mental Health First Aid, de crisis- en hulpkaart en ‘bewustwording bijeenkomsten’ van Samen Sterk zonder Stigma.

Acties 27. Uitvoeren communicatieplan (actielijn Weer Thuis). 28. Organiseren van de training Mental Health First Aid. 29. Invoeren van de crisis- en hulpkaart. 30. Bewustwordingsbijeenkomsten Samen sterk tegen stigma.

Plan Opvang Wonen Herstel IJsselstein (2021 – 2023)

14

Organisatie en financiering Het organiseren en financieren van de acties in de basisset is een grote verantwoordelijkheid voor de gemeente. Zij trekt daarin op met de partners: zorgverzekeraar(s), zorgaanbieders en het zogenaamde voorliggend veld. Maar ook partijen als corporatie(s), politie, GGD, centrumgemeente en de andere gemeenten in de Lekstroom zijn onmisbaar voor deze opgaven.

Organisatie Wij ambiëren een regisserende rol, in uitvoering en beleid. Dat betekent dat zowel in de beleidsvorming (team Samenleving) en in de uitvoering (Lokaal Team) voldoende kennis en capaciteit beschikbaar is. Beleid en uitvoering werken intensief samen om de ambitie waar te maken, ook vanuit een realistisch kostenbewustzijn. Beleidscapaciteit Team Samenleving. De gewenste (versterking van de) regierol van de gemeente vraagt om stevige beleidscapaciteit in het team Samenleving. Die is nog niet structureel gewaarborgd. Tot en met 2022 is er incidenteel een oplossing gevonden. Voor de periode van implementatie vanaf 2023 en verder, komen we nog met een voorstel. Capaciteit en kennis Lokaal team. Om deze ambitie te realiseren heeft het lokale team – dat een sleutelpositie heeft in deze transformatie - voldoende capaciteit en kennis nodig. In de voorbereiding op de decentralisatie en de inkoop begeleiding wordt een impactanalyse uitgevoerd, die helderheid geeft over de benodigde (tijdelijke) investeringen. Een deel van het (nog te verdelen) budget beschermd wonen (2023) kan worden aangewend voor kosten van beleid en uitvoering. Bovendien kan samenwerking op regionaal niveau het risico verminderen.

Financiering Dit plan loopt vooruit op de daadwerkelijke doordecentralisatie van Beschermd Wonen met ingang van 2023. Dat betreft vooral financiële en organisatorische afspraken met de centrumgemeente (Utrecht) en de Lekstroom regiogemeenten en de kaderstelling door de gemeenteraad. De periode voor uitvoering van dit plan opvang, wonen en herstel is beperkt tot 2023. In 2022 neemt de raad een besluit over de (inzet en de voorwaarden van de) decentralisatie beschermd wonen met ingang van 2023 en eventuele aanpassingen voor de basisset. De uitgaven voor alle acties die in dit plan zijn opgenomen, kunnen worden gedekt binnen de begroting of door middel van incidentele subsidies (zoals van ZonMw). • •

Structureel: budget ambulantisering GGZ en Wet Verplichte GGZ. Incidenteel: subsidies van ZonMw (projecten) en transformatiebudget beschermd wonen (centrumgemeente Utrecht).

Plan Opvang Wonen Herstel IJsselstein (2021 – 2023)

15

Bijlagen Beleidskaders en wetgeving De beweging naar langer zelfstandig wonen (ambulantisering) is al langer gaande. De (door) decentralisatie van beschermd wonen past in die beweging. Dat betekent dat gemeenten een groeiende verantwoordelijkheid krijgen (en hebben) voor de zorg en ondersteuning van kwetsbare inwoners, voor de integratie in en acceptatie door de samenleving en de veiligheid van alle inwoners. Op regionaal niveau is de afgelopen jaren beleid ontwikkeld, dat de basis vormt voor het lokale plan. Ook ‘aanpalende’ wetgeving en ontwikkelingen maken het nodig om een duidelijk lokaal plan te hebben.

Regionale visie op opvang en bescherming De regionale koers U16 is in 2017 vastgesteld door alle raden van de U16. Kern van de koers is dat de opvang en Beschermd Wonen juist veel meer lokaal ‘in de wijk’ georganiseerd wordt (‘Beschermd Thuis’). Mensen met psychiatrische, sociale of maatschappelijke problemen moeten zoveel mogelijk in de eigen omgeving kunnen herstellen, zelfstandig wonen en meedoen in de samenleving. Hiervoor gelden drie belangrijke randvoorwaarden: een evenredige spreiding in de regio van woonruimte, meer begeleiding en behandeling thuis en de overheveling van taken en budgetten van de centrumgemeente naar de regiogemeenten. Voldoende woningen zijn een essentiële voorwaarde om deze situatie te bereiken. De komende jaren moet in iedere gemeente dan ook extra woonruimte worden gecreëerd om personen zelfstandig of kleinschalig te kunnen laten wonen. Daarbij is er ook aandacht van gemeenten en instellingen nodig voor het creëren van draagvlak bij omwonenden. Dit vraagt van de zorgprofessionals dat ze doen wat nodig is om dit contact te ondersteunen. Niet iedereen zal (direct) in een eigen woning kunnen wonen. Als veiligheid in het geding is of als de benodigde gespecialiseerde hulpverlening schaars is, zijn er bovenregionale voorzieningen beschikbaar.

Hierop zal met name een beroep worden gedaan door personen met een zware verslaving en/of zware psychiatrische problematiek en/of gedragsproblematiek. Het op deze manier organiseren is van belang voor (behoud van) het draagvlak in de samenleving.

Bestuurlijke afspraken ambulantisering (U16) Onderzoek naar toekomstige huisvestings- en begeleidingsbehoeften (bureau HHM in 2018) heeft geleid tot regionale bestuurlijk afspraken opgesteld, inclusief een prognose van de jaarlijkse huisvestingsopgave voor de komende vijf jaar. In het bestaande convenant is een contingent vastgelegd voor IJsselstein van 29 personen. Dat is het gevolg van de hoge instroom in beschermd wonen en maatschappelijke opvang in de afgelopen 5 jaar. De praktijk laat zien dat de feitelijke vraag aanmerkelijk lager is, omdat mensen niet altijd kiezen voor terugkeer naar de gemeente van herkomst. Voor 2022 wordt een nieuw convenant opgesteld en opnieuw contigenten bepaald. De verwachting is dat het contingent lager wordt vastgesteld, omdat de instroom lager is (bron: Monitor huisvesting kwetsbare groepen).

Regioplan U16 transformatie MO/BW 2021-2024 Begin 2022 volgt een plan van de U16 gemeenten met daarin de inhoudelijke en financiële afspraken tussen de 15 regiogemeenten en de centrumgemeente. Deze afspraken hebben betrekking op: taakafbakening (wat lokaal en wat sub-regionaal of op U16 schaal), inkoop, verdeling van middelen en risicodeling, verantwoordelijkheden en zorgcontinuïteit, delen van expertise. In 2022 vindt hierover bestuurlijke besluitvorming plaats. Het uitgangspunt is dat we de samenwerking organiseren met de

Plan Opvang Wonen Herstel IJsselstein (2021 – 2023)

16

U16 gemeenten vanuit inwonersperspectief en op een manier die het beste aansluit bij de lokale infrastructuur. Voor de decentralisatie van de middelen is, door de ministeries BZK en VWS met de VNG, een akkoord bereikt over een gefaseerde invoering van maximaal 10 jaar van een verdeelmodel (van historische naar een objectief model) voor de taak Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang.1 Dat betekent dat budgetten zijn gebaseerd op objectieve, niet beïnvloedbare factoren binnen een gemeente. Nu worden budgetten nog verdeeld op historische grondslag. De objectieve verdeling die in ontwikkeling is, gaat eerst alleen gelden voor nieuwe cliënten vanaf 2022 waarbij opvang de eerste vijf jaar buiten beschouwing blijft. De objectieve verdeling wordt gebaseerd op de herkomst van de huidige cliënten ofwel de gemeente waar de cliënt woonde toen de vraag naar MO/BW ontstond. Het rijk volgt een ingroeipad van tien jaar zodat de centrumgemeenten voldoende middelen houden voor de bestaande cliënten en de regiogemeenten voldoende budget krijgen voor de nieuwe cliënten. Gemeenten kunnen zo geleidelijk naar de nieuwe financiële situatie toegroeien en de WLZ-uitname uit het budget kan zodoende worden gecorrigeerd op basis van nacalculatie.

Lekstroomplan “Op weg naar een beschermd thuis“. Met dit plan beschrijft de regio Lekstroom voor de periode 2020 – 2025 de gedeelde uitgangspunten voor regionale samenwerking en het tempo en de voorwaarden van overname van verantwoordelijkheden en taken van de centrumgemeente Utrecht. Ten tweede gaat het om een serie beleidsmatige afspraken over af- en ombouw van beschermd verblijf naar beschermd thuis, spreiding van de voorzieningen, maar ook over de acties die we daarop laten volgen om de preventie, instroom en doorstroom uit verblijf in de regio goed te regelen. Een derde onderdeel in dit Lekstroomplan zijn de afspraken over uitvoeringsgerichte taken die- omdat dit het meest efficiënt is- op regionale schaal opgepakt gaan worden, zoals de inkoop na 2022, de levering van maatwerk bij de toegang en het realiseren van meer time-out/ adempauzeplekken in de regio.

Plan van aanpak ‘Weer Thuis’ Lekstroom Dit plan is opgesteld om de woonopgave, die volgt uit de ambulantisering, uitstroom uit beschermd wonen en jeugdhulp met verblijf (versneld) te realiseren. Daartoe zijn 5 actielijnen uitgewerkt: 1. 2. 3. 4. 5.

Meerjarenafspraken over volume, variatie van woonvormen en spreiding. Instroom aan de voorkant (Eerste een thuis) Verbeteren van werkprocessen voor instroom en uitstroom. Aandacht voor buurt en buren. Maatwerk voor jongvolwassenen.

Het plan is opgesteld in een samenwerking tussen de Lekstroom-gemeenten, de corporaties, Beter Wonen (de vereniging van zorgaanbieders) en het Vierde Huis.

Aanpalende wetgeving Welke wetgeving en ontwikkelingen zijn relevant in relatie tot het lokale plan?

Zorgverzekeringswet (ZvW) Gemeenten zijn in het kader van de Wmo verantwoordelijk voor het bieden van onderdak en begeleiding aan personen met een psychiatrische aandoening. Gemeenten zijn niet verantwoordelijk voor de behandeling van deze personen. Personen, die gebruik maken van Beschermd Wonen en

1

Zie ook paragraaf 2.3 van “Lekstroomplan op weg naar een beschermd thuis”.

Plan Opvang Wonen Herstel IJsselstein (2021 – 2023)

17

Maatschappelijke Opvang, maken voor hun behandeling gebruik van zorg vanuit de Zorgverzekeringswet. Het samen optrekken van behandelaars en begeleiders vanuit 1 beweging en 1 plan (gebiedsteams GGZ) is, vanuit inwonerperspectief, een groot voordeel en zorgt voor meer effectiviteit. In de Lekstroom wordt met de zorgverzekeraar toegewerkt naar een samenwerkingsagenda om concreet invulling te geven aan de verbinding tussen het medisch en sociaal domein.

Hoofdlijnenakkoord GGZ (Bestuurlijk akkoord GGZ 2019 t/m 2022) De belangrijkste punten uit dit akkoord zijn de verdere ambulantisering van de GGZ-behandeling, de afbouw van klinische bedden, de aanpak van de wachtlijsten GGZ en de integrale kijk op GGZ. Zorg en ondersteuning beperken zich niet meer tot het GGZ-domein: ook wonen, schulden, werk en dagactiviteiten en somatisch zorg horen bij de domeinen waarin men hulp kan krijgen. Het uitgangspunt is dat mensen zoveel mogelijk meedoen aan de maatschappij. De belangrijkste opgave op lokaal niveau is het versterken van het gebiedsgericht samenwerken (zie bouwsteen “Lokale ambulante behandeling & begeleiding”). De afspraken voor de financiering van voldoende behandeling en tijd voor professionals voor overleg t.b.v. het gebiedsgericht werken pakken we op met de Lekstroom gemeenten middels een samenwerkingsagenda zorgverzekeraar (zie paragraaf 6.2.e. van het Lekstroomplan “Op weg naar beschermd thuis”).

Wet langdurige zorg (Wlz) De Wlz is bedoeld voor personen die blijvend afhankelijk zijn van zorg en ondersteuning. Momenteel geldt dit alleen voor personen met lichamelijke of verstandelijke beperking(en). Met ingang van 2021 krijgen mensen die hun leven lang intensieve GGZ zorg nodig hebben ook toegang tot deze zorg. Daar zijn ook inwoners bij die gebruik maken van Beschermd Wonen. Dit betekent dat de gemeente over de groep inwoners, waarvan geen perspectief op herstel meer te verwachten valt, geen verantwoordelijkheid meer draagt.

Jeugdwet Wij streven ernaar dat jongeren van 18 jaar en ouder geen last ervaren van het feit dat zorg en ondersteuning vanuit verschillende wetten gefinancierd worden. Met name de leeftijdsfase 16-23 jaar is een kwetsbare levensfase, waarin jongeren met vallen en opstaan volwassen worden. Juist dan is een doorlopende (zorg)lijn nodig, om de overgang minder problematisch te laten verlopen.

Wet Verplichte GGZ en aanpak verward gedrag De Gemeente is per 1 januari 2020 verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wvggz. Inwoners hebben vanaf die datum het recht zorgen te melden bij de gemeente en te verzoeken om verplichte zorg voor zichzelf of anderen. De wet kent een uitbreiding met de mogelijkheid om verplichte zorg in de thuisomgeving in te regelen. Op tijd signaleren en laagdrempelig en op flexibele wijze inwoners ondersteunen kan escalatie voorkomen. Ook in de aanpak rondom mensen met verward gedrag is een aantal instrumenten ingezet om verward gedrag tijdig te signaleren en de benodigde vervolgacties. Dit lokale plan opvang, wonen en herstel is opgezet binnen de kaders van genoemde wetgeving en bestuurlijke afspraken die op regionaal niveau zijn gemaakt. Dit plan is ook zoveel mogelijk afgestemd om andere lokale (gemeentelijke) plannen, zoals de nota ‘IJsselstein Gezond en Vitaal’, waarin – net als in dit plan - verbinding tussen gemeente, welzijnsorganisaties, eerste- en tweedelijnszorg en informele hulp van cruciaal belang is voor het bereiken van onze doelen.

Plan Opvang Wonen Herstel IJsselstein (2021 – 2023)

18

Producten Beschermd Thuis, Beschermd Verblijf en Beschermd Wonen Voor de regiogemeenten U-16 van de centrumgemeente Utrecht

Deze producten zijn bedoeld voor inwoners met de volgende kenmerken: - Betrokkene 18 jaar of ouder is (of bij uitzondering jonger dan 18 jaar) - Betrokkene de Nederlandse nationaliteit heeft of hieraan is gelijkgesteld - Betrokkene binding (gekregen) heeft met een gemeente vallend onder de U-16 - Betrokkene is beperkt zelfredzaam en er is sprake van (meervoudige) problematiek op het gebied van psychiatrie en/of psychosociaal (bv. voormalig dakloosheid) en/of verslaving eventueel in combinatie met een (licht) verstandelijke beperking. Voor ondersteuning bij licht verstandelijke beperking als eerste grondslag is iedere gemeente zelf verantwoordelijk en is Utrecht geen centrumgemeente - Betrokkene is in staat met (zeer) intensieve begeleiding en praktische ondersteuning zelf de regie te voeren over zijn eigen leven; overname van de regie kan soms tijdelijk nodig zijn - Betrokkene is aangewezen op 24-uurs beschikbaarheid en/of aanwezigheid van begeleiding, omdat de zorg zowel planbaar als onplanbaar is en de betrokkene zijn hulpvraag niet uit kan stellen

Beschermd Thuis

Beschermd Verblijf

Bedoeld voor mensen die zelfstandig wonen in een eigen woning of instellingswoning, waarbij er scheiding is tussen wonen en zorg. Cliënt betaalt zelf de woonlasten.

Bedoeld voor mensen die (nog) niet in staat zijn om zelfstandig te wonen. Betrokkene woont op een locatie van een instelling met 24-uurszorg, waarbij er geen sprake is van het scheiden van wonen en zorg. De cliënt betaalt zelf geen woonlasten.

De begeleiding is (zeer) intensief en ongepland. Deze bestaat uit het ondersteunen van de cliënt om zelfredzamer te worden op diverse levensgebieden. Er is naast een planbare en uitstelbare ondersteuningsvraag ook sprake van een niet uitstelbare en onplanbare zorgvraag. 24/7 begeleiding in de nabijheid is noodzakelijk en moet binnen 30 minuten aanwezig kunnen zijn. Daarnaast kan teruggevallen worden op adempauzeplekken. Beschermd Thuis kan ook ingezet worden om instroom in een Beschermd Verblijf instelling te voorkomen of als eerste ondersteuning na uitstroom uit een Beschermd Verblijf instelling als er meer nodig is dan lokale ambulante begeleiding.

Plan Opvang Wonen Herstel IJsselstein (2021 – 2023)

De hulpvraag bij Beschermd Verblijf is intensief en kan sterk fluctueren, waardoor intensieve en veelvuldig ongeplande begeleiding noodzakelijk is. Deze specialistische begeleiding wordt ingezet op het vergroten en/of behouden van de zelfredzaamheid, het voorkomen en oplossen van crisissituaties en het toewerken naar een mogelijke volgende stap van zelfstandiger wonen. Er is minimaal 24-uurstoezicht in de nabijheid en binnen 30 minuten aanwezig.

19

Beschermd Wonen Bovenregionaal Bedoeld voor mensen die niet zelfstandig kunnen wonen en naast gespecialiseerde begeleiding in een 24-uursvoorziening een specifieke ondersteuningsvraag, benadering en/of setting nodig hebben, waarbij gebleken is dat deze niet lokaal of regionaal kan worden aangeboden. Deze specialistische en specifieke begeleiding wordt ingezet op het vergroten en/of behouden van de zelfredzaamheid, het voorkomen en oplossen van crisissituaties en het toewerken naar een mogelijke volgende stap van zelfstandiger wonen. Er zijn twee vormen van beschermd wonen bovenregionaal: 1. Voor mensen met dermate ernstige gedragsproblemen met overlast en veiligheidsrisico’s waarbij gebleken is dat behandeling en lokale en regionale voorzieningen onvoldoende resultaat hebben behaald en een prikkelarme omgeving noodzakelijk is om te stabiliseren. 2. Voor mensen met een dermate specialistische en specifieke begeleidingsvraag, dat deze voorzieningen en begeleiding niet lokaal en regionaal aan te bieden zijn. Het gaat om: • •

Volwassenen met verslaving die gebaat zijn bij abstinentie Jongvolwassenen met eetstoornis 24/7 begeleiding is aanwezig op locatie.

Plan Opvang Wonen Herstel IJsselstein (2021 – 2023)

20