12.1 Offerte DoeMee onderzoek 2024 - publieksversie
Tekst van het document
DoeMee-onderzoek: Energiebesparingsplicht Offerte voor NVRR Rotterdam, 13 november 2023
DoeMee-onderzoek: Energiebesparingsplicht Offerte voor NVRR Rotterdam, 13 november 2023
Project: SCH/NZ 1005367voo
DoeMee-onderzoek: Energiebesparingsplicht
Inhoudsopgave 1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5
Inleiding ...................................................................................................4 Achtergrond ....................................................................................................... 4 Vraagstelling ...................................................................................................... 4 Visie op de vraag............................................................................................... 4 Scope en afbakening......................................................................................... 6 Leeswijzer.......................................................................................................... 7
2 2.1 2.2
Plan van aanpak ......................................................................................8 Onderzoeksmethoden ....................................................................................... 8 Stappenplan ...................................................................................................... 9
3 3.1 3.2 3.3
Team en planning .................................................................................14 Team ............................................................................................................... 14 Referenties ...................................................................................................... 16 Planning........................................................................................................... 16
/3
DoeMee-onderzoek: Energiebesparingsplicht
1
Inleiding
1.1 Achtergrond De Nederlandse Vereniging van Rekenkamers & Rekenkamercommissies (NVRR) stelt leden ieder jaar in de gelegenheid om deel te nemen aan een gezamenlijk onderzoek naar een maatschappelijk relevant onderwerp. Een zogenaamd DoeMee-onderzoek. In 2024 staat het DoeMee-onderzoek in het teken van het decentrale toezicht op en handhaving van de energiebesparingsplicht en informatieplicht. De energiebesparingsplicht houdt in dat bedrijven en instellingen die jaarlijks meer dan 50.000 kWh stroom of 25.000 m3 aardgas gebruiken verplicht zijn energiebesparende maatregelen te nemen. Het gaat hierbij specifiek om investeringen die binnen vijf jaar kunnen worden terugverdiend. De informatieplicht houdt in dat deze bedrijven en instellingen eens in de 4 jaar actief informatie moeten verstrekken aan RVO over de energiebesparende maatregelen die zij hebben genomen. Toezicht op en handhaving van deze plichten zijn sinds 1 juli 2023 als taak belegd bij de omgevingsdiensten. Een actieve houding van omgevingsdiensten, gemeenten en provincies kan een flinke besparing bij grootverbruikers opleveren en daarmee een belangrijke bijdrage leveren aan het realiseren van duurzaamheidsdoelstellingen.
1.2 Vraagstelling De centrale vraag die in het DoeMee-onderzoek beantwoord dient te worden, luidt: “Welke inspanningen plegen gemeenten en provincies bij het toezicht en de handhaving van de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing en wat zijn daarvan de resultaten?”
1.3 Visie op de vraag DoeMee-onderzoek biedt waardevolle inzichten voor energietransitie Toezicht en handhaving op het energieverbruik van bedrijven en instellingen blijkt een effectieve maatregel voor het terugdringen van het energieverbruik. Energiebesparing heeft positieve effecten op de energiekosten en het klimaat en maakt Nederland minder afhankelijk van fossiele brandstoffen. Met dit DoeMee-onderzoek bieden we inzicht in de manier waarop gemeenten, provincies en omgevingsdiensten het toezicht en de handhaving op de energiebesparings- en informatieplicht hebben georganiseerd. Zo wordt inzichtelijk welke toezichtsen handhavingsmaatregelen helpen om de naleving van de energiebesparingsplicht te bevorderen. Voor gemeenten en provincies extra relevant omdat goed toezicht en handhaving kan bijdragen aan hun eigen duurzaamheidsdoelstellingen.
/4
DoeMee-onderzoek: Energiebesparingsplicht
Informatieplicht en focus van omgevingsdiensten Gemeenten, provincies en omgevingsdiensten kunnen de informatie die bedrijven hebben verstrekt over energiebesparende maatregelen opvragen bij RVO. Zo krijgen zij inzicht in de bedrijven die aan hun informatieplicht hebben voldaan. Zo weten omgevingsdiensten ook welke bedrijven en instellingen niet aan hun informatieplicht hebben voldaan en moeten worden gecontroleerd. Figuur 1.1
Schematische weergave deeluitkomsten onderzoek
Daarnaast moet inzichtelijk worden welke bedrijven niet voldoen aan de energiebesparingsplicht. Ook daar kan op gecontroleerd worden. U vraagt ook welk inzicht de overheden hebben en hoe zij hierop controleren. In het DoeMee-onderzoek verstrekken we inzicht in het controleproces van omgevingsdiensten. We onderzoeken hoeveel tijd omgevingsdiensten besteden aan het toezicht en op welke bedrijven en instellingen zij zich focussen. In het onderzoek worden de gegevens van omgevingsdiensten met elkaar vergeleken zodat zij op basis van deze informatie hun proces efficiënter kunnen inrichten. Governance gemeenten, provincies en omgevingsdiensten Het bevoegd gezag voor het toezicht en de handhaving op de energiebesparingsplicht is de gemeente. In sommige gevallen (met name bij zeer grote bedrijven/energiegebruikers) ligt het bevoegd gezag bij de provincie. Gemeenten en provincies hebben de uitoefening van toezicht en handhaving van de energiebesparingsplicht in veel gevallen gemandateerd aan hun omgevingsdienst. Nadat bedrijven, instellingen en het bevoegd gezag hebben aangegeven het toezicht bij voorkeur door één partij te laten uitvoeren zijn deze taken structureel toegevoegd aan het basistakenpakket van omgevingsdiensten. Het zijn dus de omgevingsdiensten die het toezicht uitvoeren, in opdracht van gemeenten en provincies.
Middelen voor de uitvoering van het toezicht worden, anders dan voorheen, als speciale uitkering aan omgevingsdiensten verstrekt.
/5
DoeMee-onderzoek: Energiebesparingsplicht
Omgaan met verschillen in handhaving Uit het onderzoek van TNO (2020) blijkt dat de verschillen tussen omgevingsdiensten groot zijn. Sommige omgevingsdiensten zijn afwachtend geweest met meldingen, andere omgevingsdiensten hebben geëxperimenteerd met handhaving. Bovendien hebben niet alle omgevingsdiensten een lange-termijn strategie voor toezicht op energiebesparing. Hetzelfde geldt voor gemeenten en provincies. TNO (2020) stelt dat niet alle gemeenten omgevingsdiensten mandaat hebben gegeven voor toezicht en handhaving van de informatie- en energiebesparingsplicht. Wij zien daarom de meerwaarde van een vergelijking tussen verschillende overheden aan de hand van factsheets en zullen een benchmark analyse uitvoeren, waarbij de individuele situatie van een type overheid wordt vergeleken met de benchmark. Overheden kunnen hierdoor leren van en over elkaar. Tijd en focus van informatie- en energiebesparingsplicht Uit het onderzoek van TNO (2020) blijkt dat omgevingsdiensten lang nodig hebben om alle bedrijven en instellingen die nog niet voldoen aan de energiebesparingsplicht te benaderen en te controleren. Daarnaast focussen zij zich met name op bedrijven en instellingen die wel voldaan hebben aan de verplichtingen, omdat zij van deze bedrijven en instellingen in bezit zijn van de gegevens, in tegenstelling tot de bedrijven en instellingen die nog niet hebben gemeld.
Daarom zijn zowel de focus als het tijdsbestek die omgevingsdiensten hebben rondom de informatie- en energiebesparingsplicht belangrijke elementen van het onderzoek. Wij zullen deelnemende rekenkamers vragen om informatie met ons te delen over het zicht dat zij hebben op instellingen en bedrijven die onder de informatie- en energiebesparingsplicht vallen, welke instellingen en bedrijven zich melden, welke dat niet doen en welke in beeld zijn bij omgevingsdiensten. Op deze manier kan inzicht verkregen worden in de hoeveelheid en type bedrijven en instellingen waarvoor de informatie- en energiebesparingsplicht wel geldt, maar waar geen zicht op is van omgevingsdiensten. Daarnaast zullen wij de manier waarop omgevingsdiensten bedrijven controleren en toezien op de plicht in kaart brengen.
1.4 Scope en afbakening Samenhang onderzoek algemene rekenkamer Parallel aan het DoeMee-onderzoek voert de Algemene Rekenkamer onderzoek uit naar het landelijke beleid op het gebied van de energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing. Beide onderzoeken worden zoveel mogelijk op elkaar afgestemd en daar waar relevant wordt gebruik gemaakt van de gegevens uit het andere onderzoek. Gericht op de handhaving door overheden Het DoeMee-onderzoek richt zich primair op welke inspanningen gemeenten, provincies en omgevingsdiensten verrichten op het toezien en handhaven van de energiebesparingsplicht en informatieplicht energiebesparing. Daarbij hoort ook dat we kijken naar hoe het toezicht is georganiseerd en naar de resultaten die deze inspanningen teweeg brengen. We kijken niet naar de energiebesparingsmaatregelen van overheden zelf en de effecten daarvan. We kijken ook niet naar het landelijke beleid op het gebied van de energiebesparingsplicht en de informatieplicht. Hier gaat de Algemene Rekenkamer mee aan de slag. Waar relevant betrekken we deze gegevens voor de context van het DoeMee-onderzoek.
/6
DoeMee-onderzoek: Energiebesparingsplicht
Periode van analyse Sinds 1993 moeten bedrijven en instellingen die jaarlijks meer dan 50.000 kWh stroom of 25.000 m3 aardgas gebruiken, voldoen aan de energiebesparingsplicht. Sinds 1 juli 2019 geldt ook de informatieplicht energiebesparing. Dit betekent dat bedrijven en instellingen die vallen onder de energiebesparingsplicht eenmaal in de vier jaar bij de RVO moeten aangeven welke energiebesparingsmaatregelen ze hebben genomen. Gemeenten, provincies en/of omgevingsdiensten kunnen/moeten deze informatie ophalen bij de RVO. Omgevingsdiensten hebben zo’n vier tot zes jaar nodig om alle bedrijven en instellingen die nog niet voldoen aan de energiebesparingsplicht te benaderen. Aannemelijk is dat in 2023 substantiële vooruitgang is geboekt. Daarom kiezen wij ervoor om de periode van 1 juli 2019 tot juli 2023 mee te nemen in onze analyse. We verwachten dat voor 2019 beperkte informatie beschikbaar is.
1.5 Leeswijzer Na dit inleidende hoofdstuk 1, wordt in hoofdstuk 2 ons plan van aanpak gepresenteerd. In hoofdstuk 3 gaan we in op het in te zetten team, de planning en het benodigde budget.
/7
DoeMee-onderzoek: Energiebesparingsplicht
2
Plan van aanpak
2.1 Onderzoeksmethoden Onderzoek door middel van deskresearch en vragenlijsten De deelnemende Rekenkamers kunnen meerdere gemeenten, provincies of waterschappen bedienen. Het is de taak van de Rekenkamers om de onder hun vallende decentrale overheden te informeren. Wij vragen een aantal documenten op bij de deelnemende partijen. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om begrotingen, jaarverslagen en andere relevante (interne) documenten. Daarnaast voeren wij een enquête uit. De resultaten van de enquête en de deskresearch worden vervolgens verwerkt in factsheets, waarna de overheden allemaal in de gelegenheid worden gesteld een technische reactie te geven op de opgestelde factsheets. Onjuistheden in de weergave worden uiteraard aangepast. Overkoepelend wordt een onderzoeksrapport geschreven met de bevindingen op het onderwerp. Inzet van onderzoeksmethoden per doelstelling In de offerteaanvraag is een aantal doelstellingen opgesteld. Per doelstelling hebben wij in de onderstaande tabel aangegeven hoe wij de informatievoorziening voor het onderzoek voor ons zien. Deze methoden worden als onderdeel van het stappenplan verder uitgewerkt in de navolgende paragraaf. Tabel 2.1
Onderzoeksmethoden voor het onderzoek
Doelstellingen
Bronnen
1. De manier waarop gemeenten en provincies de invulling
•
Begrotingen gemeenten en provincies
van de energiebesparings- en informatieplicht hebben
•
Aanvullende documentatie gemeenten
opgenomen in hun begroting
en provincies •
Enquête gemeenten en provincies
2. De manier waarop gemeenten en provincies sturen op
•
Documentatie gemeenten en provincies
toezicht en handhaving van de energiebesparings- en
•
Enquête gemeenten en provincies
3. De manier waarop gemeenten en provincies (en
•
Enquête gemeenten en provincies
waterschappen) zelf – naast de opdracht aan de
•
Documentatie gemeenten en provincies
•
Enquête omgevingsdiensten (wanneer
informatieplicht door de omgevingsdienst
omgevingsdienst – uitvoering geven aan toezicht en handhaving van de energiebesparings- en informatieplicht energiebesparing 4. De mate waarin omgevingsdiensten zicht hebben op de bedrijven en instellingen die onder de verplichting vallen
5. De mate waarin omgevingsdiensten zicht hebben op
noodzakelijk gemeenten en provincies) •
Documentatie omgevingsdiensten
•
Enquête omgevingsdiensten en
bedrijven en instellingen die zich niet aan de informatieplicht
waterschappen (wanneer noodzakelijk
energiebesparing houden en de wijze waarop de
gemeenten en provincies)
omgevingsdiensten contact maken met deze bedrijven en instellingen
•
Documentatie omgevingsdiensten
/8
DoeMee-onderzoek: Energiebesparingsplicht
Doelstellingen
Bronnen
6. De manier waarop omgevingsdiensten toezien op de
•
uitvoering van de verplichting tot het treffen van
Enquête omgevingsdiensten (wanneer noodzakelijk gemeenten en provincies)
•
Documentatie omgevingsdiensten
7. De resultaten van deze werkwijze in termen van aantal
•
Documentatie
bezochte bedrijven, ingezette uren, aantal geconstateerde
•
Enquête omgevingsdiensten (wanneer
energiebesparende maatregelen en de informatieplicht energiebesparing; inclusief het aantal jaren dat zij nodig hebben om alle bedrijven en instellingen te controleren en de prioriteiten die zij stellen
overtredingen, eventuele sancties, aantal en aard van de
noodzakelijk gemeenten en provincies)
daadwerkelijk getroffen maatregelen en indien mogelijk de gerealiseerde energiebesparing 8. De afspraken die gemeenten en provincies hebben
•
Documentatie
gemaakt met de omgevingsdienst over monitorings- en
•
Enquête gemeenten en provincies en
verantwoordingsinformatie (denk aan doelstellingen (KPI’s),
omgevingsdiensten
informatie over de uitvoering, (tussentijdse) evaluaties, bereikte resultaten) 9. De kwaliteit van de rapportages van de
•
Documentatie
omgevingsdiensten aan de deelnemende gemeenten en
•
Enquête gemeenten, provincies en
provincies over de uitvoering van toezicht en handhaving op
omgevingsdiensten
de energiebesparings- en informatieplicht en de daarmee bereikte resultaten 10. De kwaliteit van de informatieverstrekking van de
•
Documentatie
colleges aan hun gemeenteraden/Provinciale Staten over de
•
Enquête gemeenten, provincies en
uitvoering van toezicht en handhaving op de energie-
omgevingsdiensten
besparings- en informatieplicht door de omgevingsdiensten en hen zelf en de daarmee bereikte resultaten
2.2 Stappenplan 2.2.1 Plan van aanpak op hoofdlijnen Om het proces in goede banen te leiden hebben we een aanpak opgesteld dat bestaat uit meerdere stappen. Ons stappenplan is in onderstaande figuur op hoofdlijnen weergegeven: Figuur 2.1
Plan van aanpak
/9
DoeMee-onderzoek: Energiebesparingsplicht
2.2.2 Fase 1: Opstart onderzoek Het doel van de opstartfase is om de onderzoeksopzet definitief te maken en de vervolgstappen, zoals het opstellen van de enquête, voor te bereiden in samenspraak met de NVRR en deelnemende rekenkamers. Voorbereiding Voorafgaand aan de startbijeenkomst zullen wij de onderzoeksopzet verder aanscherpen en wordt een publieksversie van de onderzoeksopzet gemaakt. Daarnaast gaan wij verder met het opstellen van de enquête. Startbijeenkomst We trappen het onderzoek af met een startbijeenkomst met de NVRR, waarbij Ecorys het plan van aanpak zal presenteren aan de deelnemende rekenkamers. Wij zullen stil staan bij de verwachtingen over het uit te voeren onderzoek en deelnemende rekenkamers krijgen de mogelijkheid vragen te stellen. Daarnaast staan wij stil bij de samenhang met het onderzoek dat gelijktijdig door de Algemene Rekenkamer wordt uitgevoerd en reserveren wij tijd voor het maken van procesafspraken, het uitwisselen van relevante contactgegevens en benodigde documentatie. Opvragen informatie deelnemende rekenkamers Na het plaatsvinden van de startbijeenkomst wordt een start gemaakt met het opvragen van relevante documentatie bij de deelnemende overheden. Het gaat hierbij om onder andere begrotingen, jaarverslagen van Omgevingsdiensten, data via RVO over de informatieplicht energiebesparing en andere beschikbare data.
Ook vragen wij door middel van een format om contactgegevens aan ons aan te leveren. Dit format zullen wij gebruiken om gepersonaliseerde links naar de vragenlijsten te kunnen verspreiden. Het gaat hierbij onder andere om organisatie, naam/namen, functie en contactgegevens. Resultaat fase 1 Als resultaat van fase 1 is de onderzoeksopzet definitief gemaakt en heeft de startbijeenkomst plaatsgevonden. Daarnaast is relevante informatie tussen de deelnemende rekenkamers en het onderzoeksbureau uitgewisseld en is de opzet van de enquête in eerste aanleg gereed.
2.2.3 Fase 2: Informatieverzameling Verkennende gesprekken Wij starten het onderzoek met een aantal verkennende gesprekken. Wij denken aan in totaal 8-10 gesprekken met gemeenten, provincies en omgevingsdiensten om een overkoepelend beeld te krijgen van de zaken die rondom de energiebesparings- en informatieplicht spelen. Deze worden in overleg geselecteerd met de begeleidingscommissie en moeten qua invulling van taken een spreiding kennen.
/ 10
DoeMee-onderzoek: Energiebesparingsplicht
Opstellen factsheet/database In deze fase wordt de template voor de factsheet opgesteld. Hierin staat per deelnemende overheid de benodigde in te vullen informatie. Deze informatie komt deels vanuit de deskresearch en deels vanuit de enquête (zie ook de tabel hierboven). Onderwerpen die in de factsheet aan de orde komen zijn onder andere: • naam van de organisatie; • wijze waarop het toezicht georganiseerd is (bijv. omgevingsdienst of in eigen beheer); • inzicht in de aantallen bedrijven die moeten voldoen aan de energiebesparingsplicht en/of de informatieplicht energiebesparing; • op welke wijze er in de begroting wordt omgegaan met de energiebesparingsplicht en/of de informatieplicht energiebesparing • hoeveel tijd er wordt besteed aan toezicht en handhaving; • hoeveel overtredingen er geconstateerd worden en op welke basis. De factsheet moet gezien worden als een databestand op basis waarvan later overkoepelende conclusies kunnen worden getrokken. Deskresearch We voeren een deskresearch uit op de ontvangen documentatie van de voorgaande fase. Daarnaast op de algemene (landelijk beschikbare) informatie over de energiebesparingsplicht en de informatieplicht energiebesparing. Wanneer noodzakelijk passen wij op basis hiervan de vragenlijst van de enquête nog aan. Ook biedt de landelijke informatie een eerste basis voor de overkoepelende rapportage.
Enquête Het onderzoek bestaat uit enquêtes onder gemeenten, provincies, waterschappen en omgevingsdiensten. Deze methode wordt gehanteerd onafhankelijk van het uiteindelijke aantal deelnemers. Vanuit de voorgaande stap hebben wij de contactgegevens van de decentrale overheden van de geselecteerde Rekenkamers gekregen. De (digitale) vragenlijsten zullen vervolgens gestuurd worden naar de contactpersonen die aangegeven zijn door de Rekenkamers. Wij maken een gepersonaliseerde link naar de enquête. Hiermee kan tussentijds gestopt worden en kan bijvoorbeeld een collega bevraagd worden wanneer nodig en op een ander moment verder gegaan worden met het invullen. Ook zorgt het ervoor dat we gericht kunnen herinneren als er geen antwoorden zijn ingevuld. Wij maken gebruik van de applicatie van CheckMarket.
CheckMarket is een online enquête tool die door Ecorys vaak wordt gebruikt voor allerhande onderzoeken en vragenlijsten. CheckMarket biedt een aantal relevante voordelen. Zo kan, bij het bieden van een gepersonaliseerde link, op ieder gewenst moment gekeken worden welke respondenten de vragenlijst (gedeeltelijk) hebben ingevuld. Dit geeft de mogelijkheid tijdig actie te ondernemen wanneer de respons laag blijkt, bijvoorbeeld door het versturen van een herinnering per email. Verder worden de data geleverd in een Excel- of SPSS-database, wat het vullen van de factsheet vergemakkelijkt.
/ 11
DoeMee-onderzoek: Energiebesparingsplicht
Resultaat fase 2 Resultaat van fase 2 zijn ingevulde factsheets die gedeeld kunnen worden met de deelnemende gemeenten en provincies voor wederhoor. Deze ruwe resultaten van het onderzoek bevatten nog geen begeleidende beschrijving.
2.2.4 Fase 3: Analyse Definitief maken van de factsheet Vanuit de wederhoor-ronde krijgen we technische opmerkingen op de factsheets. Deze opmerkingen worden door ons verwerkt, waarna de factsheets definitief worden gemaakt. Analyse van de resultaten voortvloeiend uit de factsheets Met de definitieve factsheet gaan we de analyse uitvoeren voor de overkoepelende rapportages en de benchmark voor de verschillende overheden. Deze rapportages gaan vergezeld met begeleidende beschrijvingen. De analyses zullen zowel kwantitatief als kwalitatief van aard zijn, afhankelijk van de informatiebeschikbaarheid. Zo zullen naar verwachting zaken als aantallen gemeenten/provincies die een bepaalde methode hebben kwantitatief kunnen worden weergeven, net als de tijdsinzet en aantal overtredingen. Andere zaken kunnen naar verwachting enkel kwalitatief beschreven worden. Focusgroepen Op basis van de resultaten organiseren wij één of meerdere focusgroepen. Deze focusgroepen functioneren als controlegesprekken op de belangrijkste gevonden uitkomsten. De definitieve opzet en vorm van deze gesprekken wordt in overleg met de opdrachtgever bepaald. Wij denken vooralsnog aan drie focusgroepen (gemeenten, provincies en omgevingsdiensten). Resultaat fase 3 Het resultaat van fase 3 zijn uitgevoerde analyses met de uitkomsten van het onderzoek.
Ook zijn er verklaringen voor afwijkende uitkomsten gekomen vanuit de focusgroepen.
2.2.5 Fase 4: Rapportage Conceptrapporten Op basis van de analyses worden de conceptrapporten opgesteld : de overheidsspecifieke rapportages per deelnemende overheid en de benchmark en een totaalrapport met de resultaten voor de hele deelnemergroep. Deze conceptrapporten wordt nog met de NVVR besproken alvorens de rapporten definitief te maken. De deelnemende rekenkamers hebben in voorgaande fases, tijdens de verificatie van de factsheets en focusgroepen, ruimte gekregen om input te leveren.
/ 12
DoeMee-onderzoek: Energiebesparingsplicht
Eindrapporten Nadat de conceptrapporten zijn gevalideerd bij de NVVR stellen we beide eindrapporten op. Op basis van de eindrapporten zullen we infographics opstellen die in één oogopslag de onderzoeksresultaten weergeven. Een voorbeeld van een reeds gepubliceerde infographic is hiernaast weergegeven. Deze infographic vat de resultaten van het evaluatieonderzoek naar LEADER in Zuid-Holland samen. Resultaat fase 4 Het onderzoek leidt tot de volgende twee producten: • een totaalrapport met de resultaten voor de hele deelnemersgroep; • een overheid specifiek rapport per deelnemer waarin de individuele situatie wordt vergeleken met de benchmark.
Figuur 3 Voorbeeld infographic
/ 13
DoeMee-onderzoek: Energiebesparingsplicht
3
Team en planning
3.1 Team Het voorgestelde team bestaat uit een kernteam – met experts op het gebied van energie en kwantitatief en kwalitatief onderzoek – en een op basis van relevante expertise geselecteerde flexibele schil, welke naar gelang de grootte van het onderzoek ingezet kan worden. Op deze manier wordt de continuïteit van de multidisciplinaire personeelsinzet geborgd. Hannah Schütte is als consultant bij Ecorys actief als evaluator in verschillende beleidsvelden. Door haar academische achtergrond (Wageningen Universiteit) en werkervaring heeft zij kennis over, en ervaring met, het uitvoeren van kwantitatief en kwalitatief onderzoek. Hannah is betrokken geweest bij het uitvoeren van meerdere evaluatieonderzoeken, zoals de ex-ante evaluatie van het Nationaal Strategisch Plan, een onderzoek naar het energiemanagement bij Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier en de evaluatie van MKB-fondsen in Limburg, waar het uitzetten en analyseren van een enquête een belangrijk onderdeel van de evaluatie vormde. Als projectleider weet Hannah het geheel te overzien en in verbinding met zowel het onderzoeksteam als de opdrachtgever resultaat te bereiken. Menno van Benthem is gepromoveerd energie-econoom. Daarnaast is hij een ervaren adviseur en onderzoeker. Hij is gespecialiseerd in onderzoek naar de werking van energiemarkten en de impact van regulering en overheidshandelen op deze markten.
Hij is inmiddels ruim 18 jaar actief binnen de energiesector in verschillende functies. Na zijn studie Natuurwetenschappen en Bedrijf en Bestuur aan de Universiteit Utrecht, promoveerde hij aan de Rijksuniversiteit Groningen op een onderzoek naar het borgen van de betaalbaarheid en de betrouwbaarheid in een geliberaliseerde aardgasmarkt. Daarna werkte hij zeven jaar bij het energiebedrijf E.ON, waar hij verantwoordelijk was voor de gas- en elektriciteitsportfolio in de Benelux. Inmiddels werkt hij ruim zeven jaar als consultant en helpt hij ministeries, provincies, gemeenten, waterschappen en energiebedrijven om een succesvolle energietransitie te realiseren. Daarnaast werkt hij regelmatig voor gemeentelijke rekenkamers. Na Blaricum, Eemnes, Laren, Veenendaal en Zeist onderzoekt hij nu de gemeentelijke energietransitie in opdracht van Rekenkamer De Bilt. Elvira Meurs is van huis uit Economisch Geograaf. Zij heeft ruime ervaring met onderzoeken op het snijvlak van ruimtelijke ontwikkelingen en duurzaamheid. Bij deze onderzoeken is haar uitgangspunt altijd dat je onderzoekt om te leren, niet om af te rekenen. Samenwerking met de opdrachtgever en stakeholders vindt zij daarbij van groot belang om zo tot een gedragen resultaat te komen.
Van belang vindt zij daarbij dat de uitkomsten handvatten bieden om als organisatie verder te komen en succesvoller te zijn met de uitvoering van het beleid. Zij voert in haar onderzoeken regelmatig
/ 14
DoeMee-onderzoek: Energiebesparingsplicht
enquêteonderzoeken uit, bijvoorbeeld onder gemeenten en/of huishoudens. Voorbeelden van recent uitgevoerde studies zijn de evaluatie van Energie Beheer Nederland, de evaluatie van de Energiebelasting, de evaluatie van de subsidieregeling Duurzaam Thuis en de evaluatie van het Limburgs Energiefonds. Ook heeft zij gekeken naar de subsidieregeling STEP waarbij eigenaren van huurwoningen subsidie kunnen ontvangen voor het verduurzamen van hun woningen en heeft zij gekeken naar het energiemanagement bij Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. Elvira is een ervaren consultant die samenwerking met de opdrachtgever belangrijk vindt. Zij is communicatief sterk, analytisch ingesteld en gewend te werken in een politiek sensitieve omgeving. Sjoerd Buizert is consultant bij Ecorys. Hij heeft een MSc management van de publieke sector aan de Universiteit van Leiden en een leergang Organiseren en Veranderen in Complexiteit aan de Open Universiteit afgerond. Binnen Ecorys werkt Sjoerd aan maatschappelijke visitaties, evaluaties en diverse onderzoeks- en adviesopdrachten gericht op ruimtelijke en sociale vraagstukken. Voordat Sjoerd bij Ecorys begon was hij werkzaam als organisatieadviseur bij de gemeente Nieuwegein. Sjoerd is sociaal, communicatief vaardig en verbindt mensen en inhoud. Eline Punt is consultant Evaluaties in het ruimtelijk domein bij Ecorys.
Zij heeft een master stads- en economische geografie afgerond aan de Universiteit Utrecht en is op dit moment bezig met het afronden van een proefschrift over risicomanagement in de haven van Rotterdam. Door haar academische achtergrond en werkervaring heeft zij kennis over, en ervaring met het uitvoeren van kwalitatief en kwantitatief onderzoek. Binnen Ecorys is Eline vast onderdeel van het evaluatieteam en werkt zij aan diverse onderzoeks- en adviesopdrachten gericht op ruimtelijke vraagstukken. Voorafgaand aan haar positie bij Ecorys is Eline werkzaam geweest als onderzoeker aan de Universiteit Utrecht en Technische Universiteit Darmstadt. Eline is sociaal, communicatief vaardig en analytisch, waardoor ze goed hoofd- en bijzaken kan onderscheiden. Bram Boereboom is Consultant bij Ecorys. Bram specialiseert zich in modelgericht onderzoek doen naar vraagstukken in de energie- en procesindustrie. Aan de hand van kwantitatieve modelstudies, dataanalyse en beleidsanalyse creëert Bram inzicht en overzicht in complexe systemen. Studies rondom de energietransitie en de bijbehorende economische- en energetische aspecten vormen de kern van Brams’ expertise. Veelal vindt dit toepassing in haalbaarheidsanalyses, business case modellen en maatschappelijke kostenbaten analyses. Bram heeft in 2023 voor o.a.
de rekenkamers van Zeist en De Bilt de voortgang en haalbaarheid van de gemeentelijke duurzaamheidsdoelstellingen doorgerekend. Ook heeft Bram meegewerkt aan het doorrekenen van de kosten en baten van een aanpak tegen energiearmoede voor de NVDE en de TKI Urban Energy. Daarnaast zet Bram zijn presentatie- en uitlegvaardigheden graag in om op een toegankelijke manier complexe modellen te verduidelijken. Bram behaalde zijn BSc Technische bestuurskunde en de opvolgende MSc Engineering en Policy analysis aan de TU Delft.
/ 15
DoeMee-onderzoek: Energiebesparingsplicht
3.2 Referenties Ondersteuning bij de implementatie van het ‘Energy Efficiency First Principle’ in besluitvormingsprocessen (2021) Opdrachtgever: Europese Commissie, DG ENER In dit onderzoek is een beslissingsondersteunend instrument ontwikkeld om centrale en decentrale overheden (waaronder de Commissie zelf) te helpen bij het toepassen van het ‘Energy Efficiency First Principle’ in hun besluitvormingsprocessen. (De strekking van dit principe is dat altijd eerst gekeken moet worden naar de mogelijkheden voor energiebesparing voordat andere investeringen worden gedaan.) Daarnaast is een bibliotheek samengesteld met nuttige informatie over energiebesparing en energie-efficiëntie. De bibliotheek is gekoppeld aan het instrument om bij elke processtap de juiste informatie beschikbaar te maken. Met behulp van het instrument werden vier casestudies uitgevoerd en werden beleidsaanbevelingen opgesteld voor verdere ontwikkelingen en toepassingen. De energietransitie binnen de gemeente Zeist (2023) Opdrachtgever: Rekenkamercommissie gemeente Zeist Ecorys heeft in opdracht van de Rekenkamercommissie Zeist de gemeentelijke energietransitie onder de loep genomen. Daarbij is gekeken naar de totstandkoming en voortgang van de Routekaart Nieuwe Energie voor Zeist.
Daarbij is gekeken naar de haalbaarheid en maatschappelijke wenselijkheid van de gestelde doelen en zijn aanbevelingen gedaan aan de gemeenteraad en het college om het transitieproces te verbeteren. Onderzoek energiemanagement Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (2023) Opdrachtgever: Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier In 2017 heeft het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) het Klimaat- en Energieprogramma 2017-2022 (KEP) aangenomen. Hierin zijn doelstellingen vastgelegd voor het terugdringen van de directe en indirecte CO2-uitstoot en de opwek van duurzame energie. In 2020 is de voortgang van het KEP geëvalueerd. Bij deze evaluatie is energiemanagement echter niet specifiek onderzocht. Gezien het belang van energiemanagement voor het behalen van de KEP-doelstellingen, heeft Ecorys begin 2023 een onderzoek afgerond naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van het energiemanagement bij HHNK. Het onderzoek heeft plaatsgevonden op basis van literatuurstudie en diepte-interviews. De bevindingen zijn geordend aan de hand van de Plan-Do-Check-Act (PDCA) cyclus, een methode die veel gebruikt wordt voor het opstellen, uitvoeren, monitoren en bijsturen van programma’s binnen organisaties. Als resultaat zijn concrete aanbevelingen geformuleerd voor het algemeen- en dagelijks bestuur om het energiemanagement te verbeteren.
3.3 Planning De planning voor het onderzoek is in onderstaande tabel weergegeven en loopt van week 50 (2023) tot week 22 (2024). In deze planning is een aantal mijlpalen opgenomen: • opleveren factsheet per deelnemende rekenkamer en omgevingsdienst: week 12; • verificatie per deelnemende rekenkamer afgerond: week 15; • opleveren factsheet per deelnemende rekenkamer: week 18; • opleveren overkoepelende rapportage: week 22. Ook is in onderstaande regels aangegeven wanneer wij contactmomenten met de opdrachtgever en de deelnemende rekenkamers voorzien.
/ 16
/ 17
DoeMee-onderzoek: Energiebesparingsplicht
Tabel 3.1
Planning Maand December Weeknum m er
Januari
49
50
51
52
Februari
1
2
3
4
Maart
5
6
7
8
April 9
10
11
12
13
Mei 14
15
16
17
18
19
20
21
22
Fase 1 Voorbereiding Startbijeenkomst Opvragen informatie deelnemende rekenkamers Fase 2 Verkennende gesprekken Opstellen factsheet/database o.b.v. deskresearch en resultaten enquête Deskresearch Programmeren enquête Uitsturen enquête Herinnering enquête naar deelnemers Sluiten enquête Fase 3 Verificatie en definitief maken factsheets Analyse resultaten Focusgroepen Fase 4 Conceptrapporten Totaalrapporten Mijlpalen / (Tussen)producten 1
Opleveren factsheet per deelnemende rekenkamer en omgevingsdienst
2 Verificatie per deelnemende rekenkamer afgerond 3 Oplevering factsheet per deelnemende rekenkamer 4 Oplevering overkoepelende rapportage Contactm om enten Tw eew ekelijks contact opdrachtgever
X
X
Contactmomenten deelnemende rekenkamers
X
X
X
X
X
X
X
X X
X
X X
X
X
Postbus 4175 3006 AD Rotterdam Nederland Watermanweg 44 3067 GG Rotterdam Nederland T 010 453 88 00 F 010 453 07 68 E netherlands@ecorys.com K.v.K. nr. 24316726 W www.ecorys.nl