2.1 Notitie Laaggeletterdheid IJsselstein 2021 2024

NOTITIE AANPAK LAAGGELETTERDHEID 2021-2024

IJsselstein, maart 2021

Aanzet Notitie Aanpak Laaggeletterdheid, 2021-2024, zaak 923697

13/04/2021

VOORWOORD Iedereen moet kunnen meedoen in de samenleving. Maar te veel mensen hebben nog moeite met lezen, schrijven, rekenen en het gebruiken van een computer of smartphone. Om mee te kunnen doen heb je deze vaardigheden wél nodig. Weet u dat 1 op de 9 mensen moeite heeft met lezen, schrijven, rekenen en computervaardigheden? Ook in onze stad zijn inwoners die zoveel moeite hebben met lezen en schrijven, dat zij niet goed mee kunnen doen in onze stad. Dat willen we niet. Wij willen dat meer mensen door betere beheersing van de taal en andere basisvaardigheden mee kunnen doen in onze stad. Daar gaàn we voor, samen met onze partners. Want alleen samen kunnen wij ervoor zorgen dat iedereen mee kan doen in onze stad. Samen, dat zijn niet alleen de partners die formele taallessen geven, maar zeker ook al die vrijwilligers die mensen helpen bij taal, en hun taalvaardigheid, of hen de weg wijzen naar taallessen of taalhulp. Ik ben enorm trots op deze samenwerking en het aanbod dat al deze mensen samen al hebben neergezet in IJsselstein. Met onze partners hebben wij besproken hoe we nog meer zouden kunnen bereiken, hoe we onze aanpak slimmer kunnen organiseren, en wat de speerpunten zijn in het streven naar minder laaggeletterdheid in IJsselstein. De resultaten van die discussies zijn de basis voor de notitie die voor u ligt.

Een notitie die vanzelfsprekend aansluit bij de landelijke en regionale speerpunten, maar er een lokale inkleuring aan geeft. In de eerste maand van mijn wethouderschap in IJsselstein heb ik in een werkatelier digitaal kennis mogen maken met een dertigtal betrokken partners in de aanpak van laaggeletterdheid. Ik was onder de indruk van de betrokkenheid van zoveel verschillende partners. Samen kunnen we ervoor zorgen dat iedereen mee kan doen! Eveline Schell Wethouder

1

Aanzet Notitie Aanpak Laaggeletterdheid, 2021-2024, zaak 923697

13/04/2021

1. HOE PAKKEN WIJ LAAGGELETTERDHEID AAN Laaggeletterdheid (of: functioneel analfabetisme) houdt in dat mensen moeite hebben met de taalvaardigheden lezen en/of schrijven. Laaggeletterdheid gaat dus minder ver dan volledige ongeletterdheid of analfabetisme, waarbij mensen helemaal niet kunnen lezen en schrijven. Goed kunnen lezen en schrijven is een basisvoorwaarde om mee te kunnen doen in de samenleving.

1.1.

Aanbod

In IJsselstein is een breed aanbod aan activiteiten, gericht op de aanpak van laaggeletterdheid. Activiteiten die passen bij de diversiteit van de doelgroep laaggeletterden (leeftijd, leefsituatie, herkomst, opleidingsniveau, leervermogen, leerwensen, etc.). Dit aanbod is te onderscheiden in een formeel en een non-formeel aanbod. ➢ Formeel aanbod Het formele aanbod is gericht op het behalen van erkende certificaten en diploma’s, gebaseerd op de standaarden en eindtermen volwasseneducatie. Dit aanbod wordt uitgevoerd door NLeducatie, de gecontracteerde aanbieder van formele educatie voor de Lekstroomgemeenten, dat in de hele regio het project Taal Plus uitvoert. Het aanbod bestaat uit cursussen NT2 (Nederlands als tweede taal) en cursussen NT1 (voor mensen die Nederlands als moedertaal hebben). Daarnaast bieden diverse taalscholen Nederlandse taallessen aan (waaronder Nieuwland, SVS, Vluchtelingenwerk, Babel). Deze taalscholen richten zich voornamelijk op NT2-taallessen. Taallessen aan inburgeraars worden door de inburgeraar zelf betaald, uit de lening die zij bij DUO-kunnen aangaan. WEB-gelden mogen expliciet niet ingezet worden voor inburgerings-taallessen. ➢ Non-formeel aanbod Het non-formele aanbod is niet (direct) gericht op het behalen van diploma’s of certificaten, maar wel op een leerdoel. Het is meer vraaggericht, gestuurd door wens en doelstelling van de deelnemer.

Dit aanbod is in IJsselstein divers, en wordt door verschillende partners georganiseerd, op diverse locaties, voor diverse doelgroepen, op diverse niveaus en met diverse doelen. Een greep uit dit aanbod: Taalmaatjes, Taalstages, VoorleesExpress, Taalinloop, Vrouwentaalgroepen, Ouderprogramma bij VVE, (Mee)leesgroep, Cursussen digitale vaardigheden, Taalcampagne. De belangrijkste partners hierbij zijn Pulse en de Bibliotheek. Bij deze activiteiten zijn veel vrijwilligers betrokken. Zo waren in 2020 60 mensen als vrijwilliger betrokken bij de taal ondersteunende activiteiten van Pulse. Naast dit informele aanbod maken vele laaggeletterden gebruik van informele taalondersteuning, in privésfeer.

1.2.

Taalhuis

De afgelopen jaren is er in IJsselstein steeds meer samenhang en samenwerking gekomen in de aanpak van laaggeletterdheid. Instellingen die zich op een of andere manier bezighouden met taalvaardigheid hebben zich in 2017 verenigd in het Taalhuis. Met name door deze Taalhuisontwikkeling is er meer samenhang in het aanbod op gebied van taalverwerving gekomen, en een betere toegang en toeleiding naar dit aanbod. Het Taalhuis zorgt ook voor aandacht over het onderwerp en deskundigheidsbevordering van professionals en vrijwilligers. Het Taalhuis is een samenwerkingsverband van lokale partners (o.a. Bibliotheek, Pulse, VluchtelingenWerk, het Sociaal Team) die zich op een of andere manier bezighouden met taalvaardigheid. Het Taalhuis wordt gecoördineerd en uitgevoerd door Bibliotheek Lek & IJssel. De partners in het Taalhuis creëren gezamenlijk een sluitende infrastructuur met als doel iedere inwoner van IJsselstein een passend taalaanbod te bieden. Het Taalhuis is voor iedereen die zelf (beter) Nederlands wil leren, of om zelf als Taalmaatje anderen te helpen. Het is de plek voor iedereen met een taalvraag, van cursist tot vrijwilliger tot samenwerkingspartner, terecht kan voor advies of scholing. Dit kan telefonisch, online en door binnen te lopen bij de bibliotheek of de partnerorganisaties.

Het Taalhuis zorgt onder andere voor: • Trainingen vrijwilligers en professionals • Werven toe-leiders en vrijwilligers • Begeleiding van vrijwilligers door professionele docent • Stimuleren en organiseren regionale samenwerking met partners • Agenderen, bewustwording • Voorlichtingsmateriaal en informatie

2

Aanzet Notitie Aanpak Laaggeletterdheid, 2021-2024, zaak 923697

1.3.

13/04/2021

Regionale samenwerking

Naast de toenemende samenwerking op lokaal niveau wordt er ook op sub regionaal en regionaal niveau samengewerkt. Onder de vlag van Taalhuis Lekstroom werken de Lekstroomgemeenten (Houten, Lopik, Nieuwegein, IJsselstein) samen in hun aanpak laaggeletterdheid. Deze samenwerking betreft gemeente overstijgende trainingen, aanbod en materiaal en kennisuitwisseling en signalering. Op niveau van de arbeidsmarktregio wordt samengewerkt rondom de inzet van de rijksbijdrage WEB (1). De WEB-middelen worden ingezet op het formele aanbod (op regionaal niveau) en het non-formele (lokale) aanbod onder coördinatie van het Taalhuis. Zie Bijlage 3: Financiën

1.4.

Bereik

Om een beeld te hebben van de doelgroep, is voor de raadsperiode 2018-2022 uitgegaan van de landelijk gehanteerde inschatting dat 8% van de inwoners van 16-65 jaar moeite heeft met lezen en schrijven. Voor IJsselstein zou dat neerkomen op 1.779 inwoners.

Eind 2019 is naar aanleiding van een oplegnotitie over dit onderwerp in de commissie samenleving gesproken over de aanpak van laaggeletterdheid en de ambitie om in de raadsperiode 2018-2022 te komen tot een forse afname van laaggeletterdheid. Deze nota is een uitwerking van deze ambitie. Een kanttekening hierbij is dat de aard van de problematiek het moeilijk maakt om het effect van het beleid in harde data als “niveau van laaggeletterdheid” uit te drukken, of te tellen hoeveel laaggeletterde inwoners IJsselstein heeft. Wel kunnen we het bereik van onze inzet zichtbaar maken, dat wil zeggen het aantal deelnemers aan de taalactiviteiten. Hoewel ook het benoemen van aantallen deelnemers geen betrouwbare indicatie is voor behaalde resultaten, geeft het wel een beeld. Hoe meer laaggeletterde inwoners gewerkt hebben aan verbetering van hun taalvaardigheid, hoe minder laaggeletterdheid we in IJsselstein verwachten. Wij spreken ook liever van een toename van geletterdheid. De afgelopen jaren hebben jaarlijks 350-400 laaggeletterde inwoners deelgenomen aan taalactiviteiten, en daarmee gewerkt aan hun geletterdheid.

2017 2018 2019 2020

Totaal aantal deelnemers 230 379 389 343

1 WEB = Wet Educatie Beroepsonderwijs

3

NT1

NT2

5 18 6 9

225 361 383 334

Formeel Nontotaal formeel 15 215 19 360 15 374 22 321

Aanzet Notitie Aanpak Laaggeletterdheid, 2021-2024, zaak 923697

13/04/2021

Enkele opmerkingen bij deze cijfers: o Deze cijfers betreffen alleen het aantal geregistreerde deelnemers aan het formele en non-formele taalaanbod. Het aantal laaggeletterden dat gebruik maakt van enige vorm van taalondersteuning ligt (veel) hoger. o Vele laaggeletterden maken gebruik van informele taalondersteuning, in privésfeer. Cijfers hierover zijn onbekend, juist omdat er op laaggeletterdheid nog een taboe ligt. o Veel mensen zijn deelnemer aan verschillende taalactiviteiten. Zo kunnen mensen deelnemen aan de taalontmoetingen bij Pulse, de oudercomponent VVE volgen zowel als de inloop bij de bibliotheek bezoeken. Voor verschillende activiteiten worden aantallen deelnemers niet geregistreerd. o Er is een groot verschil tussen bijv. deelname aan een intensief taaltraject of een taalinloop bezoeken. o Deelname aan een activiteit zegt niet altijd iets over het bereikte resultaat. Opvallend is het relatief zeer lage aantal NT1-deelnemers (laaggeletterden met Nederlands als eerste taal) aan de activiteiten. Vergroting van het bereik van Nederlandstalige laaggeletterden is dan ook een van de belangrijkste prioriteiten de komende jaren. Na een toename in het aantal deelnemers tot 2020 is dit aantal in 2020 enigszins afgenomen. De Coronapandemie in 2020 grote gevolgen gehad voor het bereiken van de doelgroep en de taallessen en andere vormen van taalondersteuning.

De doelgroep verdwijnt snel uit het zicht. De situatie heeft gezorgd voor een extra uitdaging om mensen te benaderen die digitaal niet vaardig zijn, of moeite hebben met lezen. Met bestaande deelnemers van het Taalhuis is zoveel mogelijk geprobeerd het contact te onderhouden via zoom en whatsapp en met digitale oefenprogramma’s. Dit is helaas niet voor elke deelnemer even gemakkelijk. Deze situatie heeft de urgentie van basisvaardigheden nog eens benadrukt. Als fysieke hulp (zoals spreekuren of hulp vragen aan je buren) wegvalt, zijn basisvaardigheden zoals lezen, schrijven en je weg vinden op internet nog belangrijker.

2. WAT ZIJN ONZE PRIORITEITEN De gemeente IJsselstein staat niet alleen in haar streven naar minder laaggeletterdheid, meer taalvaardige inwoners. Het rijk wil de komende jaren een merkbare slag maken richting een vaardiger Nederland (2), en zet hiervoor middelen in. De ambities van het rijk zijn vertaald in het Regionaal Programma Educatie 2021-2024 van de arbeidsmarktregio Utrecht Midden. In dit regionaal programma wordt beschreven welke speerpunten de subregio’s en gemeenten gaan uitwerken om te zorgen dat meer mensen (taal)vaardiger kunnen worden. Zie Bijlage 2: Speerpunten. De in deze notitie beschreven prioriteiten sluiten aan bij de landelijke en regionale speerpunten, maar legt eigen accenten. Lokale speerpunten, die voortgekomen zijn uit discussies met partners en getoetst en besproken in het werkatelier aanpak laaggeletterdheid, december 2020: o Vergroting bereik Nederlandstalige laaggeletterden. o Extra aandacht op vroegsignalering. o Gezinsgerichte benadering en extra aandacht voor preventie. o Extra inzet op digitaal-vaardigheden. o Versteviging bekendheid en samenwerking. Zie Bijlage 1: Werkatelier. De gemeente IJsselstein wil een blijvende afname van laaggeletterdheid. Dat wil het college realiseren door vooral in te zetten op preventie en door het onderwerp uit de taboesfeer te halen.

Dit vraagt langdurige inzet, waarbij de effecten van de inzet pas op langere termijn merkbaar zijn. Bij deze notitie moet benadrukt worden dat er in IJsselstein al veel activiteiten plaatsvinden, gericht op de aanpak van laaggeletterdheid. De speerpunten die hier beschreven worden, dienen dan ook gelezen te worden als focus binnen het bestaande aanbod, naast versterking van bekendheid en samenwerking.

2.1.

Vergroting bereik Nederlandstalige laaggeletterden.

Laaggeletterdheid bevindt zich nog vaak nog in de taboesfeer. Dit taboe leeft vooral onder laaggeletterden met Nederlands als moedertaal.

2 “Samen aan de Slag voor een Vaardig Nederland”

4

Aanzet Notitie Aanpak Laaggeletterdheid, 2021-2024, zaak 923697

13/04/2021

Door schaamte houden mensen hun problemen verborgen of durven ze de stap niet te zetten om hulp te zoeken. Er gaan daardoor soms vele fases aan vooraf (problemen herkennen, bespreekbaar maken) voordat iemand de stap durft te ondernemen naar een taalcursus. Om deze groep te bereiken is een intensieve aanpak nodig. Het vraagt veel tijd om de doelgroep te vinden en vertrouwen op te bouwen. Het herkennen van laaggeletterdheid is een eerste stap, in het bereiken van de doelgroep. Instellingen als Werk en Inkomen Lekstroom (WIL), het Sociaal/Jeugdteam, Pulse, het onderwijs, de GGD, Vluchtelingenwerk en de Bibliotheek spelen een belangrijke rol, maar zeker ook werkgevers. Vanuit het Taalhuis worden partners ondersteund in het herkennen van laaggeletterdheid, en mogelijkheden voor de doelgroep om te werken aan hun taalvaardigheid. Partners spannen zich in om meer laaggeletterden met Nederlands als moedertaal te bereiken, en hen te kunnen voorzien van een passend aanbod. Naast de bekende “vindplaatsen” van laaggeletterdheid (WIL, Sociaal/Jeugdteam, Pulse, Bibliotheek, Woningcorporatie Provides, Kinderopvang BLOS, VVE-groepen), wordt ook ingezet op andere mogelijke “vindplaatsen, zoals werkgevers, voedselbank, kerken, moskee, repaircafé, WerkwIJSS).

De inzet is ook deze partners te ondersteunen in het herkennen van laaggeletterdheid, en te voorzien van toegankelijke informatie voor de doelgroep om te werken aan hun taalvaardigheid. Dit streven vraagt van de partners een vertrouwensband met de doelgroep. Extra aandacht ➢ De gemeente gaat zorgen voor meer bekendheid over laaggeletterdheid en het aanbod aan ondersteuning en taallessen. ➢ Veel NT1-ers werken. Daarom is het van belang dat ook werkgevers op de hoogte zijn wat laaggeletterdheid is. We zoeken naar mogelijkheden om werkgevers te betrekken bij de aanpak, hen te informeren over signalen van laaggeletterdheid, het aanbod in de gemeente en de mogelijkheden om hier iets mee te doen. Aan werknemers kan Taal op de Werkvloer worden aangeboden. ➢ Stichting Prago (Praktijkgericht Onderwijs) heeft als doel het geven van basiseducatie aan (jong) volwassenen met leerbeperkingen en/of leerachterstanden. Aan Prago is een incidentele subsidie toegekend, voor een pilot in 2021 en 2022, om in samenwerking met de bibliotheek in IJsselstein cursussen basisvaardigheden te geven aan lesgroep van 15 cursisten, ➢ NLEducatie is de gecertificeerde aanbieder van formeel taalaanbod in de arbeidsmarktregio UtrechtMidden. Binnen de Lekstroom worden deze formele taallessen in Houten en Nieuwegein georganiseerd. Het aantal IJsselsteinse deelnemers aan deze formele taallessen is relatief laag.

Het is mogelijk dat deze afstand een drempel is tot deelname aan deze taallessen. Deze situatie is binnen de regio besproken, waarbij gepleit is voor een taalgroep in IJsselstein. Met NLEducatie is afgesproken dat in 2021 een pilot gestart wordt in IJsselstein, en bij voldoende deelnemers wordt bezien of voortzetting van een taalgroep in IJsselstein mogelijk is. Voorlichting over deze mogelijkheid bleek eind februari al te hebben geleid tot 10 extra deelnemers. Een taalgroep in IJsselstein zal het bereik zeker vergroten.

2.2.

Extra aandacht op vroegsignalering

Vroegtijdige signalering van laaggeletterdheid is van belang om tijdig de problematiek te kunnen onderkennen, en passende ondersteuning aan te kunnen bieden. Via het Taalhuis worden trainingen aangeboden zodat professionals taalvaardigheid herkennen, beter problemen signaleren en weten hoe hier mee om te gaan. Met partners worden afspraken gemaakt over doorverwijzing en wordt gewerkt aan passende ondersteuning voor de professionals of vrijwilligers die de deelnemers toeleiden of verwijzen naar taalaanbod. Extra aandacht ➢ Aan verwijzers (o.a. WIL, Sociaal team, Klantcontactcentrum, GGD, Pulse) worden trainingen aangeboden, en afspraken gemaakt om laaggeletterdheid te herkennen, bespreekbaar te maken, mensen door te verwijzen en passende ondersteuning te bieden. Het gebruik van eenvoudige testen om te bepalen of iemand laagtaalvaardig is (zoals de Taalmeter) wordt gestimuleerd. ➢ We zoeken naar manieren om medewerkers van partners als GGD, scholen, VVE en kinderopvang te trainen in het signaleren van laaggeletterdheid, en afspraken te maken over doorverwijzing.

5

Aanzet Notitie Aanpak Laaggeletterdheid, 2021-2024, zaak 923697

13/04/2021

➢ De Bibliotheek en WIL verkennen hoe hun samenwerking in de aanpak laaggeletterdheid nog structureler vormgegeven kan worden.

2.3.

Gezinsgerichte benadering en extra aandacht voor preventie

Laaggeletterdheid is een problematiek die van generatie op generatie kan worden doorgegeven, waardoor er een cyclus van laaggeletterdheid kan ontstaan. De aanpak van vraagt langdurige inzet en een gezinsgerichte benadering. Voor blijvende afname van laaggeletterdheid is vooral ook preventie nodig. Het is belangrijk om al vroeg in de ontwikkeling van kinderen alert te zijn op mogelijke achterstanden en ouders te ondersteunen bij de taalopvoeding. Kinderopvang, VVE en scholen spelen een belangrijke rol voor het bereiken van laaggeletterde ouders. Extra aandacht ➢ Laaggeletterde ouders zijn via hun kinderen te bereiken. Daarvoor is een goede samenwerking nodig tussen jeugdpartners (VVE, kinderopvang, scholen, GGD, Bibliotheek, Pulse) en effectieve doorverwijzing. Partners moeten elkaar weten te vinden. Er is al goede samenwerking tussen en met deze partners. We werken aan versterking van de doorverwijzing vanuit VVE-partners, peuterspeelzalen en scholen naar het aanbod aan taalondersteuning. ➢ Er zijn diverse overlegstructuren waarin partners in de aanpak laaggeletterdheid vertegenwoordigd zijn, zoals de regiegroep VVE en de regiegroep Jeugdbeleid. In deze overleggen wordt informatie gegeven over (trainingen) herkenning laaggeletterdheid, doorverwijzing, vormen van taalondersteuning, enz.

En zullen afspraken gemaakt worden die vormgeven aan de gezinsgerichte benadering in de aanpak. ➢ In de bibliotheek worden activiteiten voor ouders en kinderen georganiseerd. Voor kinderen en jongeren in kwetsbare thuissituaties kan de bibliotheek, naast thuis en school, een betekenisvolle derde leeromgeving zijn, waar geleerd wordt en leerondersteuning geboden wordt. Ook voor ouders worden activiteiten en faciliteiten geboden om te werken aan basisvaardigheden (bijvoorbeeld Taal & Tablets, de VoorleesExpress). In samenwerkingsrelaties met scholen en andere bij jeugd betrokken organisaties wordt de Bibliotheek als derde leeromgeving meer benadrukt. ➢ Stichting Leergeld komt bij mensen thuis, en kan een belangrijke rol spelen bij doorverwijzing naar taalondersteuning.

2.4.

Extra inzet op Digi-taalvaardigheden

Digitale vaardigheden zijn in deze tijd een belangrijke voorwaarde voor deelname aan de samenleving. Het wordt ook steeds belangrijker om digitaal vaardig te zijn. De huidige Corona situatie, waarin digitale communicatie steeds belangrijker en in veel gevallen de enige vorm van communicatie, heeft het grote belang van digitale vaardigheden benadrukt, naast de basisvaardigheden rekenen en schrijven. Juist de doelgroep laaggeletterden is in deze situatie moeilijk te bereiken. Partners in de aanpak laaggeletterdheid zijn zich daarom ook steeds meer gaan richten op digitale vaardigheden.

Gezien het grote belang van digitale vaardigheden, naast de basisvaardigheden lezen, rekenen en schrijven hanteren wij in het vervolg daarom ook de term aanpak (digi)taalvaardigheid. Extra aandacht ➢ Er worden diverse cursussen digitale vaardigheden aangeboden, maar gezien het steeds grotere belang (noodzaak) van digitaal vaardigheid om te kunnen meedoen aan de samenleving, gaan steeds meer partners zich richten op digitale vaardigheden. Er is steeds meer behoefte aan cursussen en ondersteuning digitale vaardigheden. Het aanbod wordt daarop aangepast. ➢ We haken aan bij interessante overheidsinitiatieven, zoals het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO). Dit is een initiatief waarbij bibliotheken en publieke dienstverleners de handen ineenslaan om mensen dicht bij huis praktische hulp te bieden bij digitaal contact met de overheid. Inwoners worden op weg geholpen bij vragen over bijvoorbeeld zorg, huurtoeslag, DigiD of belastingaangifte. En gestimuleerd in het leren van digitale vaardigheden. ➢ Recentelijk is in IJsselstein een werkgroep gestart (met vertegenwoordigers van het gemeentelijk klantcontractcentrum, het sociaal team, Pulse, Bibliotheek en het Taalhuis), met als streven begin 2022 een operationeel IDO in IJsselstein te hebben.

6

Aanzet Notitie Aanpak Laaggeletterdheid, 2021-2024, zaak 923697

2.5.

13/04/2021

Versteviging bekendheid en samenwerking

Partners in de aanpak laaggeletterdheid weten elkaar goed, en sinds het functioneren van het Taalhuis steeds beter, te vinden. Bij andere partijen, die niet direct betrokken zijn bij de aanpak van laaggeletterdheid, maar er wel mee te maken hebben, is het aanbod aan taal-activiteiten (zoals werkgevers) niet altijd even goed bekend. Extra aandacht ➢ Onder coördinatie van het Taalhuis gaan partners zorgen voor meer bekendheid over laaggeletterdheid en het aanbod op gebied van taalvaardigheid. We gaan zorgen voor meer bekendheid over laaggeletterdheid bij partijen die nog niet direct betrokken zijn bij de aanpak, zoals werkgevers, kerken, moskee, voedselbank. Daarvoor worden bijeenkomsten georganiseerd, met informatie over herkenning, doorverwijzing en het (taal)aanbod. Deze bijeenkomsten worden georganiseerd door het Taalhuis, met ondersteuning van de gemeente. ➢ Wij werken aan versteviging van de samenwerking tussen alle partners op gebied van taalvaardigheid (non formele taalaanbod, formele taalaanbod, doorverwijzers en gemeente). Het Taalhuis is belast met de coördinatie van het taalaanbod en afstemming tussen de partners in de gemeente. Daarnaast kan, en zal, de gemeente de samenwerking tussen de diverse partners stimuleren. Als aftrap hiervoor is op 01 december jl. een werkatelier aanpak laaggeletterdheid georganiseerd.

Tijdens dit (digitale) werkatelier is met een dertigtal betrokkenen gesproken over de aanpak van laaggeletterdheid. Zie Bijlage 1: Werkatelier. ➢ Tussen de partners (taalaanbieders, verwijzers, gemeente) worden nadere afspraken gemaakt over de samenwerking (wie doet wat, hoe regel je toeleiding, etc.). Deze afspraken kunnen worden vastgelegd in een vorm van een Taalakkoord. ➢ Ook als vervolg op het werkatelier aanpak laaggeletterdheid organiseert de gemeente in 2021 een vervolgbijeenkomst, met de partners in de aanpak. Het voorstel is te komen tot een geregeld (1-2 keer/jaar) “basisvaardighedenoverleg”. ➢ Er komt een nieuwe Wet Inburgering, die de gemeente weer meer regie geeft op inburgering. De gemeente koopt in regionaal verband taaltrajecten in voor de verschillende inburgeringsroutes. De inburgeringstaallessen zijn (vooralsnog) gericht op het behalen van niveau A2 (onder de nieuwe inburgeringswet wordt dit niveau B1). De formele taallessen op B1-niveau of hoger bieden exinburgeraars de mogelijkheid om de Nederlandse taal beter te gaan beheersen.

7

Aanzet Notitie Aanpak Laaggeletterdheid, 2021-2024, zaak 923697

13/04/2021

3. WAT DOEN WIJ

ACTIVITEITEN AANPAK LAAGGELETTERDHEID Aanbod

Aanbieder

Financiering

Formeel Taalaanbod

NL Educatie Cursussen NT1 Cursussen NT2 Cursussen Rekenen

WEB-bijdrage

Informeel Taalaanbod

Taalhuis WEB-bijdrage Coördinatie Informeel Taalaanbod Taalhuisdocent Ondersteuning digitale vaardigheden

Studiebegeleiding kinderen Verteltas Zomerlezen (met kinderen) (Mee) Leesgroepen Digitale lesprogramma's Taaloefen- en lesmateriaal Voorlees-Express Gratis Taalhuisabonnement Praattafel Voorlezen in de Bibliotheek Week alfabetisering: Brievenwasserette Leesgroepen (volwassenen) Informatiepunt Digitale Overheid Taal & Tablets Boekstart (voor ouders) Taallessen Taal voor kinderen Taal voor meisjes Taalcoach Taalstages Vrouwen taalgroepen Taalinloop Ouderprogramma VVE Cursus digitale vaardigheden Digi-inloop Digisterker Klik & Tik

Bibliotheek Bibliotheek Bibliotheek Bibliotheek Bibliotheek Bibliotheek Bibliotheek Bibliotheek Bibliotheek Bibliotheek Bibliotheek Bibliotheek Bibliotheek Bibliotheek Bibliotheek & GGD Prago Pulse Pulse Pulse Pulse Pulse Pulse & Bibliotheek Pulse & Bibliotheek Pulse & Bibliotheek Pulse & Bibliotheek Pulse & Bibliotheek Pulse & Bibliotheek

Externe middelen Bibliotheek Externe middelen Bibliotheek Externe middelen Bibliotheek Onderdeel subsidie Bibliotheek Onderdeel subsidie Bibliotheek Onderdeel subsidie Bibliotheek Externe middelen Bibliotheek Onderdeel subsidie Bibliotheek Onderdeel subsidie Bibliotheek Onderdeel subsidie Bibliotheek Onderdeel subsidie Bibliotheek Onderdeel subsidie Bibliotheek & Pulse Subsidie gemeente (incidenteeel) Subsidie gemeente (VVE/OAB) & Subsidie derden Onderdeel subsidie Bibliotheek & GGD Subsidie Gemeente (incidenteel) Onderdeel subsidie Pulse Onderdeel subsidie Pulse Onderdeel subsidie Pulse Onderdeel subsidie Pulse Onderdeel subsidie Pulse Onderdeel subsidie Bibliotheek & Pulse Subsidie Gemeente (VVE/OAB) WEB-bijdrage WEB-bijdrage WEB-bijdrage & Subsidie Bibliotheek & Pulse WEB-bijdrage & Subsidie Bibliotheek & Pulse

NT2 taallessen

Taalscholen

DUO (tot 2022)

Naast al deze activiteiten gaat de gemeente ➢ Een vervolg geven aan het werkatelier aanpak laaggeletterdheid van december 2021, met als doel te komen tot een geregeld (1-2x/jaar) “overleg basisvaardigheden”; ➢ Zoeken naar financiële middelen om gewenste extra inzet te kunnen bekostigen; ➢ De voortgang van de inzet op laaggeletterdheid volgen, en waar gewenst of nodig bijsturen.

8

Aanzet Notitie Aanpak Laaggeletterdheid, 2021-2024, zaak 923697

13/04/2021

BIJLAGEN BIJLAGE 1: WERKATELIER

Save the Date 1 December, 15.00 – 16.30 uur

LAAGGELETTERDHEID, EN DAN IJsselstein zoekt (digi)Taalstrijders! Doet u mee?

Weet u dat 1 op de 9 mensen moeite heeft met lezen, schrijven, rekenen en computervaardigheden? Ook in onze stad zijn inwoners die zoveel moeite hebben met lezen en schrijven, dat zij niet goed mee kunnen doen in onze stad. Dat willen we niet. Dus gaan wij daar iets aan doen! En wij durven, met uw hulp, ambitieus te zijn! We gaan voor 25% minder laaggeletterden dan in 2017. Dat betekent dat eind 2021 minstens 450 mensen door betere beheersing van taal en andere basisvaardigheden beter mee kunnen doen in onze stad.

Pakt u samen met ons deze uitdaging op? Dit was de uitnodiging voor het (digitale) werkatelier ‘Laaggeletterdheid, en dan?’ dat op 1 december 2020 georganiseerd is. Een werkatelier dat de gemeente georganiseerd heeft om samen met stakeholders in de aanpak laaggeletterdheid in gesprek te gaan, om samen te bespreken wat er nog beter kan, nog slimmer. Om te zorgen dat er eind 2021 meer mensen door betere taalbeheersing en andere basisvaardigheden beter mee kunnen doen in IJsselstein. Tijdens het werkatelier is gesproken over de aanpak van laaggeletterdheid in IJsselstein, met een dertigtal betrokkenen, van verschillende organisaties: o Aanbieders non-formele taalaanbod: Taalhuis, Pulse, Bibliotheek, Prago o Aanbieder formele taalaanbod: NLeducatie o Doelgroep Laaggeletterden (Taalambassadeurs) o Lokale Partners/Organisaties: o Bibliotheek Len & IJssel o Sociaal team/Jeugdteam o WIL o Vluchtelingenwerk, Pilot Werk en Studie Statushouders o Kinderopvang (Blos) o Basisonderwijs (Wenteltrap, Tandem) o Voortgezet onderwijs (Baanbreker, Cals college) o Zorg (OZA)

9

Aanzet Notitie Aanpak Laaggeletterdheid, 2021-2024, zaak 923697

o

13/04/2021

o Provides o Platform Samenleving IJsselstein o Raadsleden Regionale/Landelijke partners: o Stichting Lezen en Schrijven o U16/Regionale Aanpak Laaggeletterdheid o Sub-centrumgemeente Wet Educatie Beroepsonderwijs (Nieuwegein)

Dit digitale werkatelier is voorbereid door een werkgroep met vertegenwoordigers van de kernpartners in de aanpak laaggeletterdheid: o Lokale partner: Julia Kleinrensink (Coördinatie Taalhuis, i.a.v. Sabrina Damen) o Lokale partner: Annemarie Doesburg (Manager Bibliotheek) o Gemeente/Toeleider aanbod: Astrid Gelmers (Teamleider Jeugdteam/Sociaal team) o Aanbieder formeel taalaanbod: Suzanne Stalmeier (Projectleider NL Educatie) o Aanbieder non-formeel taalaanbod: Diana van Kruistum (Sociaal werker, taalondersteuning) o Landelijke partner: Mariet Hattink (Adviseur Stichting Lezen en Schrijven) o Regionale partner: Karin de Bruin (Reg. projectleider Aanpak Laaggeletterdheid) o Gemeente IJsselstein: Thea van Bremen (Beleidsadviseur) In deelsessies is gesproken over een viertal vraagstukken rondom de aanpak van laaggeletterdheid in IJsselstein: o Hoe werkt onze gezinsgerichte benadering, en hoe kan het beter? o Hoe gaat de samenwerking (toeleiding, samenwerking formeel-non-formeel aanbod, …), en hoe kan het beter? o Hoe gaat het met het bereiken van de doelgroep, specifiek de NT1-doelgroep? Is het aanbod bekend en toegankelijk genoeg bij de doelgroep, en hoe kan het beter? o Corona heeft ons geleerd hoe belangrijk digitaal vaardigheid is. Wat kunnen we hiervoor doen? De resultaten van deze discussies zijn verwerkt in deze “Notitie Laaggeletterdheid IJsselstein, 2021”.

Aan het werkatelier namen ook 2 “taalambassadeurs” deel. Taalambassadeurs zijn (oud-)cursisten die vanuit hun eigen ervaringen aan uiteenlopende doelgroepen – van politici tot potentiële taalcursisten - duidelijk kunnen maken hoe ingewikkeld het leven is als je basisvaardigheden zoals lezen, schrijven, rekenen of spreken onvoldoende beheerst. Suggesties van deze taalambassadeurs zijn verwerkt in deze notitie. Tijdens het werkatelier heeft een van de taalambassadeurs een gedicht gemaakt, dat hij in de napraatsessie voorgedragen heeft. Het werkatelier krijgt een vervolg in 2021.

10

Aanzet Notitie Aanpak Laaggeletterdheid, 2021-2024, zaak 923697

13/04/2021

Werkatelier Laaggeletterdheid, 01 december 2020 - enkele suggesties voor nieuwe/extra activiteiten Een centrale plek waar mensen naar toe kunnen, met vragen over laaggeletterdheid

Taalambassadeurs inzetten

Een overzicht zodat je weet wat er in de gemeente allemaal is aan aanbod rondom basisvaardigheden

Creatieve cursussen, met aandacht voor taal

Een flyer in voedselpakketten met informatie over taallessen.

Workshops voor ouders, waarbij bijv. een IPad te winnen is.

Medewerkers van bijv. Voedselbank trainen in signalen laaggeletterdheid

Stichting Leergeld kan ouders helpen een IPad aan te schaffen, om samen met hun kind aan taal te werken. Vraaggerichte taalondersteuning, bijv., samen recepten lezen.

11

Met een bakfiets de wijk in, of bij evenementen staan

Taalmeter inzetten

Aanzet Notitie Aanpak Laaggeletterdheid, 2021-2024, zaak 923697

13/04/2021

BIJLAGE 2: SPEERPUNTEN Speerpunten Rijk “Samen aan de Slag voor een Vaardig Nederland” De ambities van het rijk rondom de aanpak van laaggeletterdheid, zijn in het bestuursakkoord tussen VNG en OCW vertaald in drie speerpunten: o Meer mensen bereiken met een aanbod op maat, speciaal de groep Nederlands als eerste taal. o Weten wat werkt: investeren in kwaliteit en monitoring. o Samen aan de slag onder regie van gemeenten. Speerpunten Regionaal Programma Educatie 2021 – 2024 Arbeidsmarktregio Utrecht Midden In het regionaal programma is beschreven dat de arbeidsmarktregio Utrecht Midden deze ambities volgt en belang hecht aan deze landelijke speerpunten, maar ze op eigen wijze wil invullen, en er haalbare doelen aan wil koppelen. Zo wordt niet ingezet op een diploma op 2F niveau voor alle inwoners, maar wel op het vinden van nieuwe manieren om laaggeletterden met Nederlands als eerste taal (NT1’ers) beter te bereiken. De belangrijkste regionale speerpunten zijn: o Passend aanbod: zoveel mogelijk aansluiten bij de behoeften en mogelijkheden van inwoners. o Een groter bereik onder inwoners met Nederlands als eerste taal. o Optimaliseren kwaliteit Taalhuizen. o Monitoren met een passend instrument. o Vinden en binden van vrijwilligers.

Speerpunten subregio Lekstroom Binnen deze regionale aandachtsgebieden heeft de subregio Lekstroom als speerpunten: o Kansen benutten in het bereiken van Nederlandstalige laaggeletterden. o Digitale inclusie. o Kansen in het aanbod, zoals betere aansluiting van formeel en non-formeel aanbod en aansluiting op de nieuwe wet inburgering. Speerpunten Gemeente IJsselstein Bovengenoemde speerpunten zijn de basis voor de uitgangspunten van de gemeente IJsselstein, met een lokale invulling. Daarmee komt de gemeente IJsselstein op 5 speerpunten, voor de komende jaren: o Vergroting bereik Nederlandstalige laaggeletterden. o Extra aandacht op vroegsignalering. o Gezinsgerichte benadering en extra aandacht voor preventie. o Extra inzet op digitaal-vaardigheden. o Versteviging bekendheid en samenwerking.

12

Aanzet Notitie Aanpak Laaggeletterdheid, 2021-2024, zaak 923697

13/04/2021

BIJLAGE 3: FINANCIËN Een goede beheersing van de Nederlandse taal is een basisvoorwaarde om mee te kunnen doen in de samenleving. Het rijk stelt (vanuit de Wet Educatie en Beroepsonderwijs, WEB) een bijdrage ter beschikking, bedoeld voor de verbetering van taal- en rekenvaardigheid van burgers (18-65 jaar) die deze vaardigheden nog onvoldoende beheersen. Het rijk stelt een bijdrage ter beschikking voor volwasseneneducatie. De gemeente Utrecht ontvangt als centrumgemeente voor de gehele arbeidsmarktregio Utrecht Midden deze rijksmiddelen voor volwasseneneducatie, en stelt deze ter beschikking van de vijf subregio’s. De arbeidsmarktregio Utrecht Midden telt veertien gemeenten. Twaalf daarvan maken deel uit van drie subregio’s (Utrecht-Zuidoost, Lekstroom, Groene Hart van Utrecht), de twee overige zijn zelfstandige subregio’s (Stichtse Vecht, Utrecht Stad). De WEB-bijdrage wordt via de subregio’s ingezet voor de aanpak laaggeletterdheid in de veertien gemeenten. De subregio Lekstroom bestaat uit de gemeenten Houten, Lopik, Nieuwegein, IJsselstein. De gemeente Nieuwegein is de vertegenwoordigende gemeente van de subregio Lekstroom.

2021

WEB- gelden

budget Rijksbudget WEB Utrecht Midden Lekstroom IJsselstein

€ 2.710.828 € 472.513 € 98.049

WEB-bijdragen gemeenten Lekstroom

budget € 101.959 € 98.049 € 36.994 € 235.511

2021 Houten IJsselstein Lopik Nieuwegein Vianen

Totaal

€ 472.513

Totaal WEB-Budget Lekstroom Totaal

budget € 472.513 € 13.669 € 486.182

Inzet WEB-gelden in de Lekstroom

berekening

Formele aanbod NT1/NT2, NLEducatie (TaalPlus)

€ 269.831

2021 Rijksbijdrage Restant voorgaand jaar

2021

Taalhuis

€ 216.351 € 486.182

2021 Uitsplitsing: Budget Taalhuis (Lekstroom) Taalhuis - Taal Taalhuisdocent (ism Nleducatie) Taalhuis- digitaal 2.0 Open Leercentrum (Nieuwegein & Houten)

13

budget € 95.000 € 50.351 € 51.000 € 20.000 € 216.351