1. Raadsinformatiebrief stand van zaken regiegemeente

postadres Postbus 26, 3400 AA IJsselstein

bezoekadres Overtoom 1 3401 BK IJsselstein

Gemeenteraad IJsselstein Postbus 26 3400 AA IJsselstein

t 14 030 f 030 6884350 e info@ijsselstein.nl

Betreft uw kenmerk uw brief van behandeld door

Stand van zaken regiegemeente Zaaknummer

921576

J.M. Mulder

Datum 5 januari 2021 blad 1 van 5 Bijlagen 1

Geachte raadsleden, Inleiding IJsselstein heeft ook in de huidige bestuursperiode ervoor gekozen om het concept regiegemeente voort te zetten. Nu we daarin alweer een aantal jaren op weg zijn vinden wij het een goed moment om een korte stand van zaken met u te delen in deze brief. Terugblik op onze keuze voor regiegemeente Onze gemeente heeft vanaf 2010 het concept regiegemeente omarmd. Een compacte overheid was de wens, vooral gedreven door de slechte financiële situatie en economische recessie. Ook was de wens ontstaan om te focussen op de kerntaken beleid en regie om goed in te kunnen spelen op ontwikkelingen waaronder de decentralisaties. “We treden terug in de uitvoering” werd het credo in het collegeprogramma 2010-2014. In die jaren werd op basis van businesscases besloten om diverse gemeentelijke taken bij bestaande of nieuw te vormen samenwerkingsverbanden te beleggen. De omvang van de personele ambtelijke organisatie is daardoor bijna gehalveerd en inmiddels gaat bijna de helft van het geld van de gemeente eerst door de handen van andere partijen, voordat het in de financiële huishouding van de gemeente terecht komt. Ook bestuurlijk bracht dit de nodige veranderingen mee. Elke gemeenschappelijke regeling vraagt inzet en betrokkenheid van bestuurders en het organiseren van lokale inbreng.

Sturing op en beheersing van op afstand georganiseerde taken vraagt sinds 2010 voortdurend onze aandacht. Versterken van regie op de op afstand geplaatste taken is een steeds terugkerende ambitie in onze collegeprogramma’s. Ook tijdens de periode van de ambtelijke fusie in de UW samenwerking van 2014 tot 2018 werd het regiemodel gehanteerd en werd de uitvoering zoveel mogelijk overgelaten aan professionele uitvoeringsorganisaties, op basis van prestatieafspraken. Regiegemeente in het Collegeprogramma Samen Doen 2018-2022 In de huidige bestuursperiode is de in 2010 ingezette koers vervolgd. De regiegemeente wordt in het huidige Collegeprogramma 2018-2022 meerdere keren benoemd. Logischerwijs krijgt de ambtelijke organisatie en het gemeentelijke model veel aandacht in dit programma omdat het eerste deel van de De gemeente IJsselstein gebruikt uw persoonsgegevens uitsluitend voor het doel waarvoor zij zijn verstrekt. Voor meer informatie daarover kunt u contact opnemen met de behandelend ambtenaar van onze gemeente.

Bankrelatie BNG NL79BNGH028.50.09.958 Bankrelatie RABO NL83RABO0320.72.82.85

ons kenmerk blad 2 van

921576 5

huidige bestuursperiode in het teken stond van het weer opbouwen van een eigen organisatie na beëindiging van de ambtelijke fusie met Montfoort per 2018. Allereerst wordt de regiegemeente benoemd bij de strategische heroriëntatie en het profiel van IJsselstein: 1.1.1 Strategische heroriëntatie/Bepalen profiel van IJsselstein Voor de opbouw van een nieuwe ambtelijke organisatie is een duidelijk profiel nodig voor de gemeente IJsselstein. Wat voor soort gemeente willen we zijn en welke soort ambtelijke organisatie past daarbij? Onze oriëntatie op bestuurlijke samenwerkingspartners komt daarbij ook aan de orde. In het rapport bestuurskrachtmeting van eind 2017 is geadviseerd dat IJsselstein een duidelijke richting kiest. Hoe willen we samenwerken met Oost (Nieuwegein en regio Utrecht) en/of met West (de Lopikerwaard)? Wij willen graag als zelfstandig IJsselstein onze verbinding met de Lopikerwaard behouden en versterken. En op termijn mogelijk gezamenlijk met de Lopikerwaardgemeenten aansluiting zoeken bij het regionale netwerk U10. Een zelfstandige regiegemeente IJsselstein, verbonden met de Lopikerwaard en actief participerend in de regio U10 vormt wat ons betreft de contour voor het profiel van IJsselstein. Een zelfstandige regiegemeente dus, maar wel verbonden met samenwerkingspartners in de (sub)regio.

Het begrip regiegemeente wordt verder uit- en toegelicht in het huidige collegeprogramma: 1.1.2 Regiegemeente We blijven werken volgens het principe van de regiegemeente. Uitvoering zoveel mogelijk op afstand en regie in eigen huis. Regie voeren en grip houden op de uitvoering door derden vereist echter wel een ambtelijke organisatie die daarvoor voldoende is toegerust. Besturen vanuit samenwerkingsorganisaties vraagt andere bestuurlijke en ambtelijke inzet dan besturen alleen vanuit het stadhuis. Grip op gemeenschappelijke regelingen en andere samenwerkingspartners vereist toetsing op prestaties, kosten, financiële voorspelbaarheid, aansturing, contractuele aspecten en ervaring van de burgers. Op grond van een periodieke toetsing gaan we bepalen of voortzetten van samenwerkingsverbanden in de huidige vorm of alternatieven het beste zijn voor IJsselstein. Regiegemeente: een definitie Na de korte terugblik op de keuze voor het regiemodel in IJsselstein willen we ook nog even stilstaan bij de definitie. Het merendeel van de gemeente in Nederland noemt zich inmiddels regiegemeente, maar dit wordt op verschillende manieren gedefinieerd. Een eenduidige definitie van de regiegemeente bestaat namelijk niet. Het is een concept van op afstand plaatsen van taken waarbinnen meerdere nuances mogelijk zijn.

Regiegemeente wordt vaak verward met netwerkgemeente of zelfs met uitvoeringsgemeente. Hieronder enkele definities: •

Regiegemeente: uitgangspunt is dat alle uitvoerende taken door anderen worden uitgevoerd, waarbij de gemeente regie voert op de uitvoering en zich focust op beleid en regie. Verderop in dit hoofdstuk werken we het concept van een regiegemeente verder uit;

•

Netwerkgemeente, waarbij de gemeente taken (beleid, regie, beheer, uitvoering) door anderen laat doen, of samen met anderen, waarbij de belangrijkste afweging is dat de gemeente het zelf niet op voldoende niveau kan uitvoeren. Taken die nog wel zelf kunnen

ons kenmerk blad 3 van

921576 5

worden gedaan blijven bij de gemeente, waarbij er wordt samengewerkt met omliggende gemeenten waar nodig en mogelijk; •

Uitvoeringsgemeente: de gemeente kiest ervoor te focussen op een zo excellent mogelijke uitvoering van uitvoerende taken, maar laat strategische dossiers of complexere taken in regionaal verband oppakken.

Een eenduidige definitie is dus lastig. Wel zijn veel overeenkomsten in kenmerken te zien: Regievoering is het door de gemeente bewust sturen van externe partijen voor de realisatie van eigen doelstellingen. Het uitgangspunt is dat de gemeentelijke organisatie zich richt op strategie, beleid en regie, en nog beperkt tot geen eigen dienstverlening heeft. Meestal is er geen sprake van een volledig regiemodel. Vaak zijn er ook bij regiegemeenten nog steeds enkele uitvoerende taken. Omdat er geen geschikte partner is voor de uitvoering van de taken en/of de gemeente maakt de keuze vanwege strategische overwegingen om onderdelen van de uitvoering in eigen huis te houden. Netwerkgemeente versus regiegemeente: wat is het verschil? Vooral de termen netwerk- en regiegemeente worden nogal eens door elkaar gebruikt. Het onderscheid is dat een regiegemeente verder gaat dan een netwerkgemeente, in de zin dat alle uitvoering op afstand wordt gezet. Anderen verzorgen de uitvoering: andere gemeenten, organisaties/bedrijven of ook inwoners. Bij een netwerkgemeente hoeft dat niet, daar is de afweging meer: op welk niveau kan een taak het beste worden belegd. Bovendien kan een netwerkgemeente er ook voor kiezen beleidstaken op een ander schaalniveau te organiseren, een regiegemeente wil juist beleid en regie zo veel mogelijk in eigen hand houden.

Inmiddels opereren gemeenten vooral als gevolg van de decentralisaties in zoveel netwerken dat steeds vaker sprake is van co-creatie: ook op beleid samenwerken met anderen. Dat geldt voor alle gemeenten, van klein tot heel groot. Stand van zaken en ontwikkelingen regie Als gevolg van diverse ontwikkelingen komt in de dagelijkse praktijk geregeld de vraag aan de orde in hoeverre het principe van regiegemeente in onze gemeente leidend is of zou moeten zijn. Willen we dat het concept regiegemeente volledig in stand blijft, gedeeltelijk voortzetten (bepaalde taken wel/niet in regie) of de regiegemeente helemaal loslaten en alles weer in eigen beheer? We hebben inmiddels veel ervaring opgedaan met taken op afstand, uitgevoerd door diverse samenwerkingsverbanden. Deze ervaringen zijn wisselend. Taken uit handen resulteert soms in taken uit zicht. Sturing op en beheersing van deze taken en de samenwerkingsverbanden blijft daarom een actueel vraagstuk. Niet alleen in IJsselstein, maar in alle gemeenten die taken extern en in samenwerkingsverbanden laten uitvoeren. In de praktijk wordt het regiemodel in IJsselstein inmiddels zodanig vormgegeven dat de hoofdlijn nog steeds is: taken op afstand, maar waar het efficiënter en/of strategisch wenselijker is worden enkele taken inmiddels weer in eigen huis uitgevoerd.

Recente voorbeelden hiervan zijn het weer in dienst nemen van de parkeer-BOA’s (bijzondere opsporingsambtenaren) die in dienst waren van ParkeerService. Daarnaast loopt momenteel een traject om te onderzoeken of we beleidsmatige taken die zijn ondergebracht bij het Reinigingsbedrijf Midden-Nederland (RMN) weer terug willen halen in eigen huis.

ons kenmerk blad 4 van

921576 5

Een ander voorbeeld is ons besluit van 14 juli jl. tot het terughalen van taken op het gebied van beleid ruimtelijke ordening en taken op grond van de Drank- en Horecawetgeving vanuit de Omgevingsdienst regio Utrecht (Odru) naar de gemeente. Uw gemeenteraad is hierover per brief van 15 juli jl. als volgt geïnformeerd: Terugnemen taken Op grond van besprekingen met de Odru is tot een nieuwe verdeling van de bouwtaken gekomen, waarbij een scherpe scheiding is gemaakt tussen beleid (maatwerk) en uitvoering (standaard werk): beleid ligt bij de gemeente en de uitvoering ligt bij de Odru. Dit heeft er toe geleid dat ons college op 14 juli heeft besloten om beleidsmatige ruimtelijke ordeningstaken en taken volgend uit de Drank en Horeca-wetgeving weer terug te nemen in de eigen organisatie. De overdracht van taken zal voor 1 oktober plaatsvinden. Uit dit besluit blijkt dat het concept regiegemeente inmiddels zodanig was ingevuld dat niet alleen uitvoerende taken, maar ook beleidstaken zijn ondergebracht in externe samenwerkingsverbanden. Ook dit is een ontwikkeling waar alle gemeenten steeds meer mee te maken krijgen. Er komen nog steeds nieuwe taken vanuit hogere overheden richting gemeenten. Een actueel voorbeeld is de aanstaande overdracht van bodemtaken van de provincie naar de gemeente. Gezien de aard van de taken zal dit extern belegd worden.

Beleidsmatige know how op alle verschillende beleidsterreinen kan niet bij iedere decentralisatie in huis gehaald worden. Regiegemeente zijn betekent daardoor niet langer alleen de uitvoering op afstand, maar raakt bij iedere gemeentelijke taakverzwaring ook steeds meer onze beleidstaken. Regiegemeente: gedateerd model? De praktijk is inmiddels zo gegroeid dat IJsselstein geen zuivere regiegemeente is, maar steeds meer is opgeschoven richting een netwerkgemeente. Geen typisch IJsselsteinse maar een landelijke ontwikkeling. Je zou kunnen zeggen dat het concept regiegemeente inmiddels gedateerd is, vooral als gevolg van de omvangrijke decentralisaties die de afgelopen jaren hebben plaatsgevonden. Iedere gemeente neemt daartoe verplicht deel in regionale functionele samenwerkingsverbanden en wordt op deze manier vanzelf netwerkgemeente. Beleid bepaal je gezamenlijk in de regio, waarbij je in het regionale verband voldoende agenderend moet zijn om daarin lokale accenten mee te geven. Heel concreet zie je dit voornamelijk in beleidsrijke GR-en zoals de WIL, de RBL (m.b.t. jeugdzorg en Wmo), de Odru en in de netwerksamenwerking U10. Taken op afstand is door bovengenoemde ontwikkeling geëvolueerd naar taken in regionale gezamenlijkheid.

Om daar grip op te behouden zijn naast prestatieafspraken en controlemechanismen vooral ook bestuurlijke en ambtelijke participatie van belang om agenderend te zijn en is investeren in goede relaties binnen het netwerk van belang om daarbinnen coalities te vormen en belangen te bundelen. Voortzetting regiemodel Mocht in de dagelijkse praktijk aanleiding ontstaan om te overwegen om nog meer taken terug in eigen beheer te nemen, dan willen wij graag vooraf met u van gedachten wisselen over onze verdere invulling van ons gekozen model als regiegemeente. Zodat we binnen het door u gestelde kader zo goed mogelijk onze gemeentelijke taken kunnen uitvoeren, zowel op afstand als in eigen beheer. Voor een dergelijke gedachtenwisseling is uiteraard een gedegen analyse van de huidige stand van zaken en ontwikkelingen noodzakelijk, aanvullend op de korte schets die wij u in deze brief hebben meegegeven. De resultaten van het lopende onderzoek van de rekenkamercommissie kunnen ons daarbij behulpzaam zijn.

ons kenmerk blad 5 van

921576 5

Met deze brief hebben wij vooral de huidige ontwikkelingen en stand van zaken geschetst en willen wij u meegeven dat bij belangrijke wijzigingen van het regie model naar het netwerk model de raad vooraf betrokken zal worden. Hoogachtend, BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN IJSSELSTEIN, de secretaris, de burgemeester,

drs. P.C.M. van Elteren

mr. P.J.M. van Domburg