1.4 Bijlage 4 Gebiedspaspoort Cluster 3 Utrecht West interactief
Tekst van het document
Gebiedspaspoort
3. UTRECHT WEST
Toekomstvisie 2040 Recreatieschap Stichtse Groenlanden en (aanliggend) Staatsbosbeheer
Gebiedspaspoort
CLUSTER 3
UTRECHT WEST
Concept
DIT DOCUMENT IS INTERACTIEF
Cluster 3 - Utrecht West
Doel Het gebiedspaspoort beschrijft het cluster Utrecht West met daarin de deelgebieden Strijkviertel, Oortjespad, Grutto, Hampoort en Haarrijnse plas. Het doel van het gebiedspaspoort is het inzichtelijk maken van de kenmerken, functies, kansen en knelpunten, eigendom en beheer voor de deelgebieden. Dit wordt gedaan aan de hand van een ruimtelijke analyse, recreatieve analyse en een financiële analyse. Het gebiedspaspoort dient als opstap voor de Toekomstvisie 2040 van Stichtse Groenlanden en Staatsbosbeheer.
Inhoudsopgave 1. Ruimtelijke analyse 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5
Ontstaansgeschiedenis van het gebied Ruimtelijke samenhang Planologische kaders en ontwikkelingen Klimaat Kansen en knelpunten
2. Recreatieve analyse 2.1 2.2 2.3 2.4
Huidig gebruik Doelgroepen Impact van trends en ontwikkelingen Kansen en knelpunten
3. Eigendom en beheer 3.1 3.2 3.3
Beheersverantwoordelijkheden voor recreatieve voorzieningen Financiële analyse Kansen en knelpunten
4. Richtinggevende uitspraken Bronnen Bijlage
1. Ruimtelijke analyse Ligging Cluster drie betreft de westhoek ten noorden van Utrecht. Het ligt ingesloten tussen de infrastructuurbundels van de A12 en de A2. Het gebied wordt doorsneden door de Oude Rijn verderop de Leidsche Rijn. Aan de oostzijde wordt het gebied begrensd door Leidsche Rijn, de Meern en Vleuten en meer zuidelijk liggen Harmelen en Woerden. Het landschap wordt gekenmerkt door de langgerekte veenverkaveling, inclusief oude veenlinten.
Grutto
Oortjespad en plas Eend
Haarrijnse plas De Bijleveld
De Bijleveld
Hampoort
De Bijleveld
Strijkviertel
4
1.1 Ontstaansgeschiedenis van het gebied periode | Titel
zuidoever van de Leidsche en Oude Rijn werd voor de
Tot 1000 | Stroomruggen
op komende trekvaart een jaagpad aangelegd. Tussen
Ten westen van de stad Utrecht gaat het
Harmelen en Woerden is dit jaagpad nog goed zichtbaar.
rivierenlandschap over in een veengebied, dat wordt
Als dwarsverbindingen tussen de Oude Rijn en de
doorsneden door oude stroomgordels van de Rijn en zijn
Hollandsche IJssel fungeerden de Meerndijk en de
zijrivieren. Hier zijn de stroomruggen smaller dan die
Engerdijk. Op het kruispunt van wegen ontstonden nieuwe
ten oosten van Utrecht. Achter de oeverwallen ligt een
nederzettingen terwijl ook sommige linten zich steeds
overgangsgebied met strookvormige zand- en kleizones.
verder ontwikkelden.
De stroomruggen zijn mogelijk vanaf de jaartelling
1800-2000 - Transport, kasteel en verstedelijking
bewoond geweest. De Romeinen voegden het toe aan hun
Door de aanleg van de rijksstraatweg langs de Rijn
Limes, waarvan de nodige sporen in de ondergrond zijn
tussen Utrecht en Leiden, en de spoorlijnen Utrecht-
teruggevonden. In de vroege middeleeuwen ontstonden
Rotterdam en Breukelen-Harmelen raakte het gebied
de eerste kerken, nederzettingen en ridderhofsteden in
steeds beter aangesloten op de Randstad. Omstreeks
het gebied.
1900 werd door bouwmeester P. Cuypers samen met
1000-1600 – Ontginning en waterhuishouding
tuinarchitect H. Copijn het imposante kasteel De Haar
Midden 11de eeuw startten de eerste ontginningen in het
aangelegd op de ruïne van de middeleeuwse voorganger,
gebied. Na afdamming van de Kromme Rijn in 1122 werd
met stijltuinen en een uitgebreid park. Daarbij werd een
een betere waterbeheersing mogelijk. De Oude Rijn kreeg
compleet dorp afgebroken en opnieuw opgebouwd als
minder water en het lagere veengebied kon ontgonnen
romantisch brinkdorp. Na 1900 veranderde het agrarisch
worden. Dit gebeurde systematisch vanaf de oeverwallen
gebied rondom Vleuten en in de Harmelerwaard in een
van de Oude Rijn, de gegraven Leidsche Rijn, en een
uitgestrekt kassengebied. Na de Tweede Wereldoorlog
netwerk van nieuw gegraven weteringen.
ontwikkelde de stad Utrecht zich sterk in westelijke
1600-1800 – Vervoer
richting, met de wijken Transvaal en Kanaleneiland,
Vervoer over water tussen Utrecht en Leiden nam
waarna in de jaren negentig de sprong over de
toe. Vanaf 1385 werd de Leidsche Rijn in gedeelten
Amsterdam-Rijnkanaal en de A2 werd genomen met het
verbreed. In 1663 werd de oude verbinding via de
grootschalige Vinexlocatie Leidsche Rijn.
1900 (Topotijdreis, 2024)
Vleutensewetering gewijzigd in het huidige tracé tussen de Rijksmunt en de Catharijnepoort. Op de
1950 (Topotijdreis, 2024)
6
1815 (Topotijdreis, 2024)
2000 (Topotijdreis, 2024)
1.2 Ruimtelijke samenhang De gebieden in de cluster Utrecht West beschikken over een sterk ruimtelijk onderscheid in drie eenheden: •
De Haarrijnseplas en Strijviertel behoren tot het
verstedelijkte gebied van Leidsche Rijn en snelweg A2. Strijkviertel is onderdeel van bedrijventerrein Oudenrijk, met grote bedrijfshallen en magazijnen. Aan de westzijde is afgelopen jaren de nieuwe woonwijk Rijnvliet verrezen terwijl er ook nog een nieuw bedrijventerrein is ten zuiden van de nieuwe wijk. •
Het gebied Hampoort ligt op de overgang van
de stroomrug van de met het typische landschap van boomgaarden, akker, boerderijen en landschapspark van Haarzuilen. De Hamtoren is een markant herkenningspunt in de omgeving. Het kasteel is gelegen langs een van de oude binnenbochten van de Oude Rijnloop, met een karakteristieke smalle toren omgeven door een slotgracht. •
De Grutto en Oortjespad liggen beide in het
uitgestrekte polderlandschap rond Kockengen en Kamerik. Het vormen groene eilanden in een weids open polderlandschap. Midden in het waterrijke landschap van smalle sloten, lange opstrekkende kavels en karakrteristieke bebouwingslinten, op de oude ontginningsstructuur van de polders.
Ruimtelijke analyse
8
10
Strijkviertel | Smalle oeverzone met wandelpad, tussen bedrijventerrein en zwemplas
Oortjespad | Waterplas De Eend bij Oortjespad/Kameryck
Haarrijnse plas | strandzone
Oortjespad | Uitkijktoren op de kinderboerderij bij het Oortjespad
1.3 Planologische kaders en ontwikkelingen - natuur en water Huidig ruimtelijk beleid Het landschap rond cluster Utrecht West kent verschillende beschermingscategorieën voor natuur, waterkwaliteit en de cultuurhistorische waarden in het gebied. Onderstaand overzicht geeft op een beknopte wijze weer waar deze waarden te vinden zijn en hoe deze mogelijk van toepassing kunnen zijn op de recreatiegebieden in de omgeving: Delen van dit cluster Utrecht West maken onderdeel uit van Natuurnetwerk Nederland. Dit omvat de gebieden van Bijleveld en het nabijgelegen parkgebied van Kasteel De Haar. Oortjespad en de Grutto worden omgeven door weidevogelkerngebied en de stiltegebieden rond Kockengen en Kamerik. Grote delen van het westelijk veenweidegebied zijn onderdeel van de kwetsbare strategische grondwatervoorraad. De waardevolle cultuurhistorische waarden bevinden zich vooral rond Kasteel De Haar en de Hamtoren.
Planologische waterkaders (Provincie Utrecht, 2024)
Planologische natuurkaders (Provincie Utrecht, 2024)
12
Planologische kaders cultuurhistorie (Provincie Utrecht, 2024)
Planologische kaders en ontwikkelingen - Utrechts Programma Landelijk gebied
1.4Klimaat
Ruimtelijke ontwikkelingen
•
minder broeikasgassen uit veehouderij (methaan)
Om inzicht te krijgen in de grote uitdagingen die door
Onderstaand overzicht geeft op een globale wijze inzicht in
•
aansluiten bij andere projecten van de provincie
de belangrijkste ruimtelijke ontwikkelingen in het gebied en de wijze waarop deze een raakvlak kunnen hebben
Om recht te doen aan de diversiteit van landschappen in
met de doorontwikkeling van de recreatiegebieden in dit
de provincie Utrecht is er een onderverdeling gemaakt. Dit
cluster. Voor verdere informatie zie ook de bronnenlijst in
cluster valt onder het veenweidegebied Het Groene Hart
de bijlage:
en onder de gebiedsuitwerking Utrechtse Waarden. Het Woerdense deel (Grutto en Oortjespad) van dit cluster valt
klimaatverandering op de clustergebieden afkomen is gebruik gemaakt van de Klimaateffectatlas. De kaartbeelden laten zien waar de effecten van wateroverlast-hitte-droogte-overstroming in de komende decennia de meeste impact zullen hebben, en waar mogelijk maatregelen nodig zullen zijn:
onder de gebiedsuitwerking Veenweide de Meije.
Het overgrote deel van dit cluster wordt gekarakteriseerd
verminderen van stikstof, het verbeteren van de bodem-
In toekomst wordt hier ingezet op:
bemaling van de afgelopen decennia heeft geleid tot een
en waterkwaliteit, het versterken van de natuur en het
•
Vanuit het Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) wordt er gewerkt aan grote vraagstukken zoals het
toekomstbestendig inrichten van ons landelijk gebied.
minder uitstoot van koolstofdioxide (CO2) uit veenbodems door de grondwaterstand te verhogen
Momenteel wordt er gewerkt aan een integrale aanpak
•
meer duurzame landbouw en minder intensief
waarbij verschillende partijen worden meegenomen, denk
•
een deel van het gebied is geschikt gemaakt voor
aan agrariërs, inwoners, natuurorganisaties, waterschappen, gemeenten en buurprovincies. In 2025
weidevogels. •
wordt er een definitief plan verwacht.
door een waterrijk veenweidelandschap. De intensieve laag gelegen gebied. Dit zorgt voor wateroverlast, kwel en lokale verzilting. Bemaling van agrarisch grasland heeft bovendien als gevolg dat het veen verder inklinkt en CO2 naar de omgeving uitstoot. Ook kampen veel landbouwbedrijven in dit gebied met droogtestress.
er is een rijke blauwe dooradering; een netwerk van met elkaar verbonden natuurvriendelijke sloten, rivieren en plassen.
In het concept UPLG zijn een aantal structurerende principes opgesteld die leidend zijn:
•
De natuur in Natura 2000-gebieden is hersteld en er zijn waterbuffers aangelegd.
•
voldoende en schoon water
•
inspelen op klimaatverandering
•
kwaliteit van de natuur verbeteren
Dit cluster valt onder de gebiedsuitwerking Utrechtse
•
minder stikstofuitstoot
Waarden.
•
duurzame landbouw
(Provincie Utrecht, 2023)
Landschappelijke deelgebieden uit het concept Utrechts Programma Landelijk Gebied (Provincie Utrecht, 2023)
14
Klimaateffecten op kaart (Provincie Utrecht, 2024)
1.5 Kansen en knelpunten - Ruimtelijk Op basis van de landschappelijke analyse, gebiedsbezoeken en huidig beleid kan een aantal kansen
•
en knelpunten worden geformuleerd.
Binnen de gefragmenteerde zone van de Hampoort liggen kansen om het gebied te verbinden de gebiedsontwikkeling rond Kasteel De Haar.
Kansen:
Veel fiets- wandel- kanoverbindingen kunnen
•
Er liggen kansen om een meer onderscheidende
worden ontwikkeld in nauwe samenhang met het
identiteit voor de verschillende gebieden te
gebiedsproces van Natuurmonumenten.
versterken en/of te ontwikkelen: - Kijk met een integrale blik naar recreatiegebied
Knelpunten:
Strijkviertel, en kijk niet alleen naar de individuele
•
Recreatiegebied Strijkviertel beschikt over een
ruimtelijke en programmatische inpassing van nieuwe
geïsoleerde positie in de wijk Leidsche Rijn,
ontwikkelingen langs de plas. Laat de ontwikkelingen
midden tussen het bedrijventerrein Oudenrijn
hand in hand gaan met een ‘rondje plas’ voor een
en de nieuwgebouwde woonwijk Rijnvliet. Aan
ongestoorde wandeling rond de plas en versterk
de zuidoostzijde van de plas, richting knooppunt
samen met het waterschap de waterkwaliteit
Oudenrijn wordt in het komende decennium een
(blauwalg). Bijvoorbeeld door meer natuurvriendelijke
nieuw bedrijventerrein ontwikkeld dat grenst aan
oevers aan te leggen of de mogelijkheden om de
de plas. Aan de noordoever is een strandpaviljoen
plas ‘door te spoelen’ via andere watergangen in
voorzien dat een groot deel van de (te) smalle
de omgeving. Wellicht in samenspraak met de
oeverzone in gebruik gaat nemen. Hierdoor staat de
toekomstige ontwikkeling in de Rijnenburger polder.
ruimtelijke samenhang van het recreatiegebied onder
- Het gebied Hampoort heeft een sterke
druk.
cultuurhistorische gelaagdheid die de drager kan gaan
•
Hampoort is een lappendeken van gebieden aan de
vormen voor de herinrichting van het gebied. Omarm
westzijde van de Leidsche Rijn, zonder ruimtelijke
de Vleutense wetering als nieuwe structuurdrager.
samenhang, programma en zonering. De complexe
Door de vroegere beekloop te herstellen, het beekdal
eigendomssituatie staat de duurzame toekomstige
met grasland en hooilanden te ontwikkelen en daarin
ontwikkeling in de weg, en de parkachtige inrichting
een nieuw netwerk van fiets- en wandelpaden aan
die in verleden is gerealiseerd zoals de schaatsbaan
te leggen kan het gebied aan identiteit winnen. Op
en de heuvels sluiten niet aan op de potentie van
deze manier krijgt het gebied een volwaardige functie
gebied als schakel tussen stad en landschap. De
als schakel tussen de wijken van Leidsche Rijn en de
ambitie voor de ontwikkeling van een gebiedspoort
omgeving van Haarzuilens. - Recreatiegebied Oortjespad is gebaat bij
Strijkviertel | Entree
voor de omgeving dient sterker uitgewerkt te worden. •
Fietsroute Hollandse kade tussen Kamerik-Maarssen
een sterkere recreatieve zonering waarin het
en Kockengen is door de laagveenproblematiek niet
volledige gebied - van de zwemplas tot en met de
toekomstbestendig en is vrij smal. Steeds verder
kinderboerderij - wordt onderzocht en een heldere
toenemende verzakkingen verhogen de kosten voor
kamerstructuur voor horeca en recreatief programma
beheer en onderhoud.
ontstaat (zones voor verschillende vormen van recreatie), zodat gebruiksintensiteit en behoud van de natuurlijke omgeving beter in balans is. Ook kan er gewerkt worden aan het versterken van het groene kader rond het gebied (denk aan natuurlijke bufferzones, beplanting en betere overgang in het landschap). •
Zorg voor heldere en uitnodigende entrees naar de verschillende gebieden. Zo ligt er een kans om bij Strijkviertel en de Haarrijnse strandzone de uitstraling van de informatievoorzienenig te verbeteren. Deze is nu vaak gefragmenteerd en daardoor rommelig.
16
•
Haarrijnse plas | Entree
2. Recreatieve analyse 2.1 Huidig gebruik Om inzicht te krijgen in welke recreatieve waarde de
Oortjespad
gebieden hebben, is per gebied de gebruikswaarde,
Gebruikswaarde: Faciliteiten: kinderboerderij, oude
belevingswaarde en attractiewaarde bepaald:
zandwinplas, restaurant, golfcourts, speeltuin,
•
Gebruikswaarde:
peuterbadje, diverse wandel- en fietspaden
wat voor activiteiten zijn er mogelijk?
die samenkomen (waaronder Klompenpad),
Belevingswaarde: welke belevingssferen zijn er in
blotevoetenpad, TOP, pannenkoekenhuis
het gebied?
in ontwikkeling en in het verleden waren er
Attractiewaarde: wat trekt bezoekers juist naar dit
camperplaatsen (tijdens corona). Er wordt
gebied?
gezwommen bij Oortjespad, maar het is geen officiële
• •
zwemwaterlocatie. Er gaan wel trapjes het water in. Strijkviertel Gebruikswaarde: Faciliteiten: fiets- en wandelpad rondom terrein, zwemwater, strand, zonneweiden (ook voor sportactiviteiten), parkeerterrein, toiletgebouw, jaarrond horeca (kiosk aan de zuidkant van de plas), evenementen (o.a. Lief en Verknipt). Rond het gebied is een bedrijventerrein (in ontwikkeling) en een hondenvereniging gevestigd. Honden: mogen los lopen van 1 september tot 1 april, vanaf 1 april aangelijnd. Binnen de strandzone en zwemzone verboden. Belevingswaarde: De belevingswaarde van Strijkviertel verschilt van moment tot moment. Merendeel van de tijd wordt het veel gebruikt voor wandelen, het uitlaten van honden, hardlopen en rusten. Op zomerse dagen daarentegen en bij evenementen en festivals is deze plek een stuk drukker en brengt het meer reuring. De beleving verschilt dus van een kalme en rustige ervaring in een waterrijk en natuurrijk gebied, tot veel meer reuring. Attractiewaarde: Strijkviertel trekt vooral mensen vanwege de zwemplas met het bijbehorende strandje. Daarnaast is het een plek waar vaker grote evenementen worden gehouden. Bezoekersaantallen: Circa 97.000 unieke Nederlandse bezoekers en minder dan 0,5 miljoen Nederlandse bezoeken per jaar (2022). In de zomer is vooral het strandje erg druk.
Waardering: Bezoekers beoordelen het gebied met een 7,0, dat is onder het gemiddelde van 7,9 (bron: bezoekersonderzoek recreatiegebieden Utrecht).
18
Honden: aangelijnd toegestaan.
2.2 Doelgroepen Belevingswaarde: Het Oortjespad is een groene locatie,
wandelpaden, recreatievelden, speeltoestel. Wordt
De Leefstijlvinder is een manier om toeristisch-recreatieve
direct gelegen naast stiltegebied Kockengen/Teckop.
voornamelijk gebruikt voor wandelen en honden
doelgroepen te segmenteren. Het model geeft inzicht in
De beleving in dit gebied is vooral gericht op kinderen
uitlaten.
hoe verschillende leefstijlen aankijken tegen vakantie en
en de zakelijke doelgroep vanwege de kinderboerderij,
Honden: er is een hondenlosloopterrein.
vrije tijd en biedt handvatten om recreanten op basis van
het restaurant en de activiteiten die hier georganiseerd
hun wensen te sturen. De Leefstijlvinder onderscheidt 7
worden. Daarmee zorgt het vooral voor een recreatieve
Belevingswaarde: Recreatiegebied met eenvoudige
leefstijlen, elk met hun eigen wensen, gedrag en karakter.
invulling en beleving, en in mindere mate voor een
voorzieningen. Focus op natuurbeleving en rust.
Onderstaande afbeelding geeft een overzicht van de
natuurgerichte beleving.
leefstijlverdeling in Nederland. Haarrijnse plas
Attractiewaarde: Het Oortjespad trekt vooral bezoekers
Gebruikswaarde: Faciliteiten: zwemplas, zandstrand,
vanwege het restaurant en bijbehorende voorzieningen
lig- en speelweide, parkeerterrein, strandpaviljoen,
voor jong en oud, plus de zakelijke doelgroep. Vooral
toiletvoorziening, EHBO-post, 2 mobiele snackwagens.
dat laatste is iets unieks en vind je niet op veel andere
Honden: er is een zwemstrand voor honden en
plekken in de omgeving. Ook de gratis recreatieve
hondenspeelweide.
voorzieningen (kinderboerderij/peuterbadje) en groepsactiviteiten trekken veel mensen.
Belevingswaarde: De Haarrijnse plas is een recreatieterrein met een intensief ingericht strand,
Bezoekersaantallen: het Oortjespad trekt circa 76.000
en een extensief gedeelte met een vogelkijkhut,
unieke Nederlandse bezoekers en minder dan 0,5
voedselbos en ecologische zone. Bezoekers kunnen
miljoen Nederlandse bezoeken per jaar (2022). Het kan
hier dus zowel een recreatieve beleving ervaren
zijn dat dit een onderschatting is, omdat het gebied ook
rondom de plas, en een meer rustige beleving in het
bekend is onder de naam van de horeca (Kameryck).
natuurgedeelte. Vanwege de ligging is het een gebied
Gemiddeld zorgt dit voor 7.500 bezoeken per hectare.
vooral geschikt voor inwoners van Maarssen en het
Dit is een hoge bezoekersdichtheid.
oosten van Utrecht.
63% van de bezoekers komen uit de gemeente Woerden, 37% uit overig provincie Utrecht. Het heeft
Attractiewaarde: De grootste attractiewaarde in dit
daarmee zowel een lokale als regionale functie.
gebied vind je in de horeca en de voorzieningen bij het aangelegde strand. Vooral zomers trekt dit veel
Waardering: Bezoekers beoordelen het gebied met
bezoekers die hier recreëren op het zand/de ligweides
een 7,5, dat is onder het gemiddelde van 7,9 (bron:
en zwemmen in het water. Buiten het zomerseizoen
bezoekersonderzoek recreatiegebieden Utrecht).
trekt het gebied minder mensen. Dit gebied is daarmee
Leefstijlen verdeling in Nederland (bron: Leefstijlvinder)
In Utrecht wonen bovengemiddeld Avontuurzoekers (28,6%) en in Woerden boven gemiddeld Stijlzoekers (ca. 25%)
te vergelijken met de Maarsseveense Plassen (hoewel Grutto
de toegang tot voorzieningen daar betaald is).
Gebruikswaarde: Gebied wordt voornamelijk gebruikt als plek om te vissen en te ontmoeten.
Bezoekersaantallen: De Haarrijnse plas trekt circa
Faciliteiten: parkeervoorziening (25 plaatsen),
292.000 unieke Nederlandse bezoekers en 1,5 tot
ligweiden, picknicktafels, visoever, grenzend aan
1,75 miljoen Nederlandse bezoeken per jaar (2022).
fietspad Hollandse Kade. Fietspad is onderdeel van
Gemiddeld zorgt dit voor 9.800 bezoeken per hectare.
knooppuntennetwerk.
Dit is een hoge bezoekersdichtheid.
Belevingswaarde: Klein terrein met waterplas voor
Waardering: Bezoekers beoordelen het gebied met
extensieve recreatie gelegen aan een N-weg.
een 7,5, dat is onder het gemiddelde van 7,9 (bron:
Focus op natuurbeleving en rust.
bezoekersonderzoek recreatiegebieden Utrecht).
Bezoekerscapaciteit: Capaciteit van 100 bezoekers. Hampoort Gebruikswaarde: Faciliteiten: parkeerterrein, 20
Avontuurzoekers zijn creatief, avontuurlijk, eigenwijs en
Stijlzoekers zijn gedreven, doelgerichte, ambitieuze,
geïnteresseerd in anderen. Ook omschrijven ze zichzelf
ondernemende en zelfverzekerde mensen. Ze houden van
als intelligent en ondernemend. Ze vinden het lekker om
exclusiviteit, luxe en comfort. Tijdens hun vakantie of een
hun eigen gang te gaan, en vinden het dan ook niet erg om
dagje weg worden ze graag geprikkeld, dus er mag veel te
alleen te zijn. Als ze met anderen optrekken, dan zijn dat
doen zijn. Daarnaast zijn ze sportief: ze zijn graag zelf in
het liefst creatieve en vernieuwende denkers, of mensen
beweging of bezoeken sportwedstrijden. Stijlzoekers zijn
die weten wat ze willen. Ze hechten veel waarde aan
graag onder gelijkgestemden, die waarden als ambitie,
vrijheid, uniek zijn en genieten van het leven.
uitdaging en daadkracht met hen delen. Stijlzoekers ondernemen graag luxe(re) activiteiten als golfen, een sauna bezoeken of varen met een bootje.
2.3 Impact van trends en ontwikkelingen Leefstijlvinder in Nederland
Groeiende recreatiebehoefte
Diversiteit van activiteiten neemt toe
•
•
Toenemende druk vanuit groeiende regio Utrecht (Leidsche Rijn, Woerden en omliggende gemeenten)
i.h.k.v. nieuw verblijfsconcept en bij Hampoort met
vraagt om meer recreatieruimte (met aandacht voor
horeca en vrijetijdsactiviteiten).
biodiversiteit en natuurbehoud) en goede spreiding •
Samenhang creëren in het aanbod (bijv. bij Oortjespad
•
Door toenemende vergrijzing andere samenstelling
van bezoekers.
van bezoekers (grootouders met kleinkinderen) en
Groeiende woonfunctie rondom het gebied met
daardoor andere recreatiebehoefte (bijvoorbeeld
voornamelijk gezinswoningen.
groeiende populariteit van pannenkoekenhuizen). Kans voor Oortjespad door ontwikkeling
Toenemende behoefte aan beleving en betekenis
pannenkoekenhuis en andere voorzieningen voor
•
kinderen.
Bijzondere themaroutes worden binnen deze trend steeds populairder en bieden kansen voor de deelgebieden (bijv. bij Grutto i.c.m. met Hollandsche Kade). Op de terreinen behoefte aan horeca en activiteiten.
Recreatiegedrag leidt tot noodzaak investeringen in recreatieve structuur •
Paden voorzien van goede voorzieningen en kwaliteit verbeteren (bijv. utilitair/recreatief fietspad bij Hampoort).
•
Natuur- en recreatiegebieden beter met elkaar verbinden (bijv. rondom Hampoort met dit gebied als startpunt).
Dominante leefstijl bewoners per gemeente (links) en per buurt / wijk (rechts) in gemeenten Utrecht en Woerden (bron: Leefstijlvinder 2024)
Toenemend belang van actief ‘buiten zijn’ vanwege Aansluiting Leefstijlen vraag en aanbod Deze tabel geeft weer welke doelgroepen per gebied worden bediend (op basis van type landschap, aanwezigheid van voorzieningen en functie van het gebied).
Doelgroep Strijkviertel
Avontuurzoekers en plezierzoekers voor de evenementen die zo nu en dan plaatsvinden. Verder rustzoekers. (toekomst afhankelijk van type horeca)
Oortjespad
Plezierzoekers, Verbindingszoekers en Stijlzoekers door de vele voorzieningen voor kinderen, sport-/spelmogelijkheden en ontmoetingsplekken.
Grutto
Inzichtzoekers en Verbindingszoekers door de aanwezigheid van de Hollandsche Kade en fietspad als onderdeel van knooppuntennetwerk.
Hampoort
Rustzoekers door natuur en wandelmogelijkheden dichtbij huis.
Haarrijnse Plas
Harmoniezoekers, Plezierzoekers, Verbindingszoekers en Stijlzoekers door de aanwezigheid van horeca en intensief ingerichte strand. Ligging aan het Lint door het Maximapark.
22
gezondheid •
Behoefte aan een meer beweegvriendelijke inrichting wandel- en fietsrondjes, sport- en speeltoestellen en voorzieningen voor actieve kleine waterrecreatie.
2.4 Kansen en knelpunten - Recreatief Strijkviertel:
Hampoort:
•
•
Op de locatie van de evenementen is een horecagelegenheid en vrijetijdsactiviteiten in
is dichtbij. Hampoort kan als poort naar Haarzuilens
ontwikkeling. Daarbij wordt ook gekeken hoe de
dienen voor het achterliggende gebied en als
parkeerbehoefte opgevangen moet worden en hoe
pleisterplaats voor andere gebieden.
de ontwikkeling samengaat met de evenementen op
•
horecagelegenheid. De exploitant zou idealiter ook
terras) met een terras deels over het water, klimbos
vrijetijdsactiviteiten daarbij aanbieden. •
georganiseerd gaan worden. De exploitant (Brothers exploitatie en realisatie duurt naar verwachting nog
rustpunt, schaduwplek, met zicht op het kasteel. •
Meer samenhang en verbinding creëren
een aantal jaren.
tussen Hampoort en de kleinere natuur- en
Kansen voor uitbreiding aan de Oostzijde van het
recreatiegebieden eromheen (liggen nu veelal los van
gebied voor verbinding met de omgeving.
•
Kleine stukken groen langs het fietspad hebben nog geen bestemming: kansen voor boscompensatie,
Horeca Groep) gaat zelf ook de toestellen beheren. De
•
Bij één van de parkeerplaatsen is ruimte voor een
dit terrein. Er komt een restaurant (750 m2 bvo excl en speeltoestellen en er zouden vrijetijdsactiviteiten
•
Haarzuilens met kasteel de Haar en station Vleuten
Zwemfunctie in het gebied versterken en uitbreiden in
elkaar in de omgeving). •
Er ligt een kans voor het combineren van de
samenwerking met het Waterschap.
recreatieve ontwikkeling van de Hampoort met
Kansen voor kinderspeelplekken bij de
bosontwikkeling of agroforestry.
parkeerplaats(en). •
Kansen voor een vislocatie voor mindervaliden.
Haarrijnse Plas: •
Oortjespad:
de plaats (door Utrechtse Horeca Groep). De opening
•
is gepland voor het zomerseizoen van 2025.
Gemeente Woerden ziet kansen voor nieuwe ontwikkelingen om de aantrekkelijkheid van dit recreatiegebied te vergroten.
•
Bij de kinderboerderij wordt nieuw recreatief aanbod ontwikkeld: pannenkoekenhuis, klimparcours et cetera.
Grutto: •
Cultuurhistorie en natuurbeleving vergroten (i.c.m. de Hollandsche Kade).
24
Horeca gaat weg en komt nieuwbouw horeca voor in
3. Eigendom en beheer 3.1 Beheersverantwoordelijkheden van recreatieve voorzieningen Strijkviertel: momenteel nog weinig voorzieningen dus relatief extensief beheer. De toekomstige ontwikkelingen
Grutto
zullen het beheer intensiveren, toestellen worden dan door toekomstige exploitant beheerd. Oortjespad: in eigendom van het Recreatieschap. Kameryck beheert o.a. het peuterbadje op het terrein
oppervlakte (ha) Cluster 1: Zuid-zuidoost 287,6 intensief beheer. De ondernemer heeft ook al het beheer Laagraven noordplas (SGL-A) 24,3 van de overige voorzieningen. Laagraven zuidplas (SGL) 17,3 Regiowout (SGL) 5,7 Grutto: weinig voorzieningen en daardoor extensief Waijensedijk (SGL) 4,8 beheer. Golfclub de Utrechtse (SGL) 32,4 Heemstede Noord (SGL) 19,4 Hampoort: nog in eigendom van provincie Utrecht, Nieuw Wulven (SBB) 106,3 wordt Fort overgedragen aan het Recreatieschap. Momenteel ’t Hemeltje (SBB) 7,7 extensief Fortbeheer. Rhijnauwen (SBB) 31,3 Fort Vechten (SBB) 38,3 en krijgt daar een publieke bijdrage voor. Het gaat om
Haarrijnse Plas: in eigendom van de gemeente.
Oortjespad en plas Eend
Haarrijnse plas De Bijleveld
De Bijleveld
Hampoort
De gemeente bepaalt de activiteiten, het schap oppervlakte is (ha) verantwoordelijk voor het beheer. Het gaat om intensief 1030,0 Cluster 2: Noord-noordoost beheer. De Leijen (SGL)
4,0 69,1 89,2 30,9 27,4 7,9 165,3 129,7 16,3 223,4 2,1 217,3 deelgebieden. Cluster 3 heeft Kerkeindse polder (SBB)een totaal oppervlakte van 47,5 Ruigenhoekse polder (SGL) Bestedingen Buitengebied Maarsseveense plas (SGL) Gemiddelde bestedingen per persoon Strandbad Maarsseveen (SGL) (gemiddeld in Utrecht: €6,40) (bron: Bezoekersonderzoek Maarsseveense kleine plas (SGL) recreatiegebieden Utrecht): Fort Ruigenhoek (SBB) • Strijkviertel: €1,13 Noorderpark Ruigenhoek (SBB) • Oortjespad: €5,07 Molenpolder (SBB) • Haarrijnse Plas: €6,14 Maarsseveense Zodde (SBB) Bethunepolder (SBB) Fort Tienhoven (SBB) Onderstaande tabel geeft inzicht in de oppervlakte (in Westbroekse Zodden (SBB) hectare) van het gehele cluster en de onderliggende circa 73 hectare.
oppervlakte (ha) Cluster 3: West
26
Strijkviertel (SGL)
73,2 20,2
Haarrijnse plas (SGL) Hampoort (SGL) De Bijleveld (SBB)
8,5 6,0 16,4
Oortjespad en plas Eend (SGL)
19,5
Grutto (SGL)
2,6
oppervlakte (ha) Cluster 4: Hollandsche IJssel en Nedereindse Plas 261,3 IJsselbos (SBB) 26,6 IJsseloevers (SBB) 1,9 Nedereindse plas (SGL)
84,6
De Bijleveld
Strijkviertel
3.2 Financiële analyse
3.3 Kansen en Knelpunten - Eigendom en beheer
Kosten beheer en handhaving en toezicht:
is voor heel Nederland even hoog, ongeacht het
De instandhouding van de gebieden brengt kosten met
Algemeen:
gebruiksniveau, en is voor de Utrechtse gebieden te laag
zich mee waaronder regulier onderhoud, groot onderhoud
•
om het huidige voorzieningenniveau in stand te houden.
en handhaving & toezicht.
Grutto: In onderstaande tabel is aangegeven welk ‘beheerregime’
In onderstaand lijstje is opgenomen wat voor onderhoud
•
van toepassing is op de gebieden:
Fietspad asfalt (10%)
2.
Gebouwen (9%)
3.
Speel- en ligweiden (8%)
4.
Bijdrage Routebureau (5%)
5.
Brug (5%)
6.
Correctie voorzieningen (5%)
7.
Spartelbadjes (3%)
Inkomsten: Vanuit sommige gebieden komen ook inkomsten uit exploitaties. De belangrijkste inkomsten uit de gebieden zijn: •
Erfpachtovereenkomsten (Kameryck)
•
Huur- en gebruiksovereenkomsten voor verschillende activiteiten (o.a. evenementen, jacht- en visrecht en snackkiosk bij Strijkviertel).
Financiering Over het geheel genomen zijn voor de instandhouding van deze publieke natuur- en recreatievoorzieningen de kosten hoger dan de inkomsten. De benodigde financiering van de (resterende) kosten voor instandhouding is afhankelijk van de beheerder en een eventuele ‘status’ van het gebied als RodS-gebied (Recreatie om de stad, een rijksprogramma voor aanleg en beheer van recreatiegebieden in de Randstad). De financiering van de instandhouding van de gebieden van het Recreatieschap wordt gedragen door de deelnemers in het recreatieschap. Voor de gebieden met een RodS-status is een aparte bijdrage, maar door de (rijks)bezuinigingen vanaf 2012 is hierop een structureel tekort. De financiering van de Staatsbosbeheer-gebieden komt vanuit het Subsidiestelsel natuur en landschap (SNL). Specifiek voor de recreatievoorzieningen (zoals paden, bruggen, parkeerplaatsen) is hiervoor een voorzieningenbijdrage €48,31 per ha en toezichtbijdrage €22,43 per ha (Bij12, 2024). Deze standaardbijdrage
28
Onderhoudsvraagstuk: dezelfde manier van onderhoud/inrichting of een meer moderne/
en beheer de grootste kostenposten zijn: 1.
De bebording bij alle gebieden is verouderd.
vernieuwde manier van onderhoud/inrichting. •
Laagveenproblematiek rond de Hollandsche Kade: weersomstandigheden maken het moeilijk om te baggeren. Uitdaging die er ligt is hoe de Hollandsche Kade in stand gehouden kan worden.
4. Richtinggevende Richtinggevendeuitspraken uitspraken| cluster | cluster - Utrecht West 4. 3 -3Utrecht West ͵ʹ
Opgaven
Richtinggevende uitspraken cluster 3 - Utrecht West
Opgaven De verschillende kansen en knelpunten, vatten we samen in een aantal opgaven. In de onderstaande tabel is
Met de richtinggevende uitspraken geven we vanuit de gebieden invulling aan deze visie en scenario’s. We gaan in op
weergegeven welke opgaven spelen in de verschillende gebieden. ǡǤ Ǥ
b. Klimaatadaptatiekansen
4.Rekening houden met klimaatveran dering
a. Beheer kostenstijgingen
d. Externe ontw
c. Achterblijvende inkomsten
b. Afhankelijkheden
3.Realiseren / versnellen ambities en plannen voor de gebieden
a. Plannen
c. Scheiding nat-recr
b. Geïsoleerde gebieden
2.Creëren van overzicht en sturen op variatie en balans a. Samenhang en balans
d. Handhaving, honden
c. Verbindingen
b. Update
a. Identiteit / beleving
1.Beperkte middelen voor beheer, maar wel meer en veranderende recreatiebehoefte.
zonering en kansrijke (gebieds)entrees, identiteit en verbindingen. Zonering en gebiedsentrees •
Kies voor een integrale benadering bij de ontwikkeling van het nieuwe restaurant aan de plas van Strijkviertel, hoe versterkt de gehele ontwikkeling de betekenis en de programmering van de recreatieplas in de omgeving?
•
Zorg voor heldere en uitnodigende entrees naar de verschillende gebieden.
•
Recreatiegebied Oortjespad is gebaat bij een sterkere ruimtelijke structuur waarin het volledige gebied – van de zwemplas tot en met de kinderboerderij - een heldere kamerstructuur kijgt waarin horeca en het recreatief programma kunnen worden ondergebracht. Inzetten op een betere aanhechting met het omliggende landschap.
•
Grutto is een klein gebied dat voor extensivering van beheer en inrichting of transformatie/afstoten aanmerking komt.
Strijkviertel
Identiteit
Oortjespad
•
Laat de Hampoort meegaan in de gebiedsontwikkeling rond Kasteel De Haar. Veel fiets- wandel, en
Grutto
kanoverbindingen kunnen worden ontwikkelt in nauwe samenhang met het gebiedsproces van Natuurmonumenten.
Hampoort
Wellicht wil Natuurmonumenten ook het eigendom overnemen als dat de ontwikkeling kan versnellen en toekomstig
Haarrijnse Plas
beheer effectiever maakt.
Ǧ Ǥǡǡ Ǥ
Richtinggevende uitspraken cluster 3 - Utrecht West
De belangrijkste opgaven in dit cluster zijn het up-to-date krijgen en houden van aanbod, en het eventueel ontwikkelen
nieuw aanbod. Doordat deze regio uitgestrekt is, en het areaal beperkt, is het van belang te focussen en allianties van
ǡ Ǥǣ recreatie. Dit kan door: De gebieden voor recreatief gebruik te intensiveren of juist te extensiveren (de horizontale as), ͳǤ ʹǤ waarbij keuzes gemaakt kunnen worden om de ontwikkelingen zelf (als Recreatieschap Stichtse Groenlanden en/of ͵Ǥ Ǧ Staatsbosbeheer) op te pakken, of dat aan anderen te laten (de verticale as). ͶǤ
Verbindingen •
toekomstbestendig. •
Groenblauwe dooradering, een wens vanuit o.a. UPLG, kan kansen bieden voor nieuwe recreatieve verbindingen. De vraag is of het Recreatieschap of Staatsbosbeheer deze zouden moeten ontwikkelen en beheren, gezien de
te sluiten. De opgaven vragen om een inzet gericht op het optimaliseren van aanbod en versterken van de balans qua
De strategie voor dit cluster is de combinatie
Fietsroute Hollandse kade tussen Kamerik-Maarssen en Kockengen is door de laagveenproblematiek niet
structurele beheerlasten die dat met zich meebrengt. Biodiversiteit •
Verbeteren van de zwemwaterkwaliteit en de ecologische potentie van de plas van Strijkviertel kunnen hand in hand.
•
Bij de ontwikkeling van de Hampoort kunnen ecologische waarden hersteld en gerealiseerd worden door herstel van de beekloop en ontwikkeling van hooilanden.
Financiële consequenties
van intensiveren en transformeren / afstoten. De focus ligt op het creëren van
zelf ontwikkelen
•
Het transformeren of afstoten van intensief beheerd recreatiegebied Grutto kan de jaarlijkse beheerkosten verlagen.
•
Het ontwikkelen van Hampoort in samenhang met ontwikkelingen door Natuurmonumenten kan het proces
drie kerngebieden in de regio; Strijkviertel,
efficiënter maken waardoor de ontwikkelkosten lager zijn. Wanneer Natuurmonumenten het eigendom overneemt,
Haarrijnse plas en Oortjespad.
worden de beheerlasten overgedragen naar Natuurmonumenten en weggenomen bij het Recreatieschap of Staatsbosbeheer (maar er blijven natuurlijk wel beheerkosten die door intensievere inrichting hoger zullen worden).
Strijkviertel
Het toevoegen van een commerciële exploitatie aan Strijkviertel kan zorgen voor exploitatie-inkomsten, waardoor bijvoorbeeld een intensievere inrichting mogelijk is.
ontwikkel-as
Oortjespad recreatie extensiveren
recreatie intensiveren
Haarrijnse Plas Strategie ͵Ǧ ȀǤ ´Ǣǡ Ǥ recreatie-as Richtinggevende uitspraken
Grutto
Hampoort
door een derde partij 30
Bronnen
Bijlage Schetsen werkbijeenkomst 30 september, locatie Fort Rhijnauwen
32
•
Historische beelden, kaarten en foto’s, Het Utrechts Archief https://hetutrechtsarchief.nl/
•
Tastbare Tijd, cultuurhistorische atlas van de provincie Utrecht, Roland Blijdestijn Provincie Utrecht, 2005
•
Topotijdreis, 2024
•
Concept Utrechts Programma Landelijk Gebied, Provincie Utrecht, 2023
Gebiedspaspoort
3. UTRECHT WEST Toekomstvisie 2040 Recreatieschap Stichtse Groenlanden en (aanliggend) Staatsbosbeheer