1.6 Bijlage 6 Gebiedspaspoort Cluster 5 Vinkeveense Plassen interactief
Tekst van het document
Gebiedspaspoort
5. VINKEVEENSE PLASSEN Toekomstvisie 2040 Recreatieschap Stichtse Groenlanden en (aanliggend) Staatsbosbeheer
Cluster 5 - Vinkeveense plassen
Gebiedspaspoort
CLUSTER 5 ept c n o C VINKEVEENSE PLASSEN
DIT DOCUMENT IS INTERACTIEF
Doel Het gebiedspaspoort beschrijft het cluster Vinkeveense Plassen met daarin de deelgebieden Vinkeveense Plassen, Marickenland en polder Demmerick. Het doel van het gebiedspaspoort is het inzichtelijk maken van de kenmerken, functies, kansen en knelpunten, eigendom en beheer voor de deelgebieden. Dit wordt gedaan aan de hand van een ruimtelijke analyse, recreatieve analyse en een financiële analyse. Het gebiedspaspoort dient als opstap voor de Toekomstvisie 2040 van Stichtse Groenlanden en Staatsbosbeheer.
Inhoudsopgave 1. Ruimtelijke analyse 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6
Ontstaansgeschiedenis van het gebied Structuurdragers Ruimtelijke samenhang Planologische kaders en ontwikkelingen Klimaat Kansen en knelpunten
2. Recreatieve analyse 2.1 2.2 2.3 2.4
Huidig gebruik Doelgroepen Impact van trends en ontwikkelingen Kansen en knelpunten
3. Eigendom en beheer 3.1 3.2 3.3
Beheerverantwoordelijkheden van recreatieve voorzieningen Financiële analyse Kansen en knelpunten
4. Richtinggevende uitspraken Bronnen Bijlage
1. Ruimtelijke analyse Ligging Cluster 5 bestaat uit de Vinkeveense plassen, Marickenland en de Demmerickse Polder. Waar de plassen, met haar karakteristieke legakkers, zandeilanden en polder Demmerick onderdeel uitmaken van het veenontginningslandschap, maakt
Winkelpolder
Marickenland onderdeel uit van het droogmakerijlandschap Groot-Mijdrecht. De Vinkeveense plassen vormen het grootste
ZE 10, 11
recreatieve plassengebied van de provincie Utrecht en hebben
ZE 12 ZE 1
een bovenregionale functie voor (water)recreatie.
ZE 9 ZE 2
Noordplas
Het gebied wordt aan de oostzijde begrensd door het riviertje Winkel/Waver en nog iets verder oostelijk ligt het Amsterdam
ZE 8
Rijnkanaal. De A2 vormt een aanwezige en belangrijke noordzuidverbinding tussen Amsterdam en Utrecht. In oost-west richting ligt de regionale ontsluitingsweg N201. Belangrijke
ZE 3
ZE 7
Vinkeveense Plassen
ZE 6
kernen in het gebied zijn Vinkeveen, Mijdrecht en Abcoude.
ZE 4
ZE 5
Daarnaast liggen er een aantal veenontginningsdorpen zoals Waverveen, Wilnis en buurtschap Demmerick.
Legakkers
Zuidplas Legakkers
Boodschappensteigers
N201
Kleine plas
Angstelkade
Marickenland A2
Polder Demmerick
Nieuwer Ter Aa
Kockengen De Gagels
Vinkeveense plassen met trekgaten en op de legakkers vakantiehuisjes (Siebe Swart, 2014)
4
1.1 Ontstaansgeschiedenis van het gebied 10e eeuw | Woeste gronden
1900-1960 | Wederopbouwperiode
Het landschap, ooit gekenmerkt door haar woeste,
Vanaf de Tweede Wereldoorlog werd de zandlaag
moerassige gronden werd vanaf de 10e eeuw in cultuur
onder het veen gewonnen voor de aanleg van wegen.
gebracht door veenontginningen. Dit gebeurde vaak vanuit
Zo is hiermee de A2 aangelegd en is het geruikt voor
de reeds bestaande nederzettingen, gelegen op de hoger
woningbouw in Amsterdam. Door deze grootschalige
gelegen kreekruggen. Mijdrecht, Wilnis en Waverveen zijn
grondwinning werden de Vinkeveense plassen steeds
hier voorbeelden van.
dieper, op sommige punten wel 50 meter diep.
1700-1900 | Grootschalige ontginningen
1960-nu | Recreatielandschappen
Gedurende de 18e en 19e eeuw werd het veen op
De omvang van de plas, samen met de grote diepte,
grote schaal weggehaald en ingezet als brandstof. De
resulteerde in een sterke golfslag. Om de kades en
intensieve veenafgravingen resulteerden in een diepe
legakkers hiertegen te beschermen werden er in de
waterplas ten noorden van Mijdrecht. Dit gebied werd
tweede helft van de 20ste eeuw 12 zandeilanden
eind 19e eeuw drooggemalen waarna de polder Groot-
aangelegd als ‘dijken’ om de golven te breken. Het
Mijdrecht ontstond. Door middel van een kenmerkende,
unieke landschap werd een recreatieve hotspot met veel
rationele, droogmakerij verkaveling werd de polder in
ruimte voor waterrecreatie op de plas en de eilanden en
cultuur gebracht. Centraal ligt de Hoofdweg, met haaks
verblijfsrecreatie aan de randen (Vinkeveen.nl, 2022).
daarop een aantal dwarswegen. Ook rond buurtschap Vinkeveen werd op grote schaal turf gewonnen. Dit heeft geresulteerd in de typerende structuur van kanalen, slootjes en legakkers.
Luchtfoto van de Vinkeveense plas met recreatiewoningen aan de rand, legakkers op de horizon en de aanleg van recreatieieland 1 en 2 (Vinkeveen.nl, 2022)
6
10e eeuw | woeste veengronden werden ontgonnen vanuit de kreekruggen
1700-1900 | grootschalige ontginning en aanleg droogmakerij Groot-Mijdrecht
1960-1980 | afgraving Vinkeveense plassen t.b.v zandwinning voor de A2 en woningbouw in Amsterdam Zuid-Oost
1980 -nu | grootschalige uitbreding van bestaande steden, en aanleg van zandeilanden (1970) om het gebied tegen hoge golfslag te beschermen
(Topotijdreis, 2023)
1.2 Structuurdragers Het huidige landschap rond de Vinkeveense plassen
Een andere sterke structuurdrager van het gebied zijn
wordt nog steeds gekenmerkt door structuurdragers die
de twaalf eilanden die zijn aangelegd in de jaren 60 en
refereren aan de historische ontwikkelingen. Voor de
70. Naast hun primaire functie als waterkerend element
Vinkeveense plassen zijn dit de legakkers aan de randen.
werden ze een recreatief succes. Dit resulteerde in een
Deze langgerekte akkers herinneren aan de periode
gevarieerd programma-aanbod per eiland. Zo vormt eiland
van grootschalige turfwinning, de zogenoemde ‘natte
4 een duikerswalhalla, heeft eiland 1 een horeca-paviljoen
vervening.’ Dit hield in dat het gewonnen turf te drogen
en en kan eiland 9 tegen betaling gebruikt worden voor
werd gelegd op de niet afgegraven stroken grond. Hierdoor
(groeps)kamperen.
ontstond een afwisseling van langgerekte legakkers en trekgaten/kanalen. De toenemende golfslag in de plassen,
Ook polder Demmerick, ten zuiden van de plassen,
als gevolg van de zandwinning, zorgde voor erosie van
wordt gekenmerkt door de langgerekte structuur van
de legakkers en maakte ze steeds kwetsbaarder als
veenontginnning, vertrekkend vanuit een bebouwingslint.
golfbrekers. Ondanks een initiatief om ze te beplanten met
De veelheid aan lange sloten vormen nog altijd de
houtegewas zijn veel van de akkers verdronken of zelfs
kenmerkende structuurdragers van dit gebied. In
geheel verdwenen (Arcadis, 2021).
Marickenland vormt de rationele verkaveling van droogmakerij Groot-Mijdrecht een kenmerkende structuur. Veel van de lange, kaarsrechte watergangen zals de Hoofddtocht zijn nog steeds te herkennen in het landschap. De Legakkers en zandeilanden als belangrijek structuurdragers van de Vinkeveense plassen (Arcadis, 2021)
De slootpatronen van de Demmerickse polder vormen belangrijke structuurdragers die herinneren aan de veenontginning (Studio Kastermans, 2022)
8
De Hoofddtocht en Gemaal de Winkel vormen belangrijke structuurdragers van het droogmakerijlandschap van polder Groot-Mijdrecht (Het Utrechts Archief, 1970)
1.3 Ruimtelijke samenhang Het gebied Vinkeveense plassen wordt gekenmerkt door
Het waterrijke karakter van dit gebied heeft in het
een grootschalig veenontginningslandschap. Aan de
verleden naast grondstoffenwinning ook een belangrijke
westzijde ligt droogmakerij Groot-Mijdrecht. De polder
rol gespeeld in de landsverdediging. Fort aan de Winkel
ligt zo’n zes meter onder NAP en is daarmee een van de
(gebouwd rond 1890) en Fort in de Botshol (gebouwd
diepste droogmakerijen van Nederland. De ruimtelijke
rond 1895) maakten onderdeel uit van de Stelling van
structuur bestaat uit rationele, haakse verkaveling. Door
Amsterdam, en herinneren aan deze tijd. Een deel van de
de lage ligging heeft het gebied veel last van (zoute) kwel
forten zijn op dit moment niet openbaar toegankelijk.
waardoor het vaak ongeschikt was voor akkerbouw en soms zelfs veeteelt. Nu wordt het gebied veelal gebruikt
Verstedelijking en recreatiedruk heeft geresulteerd in een
als (extensief) grasland. In het zuidoostelijke deel van de
grote wirwar aan (recreatieve) bebouwing in en rond het
droogmakerij ligt natuurgebied Marickenland.
buurtschap Vinkeveen. De Braambrugse Zuwe, met haar
Noordplas
veelheid aan villa’s is geworden tot een bebouwde as Ten oosten van de droogmakerij liggen weidse polders,
tussen oost- en west. De Braambrugse Zuwe vormt samen
gekenmerkt door langgerekte verkaveling en een
met de N201 een belangrijke entree richting het gebied.
waterrijke uitstraling. Polder Demmerick maakt onderdeel
Vanuit het zuid/zuidwesten wordt deze functie vervuld
uit van dit veenweidelandschap. De lage ligging zorgt voor
door het bebouwingslint aan de Herenweg (Vinkeveen).
natte voeten waardoor het gebied momenteel veelal wordt
Daarnaast is er ook veel verstedelijking aan de
ingezet als extensief grasland en weidevogelgebied.
oostzijde; Groenlandse kade, vinkenkade en rondom de
br am Bra
parkeerplaats Winkelpolder. De Vinkeveense plassen kunnen worden opgedeeld in drie
e Zuw e ugs
Zuidplas
delen: van noord naar zuid gaat het om de Noordplas, de Zuidplas en de Kleine Plas. De Noordplas is de grootste en diepste plas. Om weerstand te bieden tegen de hoge golfslag in deze plas werden er in de jaren 60 en 70 twaalf
Kleine plas
zandeilanden aangelegd. Naast de primaire functie als ‘waterkerend element’ werden ze een recreatief succes. De legakkers aan de randen herinneren aan de periode van grootschalige turfwinnning (Vinkeveen.nl, 2022).
Polder Demmerick Marickenland
Ruimtelijke analyse
10
Droogmakerij Groot-Mijdrecht | weidse vergezicht op Waverveen
Vinkeveense plassen | eilandstructuur met recreatieve invulling
Polder Demmerick | waterrijk karakter en weidse vergezichten
Vinkeveen | legakker met wilgenbeplanting (particulier eigendom)
1.4 Planologische kaders en ontwikkelingen - Deelgebied Vinkeveense Plassen Huidig ruimtelijk beleid
Onderstaand overzicht geeft op een globale wijze inzicht in
Daarnaast is er in de Legakkervisie (2012), toekomstplan
Hiertussen worden takken gevlochten. Het bos kan
Het landschap rond het cluster Utrecht Vinkeveense
de belangrijkste ruimtelijke ontwikkelingen in het gebied
(2015) en ontwikkelprogramma Vinkeveense Plassen
worden gebruikt als paaiplaats en schuilplek voor vissen
Plassen kent verschillende beschermingscategorieën voor
en de wijze waarop deze een raakvlak kunnen hebben
(2019) opgenomen dat de blauwe legakkers niet
en wordt daarmee ook voor vogels interessant. Om
natuur en cultuurhistorische waarden (p.17). Onderstaande
met de doorontwikkeling van de (recreatie) gebieden in dit
behouden hoeven te blijven. Omdat afgraven niet
te voorkomen dat er nog meer legakkers zinken zal er
kaarten geven op een beknopte wijze weer waar deze
cluster. Voor verdere informatie zie ook de bronnenlijst in
wenselijk is vanuit natuur oogpunt, moet hier nog een
bovendien flink ingezet moeten worden op een goede
waarden te vinden zijn en hoe deze mogelijk van toepassing
de bijlage.
oplossing voor worden gevonden. Een vissenbos bestaat
oeverbeschoeiing en onderhoud van bomen op de akkers
uit een rij houten palen die de grond in worden gestoken.
(RTV Utrecht, 2024).
kunnen zijn op de (recreatie)gebieden in de omgeving. De drie belangrijkste natuur-beheertypen van het De Vinkeveense plassen maken in haar geheel onderdeel
plassengebied zijn kruiden- en faunarijk grasland, vochtig
uit van het Natuur Netwerk Nederland. Ook het oostelijk
bos met productie en hoog- en laagveenbos. Specifiek
deel van droogmakerij Groot-Mijdrecht en het noordelijk
voor de zandeilanden en de legakkers liggen kansen
deel van de Demmerickse polder vallen onder NNN.
voor een impuls van bestaande natuurwaarden. Denk
Natuurgebied de Botshol maakt zelfs onderdeel uit van de
hierbij aan het toepassen van inheemse beplanting,
Natura2000 gebied. Overige delen van Groot-Mijdrecht en
het aanleggen van natuurvriendelijke oevers, vochtig
de Demmerickse polden vallen onder Weidevogelgebied.
hooiland en kruidrijk grasland en het aanleggen van fauna-
Op regionale schaal is de omgeving Vinkeveense plassen
uittreedplaatsen. Zeker als het gaat om de legakkers in
een belangrijke natuurschakel tussen de Nieuwkoopse
het gebied is het van groot belang om deze te behouden.
plassen in het zuidwesten en de oostelijk gelegen
De afgelopen jaren zijn er vele legakkers verdwenen door
Vechtplassen. In het waterrijke plassengebied komen
de sterke golfslag in de plassen. Deze ‘verzonken akkers’
bijzondere plant- en diersoorten voor zoals fonteinkruid,
vormen een kwetsbare structuur voor de intensieve
kranswier, de ringslang en de kwabaal. Ook vormt het een
recreatievaart (Arcadis, 2021). Sinds een aantal jaar wordt
waardevol rustgebied voor vogels als de zwarte stern en
er geëxperimenteerd met de aanleg van vissenbossen
de visdief. Vanuit het Beeldkwaliteitsplan Vinkeveense
om de verzonken akkers zichtbaar te maken voor boten
Plassen wordt gestreefd naar het behouden en versterken
en tegelijkertijd een ecologische impuls te geven aan het
van de Vinkeveense Plassen als kerngebied voor natuur.
onderwaterleven. Dit kan niet op alle plekken (afhankelijk van blootstelling wind/golfslag etc.)
Ruimtelijke ontwikkelingen
Nieuwekoopse plassen
14
Planologische natuurkaders (Provincie Utrecht, 2024)
Vissenbos (RTV Utrecht, 2024)
Verzonken legakkers in de period 2015 - 2018 (Arcadis, 2021)
Vechtplassen
Beheertypen in het Vinkeveense Plassengebied (Arcadis, 2021)
Zicht op de Vinkeveense Plassen vanaf de Heilig Hart van Jezus-kerk te Vinkeveen, hierop is de veelheid aan (verdronken) legakkers te zien (Het Utrechts Archief, 1913)
Planologische kaders en ontwikkelingen - Deelgebied Vinkeveense Plassen Naast waardevol natuurgebied valt een groot deel van
Twee opmerkelijke elementen in het gebied zijn Fort in
omgeving Vinkeveen onder de UNESCO bescherming.
de Botshol en Fort aan de Winkel. Fort aan de Botshol
Stelling van Amsterdam en Hollandse Waterlinies.
grenst aan natuurgebied Waverhoek en is in eigendom van
Delen van deze verdedigingslinie zijn nog altijd goed te
Natuurmonumenten. Natuur heeft hier de hoofdfunctie
herkennen in het landschap zoals de forten, sluizen en
en daarom is het enkel onder begeleiding mogelijk het
dijken. Andere onderdelen zijn minder goed zichtbaar
fort te bezoeken. Fort aan de Winkel is in eigendom
zoals de verboden kringen en inundatievlaktes. Vanuit
van het Rijksvastgoedbedrijf en heeft momenteel geen
de provincie Utrecht (siteholder van werelderfgoed),
publieksfunctie (Gemeente de Ronde Venen, 2023).
het Waterschap Amstel Gooi en Vecht en de gemeente de Ronde Venen wordt er ingezet op het beleefbaar en toegankelijk maken van het linielandschap (Gemeente de Ronde Venen, 2023). Het document Gebiedsanalyses kernwaliteiten Hollandse Waterlinies en Stelling van Amsterdam Zuid geeft uitgangspunten en ontwikkelrichtingen om deze beleving te versterken alsook te beschermen (Provincie NoordHolland en Provincie Utrecht, 2022).
Planologische kaders cultuurhistorie (Provincie Utrecht, 2024)
16
Vogelvlucht van de Stelling van Amsterdam Zuid. Op de kaart zijn de hoofdweerstandslijn, forten met schootskringen, acccessen, inundatievelden, sluizen en
Visiekaart Vinkeveense plassen uit het Beeldkwaliteitsplan Viinkeveense Plassen (Arcadis, 2021) Hierop is o.a. te zien hoe het gebied een
andere bestaande vkernelementen van de Stelling van Amsterdam-Zuid nadrukkelijk weergegeven (Provincie Utrecht en Provincie Noord-Holland, 2022)
belangrijke schakel in het natuurnetwerk vervuld. (notie; in het huidig gebruik worden de eilanden intensief gebruikt)
Planologische kaders en ontwikkelingen - Deelgebied Polder Demmerick Voortkomend uit de Agenda Vitaal Platteland van de
de polder bestaat uit weidevogelgebied. Hier werken
Provincie Utrecht is er in 2010 door samenwerkende
agrariërs samen met de natuur door weidevogelbeheer
gebiedspartijen een Gebiedsconvenant Groot Wilnis-
en particulier natuurbeheer. Dit heeft geresulteerd in
Vinkeveen ondertekent. Dit convenant heeft als missie
een nagenoeg ‘planet-proof’ melkproductie waardoor de
om het bijzondere veenweidelandschap te behouden en
boeren hier een eerlijkere prijs voor hun melk ontvangen
verder te ontwikkelen. Het omvat vijf doelen:
(Provincie Utrecht, De Venen en Proces Groot Wilnis-
•
schoon water
Vinkeveen, 2010).
•
beperkte bodemdaling
•
veelzijdige natuur
Een bijzondere cultuurhistorische lijn in de Demmerickse
•
vitale landbouw
polder is het Bellopad. Deze lijn, die nu bestaat uit een
•
weidse recreatie
wandelroute, was ooit een spoorlijn waar de Bellotrein reed van Mijdrecht naar Abcoude. Nu ligt er een natuur- en
De aanleg van het Natuurreservaat Demmerick maakt
cultuur-wandeling van 19 kilometer (Bellopad.nl, 2023).
onderdeel uit van dit initiatief. Dit gebied omvat de noordzijde van Polder Demmerick en maakt onderdeel uit
Een ander bijzonder verhaal van dit gebied zijn de
van Natuur Netwerk Nederland. De natuur in dit reservaat
150 karakteristieke damhekken die je door de hele
is in ontwikkeling en vormt een belangrijke schakel met
polder tegenkomt. Deze referen aan de eeuwenoude
de Vinkeveense plassen. Er wordt drasland gecreëerd
samenwerking tussen agrariërs, overheden en bedrijven
door het haarvatensysteem van bestaande watergangen
in het gebied. De hekken zijn ontworpen voor de streek
meer natuurvriendelijk in te richten en waterstanden
en mede-gefinancierd door de Agenda Vitaal Platteland
plaatselijk te verhogen. Hierbij wordt gezocht naar een
vanuit de provincie Utrecht. De namen op de hekken
samenwerking met omliggende boerenbedrijven richting
referen aan de achtergelgen stukken land, die vroeger ver
een natuurinclusief bedrijfsmodel. Het overige deel van
van de boerderij lagen (Groot Wilnis-Vinkeveen, 2024)
Impressie van draslandnatuur, in samenhang met vitale landbouw in Donkereind-Demmerick (Gebiedsconvenant Groot Wilnis-Vinkeveen 2010-2020
18
Polder Demmerick | damhekken ontwikkeld voor de polder Groot Wilnis-Vinkeveen
Halte 4 - De Demmerickse Polder, als onderdeel van het Bellopad (Bellopad.nl, 2023)
Planologische kaders en ontwikkelingen - Deelgebied Marickenland Marickenland maakt onderdeel uit van de zuidoosthoek
•
8,8 hectare waterberging realiseren
van droogmakerij Groot-Mijdrecht. Het wordt aan de
•
recreatie faciliteren
oostzijde begrensd door bedrijventerrein Voorbancken en
Het ontwerp bestaat uit twee deelgebieden waarin
woonwijken Zuiderwaard, Westerheul en Vinkeveld, en
weidegrond wordt omgevormd tot bloemrijk grasland,
aan de zuidzijde door regionale wegen N201 en N212.
rietland en nat schraalland. Ook worden er in het hele
Marickenland ligt zo’n 6meter onder NAP en bestaat
gebied natuurvriendelijke oevers en faunapassages
voornamelijk uit een venige ondergrond die steeds verder
aangelegd en wordt er een vissluis gerealiseerd.
daalt. Het wordt steeds lastiger om het gebied droog
Naast natuurontwikkeling worden er recreatieve
te houden en inklinking van het veen zorgt voor een
wandelpaden aangelegd en omt er een natuurspeelplaats
toenemende CO2 uitstoot. Daarnaast zorgt de inklinking
en vogeluitkijkpunten. Marickenland krijgt twee
voor verzakkingen in het omliggende bebouwde gebied.
gebiedsentrees, een bij de scouting Bonkestekersweg en
Om deze problematiek te lijf te gaan heeft de provincie
een bij de Spoordijk van de N212 (Van den Brink, 2019).
Utrecht samen met Staatsbosbeheer, waterschap Amstel,
De verwachting is dat er begin 2025 wordt gestart met de
Gooi en Vecht, gemeente De Ronde Venen, Agrarische
aanleg van het natuurgebied (provincie Utrecht, 2024).
Natuurvereniging De Venen, Colectief Rijn, Vecht en Venen en de LTO een gebiedstransformatie geiniteeerd waarbij de huidige weidegronden worden omgezet naar natuurgebied. Door hier meer ruimte te bieden aan water(berging) worden probelemen als bodemdaling en wateroverlast beperkt. De komende jaren wordt er in Marickenland zo’n 300 hectare natuur ontwikkeld. De Provincie Utrecht heeft drie doelen gesteld voor de inrichting van het gebied: •
nieuwe natuur realiseren
Marickenland | weidse vergezichten op grasland
20
Inrichtingsschets Marickenland, afkomstig uit de Natuurvisie (Van den Brink, 2019)
Planologische kaders en ontwikkelingen - Utrechts Programma Landelijk gebied
1.5 Klimaat
Vanuit het Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG)
Om recht te doen aan de diversiteit van landschappen in
Om inzicht te krijgen in de grote uitdagingen die door
wordt er gewerkt aan grote vraagstukken zoals het
de provincie Utrecht is er een onderverdeling gemaakt. Dit
verminderen van stikstof, het verbeteren van de bodem-
cluster valt onder de veenweidegebied Het Groene Hart.
en waterkwaliteit, het versterken van de natuur en het
In toekomst wordt er hier ingezet op:
toekomstbestendig inrichten van ons landelijk gebied.
•
Momenteel wordt er gewerkt aan een integrale aanpak
minder uitstoot van koolstofdioxide (CO2)uit veenbodems door de grondwaterstand te verhogen
waarbij verschillende partijen worden meegenomen, denk
•
meer duurzame landbouw en minder intensief
aan agrariërs, inwoners, natuurorganisaties,
•
een deel van het gebied is geschikt gemaakt voor
waterschappen, gemeenten en buurprovincies. In 2025 wordt er een definitief plan verwacht.
weidevogels. •
er is een rijke blauwe dooradering; een netwerk van met elkaar verbonden natuurvriendelijke sloten,
In het concept UPLG zijn een aantal structurerende principes opgesteld die leidend zijn: •
voldoende en schoon water
•
inspelen op klimaatverandering
•
kwaliteit van de natuur verbeteren
•
minder stikstofuitstoot
•
duurzame landbouw
•
minder broeikasgassen uit veehouderij (methaan)
•
aansluiten bij andere projecten van de provincie
rivieren en plassen. •
de natuur in Natura 2000-gebieden is hersteld, en er zijn moerasgebieden en waterbuffers aangelegd.
(Provincie Utrecht, 2023)
Landschappelijke deelgebieden uit het concept Utrechts Programma Landelijk Gebied (Provincie Utrecht, 2023)
22
klimaatverandering op de clustergebieden afkomen is gebruik gemaakt van de Klimaateffectatlas. De kaartbeelden laten zien waar de effecten van wateroverlast-hitte-droogte-overstroming in de komende decennia de meeste impact zullen hebben, en waar mogelijk maatregelen nodig zullen zijn: Het overgrote deel van dit cluster wordt gekarakteriseerd door een waterrijk veenweidelandschap. De intensieve bemaling van de afgelopen decennia heeft geleid tot een zeer laag gelegen gebied, op sommige plekken wel 6 meter onder NAP. Dit zorgt voor wateroverlast, kwel en lokale verzilting. Bemaling van agrarisch grasland heeft bovendien als gevolg dat het veen verder inklinkt en CO2 naar de omgeving uitstoot. De toekomstplannen bij Marickenland en Polder Demmerick dragen bij aan een meer natuurinclusieve landinvulling waarbij samenwerking tussen boeren en natuurorganisaties wordt gezocht en meer ruimte komt voor waterberging.
Klimaateffecten op kaart (Provincie Utrecht, 2024)
1.6 Kansen en knelpunten - Ruimtelijk Op basis van de landschappelijke analyse, gebiedsbezoeken en huidig beleid kunnen er een aantal
•
kansen en knelpunten worden geformuleerd.
Maak meer ruimte voor de voetganger en fietser over bestaande bebouwingslinten. Bij de Braambrugse Zuwe zou deze (her)ontwikkeling gekoppeld kunnen
Kansen & Knelpunten: •
worden aan ophoging (weg kampt met verzakking).
Er liggen kansen om een meer onderscheidende identiteit voor de verschillende gebieden te
•
versterken en/of te ontwikkelen: - Vinkeveense plassen: waterrecreatie, het verhaal
Behoud en versterk de Vinkeveense Plassen als kerngebied voor natuur
•
Koester de cultuurhistorisch waardevolle structuur
van de historische legakkers, water- en oevernatuur
van legakkers door ze te beschermen tegen golfslag,
- Polder Demmerick: weidevogelgebied en
beleefbaar te maken en door de natuurwaarden te
natuurinclusieve landbouw, extensieve recreatie
vergroten. Bijvoorbeeld door ze in te richten met
- Marickenland: waterberging, moerasnatuur en
inheemse beplanting en kruidrijk grasland, maar
avontuurlijke recreatie
ook door fauna-uittreedplaatsen aan te leggen en de bomen als hakhout te beheren.
•
Er ligt een kans om recreatie beter te spreiden
•
Versterk natuurwaarden op de zandeilanden door
door te werken aan een intensiteit zonering. Naast
natuurvriendelijke oevers aan te leggen door waar
het versterken van de aantrekkingskracht door
mogelijk inheemse beplanting toe te passen, het
gebiedsidentiteiten te verbeteren vraagt dit om
maaibeheer verder aan te passen en waar dat
het versterken van recreatieve verbindingen. In
kan (bescherming tegen afkalving noodzakelijk)
dit cluster liggen er kansen om sterke natuur-
natuurvriendelijke oevers aan te leggen in plaats van
en recreatieve verbindingen te maken tussen
harde constructies. Waar mogelijk in de toekomst
de Vinkeveense Plassen en Marickenland. De
aangepast maaibeheer.
verbindingen met polder Demmerick zijn voornamelijk gefocust op natuur. Dit kostbare weidevogelgebied
•
Vinkeveense plassen | legakkers zijn vaak ontoegankelijk - geen zicht op de plassen
Vertel het verhaal van de Hollandse Waterlinie,
is gebaat bij zo min mogelijk (recreatieve) verstoring.
met o.a. Fort aan de Winkel en Fort in de Botshol.
Ook liggen er kansen voor meer verbinding met
Koester de idyllische route tussen deze forten, over
andere clusters, zoals het Oortjespad (richting het
de Winkeldijk – Botshol - Waverdijk. Zet de fietser
zuiden) en de Vecht (richting het zuidoosten). Naast
en wandelaar hier voorop en maak het waar mogelijk
het ontwikkelen van nieuwe schakels liggen er kansen
autoluw.
om bestaande verbindingen te versterken door te werken met heldere bebording (route en informatie).
•
Koester het verhaal van het Bellopad en de 150 damhekken in Polder Demmerick en ontwikkel
•
Zorg voor heldere en uitnodigende entrees naar
verder door met behulp van recreatie en educatie.
de verschillende gebieden. Er ligt een kans om
Houd hierbij rekening met het kwetsbare karakter
het centrum van Vinkeveen als centrale ‘poort’ in
van het weidevogelgebied; het liefst zo min mogelijk
te richten van waaruit je plassen, Marickenland
recreanten in het gebied. Wel liggen er kansen voor
en polder Demmerick kunt bezoeken. Naast deze
een mooie (fiets)route rondom, met mogelijk ruimte
gebiedsoverkoepelende entree liggen er kansen
voor een vogelkijkhut om de beleving te versterken.
om de entree van eiland 1 en 4 beter in te richten waardoor ze herkend worden als gebiedsentrees. •
Versterk de land-water relatie rond de Vinkeveense plassen door ommetjes te introduceren. Koppel bijvoorbeeld een legakker-pad met een watertaxi/ pontje en zorg voor doorzichten over het water (dit speelt bijvoorbeeld op de Braambrugse Zuwe)
24
Vinkeveense plassen | harde oeverconstructie, hier liggen kansen voor natuurvriendelijke oevers
2. Recreatieve analyse 2.1 Huidig gebruik Om inzicht te krijgen in welke recreatieve waarde de gebieden hebben, is per gebied de gebruikswaarde, belevingswaarde en attractiewaarde bepaald: •
Gebruikswaarde: wat voor activiteiten zijn er mogelijk?
•
Belevingswaarde: welke belevingssferen zijn er in het gebied?
•
Attractiewaarde: wat trekt bezoekers juist naar dit gebied?
Vinkeveense Plassen Gebruikswaarde: Uitgestrekt plassengebied met legakkers en 12 zandeilanden, recreatieterreinen en routes, aanlegsteigers en een baan voor waterskiën (waarvoor een ontheffing nodig is). In het recreatieve gebruik ligt het accent op watersport en dagrecreatie. oor waar mogelijk inheemse beplanting toe te passen, het maaibeheer verder aan te passen en waar dat kan (bescherming tegen afkalving noodzakelijk) natuurvriendelijke oevers aan te leggen in plaats van harde constructies. De eilanden hebben elk een eigen functie en voorzieningen: •
Eiland 1: strandpaviljoen Wander Island, een speelvoorzieningen, beachvolleybalnet, ligen speelweiden, er mag ge-bbqt worden, toiletvoorziening, een parkeerplaats naast het eiland (met een TOP), een zwemzone en snackuitgifte (in gebouw van SGL). Dit eiland is in de zomermaanden de entree naar eiland 2.
•
Eiland 2: lig- en speelweiden, een speeltoestel, (picknick)bankjes, een zwemzone en een toiletvoorziening.
•
Eiland 3: is alleen per boot bereikbaar en is rustiger van aard. Er zijn ligweiden, twee zwemplaatsen en een toiletvoorziening.
•
Eiland 4: populaire plek voor duikers. Er is een zwemzone (bereikbaar via trapjes), een parkeerplaats op het eiland, een toiletvoorziening, een duikzone (ook gebruikt door zwemmers), duikshop (incl. verkoop duikvergunningen), foodtruck in de zomerperiode,, een vaste verbinding met eiland 5 en watersportvereniging Vinkeveen Abcoude.
•
Eiland 5: lig- en speelweiden, vuurplaatsen, een zwemzone, speelvoorzieningen en een toiletvoorziening. De afgeschermde zwemzone met strandje en vele speelattributen maakt het eiland uitermate geschikt voor kinderen en jongeren.
• 26
Eiland 6 en 7: deze eilanden zijn alleen per boot bereikbaar en rustiger van aard. Er zijn speelweides.
•
• •
Eiland 8: alleen per boot bereikbaar en beschikt
Attractiewaarde: De Vinkeveense Plassen trekken vooral
over een speelweide, speeltoestellen, een
veel mensen (zowel bezoekers als inwoners) in de zomer
wedstrijdtoren (niet publiek toegankelijk) en een
voor de waterrecreatiemogelikheden (waaronder de
toiletvoorziening. Het eiland is door de zwemzone en
mogelijkheden voor het waterskien), de speelstrandjes,
vele speelattributen geschikt voor kinderen.
de duikzone en de verschillende aanlegplaatsen. Naast de
Eiland 9: velden voor (groeps)kamperen, speelweide
plassen zelf is ook de legakkerstructuur iets unieks in dit
en een toiletvoorziening.
gebied. Het is cultuurhistorisch uniek en zeer waardevol,
Eilanden 10, 11 en 12: alleen per boot bereikbaar
maar vanaf het water of op de grond is het moeilijk te
er zijn alleen speelweiden. Eiland 11 heeft alleen
ervaren.
beplanting, en geen weides. Bezoekers: de Vinkeveense Plassen trekken circa De eilanden 1, 2, 4, 5 en 8 zijn rijk aan voorzieningen en
544.000 unieke Nederlandse bezoekers en 1,5-1,75
daardoor drukker van aard. De eilanden 3, 6, 7 en 9 t/m 12
miljoen Nederlandse bezoeken (2022). Er is vaak sprake
hebben minder voorzieningen en zijn daardoor rustiger van
van piekdrukte op zomerse dagen. Gemiddeld zorgt
aard.
dit voor 1.400 bezoeken per hectare. Dit is een lage bezoekersdichtheid. De meeste bezoekers komen uit
Honden: aangelijnd toegestaan en buiten strand/
Utrecht, Amsterdam en omliggende kernen en de plassen
zwemzones op eilanden 1, 2, 6, 7 en 9 t/m 12.
worden gewaardeerd met een 7,6. Dit is net onder het
De strand- en zwemzones op de eilanden zijn verboden
gewogen gemiddelde van een 7,9 van het totaal in Utrecht.
voor honden. Marickenland en Polder Demmerick Rond de plassen zijn voorzieningen zoals jachthavens,
Gebruikswaarde: Marickenland is een relatief nieuw
P&R’s, parkeerplaatsen aan de zandeilanden, diverse
natuurgebied waar natuurontwikkeling, recreatie en
verblijfsrecreatie (vakantiehuisjes, campings en hotels),
waterberging samenkomen. Natuurspeelplaats en
kanoroutes (in en rond de plassen), een waterskibaan
vogeluitkijkpunt zijn nog in ontwikkeling.
aan de zuidplas en wandelroutes (klompenpad) en fietsroutes (als onderdeel van het knooppuntennetwerk).
Belevingswaarde: natuurbeleving staat centraal in
Ook is er een TOP Vinkeveense Plassen (gelegen aan
Marickenland en in polder Demmerick daarnaast ook
het Kloosterplein in Vinkeveen) waar vanuit twee
cultuurhistoriebeleving. Door polder Demmerick loopt het
fietsroutes starten. In het gebied zijn ook locaties
Bellopad dat een 19 kilometer lange historische wandeling
voor verblijfsrecreatie, waarvan een groot deel tweede
is van Mijdrecht naar Abcoude.
woningen en een deel permanente bewoning. Attractiewaarde: Het Bellopad is een begrip in de Belevingswaarde: het is een uitgestrekt plassengebied
omgeving en heeft hierdoor een bepaalde attractiewaarde.
met een afwisseling tussen water en natuur in de vorm van
Polder Demmerick is één van de oudste polders van
legakkers en 12 zandeilanden. Daarnaast vind je er mooie
Nederland en is nooit verveend.
doorgezichten en vormen de legakkers een uniek Hollands wetlands landschap. Gezamenlijk vormt dit een unieke plek in de regio.
Definitief ontwerp Marickenland (Provincie Utrecht)
28
2.2 Doelgroepen De Leefstijlvinder is een manier om toeristisch-recreatieve
Verbindingszoekers zijn behulpzame, hartelijke en
Stijlzoekers zijn gedreven, doelgerichte, ambitieuze,
doelgroepen te segmenteren. Het model geeft inzicht in
rustige mensen. Ze zijn geïnteresseerd in anderen en
ondernemende en zelfverzekerde mensen. Ze houden van
hoe verschillende leefstijlen aankijken tegen vakantie en
ze combineren het nuttige graag met het aangename.
exclusiviteit, luxe en comfort. Tijdens hun vakantie of een
vrije tijd en biedt handvatten om recreanten op basis van
Vakantie en vrije tijd betekent voor de Verbindingszoeker
dagje weg worden ze graag geprikkeld, dus er mag veel te
hun wensen te sturen. De Leefstijlvinder onderscheidt 7
ontspanning, genieten, gezelligheid, rust en stilte en tijd
doen zijn. Daarnaast zijn ze sportief: ze zijn graag zelf in
leefstijlen, elk met hun eigen wensen, gedrag en karakter.
voor elkaar. Voor Verbindingszoekers zijn gastvrijheid,
beweging of bezoeken sportwedstrijden. Stijlzoekers zijn
De afbeelding hiernaast geeft een overzicht van de
sociale verbondenheid en ‘doe maar gewoon’ belangrijke
graag onder gelijkgestemden, die waarden als ambitie,
leefstijlverdeling in Nederland.
waarden. Daarnaast vinden ze het belangrijk om er voor
uitdaging en daadkracht met hen delen. Stijlzoekers
elkaar te zijn. Ze doen graag vrijwilligerswerk en zijn graag
ondernemen graag luxe(re) activiteiten als golfen, een
in de natuur.
sauna bezoeken of varen met een bootje.
Leefstijlvinder in Nederland
Leefstijlen verdeling in Nederland (bron: Leefstijlvinder)
In het Plassengebied wonen boven gemiddeld Verbindingszoekers (23,4%) en in Vinkeveen en het buitengebied rond het
Dominante leefstijl bewoners per gemeente (links) en per buurt / wijk (rechts) in en rond de Vinkeveense Plassen (bron: Leefstijlvinder 2024)
dorp wonen boven gemiddeld Stijlzoekers (18,7%) Aansluiting leefstijlen vraag en aanbod
Marickenland en Polder Demmerick: Het huidige aanbod
Vinkeveense Plassen: De focus op waterrecreatie en
sluit met name aan op Rustzoekers en Inzichtzoekers,
de verschillende mogelijkheden daarvoor sluit aan op
door de rust, ruimte en de mogelijkheid om vogels te
Plezierzoekers en Stijlzoekers, die houden van sporten,
spotten.
waterrecreatie en activiteiten ondernemen. De eilanden zijn verschillend ingericht, en zijn voor verschillende groepen aantrekkelijk. De wakeboardschool is voor plezierzoekers aantrekkelijk. Voor Verbindings- en harmoniezoekers zijn er de recreatieve eilanden, waar je kunt picknicken, zwemmen en zonnen, voor Rustzoekers zijn er de rustige eilanden en omliggende wandelroutes.
30
2.3 Impact van trends en ontwikkelingen
2.4 Kansen en knelpunten - Recreatief
Groeiende populariteit van waterrecreatie
Toenemend belang van actief ‘buiten zijn’ vanwege
Kansen:
•
Meer bootbewegingen op de Vinkeveense Plassen.
gezondheid
•
Daardoor ontstaat meer overlast door snelvaren en
•
•
kans om aanbod op gebied van cultuurhistorie, natuur,
wandel- en fietsrondjes, sport- en speeltoestellen en
sportiviteit en comfort voor Stijlzoekers, Rustzoekers
zijn (met zomers weer) te druk. Dit uit zich in volle
Kansen voor meer kleine waterrecreatie zoals suppen
voorzieningen voor actieve kleine waterrecreatie.
en Inzichtzoekers te versterken.
parkeerplaatsen, opstoppingen en verschillende
Spreiding van bezoekers in tijd door bijvoorbeeld
recreatieve activiteiten door elkaar heen.
•
Eilanden 1, 2, 4, en 5 zijn met het land verbonden en
worden op de vraag naar meer beleving, zoals een
Diversiteit van activiteiten neemt toe
zakelijke functies toe te voegen die jaarrond voor
barbecueboot, mindfulness op de supplank en een
•
Meer verschillend gebruik kan leiden tot botsingen
inkomsten kunnen zorgen (zoals een congres- of
door duikers en mensen die hun boot te water willen
waterspeelplaats.
tussen recreanten. Zonering van de eilanden, polder
vergaderlocatie).
laten (vooral in de weekenden). Dit neemt ruimte
Opkomst actie-gerelateerde watersport: naast,
en plassen kan helpen bij het stroomlijnen ervan.
Meer aandacht voor lokale festiviteiten zoals de
in, waardoor de parkeerplaats op piekdagen snel
waterskiën ook wakeboarden, wakesurfen,
opening en sluiting van het vaarseizoen of ‘rondje
vol is. Daarnaast heeft eiland 4 te maken met een
flyboarden, wakeskaten en wakesurfen.
eilanden’ o.a. voor het gemeenschapsgevoel van de
onduidelijke entree (via de Braambrugse Zuwe)
inwoners.
waardoor bezoekers er snel voorbij rijden.
•
•
Aandacht voor de bijzondere cultuurhistorische
•
•
De parkeerplaats van eiland 4 wordt veel gebruikt
Incidenten zijn een knelpunt bij het Bellopad en
Bijzondere themaroutes worden binnen deze trend
verhalen van het gebied: Nieuwe Hollandse Waterlinie
verschillende eilanden. De regels voor honden moeten
steeds populairder en bieden kansen voor de
en legakkers.
het ontgelden, en er is ook overlast gerelateerd aan
Het gebruik van de P&R’s in de omgeving van de
lachgasgebruik en snelvaren.
deelgebieden. •
•
Behoefte aan een meer beweegvriendelijke inrichting
Toenemende behoefte aan beleving en betekenis •
Knelpunten:
jetski’s en kanoen op het water. Hiermee kan ook ingespeeld
•
Voor de gehele toeristisch-recreatieve sector een
•
Ruimte voor vernieuwing van aanbod op de
Vinkeveense Plassen verhogen om vanuit daar fietsen
zandeilanden.
naar de Vinkeveense Plassen en meer gebruik van openbaar vervoer te stimuleren.
Groeiende aandacht voor duurzaamheid
Er is in relatie tot de problematiek te weinig boa capaciteit.
•
Behoud van de legakkers. De legakkers zijn voor
Authentieke, unieke en bijpassende
95% in particuliere handen. In combinatie met het
verblijfsrecreatieve ontwikkelingen in relatie tot water,
feit dat er nu in de regelgeving geen ontwikkelingen
erfgoed en zakelijke markt
mogelijk zijn, leidt dit in sommige gevallen tot
Er ligt een kans in het toepassen van zonering voor
verwaarlozing en onrechtmatig gebruik. In het
recreatie op de eilanden. Dit zou betekenen dat
nieuwe bestemmingsplan wil de gemeente
Groeiende recreatiebehoefte
sommige eilanden bestemd kunnen worden voor
ruimte bieden voor nieuwe ontwikkelingen
•
Toenemende druk vanuit groeiende regio’s
recreatie, terwijl anderen juist een bestemming voor
(bebouwing) op de legakkers. Wanneer eigenaren
Amsterdam en Utrecht
natuurbehoud krijgen.
investeren, bijvoorbeeld door het bouwen van een
•
•
•
Toenemende aandacht voor verduurzaming van de horeca, duurzaam (elektrisch) varen. Interesse voor opruimen plastic en zwerfvuil?
•
•
Permanente bewoning van recreatieverblijf verandert
recreatiewoning, wordt verwacht dat ze ook bijdragen
het recreatieve gebruik en zorgt voor extra druk van
aan het beter onderhouden van de legakkers. Op deze
onder meer honden.
manier worden de legakkers beschermd en worden extra natuurwaarden toegevoegd. •
Het project voor nieuwe voorzieningen en waterberging in Marickenland ontwikkelt zich langzaam. Volgens planning zou de 1 in 2025 opgeleverd moeten worden. voor deel 2 is nog geen planning bekend.
•
Voor Polder Demmerick en het Bellopad geldt dat honden aangelijnd moeten zijn. Dit staat op borden aangegeven, echter zijn deze al meerdere keren weggehaald of vernield.
Bebouwd lint Vinkeveense plassen (bron: Siebe Swart)
32
3. Eigendom en beheer
oppervlakte (ha) Cluster 4: Hollandsche IJssel en Nedereindse Plas 261,3 IJsselbos (SBB) 26,6 IJsseloevers (SBB) 1,9 Nedereindse plas (SGL)
84,6
IJsselsteinse bos zuid (SBB) 3.1 Beheerverantwoordelijkheden van recreatieve voorzieningen Eilanden 1, 2, 4, 5 en 8 zijn rijk aan voorzieningen en worden intensiever beheerd. Eilanden 3, 6, 7 en 9 t/m 12 worden minder intensief beheerd. Marickenland: de ontwikkeling van voorzieningen zal intensiever beheer vragen.
47,9 IJsselsteinse bos noord (SBB) 0,0 Onderstaande tabel geeft inzicht in de oppervlakte (in noord westhoek Hollandsche IJssel (SBB) 56,8 hectare) van het gehele cluster en de onderliggende IJsseldijk noord (SBB) 10,0 deelgebieden. Cluster 5 heeft een totaal oppervlakte van 22,0 IJsseldijk zuid (SBB) circaHollandsche 915 hectare.IJssel uiterwaarden (SBB) 11,6
Polder Demmerick: focus op extensief beheer en natuurinclusieve landbouw. Voor het beheer van de Vinkeveense Plassen zijn er onder andere de volgende verordeningen opgesteld (deze lijst is niet uitputtend): •
Verordening tarieven – 2024
•
Verordening waterskiën – 2012
•
Verordening zandeilanden – 1990
•
Verordening besluit motorschepen – 2008
•
Verordening kaart 13 – 2009
•
Verordening kaart 12 – 2009
•
Verordening kaart 1 t/m 9 – 2009
•
Verordening Vinkeveense Plassen – 2009
De verordeningen van de Vinkeveense Plassen zijn niet meer actueel, wat handhaving van het gebied vermoeilijkt. Er is daarom behoefte aan nieuwe verordeningen. Deze zijn in ontwikkeling en zijn naar verwachting volgend jaar voor het begin van het seizoen afgerond.
34
Cluster 5: Vinkeveense Plassen Winkelpolder (SGL) Vinkeveense noordplas (SGL) Vinkeveense zuidplas (SGL) Vinkeveense kleine plas (SGL) eiland 1 (SGL) eiland 2 (SGL) eiland 3 (SGL) eiland 4 (SGL) eiland 5 (SGL) eiland 6 (SGL) eiland 7 (SGL) eiland 8 (SGL) eiland 9 (SGL) eiland 10 (SGL) eiland 11 (SGL) eiland 12 (SGL) Marickenland (SBB) Polder Demmerik (SBB) De Gagels Kockengen Angstelkade Nieuwer Ter Aa
oppervlakte (ha) 915,8 4,6 271,7 198,2 8,6 2,0 3,3 2,8 2,3 1,9 0,5 0,9 4,4 3,1 0,4 0,3 1,0 197,0 160,5 12,6 32,0 1,9 5,9
Cluster 6: Gebieden langs de lek Bosje A27 (SGL) t Waal West (SGL) Boomgaard 't Waal (SGL) t Waal oost (SGL) t Waalse bos (SGL) recreatieplas Honswijkerplas (SGL) Honswijkerwaard (SBB) Tull en 't Waal (SBB) Werk aan de Waalse wetering (SBB) Inundatiekanaal (SBB) Werk aan de Korte Uitweg (SBB) Werk aan de Groeneweg (SBB) Steenwaard (SBB) Heulse waard (SGL) Lollegewaard (SBB) Horde (SBB) Salmsteke (SGL)
oppervlakte (ha) 324,6 2,0 13,4 5,9 10,4 21,2 53,9 18,7 23,4 18,9 2,6 2,7 10,3 94,7 6,9 13,1 2,7 23,9
Winkelpolder ZE 10, 11
ZE 12 ZE 1
ZE 9 ZE 2
Noordplas ZE 8
ZE 3
ZE 7
Vinkeveense Plassen
ZE 6
ZE 4
ZE 5 Legakkers
Zuidplas Legakkers
Boodschappensteigers
N201
Kleine plas
Angstelkade
Marickenland A2
Polder Demmerick
Nieuwer Ter Aa
Kockengen De Gagels
3.2 Financiële analyse
3.3 Kansen en knelpunten - Eigendom en beheer
Kosten beheer en handhaving en toezicht:
te verhogen: horeca eiland 1, foodtruck eiland 4 en
De instandhouding van de gebieden brengt kosten met
een multifunctioneel gebouw met ruimte voor horeca,
zich mee waaronder regulier onderhoud, groot onderhoud
duikschool en kantoorruimte.
en handhaving & toezicht.
•
Deelnemersbijdragen zijn in totaal 1,4 miljoen per jaar.
•
het beheer van de voorzieningen in en rond de Vinkeveense Plassen is €201.000 per jaar (eind 2023). •
Financiering:
1.
Harde oevers (19%)
Over het geheel genomen zijn voor de instandhouding van
2.
Gebouwen (17%)
deze publieke natuur- en recreatievoorzieningen de kosten
3.
Recreatieve routes (10%)
hoger dan de inkomsten. De benodigde financiering van de
4.
Bruggen (6%)
(resterende) kosten voor instandhouding is afhankelijk van
5.
Speel- en ligweiden (4%)
de beheerder en een eventuele ‘status’ van het gebied als
6.
Recreatieve grasvelden (3%)
RodS-gebied (Recreatie om de stad, een rijksprogramma
7.
Steigers en vlonders (3%)
voor aanleg en beheer van recreatiegebieden in de
8.
Parkeerplaats halfverharding (3%)
Randstad).
9.
Kleine pomp mobiele toiletunits (3%)
10.
Bijdrage Routebureau (3%)
weinig middelen gereserveerd. •
is er een financieel risico door gestegen kosten voor vervanging van beschoeiingen. •
•
Personeels- en apparaatskosten: 34% voor het
een RodS-status is een aparte bijdrage, maar door de
werkgebied Vinkeveense Plassen
(rijks)bezuinigingen vanaf 2012 is hierop een structureel
Materieel
tekort. De financiering van de Staatsbosbeheer-gebieden
•
komt vanuit het Subsidiestelsel natuur en landschap Risico’s voor de Vinkeveense Plassen:
(SNL). Specifiek voor de recreatievoorzieningen (zoals
Exploitatie inkomsten van de zandeilanden kan
paden, bruggen, parkeerplaatsen) is hiervoor een
variëren per jaar. Daarnaast zal het vervangen van de
voorzieningenbijdrage €48,31 per ha en toezichtbijdrage
beschoeiingen waarschijnlijk meer kosten dan voorzien
€22,43 per ha (Bij12, 2024). Deze standaardbijdrage
vanwege kostenstijgingen
is voor heel Nederland even hoog, ongeacht het gebruiksniveau, en is voor de Utrechtse gebieden te laag
Inkomsten:
om het huidige voorzieningenniveau in stand te houden.
Vanuit sommige gebieden komen ook inkomsten uit exploitaties. De belangrijkste inkomsten uit de gebieden
In onderstaande tabel is aangegeven welk ‘beheerregime’
zijn:
van toepassing is op de gebieden:
•
Erfpachtingsovereenkomsten voor de horeca op eiland 1 en de Watersportvereniging VinkeveenAbcoude op eiland 4.
•
Verkoop van waterskiontheffingen en duikpenningen voor het gebruik van de duikzone op eiland 4.
•
Huur- en gebruiksovereenkomsten voor o.a. het gebruik van de eilanden, snackuitgifte, groepskamperen en evenementen.
•
De inkomsten uit vergunningen, pacht en rechten zijn naar schatting 130.000 euro per jaar (19.000 uit eigendommen, 91.000 uit rechten en 20.000 overige baten).
•
In het ontwikkelscenario (2020) zijn verdienmogelijkheden opgenomen om de inkomsten
36
De beschikbare BOA-capaciteit is te weinig door de grootte van het gebied en de uitdagingen die er spelen. De gemeente zet zich in om de beschikbare capaciteit te vergroten.
•
Rondom parkeerterrein Winkelpolder wordt veel kapot gereden, doordat mensen over het voetpad tussen de parkeerplaats Winkelpolder en Plaswijk
van het Recreatieschap wordt gedragen door de deelnemers in het recreatieschap. Voor de gebieden met
Er zijn extra (eenmalige) middelen nodig om de basis op orde te brengen en het gebied te ontwikkelen. Ook
De financiering van de instandhouding van de gebieden
Andere kosten zijn:
Voor het meerjarenonderhoud is nog geen plan en worden (volgens de vergelijking het TBM) veel te
In onderstaand lijstje is opgenomen wat voor onderhoud en beheer de grootste kostenposten zijn:
Structureel begrotingstekort: het tekort voor
rijden. Gemeente en SGL zouden eens met elkaar in gesprek moeten en kijken welke grond bij welke partij zou moeten horen in het kader van beheer en onderhoud. •
Het gebruik door honden is een knelpunt in dit gebied, zowel bij de SBB als de SGL gebieden. Eiland 2 wordt daardoor kapotgelopen en is voor andere groepen daardoor minder interessant.
•
Het beheer van de toekomstige natuurspeelplaats in Marickenland is iets dat Staatsbosbeheer met de gemeente wil / gaat afspreken.
•
Continuïteit: er is een kwetsbaarheid in het beperkt aantal mensen, wat gevolgen heeft als er iemand uitvalt.
4. Richtinggevende Richtinggevendeuitspraken uitspraken | cluster 5 - Vinkeveense plassen 4. Opgaven
Richtinggevende uitspraken cluster 5- Vinkeveense plassen
De verschillende verschillendekansen kansenen enknelpunten, knelpunten,vatten vattenwe we samen een aantal opgaven. In de onderstaande tabel De samen in in een aantal opgaven. In de onderstaande tabel is is weergegeven gebieden weergegevenwelke welkeopgaven opgavenspelen spelenininde deverschillende verschillende gebieden.
Met de richtinggevende uitspraken geven we vanuit de gebieden invulling aan deze visie en scenario’s. We gaan in op
Opgaven
4.Rekening houden met klimaatveran dering
Zonering en gebiedsentrees • •
Bij een aantal van de andere eilanden meer differentiëren in inrichting en beheer: meer natuurlijk (extensiever) beheer (geen toiletten en gemaaid gras).
•
Bij Marickenland inzetten op vernatting door het realiseren van moerasblokken, (moeras)natuur en (matig)intensieve recreatie gericht op avontuur en natuur.
•
Polder Demmerick behouden als weidevogelgebied met agrarisch natuurbeheer (natuurinclusief boeren), extensieve recreatie in de vorm van wandelen over het Bellopad om natuurverstoring te minimaliseren
Vinkeveense Plassen eiland 1
•
eiland 2 eiland 3
Gebiedsentree naar de drie verschillende deelgebieden ontwikkelen
Identiteit
eiland 4 eiland 5
•
Vertel het verhaal van de Nieuwe Hollandse Waterlinie (forten en werking verdedigingsstelsel)
eiland 6-7-8-9
•
Vertel het verhaal van vervening en benut het unieke karakter van de legakkers
•
Verbeter de (zicht)relatie met het water van de Vinkeveense plassen, bijvoorbeeld door land-water routes te
eiland 10-11-12 Marickenland
ontwikkelen (watertaxi)
Polder Demmerick
Belangrijke opgave in dit cluster is, naast het realiseren van de bestaande plannen (eilanden 1 en 4 en Belangrijke opgave in dit cluster is, naast het realiseren van de bestaande plannen (eilanden 1 en 4 en Marickenland), Marickenland), het aanbrengen van meer variatie in beheer en uitstraling van de eilanden. Hiermee wordt de het aanbrengen beoogde zoneringvan in meer variatie in beheer en uitstraling van de eilanden. Hiermee wordt de beoogde zonering in dit kansen voor versterking vanvan de de biodiversiteit. Daarnaast is een dit gebied gebiedgerealiseerd. gerealiseerd.Ook Ookzijn zijnererverschillende verschillende kansen voor versterking biodiversiteit. Daarnaast is een langetermijn financiële opgave voor dit gebied groot Vanwege de (toegenomen) kosten om de oeverconstructies langetermijn financiële opgave voor dit gebied groot Vanwege de (toegenomen) kosten om de oeverconstructies van de van de legakkers en zandeilanden te herstellen. legakkers en zandeilanden te herstellen.
Verbindingen •
•
oeverversterking) •
ontwikkel-as
•
het bestemmingsplan biedt, te verzilveren (daarbij gaan de kosten voor de baten uit). recreatie-as
voorzieningen voor meer intensieve
Polder Demmerick Marickenland
recreatie voorzien. Om de zonering te realiseren, moeten de eerder gemaakte plannen gerealiseerd worden, en zijn aanpassingen in het beheer van de zandeilanden gewenst, waardoor ook meer variatie ontstaat. door een derde partij
•
Extensiveren van inrichting en beheer (bijv. zandeilanden extensiever maaien) van enkele eilanden kan voor kostenbesparingen zorgen.
Met enkele de richtinggevende uitspraken geven we vanuit de gebieden invulling aan deze visie en scenario’s. gaan in Eiland 3-5-6-7-8-9 EilandWe 1-2-4 intensieve ilanden en eilanden op zonering en kansrijke (gebieds)entrees, identiteit en verbindingen. die extensiever gebruikt worden,
recreatie, in Marickenland zijn
Toevoegen van commerciële exploitaties op eilanden 1 en 4 zal zorgen voor hogere inkomsten. Die zijn hard nodig gezien de bestaande financiële situatie. Tekst aanpassen naar: Optimaliseer de inkomsten door mogelijkheden die
aanwezig: in de Vinkeveense Plassen Richtinggevende uitspraken cluster 5- Vinkeveense plassen
recreatie extensiveren
Verbindt de Demmerickse Polder met omliggende natuurgebieden t.b.v. natuur
Financiële consequenties
een logische zonering in dit cluster
polderen Demmerick is vanwege de Zonering gebiedsentrees natuurwaarden vooral voor extensieve
Vinkeveense plassen - legakkers; werk aan natuurverbetering met natuurvriendelijke oevers en een kwaliteitsimpuls(bv met de aanleg van vissenbossen of gebruik maken van inheemse beplanting voor
gemaakt kunnen worden om de ontwikkelingen zelf Staatsbosbeheer Stichtse Groenlanden) op te as), waarbij keuzes gemaakt kunnen worden om de(als ontwikkelingen zelf of (als Staatsbosbeheer of Stichtse Groenlanden) pakken, of dat aan anderen te laten (De verticale as). op te pakken, of dat aan anderen te laten (De verticale as). De strategie in dit cluster richt zich op een combinatie van intensiveren en extensiveren. In potentie is er een logische zonering in dit cluster aanwezig: in de Vinkeveense Plassen enkele intensieve eilanden en eilanden die extensiever gebruikt worden, Demmerick is vanwege de natuurwaarden vooral voor extensieve recreatie, in De strategie in dit clusterpolder richt zich Marickenland zijn voorzieningen voor meer intensieve recreatie voorzien. Om de zonering te realiseren, moeten de op gemaakte een combinatie van intensiveren zelf de ontwikkelen eerder plannen gerealiseerd worden, en zijn aanpassingen in het beheer van zandeilanden gewenst, en extensiveren. In potentie is er waardoor ook meer variatie ontstaat.
Zorg voor een goede recreatieve verbinding tussen de Vinkeveense Plassen en Marickenland
Biodiversiteit
De opgaven vragen om een inzet gericht op het optimaliseren van aanbod, meer variatie en versterken van de balans De opgaven vragen om een inzet gericht op het optimaliseren van aanbod, meer variatie en versterken van de balans qua recreatie. Dit kan door: quagebieden recreatie. Ditrecreatief kan door:gebruik De gebieden voor recreatief te intensiveren of juist teas), extensiveren (de horizontale De voor te intensiveren of juistgebruik te extensiveren (de horizontale waarbij keuzes
38
Verder intensiveren van recreatief gebruik en voorzieningen op Eiland 1 en 4, waar mogelijk jaarrond. Daarnaast ook Eiland 2 versterken om bezoekers van Eiland 1 te spreiden.
b. Klimaatadaptatiekansen
a. Beheer kostenstijgingen
d. Externe ontw
c. Achterblijvende inkomsten
b. Afhankelijkheden
3.Realiseren / versnellen ambities en plannen voor de gebieden
a. Plannen
c. Scheiding nat-recr
b. Geïsoleerde gebieden
2.Creëren van overzicht en sturen op variatie en balans a. Samenhang en balans
d. Handhaving, honden
c. Verbindingen
b. Update
a. Identiteit / beleving
1.Beperkte middelen voor beheer, maar wel meer en veranderende recreatiebehoefte.
zonering en kansrijke (gebieds)entrees, identiteit en verbindingen.
recreatie intensiveren
Bronnen
Bijlage Schetsen werkbijeenkomst 30 september, locatie Fort Rhijnauwen
•
Atlas provincie Utrecht, 2024 https://gis.provincie-utrecht.nl/Geocortex/WebViewer/?app=e691e7d6b6d348b1a331dd5d298ac85c
•
Beeldkwaliteitsplan Vinkeveense Plassen, Arcadis, 2021
•
Bellopad.nl, 2023 https://www.bellopad.nl/
•
Concept Utrechts Programma Landelijk Gebied, Provincie Utrecht, 2023
•
(concept)visie recreatie en toerisme DRV (+ voorbereidende raadsbijeenkomst april 2024 en interviews met de betrokkenen).
•
Damhekken, Groot Wilnis-Vinkeveen, 2024 https://grootwilnis-vinkeveen.nl/portfolio-item/damhekken/
•
De Vinkeveense Plassen, eilanden en legakkers, 2024 https://www.vinkeveen.nl/vinkeveen/de-vinkeveense-plassen/eilanden-en-legakkers/
•
Drie plassen, twaalf zandeilanden en honderden legakkers - Van Vinkeveense polder naar Vinkeveense Plassen, vinkeveen.nl, 2022
•
Eilanden zinken weg in diepe plassen zonde en gevaarlijk, RTV Utrecht, 2024 https://www.rtvutrecht.nl/ nieuws/3730584/eilanden-zinken-weg-in-diepe-plassen-zonde-en-gevaarlijk
•
Erfgoed leeft, behoud door ontwikkeling 2024-2028, Gemeente de Ronde Venen, 2023
•
Vinkeveense Plassen met trekgaten en op de legakkers vakantiehuisjes, Siebe Swart, 2014
•
Gebiedanalyse kernkwaliteiten Hollandse Waterlinies, kernkwaliteiten, uitgangspunten en ontwikkelingsrichting stelling van Amsterdam Zuid, Provincie Utrecht en Provincie Noord-Holland, 2022
•
Gebiedsconvenant Groot Wilnis-Vinkeveen 2010-2020, Provincie Utrecht – De Venen en proces Groot WilnisVinkeveen, 2010
•
Gezicht op gemaal de Winkel in polder Groot-Mijdrecht, Het Utrechts Archief, 1970
•
Historische kaarten, Topotijdreis, 2023
•
Kaartatlas, Provincie Utrecht, 2024 https://gis.provincie-utrecht.nl/Geocortex/WebViewer/?app=e691e7d6b6d348b1a331dd5d298ac85c
•
Leefstijlvinder, 2024
•
Luchtfoto Demmerickse polder, Studio Kastermans, 2022
•
Natuurontwikkeling in Marickenland, provincie Utrecht, 2024
•
Natuurvisie Marickenland, Huub van den Brink, 2019
•
Ontwikkelprogramma Vinkeveense Plassen, 2019
•
Ontwikkelscenario zandeilanden, 2020
•
Overzicht van de Vinkeveense Plassen, vanaf de Heilig Hart van Jezus-kerk te Vinkeveen, Het Utrechts Archief, 1913
•
https://www.provincie-utrecht.nl/onderwerpen/natuur/uitvoering-het-landelijk-gebied/natuurontwikkelingmarickenland#planning
40
•
Tastbare Tijd, cultuurhistorische atlas van de provincie Utrecht, Roland Blijdestijn Provincie Utrecht, 2005
•
Topotijdreis, 2024
Gebiedspaspoort
5. VINKEVEENSE PLASSEN Toekomstvisie 2040 Recreatieschap Stichtse Groenlanden en (aanliggend) Staatsbosbeheer