1. Raadsinformatiebrief keuzemogelijkheden financiële ombuigingen

postadres Postbus 26, 3400 AA IJsselstein

bezoekadres Overtoom 1 3401 BK IJsselstein

Gemeenteraad IJsselstein

t 14 030 f 030 6884350 e info@ijsselstein.nl

betreft

Keuzemogelijkheden financiële ombuigingen

uw kenmerk uw brief van behandeld door

16 maart 2021 R. van Wijngaarden

zaaknummer

953422

19 maart 2021 datum blad 1 van 7 1 bijlagen

Geachte raadsleden, Op 24 november jl. hebben wij u geïnformeerd over een plan van aanpak om financiële ombuigingen voor te bereiden ten behoeve van het kadernotaproces in de aanloop naar de begroting 2022. Aanleiding hiervoor was de nadelige uitkomst van de doorrekening van de septembercirculaire 2020 van het gemeentefonds voor onze gemeente en de constatering dat deze nadelige uitkomst niet meer in het saldo van de begroting kon worden opgevangen. Zero based budgeting Wij zijn daarom een traject gestart om de begroting op basis van zero based budgeting (ZBB) te onderbouwen. Dit traject is afgerond en de resultaten daarvan zijn toegelicht in deze brief. Voor ons zijn hiermee drie belangrijke doelen bereikt, namelijk: - Het verder versterken van de betrokkenheid van budgetbeheerders en budgethouders bij de begroting en het financiële beheer; - Het vergroten van centraal inzicht in (de hardheid van) onze begroting; - Het in kaart brengen van mogelijke keuzes om bij te sturen binnen de verschillende onderdelen van de begroting. De basis voor het ZBB-traject De basis voor dit traject is de begroting 2021 inclusief de wijziging als gevolg van de decembernota 2020 met daarbij een aantal uitzonderingen of kanttekeningen: - Kapitaallasten zijn niet meegenomen: Deze zijn al onderbouwd op basis van het investeringsplan en de staat van activa.

Kapitaallasten zijn alleen op de middellange en lange termijn beïnvloedbaar. De investeringen zijn veelal al beoordeeld in andere voorstellen en trajecten zoals het actualiseren van beheerplannen en de actualisatie van het IHP die u binnenkort aangeboden zal worden. - Salariskosten zijn niet meegenomen: Deze zijn conform de toegestane formatie op basis van normbedragen opgenomen in de begroting. Deze kostencomponent is overigens wel weer betrokken bij een benchmarkonderzoek van uitvoeringskosten. Zie ook verderop in deze brief. - Mutaties in reserves zijn niet meegenomen: Deze hangen veelal samen met incidentele posten en daar waar deze structureel zijn, bijvoorbeeld ter dekking van kapitaallasten, zijn deze al onderbouwd en niet meer beïnvloedbaar. - Budgetten van de raad zijn niet beoordeeld: Deze vallen buiten de invloedsfeer van het college. - Bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen zijn niet gedetailleerd beoordeeld. Voor verplichte gemeenschappelijke regelingen zijn inzet en kosten niet of slechts beperkt beïnvloedbaar. Bijdragen aan gemeenschappelijke regeling zijn overigens ook weer betrokken bij het benchmarkonderzoek van de uitvoeringskosten. De gemeente IJsselstein gebruikt uw persoonsgegevens uitsluitend voor het doel waarvoor zij zijn verstrekt. Voor meer informatie daarover kunt u contact opnemen met de behandelend ambtenaar van onze gemeente.

Bankrelatie BNG NL79BNGH028.50.09.958 Bankrelatie RABO NL83RABO0320.72.82.85

zaaknummer blad 2 van

-

953422 7

Zorgkosten in het sociaal domein zijn veelal conform de begroting. In dit stadium is daarvan nog geen prognose beschikbaar.

Financiële bijstellingen als gevolg van ZBB Het ZBB-traject heeft inzichtelijk gemaakt dat de begroting op diverse onderdelen bijstelling behoeft. Het totale saldo van deze bijstelling bedraagt ca. € 417.000 (nadelig). In onderstaand overzicht is een analyse op hoofdlijnen van de bijstellingen weergegeven en daarna volgt een toelichting hierop. Omschrijving (bedragen x € 1) Totaal saldo bijstellingen bestaande uit: Saldo tijdelijke en incidentele effecten Saldo posten binnen gesloten exploitaties Saldo posten binnen sociaal domein Saldo overige posten, t.l.v. het resultaat specificatie saldo overige posten: Bijstelling budgetten voor energie gebouwen Bijstelling budgetten voor verzekeringen Bijstelling exploitatie sportaccommodaties Overige bijstellingen

Bijstelling -417.229 -148.428 25.975 159.490 -454.266

-125.621 -126.824 -104.225 -97.596

Tijdelijke en incidentele effecten Enkele bijstellingen zijn tijdelijk of incidenteel van aard en daardoor kunnen tijdelijke middelen, bijvoorbeeld reserves, worden ingezet om deze te dekken. Het gaat hierbij om kosten van leegstand van enkele gebouwen waarmee in de begroting nog geen rekening was gehouden (bijv. Hitteschild en Mr. A. Spainkstraat 36) en enkele Corona-gerelateerde posten (m.b.t. de markt en verkiezingen). Saldo posten binnen gesloten exploitaties Dit betreft hoofdzakelijk posten die worden gedekt uit lokale heffingen. Bijstelling daar heeft geen effect op het saldo van de begroting, omdat dit vervolgens weer leidt tot bijstelling in de tarieven van deze heffingen. Saldo posten binnen sociaal domein Het saldo van bijstellingen op posten in het sociaal domein is voordelig. Omdat op het sociaal domein nog een besparingsopgave drukt is ons advies daarom dit voordeel eerst in mindering te brengen op deze opgave alvorens deze anders in te zetten of vrij te laten ten gunste van de algemene middelen. Saldo overige posten Dit is het saldo van bijstelling van posten die structureel van aard zijn en die per saldo ten laste komen van het begrotingssaldo. Bijstellingen betreffen in hoofdzaak budgetten voor energieverbruik, verzekeringen en de exploitatie van sportaccommodaties. Kosten van verzekeringen zijn als gevolg van een recente aanbesteding toegenomen.

Bij de exploitatie van sportaccommodaties zien we dat de baten achterblijven bij de raming. Mede vanwege Covid-19 is het lastig in te schatten hoe dit zich komende periode gaat ontwikkelen en in welke mate dit weer herstelt. Voor de jaren tot en met 2023 wordt het nadelige effect mogelijk nog deels (voor een bedrag van ca € 50.000) gecompenseerd door bijstelling van de raming voor de specifieke uitkering stimulering sport (SPUK). Dit was nog niet gereed bij de afronding van het ZBB-traject. Komende periode werken we dit nader uit en onderzoeken we de mogelijkheden op dit terrein bij te sturen. De hiervoor genoemde bijstellingen worden verwerkt in de begrotingswijzigingen van het eerstvolgende reguliere bijstelmoment van de begroting, de financieel perspectiefnota 2022, die tegelijkertijd met de kadernota 2022 ter besluitvorming voor de raadsvergadering van juli staat gepland.

zaaknummer blad 3 van

953422 7

Ontwikkeling saldo begroting Het bovenstaande leidt tot een aangepast beeld van de ontwikkeling van het saldo van de begroting. Onderstaand een overzicht hiervan, inclusief de financiële gevolgen van voorstellen die komende raadscycli ter behandeling voorliggen: Raming 2022

Raming 2023

Raming 2024

Raming 2025

Saldo begroting na decembernota 2020

-230

-537

-445

-150

Mutaties a.g.v. voorstellen afgelopen raadscycli: Raadsvoorstel aanpassing tarieven begraafplaats Raadsvoorstel aanpassing leges omgevingsvergunningen

39 276

39 276

39 276

39 276

Actueel saldo begroting

85

-222

-130

165

Verwachte mutaties k omende raadscycli: Financiële gevolgen decembercirculaire 2020 gemeentefonds Uitkomst doorrekening IHP (concept) Saldo bijstellingen a.g.v. ZBB

-8 -19 -454

-39 462 -454

-39 412 -454

-39 73 -454

Actueel saldo begroting na ZBB

-396

-253

-211

-256

Omschrijving (bedragen x € 1.000)

In bovenstaand beeld is nog geen rekening gehouden met het recente inzicht in de uitkomst van de herverdeling van het gemeentefonds. Deze uitkomst laat een fors nadeel voor de gemeente zien. Dit is landelijk nog onderwerp van discussie en de uiteindelijk uitwerking kan hier nog van afwijken, omdat de berekening gebaseerd is op cijfers over 2017 en dus nog niet op basis de meest recente cijfers is gemaakt. De besluitvorming over de invoering van de nieuwe verdeling is aan een volgend kabinet. De invoering is dus niet eerder dan per begin 2023. Ook na het ZBB-traject is duidelijk dat keuzes gemaakt moeten worden om tot een structureel sluitende begroting en meerjarenraming te komen. Van belang is dat alle jaarschijven vanaf 2022 een positief saldo laten zien. De mogelijke keuzes, die geïnventariseerd zijn in het ZBB-traject, zijn in bijgaand overzicht opgenomen. Leeswijzer en toelichting overzicht financiële keuzes Per begrotingspost (grootboekrekening), gegroepeerd naar de gemeentelijke taakvelden, is het volgende aangegeven: - Het huidig saldo is van de begroting van de achterliggende posten die in scope van dit traject vielen (zie hiervoor bij de basis voor ZBB).

Een negatief getal betekent dat er per saldo op deze post meer baten zijn dan lasten; - Welke keuzemogelijkheden voor financiële ombuigingen er zijn en indien mogelijk wat het maximaal bedrag is wat daarmee gemoeid is; - Mogelijke gevolgen van de keuzes; - Per keuzemogelijkheid een advies vanuit het college in de vorm van een kleurcodering en soms een korte motivatie daarvan; - Een inschatting van het bedrag dat op basis van dit advies als besparing gerealiseerd kan worden en vanaf welk jaar voor zover dat niet al per 2022 is. De mogelijke keuzes zijn door ons voorzien van een advies in de vorm van een kleurcodering. Groen betekent een positief advies en rood negatief. De kleur geel is gebruikt voor enkele keuzes die wij haalbaar achten wanneer u zou besluiten deze door ons uit te laten werken. Bij de groene en gele voorstellen hebben wij een inschatting gemaakt van het te besparen bedrag en vanaf welk jaar dit gerealiseerd kan worden. Onderstaand een samengevat financieel beeld op basis van ons advies:

zaaknummer blad 4 van

953422 7

Raming 2022

Raming 2023

Raming 2024

Raming 2025

Actueel saldo begroting na ZBB

-396

-253

-211

-256

Keuzes met positief (groen) advies college vanaf jaarschijf 2022 Keuzes met positief (groen) advies college vanaf jaarschijf 2023 Keuzes met positief (groen) advies college vanaf jaarschijf 2024

323

323 280

323 280 30

323 280 30

Actueel saldo begroting na ZBB en keuzes college

-74

349

421

377

Omschrijving (bedragen x € 1.000)

Op basis van dit beeld concluderen wij dat de ruimte in het saldo van de begroting voor beleidsvoornemens die voortvloeien uit het komend kadernotaproces beperkt wordt door het nadelige saldo van boekjaar 2022. Voor de jaren erna is er enige ruimte. Benchmark uitvoeringskosten Zoals hiervoor ook al is genoemd is afgelopen periode op basis van de begroting 2020 een benchmark door Berenschot uitgevoerd met betrekking tot de uitvoeringskosten van de verschillende gemeentelijke taken (of clusters zoals zij dat in hun rapportage noemen). Wij hebben u eerder toegezegd de uitkomst hiervan met u te delen. Deze uitkomst kunt u mogelijk betrekken bij de voorbereiding op het kadernotaproces. Onderstaand op hoofdlijnen de uitkomst en een beknopte analyse.

Cluster

Totale Apparaatskosten primair proces Cluster 1: Burgerzaken

Afwijking Kosten t.o.v. IJsselstein referentiebegroting gemeenten 2020 in %

Afwijking t.o.v. referentie- eigen analyse gemeenten absoluut

€ 30.001.419

18%

€ 4.737.862

€ 495.974

-22%

-€ 141.278

Cluster 2: Openbare orde en veiligheid

€ 3.257.180

27%

Cluster 3: Verkeer, vervoer en wegen

€ 1.935.218

-4%

Cluster 4: Parkeren

€ 962.931

459%

Cluster 5: Water

€ 53.316

-54%

Cluster 6: Economische Zaken

€ 301.032

1%

Cluster 7: Educatie

€ 301.032

-30%

Cluster 8: Kunst, Cultuur en Oudheidkunde

€ 1.000.106

85%

Cluster 9: Sport

€ 2.295.606

40%

Cluster 10: Groen

€ 2.875.772

23%

Kosten staan in verhouding tot werklast € 701.829 (omgevingsdichtheid), daarnaast is inzet hierop politieke keuze. -€ 77.003 Kosten m.b.t. vergunningen en ontheffingen zijn in verhouding tot de € 790.620 werklast. Situatie IJsselstein zeer waarschijnlijk op dit gebied niet vergelijkbaar met referentiegemeenten. Cluster van beperkte omvang, afwijking in -€ 63.228 absolute zin beperkt. € 2.154 Deels te verklaren door minder leerlingen -€ 696.189 en scholen in ten opzichte van referentiegemeenten. Subsidies zorgen voor ruis in de € 458.318 vergelijking. Hoog voorzieningenniveau, is politieke keuze. Subsidies zorgen voor ruis in de vergelijking. Daarvoor gecorrigeerd is zijn de kosten nog steeds iets hoger dan bij € 650.269 referentiegemeenten. IJsselstein heeft met een zwembad, sporthallen en sportvelden mogelijk een ruim aantal voorzieningen. Er is sprake van “hogere” overhead vanwege uitbesteding aan GR waar € 532.010 overhead van referentie op apart taakveld zichtbaar is. Dit verklaart het grootse deel van het verschil.

zaaknummer blad 5 van

Cluster

Afwijking Kosten t.o.v. IJsselstein referentiebegroting gemeenten 2020 in %

Cluster 11: Recreatie en ontspanning

€ 388.327

30%

Cluster 12: Werk & inkomen en schuldhulp

€ 2.934.610

17%

Cluster 13: Wmo

€ 1.217.308

-11%

Afwijking t.o.v. referentie- eigen analyse gemeenten absoluut Een deel van de kosten in dit cluster (ca. € 78.000) heeft volgens de € 90.667 benchmarkindeling betrekking op cluster Verkeer, vervoeg en wegen. Daarvoor gecorrigeerd is er nauwelijks restverschil. “Hogere” overhead zichtbaar op het € 421.133 taakveld doordat het is ondergebracht bij een verbonden partij. -€ 150.557

Cluster 14: Jeugd

€ 2.133.196

83%

€ 965.277

Cluster 15: Maatschappelijke opvang en welzijn

€ 1.029.414

77%

€ 446.636

Cluster 16: Volksgezondheid

€ 1.264.343

22%

€ 225.163

Cluster 17: Afval

€ 2.945.275

11%

€ 296.403

Cluster 18: Riolering

€ 713.598

-26%

-€ 255.364

Cluster 19: Milieu en duurzaamheid

€ 710.011

5%

€ 31.136

Cluster 20: Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting

€ 585.441

-21%

-€ 153.267

Cluster 21: Bouwgrondexploitatie en Geo-informatie

Uitkomst is aanleiding geweest voor nader analyse met Berenschot o.b.v. recente begrotingscijfers en actualisatie van de referentiedata. Subsidies zorgen voor ruis in de vergelijking. Hiervoor gecorrigeerd zijn kosten nog steeds hoger. Dat hangt met Pulse samen. Dit zijn activiteiten (basistaken) van de GGD waar de gemeente nauwelijks invloed op heeft. Kosten in verhouding tot de werklast. Is veranderd met de vaststelling van het GRP en daarmee ook meer in lijn met de referentiegemeenten.

IJsselstein heeft op dit moment één actieve grondexploitatie van een beperkte -€ 265.623 omvang. Dit verklaart de positieve afwijking ten opzichte van referentiegemeenten. Cijfers zijn nog gebaseerd op begroting 2020. In begroting 2021 is de bijdrage aan ODRU iets lager. Daarnaast is in de begroting van de gemeente een buffer opgenomen om tegenvallers in de inzet € 740.794 van ODRU op te kunnen vangen. Daarnaast “hogere” overhead vanwege uitbesteding aan GR waar overhead van referentie op apart taakveld zichtbaar is. Dit verklaart niet het gehele verschil. Afwijking is deels te verklaren doordat t.o.v. referentiegemeenten aandeel belegd bij externe partij hoger is, € 159.654 waardoor op het taakveld meer kosten van overhead zijn opgenomen. Dit verklaart ongeveer € 100.000. Het restverschil is beperkt.

€ 142.040

-65%

€ 1.612.428

85%

Cluster 23: Belastingen en WOZ

€ 609.960

35%

Cluster 24: Griffie, raad en rekenkamer

€ 237.301

13%

€ 27.909

Totale Apparaatskosten overhead

€ 5.871.555

8%

€ 419.233

Categorie 1: Directie en management primair proces

€ 679.366

4%

€ 29.002

Categorie 2: Secretariaten primair proces

€ 69.785

-31%

-€ 30.628

Categorie 3: Bestuurszaken en bestuursondersteuning

€ 433.655

52%

€ 147.984

Categorie 4: Personeel en Organisatie

€ 454.289

14%

€ 55.692

Cluster 22: Wabo

953422 7

zaaknummer blad 6 van

953422 7

Cluster

Afwijking Kosten t.o.v. IJsselstein referentiebegroting gemeenten 2020 in %

Afwijking t.o.v. referentie- eigen analyse gemeenten absoluut Deels te verklaren door extern belegde taken en daardoor in verhouding tot € 126.620 anderen meer formatie voor businesscontrol. Restverschil beperkt. ICT wordt belegd bij gemeente Gouda. Begroting verandert op dit gebied. -€ 533.499 Verschil met andere gemeenten neemt daardoor af.

Categorie 5: Financiën en Control

€ 942.569

16%

Categorie 6: Informatisering en Automatisering (incl. materiële kosten)

€ 1.406.924

-27%

Categorie 7: Juridische Zaken

€ 302.300

44%

€ 91.763

Kosten inclusief ca € 50k inhuur die niet structureel is. Restverschil beperkt.

Categorie 8: Communicatie

€ 413.860

50%

€ 137.715

Deels verklaard doordat in formatie al voorzien is in participatief werken.

Categorie 9: Kwaliteitszorg

€ 150.010

235%

Categorie 10: Facilitaire dienst (incl. materiële kosten)

€ 874.703

36%

Categorie 11: Inkoop

€ 144.094

71%

Proces van beperkte omvang. Wellicht te € 105.270 verklaren door onderzoek en statistiek, waarvoor we zelf formatie hebben. Deels te verklaren door ontvlechting en € 229.574 begroting inmiddels al neerwaarts bijgesteld. Deels te verklaren doordat taak extern belegd is en er externe overhead bij komt. Wellicht ook hoger doordat in verhouding tot andere gemeenten meer € 59.740 extern wordt ingekocht / belegd. Bijdrage wordt structureel voor een deel lager. Veel permanente aandacht voor inkoop en aanbesteding.

Legenda kleuren: Blauw: Meer dan 15% onder het gemiddelde Groen: Tussen 0% en 15% onder of boven het gemiddelde Oranje: Meer dan 15% boven het gemiddeld

De uitkomst van de benchmark is voor ons aanleiding geweest de inzet ten behoeve van het sociaal domein opnieuw te beoordelen op basis van recente cijfers. Daarbij is ook door Berenschot gekeken naar de referentiedata waartegen de uitkomst is afgezet. Dit heeft geleid tot onderstaand aangepast beeld van deze clusters:

Cluster

Kosten IJsselstein begroting 2020/2021

Afwijking %

Cluster 13: Wmo

€ 1.188.547

-15%

-€ 217.496

De kosten staan in verhouding met de werklast (aantal cliënten).

Cluster 14: Jeugd

€ 1.233.037

-2%

-€ 21.689

De kosten staan in verhouding met de werklast (aantal cliënten).

Cluster 15: Maatschappelijke opvang en welzijn

€ 3.660.713

126%

Afwijking eigen analyse absoluut

Subsidies zorgen voor ruis in de vergelijking. Hiervoor gecorrigeerd zijn kosten nog steeds hoger. Dat hangt met Pulse samen. Daarnaast is hier zichtbaar € 933.920 dat de gemeente investeert in activiteiten in dit cluster wat preventief werkt voor de clusters Wmo, Jeugd en Werk & Inkomen en schuldhulp.

zaaknummer blad 7 van

953422 7

Hieruit blijkt dat inzet op gebied van jeugdzorg en Wmo niet afwijkt van de inzet bij referentiegemeenten. Wel is duidelijk meer inzet te zien bij cluster maatschappelijke opvang en welzijn. Een belangrijke verklaring hiervoor is dat de gemeente hierin veel investeert met als doel te voorkomen dat mensen in jeugdhulp, Wmo of schuldhulp terecht komen. Algeheel beeld van de uitkomst van de benchmark is ons inziens dat afwijkingen veelal verklaarbaar zijn (in verhouding tot werklast staan of het gevolg zijn van politieke keuzes) en geen aanleiding geven tot nader onderzoek of acties. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben en we wensen u succes met de voorbereiding van voorstellen ten behoeve van het kadernotaproces voor de begroting 2022. Hoogachtend, BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN IJSSELSTEIN, de secretaris, de burgemeester,

drs. P.C.M. van Elteren

mr. P.J.M. van Domburg